Aytən Novruzova

Köşə yazarı

11:05 19 İyun 2017 1257
A- A+

"Tərbiyə güzgüsü" və ya "əks tərbiyə" - I HİSSƏ

Müasir dövrdə yeniyetmələrin tərbiyəsi prosesinə digər amillər kimi kütləvi informasiya vasitələri də ciddi təsir göstərir. Burada əsas kimi kütləvi informasiyaya olan tələbat dayanır. Yeniyetmə şəxsiyyəti formal və qeyri-formal olan çoxistiqamətli əlaqələr fonunda inkişaf edir. Belə əlaqələr sistemində aparıcı rola malik televiziya formalaşmaqda olan və həssas yaş xüsusiyyətlərinə malik yeniyetmələrdə bir sıra keyfiyyətlərin formalaşmasına və inkişafına yardımçı olur. Lakin dünyaya inteqrasiya, yeni dəyərlərin idxalı şəraitində milli dəyərlərə uyğun gəlməyən bir sıra verilişlər, filmlər və seriallar yeniyetmələrin psixikasına neqativ təsir göstərir və onların şəxsiyyət kimi inkişafı prosesinin istiqamətini dəyişir. Bu mənada yeniyetmənin tərbiyəsində kütləvi informasiya vasitələrinin, o cümlədən televiziyanın rolunun araşdırılması aktual bir problem kimi ortaya çıxır.

Zorakılığın şüuraltı olaraq yeniyetməni cəlb etdiyi və ovsunladığını nəzərə alaraq, fəaliyyətin bu növünün yeniyetmədə neqativ həyat istiqamətləri və strategiyaları yaratması qaçılmazdır və bir sıra hallarda xoşagəlməz nəticələrə gətirib çıxarır.

Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, son dövrlərdə dünya üzrə yeniyetmə gənclər arasında cinayətkarlıq 1,5 dəfə, yeniyetmələr arasında isə 2 dəfə artıb. Faktlar göstərir ki, gənclərin və yeniyetmələrin 30 %-i cinayətləri kinofilmlərin və verilişlərin təsiri altında törədir. Yeniyetmələr hər il ekranda 10 minə yaxın zorakılıq səhnələri görür. 14 yaşında televizora gün ərzində 3 saatdan çox baxan gənclərin 45 %-i zorakılığa meyllidir, 20 %-i isə cəmiyyət üçün ümumiyyətlə təhlükəlidir və mənəvi cəhətdən cinayət törətməyə hazırdır.

İnkişaf etmiş ölkələrdə ekran zorakılığının mənfi təsirinə qarşı durmaq metodları mövcuddur. Onların arasında maarifləndirmə, psixoloji təsir və kütləvi kommunikasiyanın idarə olunması işləri daha çox diqqəti çəkir. Bununla yanaşı, kütləvi informasiya vasitələrinin yeniyetmə və uşaqların psixikasına mənfi təsirini aradan qaldırmaq üçün media təhsili də fəaliyyət göstərir. Media təhsilinin əsas vəzifələri müasir informasiya şəraitində yeni nəsli həyata, müxtəlif informasiyanın qəbul edilməsinə kömək etməkdən, insanın onu başa düşməsinə, onun psixikasına təsirinin nəticələrini dərk etməsinə hazırlamaqdan ibarətdir.

Demək olar ki, problemə həsr olunmuş çoxsaylı məqalələr kifayət qədər fəal şəkildə bu problemi işıqlandırır, mümkün ümumləşdirmələr aparılır və belə vəziyyətin qarşısının alınması və dəf edilməsi yollarının axtarışı həyata keçirilir. Beynəlxalq səviyyədə problemlər üzrə müxtəlif konfranslar təşkil edilir.

Statistika göstərir ki, son 40 il ərzində dünyada televiziyanın və sosial şəbəkələrin uşaqlara və yeniyetmələrə təsirinə həsr olunmuş 1000-dən artıq tədqiqat aparılıb. Tədqiqatlar dünyanın bir çox ölkələrində, müxtəlif irqlərə, millətlərə və sosial qruplara mənsub olan qızlar və oğlanlar arasında aparılıb. Bununla belə, tədqiqatların nəticələri demək olar ki, eyni olub: ekrandakı aqressiya insanları digər insanlara, heyvanlara və cansız əşyalara münasibətdə daha aqressiv edir.

Amerika Pediatriya Akademiyası (American Academy of Pediatrics) bu tədqiqatlardan dörd sanballı nəticə nəşr edib:

Əvvəla, zorakılıq səhnələri çox olan verilişlərə baxan uşaqlar zorakılığı konfliktlərin legitim həlli üsulu kimi qəbul edirlər.

İkincisi, zorakılıq səhnələrini seyr etmək insanı real həyatdakı zorakılıqlara qarşı daha müdafiəsiz edir.

Üçüncüsü, uşaq və yeniyetmə ekranda nə qədər çox zorakılıq səhnələri görürsə, bir o qədər onun zorakılığın qurbanı olmaq şansı var.

Dördüncüsü, əgər uşaq zorakılıq səhnələri olan televiziya proqramlarını seyr etməyə üstünlük verirsə, böyük bir ehtimal mövcuddur ki, o, aqressiv insan kimi böyüyəcək və hətta cinayət törədə bilər.

Deməli, televiziya təkcə müəyyən informasiya vermir, həm də hərəkət variantları göstərir, yeniyetmə və uşaq öz mənəvi baxışlarına əsaslanaraq, onları ya rədd edə bilər, ya da əxlaqi nöqteyi-nəzərdən hətta, legitim kimi qəbul edə bilər.

Nəzərə almaq lazımdır ki, televiziya həyatı müxtəlif, hətta ola bilsin ki, uşağın belə vəziyyətlərə heç vaxt düşməyəcəyi mövqelərdən görməyə imkan verir. Özgəsinin təcrübəsi kimi hərəkət üsulları müəyyən alqoritmdən keçir - eyniləşdirmə (vəziyyətin təhlili, onun tərkib hissələrinə ayrılması); fərdiləşdirmə (uşaq bu vəziyyətin həyatda ona necə aid olmasını qiymətləndirir, “Mən də ” mövqeyi); şəxsiləşdirmə (uyğun obrazın yaradılması, “Mən” mövqeyi, uşaq bu hərəkət variantını ya mənimsəyir, ya da onu əxlaq normaları nöqteyi-nəzərindən özü üçün qəbuledilməz bir hal kimi rədd edir).

Psixologiya və media pedaqogikası KİV-i dəyişmək iqtidarında deyil. Lakin onun qəbuledilmə xüsusiyyətlərini, mənəvi-əxlaq dəyərlərinin formalaşmasının yaş xüsusiyyətlərini və uşaqlara təsirin psixoloji, didaktik üsullarını bilməklə, müəllim kütləvi medianın imkanlarını öz pedaqoji məqsədləri üçün istifadə etməlidir. Məhz bu yolla kütləvi informasiya vasitələrinin, o cümlədən televiziyanın yeniyetmələrin tərbiyəsinə neqativ təsirinin qismən aradan qaldırılmasına nail olmaq olar.

Ədəbiyyat:

1. Bayramov Ə.S. Əlizadə Ə.Ə. Psixologiya. Bakı: 2003, 540 s.

2. Əliyev B.H. Şəxsiyyət probleminə yeni baxış / Elm XXI əsrin astanasında elmi-praktik konfransının materialları. Bakı: Renessans, 1998,s.1

3. Əlizadə Ə.Ə. Əlizadə H.Ə. Yeni pedaqoji təfəkkür: psixopedaqogikaya giriş. Bakı: 2008, 479 s.

4. Qasımova L.N., Mahmudova R.M. Pedaqogika. Bakı: Caşıqoğlu, 2003

5. Здерева Е.В. Патриотизм и его развитие.Тольятти: ТГУ, 2009, 532 с.

6. Ипполитова Н.В. Теория и практика подготовки будущих учителей к патриотическому воспитанию учащихся: автореф. дис... докт. пед наук.Челябинск: ЧелГУ, 2010, 22 с.

7. Кокарев Ю. П. Воспитание патриотизма и гражданственности в молодежной среде // Профессионал, 2007, №3, 221с.

8. Пелевина Т.В. Роль психологических механизмов и диспозиций в формировании патриотического потенциала современной молодежи. М.: 2005, 121 c.

9. http://www.com/publ/socialnaja_psikhologija/patriotizm_kak_socialno_psikhologicheskoe_javlenie/5-1-0-39

Aytən Novruzova / Metbuat.az


RƏYLƏR

YAZARIN DİGƏR YAZILARI

DİGƏR KÖŞƏ YAZILARI

Ölkə mətbuatında bugün »

Futbol əfsanəsi azadlığa çıxır - VİDEO - FOTO

21 İyul 2017 10:57

Gürcüstandan gələn Azərbaycan vətəndaşının avtomobilində siqaretlər aşkar edilib

21 İyul 2017 10:57

Türkiyədə baş verən zəlzələnin Azərbaycana təsiri var? - AÇIQLAMA

21 İyul 2017 10:57

Azərbaycan gömrükçülərinin saxladığı iki avtomobildə 175 ədəd araq olub

21 İyul 2017 10:57

Əbədi həyatla bağlı insanlığın ən böyük səhfi

21 İyul 2017 10:55

Azərbaycanda iki nəfər özünü öldürdü - biri meşədə, digəri zavodda

21 İyul 2017 10:54

Peyğəmbərlə bağlı alimlərdən SENSASİYALI ARAŞDIRMA: DƏHŞƏTDİR - FOTO

21 İyul 2017 10:53

“Bank VTB (Azerbaijan)”ın səhmdarlarının yığıncağı keçiriləcək

21 İyul 2017 10:52

Nazirliyin qadağa qoyduğu dondurma belə hazırlanır - VİDEO - FOTO

21 İyul 2017 10:52

Zakir Qaralov Gədəbəydə vətəndaşları qəbul edəcək

21 İyul 2017 10:52

Ancelina Coli ilə Bred Pitt haqqında GİZLİ fakt üzə çıxdı - FOTO

21 İyul 2017 10:48

SORĞU: Azərbaycan Türkiyənin ən etibarlı dostudur

21 İyul 2017 10:47

Avropa Liqası: 29 cütlük müəyyənləşdi

21 İyul 2017 10:47

Azərbaycanlı aparıcı komaya düşdü

21 İyul 2017 10:47

"Yeni mənzillərin açarları dekabrda veriləcək" - Vüqar Səfərli

21 İyul 2017 10:44

Damlanın elə görüntüləri yayıldı ki...

21 İyul 2017 10:44

Bitkoin bir həftəyə 68% bahalaşıb

21 İyul 2017 10:42

Qadının böyrəyini oğurladılar - ŞOK HADİSƏ

21 İyul 2017 10:38

Roman Qriqorçuk: "Futbolçularımla fəxr edir, onları sevirəm"

21 İyul 2017 10:37

İntihar edən müğənninin xanımının hesabını ələ keçirib, iyrənc paylaşımlar etdilər - FOTO

21 İyul 2017 10:37

Türkiyədə daha bir güclü zəlzəzlə baş verdi

21 İyul 2017 10:37

Şifrləyici virus proqramları istifadəçilərə nə qədər ziyan vurub?

21 İyul 2017 10:35

Bakıda idmançı "Galendewagen"lə ağır qəza törətdi: ölən var

21 İyul 2017 10:34

Müğənninin öldüyü gün klipi izlənmə rekordu qırdı

21 İyul 2017 10:30

Yerevanda yaşlı kişi arvadının gözü qarşısında intihar edib

21 İyul 2017 10:27

Venesuela xalqı hökümətə qarşı etiraza qalxdı: 3 ölü

21 İyul 2017 10:23

DİQQƏT: "Dostum evlənir" yazmayın

21 İyul 2017 10:23

Hadisə küçədə yatdı - "Qorxulu bir gecə idi" - FOTO

21 İyul 2017 10:22

Tanınmış aktrisa LÜKS yaxtada çimərlik geyinmində görüntüləndi - FOTO

21 İyul 2017 10:18

Çində mağazada PARTLAYIŞ - 2 ölü, 55 yaralı

21 İyul 2017 10:17

“ASAN xidmət” indeksi üzrə qiymətləndirmə qrupunun fəaliyyəti yekunlaşır

21 İyul 2017 10:17

Avropa Liqası: III təsnifat mərhələsinun cütlükləri

21 İyul 2017 10:17

Avropa Liqası II təsnifat mərhələsinin nəticələri

21 İyul 2017 10:17

Yol polisinin evakuatorları cərimələnəcək

21 İyul 2017 10:17

Ağciyərləri 3 günə təmizləyən qarışıq

21 İyul 2017 10:15

Azərbaycanlı aparıcı komaya düşdü - FOTO

21 İyul 2017 10:12

Tanınmış aktrisa sudan elə bir şey tapdı ki...

21 İyul 2017 10:10

Cəbhədən son məlumat

21 İyul 2017 10:07

"Bütün otel həyətdədir" - İlkin Həsəninin Türkiyə istirahətini zəlzələ pozdu - FOTO

21 İyul 2017 10:05

Bülənt Ərsoyun makiyajsız halı hamını çaşdırdı

21 İyul 2017 09:59

Kamran Ağayevin yeni klubu bəlli oldu

21 İyul 2017 09:58

Sevilən müğənni "O ses Türkiye"nin münsifi olacaq

21 İyul 2017 09:57

Beynəlxalq əmtəə, fond və valyuta bazarlarının əsas göstəriciləri (21.07.2017)

21 İyul 2017 09:57

Cəbhədə gərgin gecə

21 İyul 2017 09:53

Atəşkəs 123 dəfə pozuldu

21 İyul 2017 09:49

BODRUMDA olan azərbaycanlı məşhurlar zəlzələ təəssüratlarından danışdı – FOTO

21 İyul 2017 09:48

“Petkim” xarici ticarət sərmayə şirkətləri siyahısına daxil edilib

21 İyul 2017 09:47

Cəbhədə vəziyyət gərgin olaraq qalır - Düşmənin növbəti təxribatı...

21 İyul 2017 09:47

Məscidi-Aksada TERROR təhlükəsi - VİDEO

21 İyul 2017 09:43

Ermənilər atəşkəs rejimini 123 dəfə pozub

21 İyul 2017 09:42