Aktual mövzular: Dollar alış-satışı , Hava haqqında, Məzənnə, Neftin qiyməti

Əsas Qanunumuz – Quruculuq Kodeksi

Əsas Qanunumuz – Quruculuq Kodeksi

Date: 12 November 2015 11:04

Bu gün Konstitusiya Günümüzdür. Konstitusiya - dövlətin ali qanunudur, ali hüquqi qüvvəyə malikdir, dövlətin siyasi, hüquqi və iqtisadi sistemlərinin əsasları təsbit edir. Dünyada Konstitusiya ilk dəfə 1215-ci ildə İngiltərədə təsbit olunub. Həmin vaxt bu ölkədə qəbul olunan Azadlıqlarının Böyük Toplusu ilk konstitusiya aktı sayılır. İlk yazılı ali qanun isə ABŞ Konstitusiyadır. Azərbaycan Respublikasının 1995-ci ildə qəbul olunmuş Konstitusiyası müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasıdır. Çünki 1918-1920-ci illərdə 23 ay mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövlətin əsas qanununu qəbul edə bilməyib və Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya quruluşunun tarixi əsasən SSRİ-nin tərkibində olduğu dövrə düşür. Azərbaycanın birinci Konstitusiyası 1921-ci il mayın 19-da I Ümumazərbaycan Sovetlər Qurultayında, Azərbaycan SSR Konstitusiyasının 1921-ci il SSRİ Konstitusiyasına uyğunlaşdırılmış yeni redaksiyası 1925-ci il martın 14-də IV Ümumazərbaycan Sovetlər Qurultayında qəbul edilib. Azərbaycan SSR-in 1978-ci il aprelin 21-də qəbul edilmiş son Konstitusiyası da əvvəlki konstitusiyalar kimi SSRİ Konstitusiyasına uyğunlaşdırılmış şəkildə olub.

 

Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra yeni Konstitusiyanın hazırlanması zərurəti yarandı. Azərbaycan suveren bir ölkə kimi dünya birliyinin  üzvü olsa da, müstəqil dövlət üçün müasir tələblərə uyğun, xalqın maraqlarını və dövlətin mənafeyini təmin edəcək dövlət təsisatlarının yaradılması, demokratik cəmiyyət quruculuğu qarşıda əsas vəzifə kimi dururdu. Bu tarixi missiyanın uğurla həyata keçirilməsi Azərbaycanın müstəqilliyinin əbədi, dönməz olmasını da şərtləndirəcəkdi. Bu tarixi missiyanı ümummilli lider Heydər Əliyev uğurla həyata keçirdi. Prezident Heydər Əliyevin sədrliyi ilə xüsusi komissiya təşkil edildi, layihənin ilkin mətni hazırlandı. Konstitusiya Komissiyasının sədri Prezident Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə keçən Komissiyanın ilk iclasında layihədə ümumbəşəri dəyərlərin, xalqın tarixi keçmişinin və son illərin təcrübəsinin ciddi nəzərə alınması bir vəzifə olaraq qarşıya qoyuldu. Xarici dövlətlərin ölkəmizdəki səfirlərinin iştirakı ilə keçən həmin iclasda Prezident Heydər Əliyev qəbul ediləcək yeni Konstitusiyanın əsas prinsiplərini necə olacağını bəyan etdi. Konstitusiya layihəsinin hər bir fəsil və maddənin yazılmasına qədər gərgin əmək sərf edən bu böyük dövlət xadiminin təşəbbüsü ilə müəllifi olduğu bu layihə 1995-ci ilin oktyabrın 15-də ümumxalq müzakirəsi üçün mətbuatda dərc olundu və təkliflər nəzərə alınmaqla layihənin yekun variantı 1995-ci ilin noyabrın 12-də referendum yolu ilə qəbul edildi və 1995 il noyabrın 27-dən qüvvəyə mindi. 

 

Azərbaycanın ilk Konstitusiyası dövlət hakimiyyətinin hakimiyyətlərin bölgüsü prinsipi  əsasında təşkil olunduğunu müəyyən etdi. Azərbaycan demokratik, hüquqi, dünyəvi bir dövlət kimi ilk dəfə olaraq insan hüquqlarının prioritetini və hakimiyyətlər bölgüsünü özünün gələcək inkişaf yolu kimi seçdi. Təkcə bir faktı demək kifayətdir ki , Konstitusiyanın 158 maddəsindən 57-də insan hüquq və azadlıqları təsbit edilirdi ki , bu da gənc müstəqil Azərbaycanın demokratik və hüquqi cəmiyyət qurmaq məqsədini ortaya qoyurdu. Başqa sözlə, Heydər Əliyev Konstitusiyasının əsas prinsipləri azad və müstəqil Azərbaycanın  uzunmüddətli  gələcəyi üçün nəzərdə tutulmuşdu, ölkədə həyata keçirilən hüquqi – demokratik islahatlar üçün möhkəm bir təməl idi. Hakimiyyətlərin bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq Konstitusiya qanunvericilik hakimiyyətinin respublikanın Milli Məclisinə, icra hakimiyyətinin Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə mənsubluğunu, məhkəmə hakimiyyətinin isə  məhkəmələr tərəfindən həyata keçirilməsini təsbit edir. Qanunvericilik hakimiyyətini təmsil edən Milli Məclis bir palatalı parlamentdir. Bütün xalqın təmsilçisi qismində çıxış edən Milli Məclis qanunvericilik orqanı olduğundan onun  əsas funksiyası qanun yaradıcılığıdır. Milli Məclisdən başqa, heç bir orqan və ya şəxs qanunlar qəbul etmək səlahiyyətinə malik deyildir. Azərbaycanda parlamentin digər bir funksiyası da icra hakimiyyətinin fəaliyyəti üzərində nəzarətin həyata keçirilməsidir. Bu funksiya Nazirlər Kabinetinin parlament qarşısında məsuliyyətinin və Milli Məclisin ona etimadsızlıq göstərmək hüququnun olmasında, respublika Prezidentinin vəzifədən kənarlaşdırılmasının mümkünlüyündə, dövlət büdcəsinin icrası üzərində nəzarətdə və belə nəzarəti həyata keçirən orqanların yaradılmasında, beynəlxalq müqavilələri ratifikasiya etmək hüququnda ifadə olunur. Milli Məclis hər il iki - növbəti yaz və payız sessiyalarına yığışır. Milli Məclisin deputatlarının toxunulmazlıq hüququ vardır və bu hüquqa o, yalnız cinayət başında yaxalandıqda Baş Prokurorun təqdimatına əsasən Milli Məclisin qərarı ilə xitam verilə bilər. 

 

Azərbaycanda Prezident təsisatı ikili hüquqi təbiətə malikdir, yəni icra hakimiyyətini təmsil etməklə yanaşı, o həm də dövlətin başçısı funksiyasını yerinə yetirir. Prezident bütün seçki korpusu tərəfindən birbaşa seçildiyindən, o, Azərbaycan xalqını bütövlükdə təmsil edir və xalqın vahidliyinin rəmzidir. Eyni zamanda, Prezident dövlətin müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün təminatçısı qismində çıxış edir. Bu öhdəliklər onun Ali Baş Komandan qismində funksiyasını şərtləndirir. 

 

Naxçıvan Muxtar Respublikasının coğrafi xüsusiyyətləri, Azərbaycanın  əsas hissəsi ilə Naxçıvanın ümumi sərhədinin olmaması bu bölgə üçün muxtar idarəetmə sisteminin təsis olunmasını tələb etmişdir. Ona görə də Azərbaycan Konstitusiyası Naxçıvan MR-ə Azərbaycanın tərkibində muxtar dövlət statusu verdi. Azərbaycan Respublikası prezidentli respublikadırsa, Naxçıvan MR-də dövlət idarəetməsi parlament hakimiyyəti üsulu ilə həyata keçirilir. 1998-ci il aprelin 28-də Naxçıvan MR-in Azərbaycan Konstitusiyası əsasında hazırlanmış yeni Konstitusiyası muxtar respublikanın Ali Məclisində qəbul edildi və həmin il dekabrın 29-da Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən təsdiq olundu. Muxtar respublikanın sayca dördüncü olan Konstitusiyasında qeyd olunduğu kimi, onun ərazisi Azərbaycanın dövlət sərhədləri hüdudunda vahiddir, toxunulmazdır və bölünməzdir. MR-in dövlət rəmzləri Azərbaycanın dövlət bayrağı, gerbi və dövlət himnidir.

 

Beləliklə, müstəqil Azərbaycan Respublikasının əldə etdiyi bugünkü uğurlarının hüquqi bazasının əsasında ilk Konstitusiyamız dayanır. Bu Konstitusiya ilə Azərbaycan xalqının indiki və gələcək nəsillər qarşısında tarixi məsuliyyətini bəyan edildi. Heydər Əliyevin müəllifi olduğu ilk Konstitusiyamız eyni zamanda xalqımızın dünyəvi, milli-mənəvi prinsipləri rəhbər tutaraq seçdiyi gələcək yolun ifadəsi idi. Sonrakı illərdə Konstitusiyamızın müəllifi olan bu dahi şəxsiyyət bu elə bu Əsas Qanuna dayanaraq, Azərbaycanda uğurlu dövlət quruculuğunu həyata keçirdi. Bu gün Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu bu kurs prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir.

 

Qeyd edək ki, zaman keçdikcə Konstitusiyaya əlavə və dəyişikliklərin edilməsi, onun müasir tələblərə uyğunlaşdırılması demokratik inkişaf yolunda olan bütün dövlətlər üçün səciyyəvi haldır. Konstitusiyamıza ilk əlavə və dəyişiklik 24 avqust 2002-ci ildə, son əlavə və dəyişikliklər isə 18 mart 2009-cu ildə referendum yolu ilə edilib. 2002-ci ildə Konstitusiyanın 22 maddəsinə 31, sonuncu dəfə isə 29 maddəyə 41 əlavə və dəyişiklik edilib.

 

İsa Hacıyev,

hüquqşünas


Tags:  Əsas Qanunumuz Quruculuq Kodeksi

RƏYLƏR


Top news