Rusiya-İran: strateji tərəfdaşlıq layihələri və reallıq

Rusiya-İran: strateji tərəfdaşlıq layihələri və reallıq
14:17 3 Dekabr 2015
15 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Rusiya prezidenti Vladimir Putinin İrana son səfərini dünya KİV-i diqqətlə izləyib. Tehranda qaz ixrac edən ölkələrin təmsilçiləri əməkdaşlığın perspektivlərini qlobal geosiyasi mənzərəni nəzərə almaqla müzakirə etməli idilər. O cümlədən Moskva ilə Tehranın qarşılıqlı əlaqələri hansı istiqamətlərdə gücləndirmək niyyətində olduqlarını aydınlaşdırmaq maraq doğururdu. Tərəflər arasında aparılan müzakirələr göstərdi ki, bu aspektdə onların kifayət qədər potensialı vardır. İki ölkənin geosiyasət, iqtisadiyyat, enerji və terrorla mübarizə sferalarında ortaq maraqları az deyil. Bununla yanaşı, hazırda mövcud olan bir sıra geosiyasi faktoru nəzərə almamaq da mümkün deyildir. Bütün bunlara geniş prizmadan diqqət yetirdikdə, Rusiya liderinin Tehran səfərinin maraqlı cəhətləri üzə çıxır.

Enerji layihələri və terrorla mübarizə: kəsişmə xətti haradan keçir?

Qaz ixrac edən ölkələrin Forumunun İranda keçirilən son zirvə toplantısında qlobal əhəmiyyətli hadisələr baş verib. Xüsusilə Rusiya ilə İran arasında müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi ilə əlaqədar geniş müzakirələr aparılıb. KİV-də yayılan məlumatlara görə, iki ölkə bir çox sahələrdə qarşılıqlı əlaqələri genişləndirmək qərarına gəliblər. Bu məsələnin mühüm bir aspekti geosiyasi faktorlarla bağlı olduğundan, onun üzərində dayanmağa ehtiyac görürük.

Rusiya prezidenti Tehranda jurnalistlərə bildirib ki, "Avrasiya İqtisadi İttifaqı tətbiqi müstəvidə İranla azad ticarət zonası yaratmaq imkanlarını öyrənməyə başlayacaq" (bax: Путин: Россия готова выделить госкредит Ирану на $5 млрд / ТАСС, 23 noyabr 2015). Ekspertlər bu informasiyanı dünya geosiyasətinə ciddi təsir edə biləcək faktor kimi qiymətləndirirlər. Əgər həmin ideya baş tutsa, geniş bir ərazini əhatə edən ticari məkan formalaşa bilər. Buraya Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada yerləşən dövlətlər də daxil ola bilər. Ayrılıqda Çin və Hindistanın da həmin layihəyə isti münasibətini qeyd etmək gərəkdir.

Başqa tərəfdən, Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə İranın azad ticarət zonası yaratmaq planı bir növ ABŞ-la Avropa İttifaqının analoji planına alternativ kimi görünür. Məlumdur ki, Avrasiya məkanının bir sıra dövlətləri Vaşinqton və Brüsselin həmin məqsədlərinin həyata keçməsi halında ciddi ticari-iqtisadi zərər çəkə biləcəklərindən ehtiyatlanırlar. Bu sırada Türkiyəni də qeyd edə bilərik. Bu halda Ankara Moskva ilə Tehranın azad ticarət zonası yaratmaq təşəbbüsünə müsbət yanaşa bilərmi? Son təyyarə insidentindən sonra bunu proqnozlaşdırmaq çətindir. Lakin siyasətdə əbədi heç nə yoxdur.

Problemin digər aspekti enerji sahəsində Rusiya və İranın ortaq planlar qurması ilə əlaqəli görünür. Ümumilikdə tərəflər ticari əməkdaşlıq dinamikasını yüksəltmək, iqtisadi əlaqələri diversifikasiya etmək və milli valyutalardan daha çox istifadə etmək niyyətlərini gizlətməyiblər (bax: Россия и Иран ищут пути для наращивания сотрудничества / ТАСС, 23 noyabr 2015). Bu, bütün sahələri əhatə etməlidir. O cümlədən Tehran nüvə enerjisi sferasında Moskva ilə əməkdaşlığı gücləndirmək niyyətindədir. Üstəlik, qarşılıqlı əlaqələri keyfiyyətcə yeni səviyyəyə yüksəltmək istəyi vardır.

Bu kontekstdə iki ölkənin sənaye kooperasiyasını aktuallaşdırmaq məsələsi gündəmə gətirilib. Vladimir Putin bununla bağlı deyib ki, "həmin məqsədlə Rusiya İrana 5 milyard dollar kredit ayırmağa hazırdır" (bax: Путин: Россия готова выделить госкредит Ирану на $5 млрд / ТАСС, 23 noyabr 2015).

Bu faktların fonunda iki ölkənin təbii qaz sahəsində birgə həyata keçirmək istədikləri planlar maraq doğurur. Rusiya prezidenti bütövlükdə dünyanın bu enerji növünə olan ehtiyacının artacağından danışıb. 2040-cı ildə dünya miqyasında qazdan istifadə ildə 5 trilyon kubmetrə çatmalıdır. 2014-cü ildə bu göstərici 3,7 trilyon kubmetr olub (bax: Путин: рост темпов потребления газа в мире требует ввести в строй новые газопроводы / ТАСС, 23 noyabr 2015). O cümlədən sıxılmış təbii qazın rolu getdikcə əhəmiyyətli dərəcədə yüksələcəkdir. Bunlarla bağlı olaraq V.Putin İranla Rusiyanın ortaq layihələr reallaşdıra biləcəyini xüsusi vurğulayıb.

Təhlükəsizlik dilemması: həll yolu varmı?

Həmin sırada qaz marşrutlarının diversifikasiyasını Rusiya dövlət başçısı ayrıca qeyd edib. O, yeni kəmərlərin çəkilişindən bəhs edib, burada daha çox Şərq istiqamətinə üstünlük verməyin zəruriliyini vurğulayıb. Məsələnin bu cür qoyuluşu enerji sahəsində iki ölkə arasındakı əməkdaşlığın geosiyasi məzmun aldığını göstərir. Görünür, Moskva Qərbin himayə etdiyi enerji layihələrinə alternativ yaratmaq qərarına gəlib.

Bu zaman Moskva paralel olaraq Avrasiya məkanında iqtisadi inteqrasiyanı da gücləndirməyi düşünür. Azad ticarət zonasının yaradılması ilə yanaşı, enerji sahəsində geniş sistemli infrastruktur formalaşdırmaq məqsədi bundan xəbər verir. Maraqlıdır ki, Rusiya həmin prosesdə İrana xüsusi rol ayırır. Məsələ bundan ibarətdir ki, belə iri layihələrdə Çin faktorunu nəzərə almadan ciddi bir iş görmək çox çətin olardı. Bu mənada, Pekinin yeri və rolu məsələsi hələ açıq qalır.

Hər bir halda Moskva ilə Tehranın nəzərdə tutduqları reallaşarsa, Pekinin kənarda qalmayacağı ehtimalı yüksək olacaq. Onda geniş geosiyasi məkanda Qərbə alternativ bir əməkdaşlıq formatının meydana gəlməsi haqqında danışmaq mümkündür. Həmin kontekstdə tərəflərin terrorla mübarizədə daha sıx əlaqələr qurmaq qərarına gəlmələri vacib məqam kimi görünür.

Bu çərçivədə enerji təhlükəsizliyinin təmini haqqında da Rusiya ilə İran arasında müzakirələr aparılıb. Verilən bəyanatlardan Moskva ilə Tehran arasında bu məsələdə fikir ayrılığının olmadığı görünür (bax: məs., Путин и Хаменеи обсудили вопросы энергетического сотрудничества и ситуацию в Сирии / ТАСС, 23 noyabr 2015). İranın dini lideri Əli Xamneyi xüsusi vurğulayıb ki, Suriyada kənar təsirlər əsasında siyasi tənzimləmənin həyata keçirilməsi yolverilməzdir. Ekspertlər bu fikri Rusiya və İranın Yaxın Şərqdə əməkdaşlığı gücləndirməsinə işarə kimi şərh edirlər.

Konkret olaraq isə Suriyada bu qüvvələrin Qərblə eyni koalisiyada çıxış etməsi ehtimalının olmadığını demək olar. V.Putin Fransa prezidenti Fransua Ollandın noyabrın 26-da Moskvaya səfəri çərçivəsində aparılan danışıqlarda koalisiyadan deyil, yalnız "koordinasiyalı addımların mümkünlüyü"ndən bəhs edib (bax: "Никакой коалиции, но больше координации": СМИ о визите президента Франции в Москву / ТАСС, 26 noyabr 2015).

Fransanın "Le Figaro" qəzeti də yazıb ki, "Olland Moskvadan evə yalnız İŞİD-ə qarşı mübarizədə Rusiya və Fransa hərbi-hava qüvvələri arasında əməkdaşlığı gücləndirmək vədi almaqla qayıdıb" (bax: əvvəlki mənbəyə). Belə çıxır ki, Moskva ilə Tehran Qərbin koalisiyası ilə eyni statusda ola biləcək əməkdaşlıq qurumu yaratmaqda qərarlı olduqlarını nümayiş etdiriblər.

V.Putinin İrana səfəri zamanı dediklərinə əməl etməkdə olduğu yuxarıdakı informasiyadan aydın görünür. Bu halda isə həm enerji təhlükəsizliyinin, həm geosiyasi nüfuz uğrunda savaşın, həm də terrorla mübarizənin bütün kəskinliyi ilə davam edəcəyi qənaətinə gəlmək olar. Kremli Türkiyə səmasında vurulan qırıcı olayı da dayandırmayıb. Qərb dövlətlərindən verilən reaksiyalar da göstərir ki, onların güzəştə getmək fikirləri yoxdur.

Belə şəraitdə sual yaranır: Rusiya və İran Qərblə geosiyasi qarşıdurmayamı getmək niyyətindədirlər? Bu, Suriyada müharibənin uzanması anlamına gəlmirmi? Gətirilən suallara birmənalı cavab vermək çətindir, çünki regionda vəziyyət sürətlə dəyişir. Lakin tərəflərin bir-biri ilə mübarizəsini davam etdirməsi ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir. Bu baxımdan, V.Putinin İrana son səfəri Moskvanın illərdir yeritdiyi xarici siyasətin məntiqi davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Bütün bunlarla yanaşı, mühüm bir faktoru da unutmaq olmaz. Rusiya və İranın nəzərdə tutduqlarını nə dərəcədə həyata keçirə biləcəkləri tam aydın deyil. Bunun səbəbləri sırasında Tehranın Qərb dövlətləri ilə sanksiyaların aradan qaldırılması ilə bağlı əldə etdiyi razılığı vurğulamaq olar. Eyni zamanda, Moskva ilə Tehranın Ermənistana qaz tədarükü məsələsində rəqib olduğunu xatırlamaq mümkündür.

Şübhə yoxdur ki, qədim dövlətçilik ənənəsi olan İran öz maraqlarını heç kimə, o cümlədən Rusiyaya da güzəştə getməyəcək. O, həm Qərblə əməkdaşlığın yollarını axtaracaq, həm də Ermənistanla enerji sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə cəhd göstərəcək. Bu halda Rusiya ilə İranın eyni cəbhədən çıxış etmək imkanlarının çox olması ilə yanaşı, bu prosesə mane ola biləcək müəyyən faktorların da mövcudluğunu inkar edə bilmərik. Bu baxımdan, onların əməkdaşlığının perspektivləri haqqında birmənalı proqnoz vermək çətindir.

Newtimes.az

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Bakıda 3 otaqlı ev yanıb

30 Mart 2017 18:59

Bakının bu küçəsində hərəkət məhdudlaşdırılır - XƏRİTƏ

30 Mart 2017 18:57

Nüsrət məşhur seriala çəkildi - FOTO

30 Mart 2017 18:57

Arıqlamaq üçün 500 min dollar xərclədi - FOTO

30 Mart 2017 18:47

Daha bir küçədə hərəkət məhdudlaşdırılır

30 Mart 2017 18:44

Mədəniz ağrıyırsa, bundan yeyin

30 Mart 2017 18:42

Kişiləri bihuş edən gözəlçə milyonçu ərini ziyalı kişiyə DƏYİŞDİ - FOTO

30 Mart 2017 18:38

Beynəlxalq Muğam Mərkəzində "Baku Brass" nəfəs alətləri ansamblının konserti keçiriləcək

30 Mart 2017 18:37

Almaniya vətəndaşının evindən oğurluq edən qadına 8 İL HƏBS TƏLƏBİ

30 Mart 2017 18:34

Komitə sədri: “Azərbaycanda ərzaq məhsulları ilə özünütəminetmə səviyyəsi yüksəlib”

30 Mart 2017 18:33

İlham Əliyevdən əlillərlə bağlı vacib sərəncam - 2 milyon manat ayrıldı

30 Mart 2017 18:33

Bakıda festival keçiriləcək

30 Mart 2017 18:32

Azərbaycanda çimərlik turizminin inkişafına dair Tədbirlər Planı təsdiq edilib

30 Mart 2017 18:32

Əlillərin protezlərlə təminatı üçün 2 milyon ayrıldı - SƏRƏNCAM

30 Mart 2017 18:29

Millət vəkilinin nəvəsi əcnəbi QIZLA NİŞANLANDI - FOTOLAR

30 Mart 2017 18:28

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün müdafiəsi zamanı əlil olmuş şəxslər üçün yüksək texnologiyalı protezlər hazırlanacaq

30 Mart 2017 18:27

Müharibə əlilləri üçün yüksək texnologiyalı protezlər hazırlanacaq

30 Mart 2017 18:26

Unibank Mobile-dan artıq planşetlərdə də istifadə mümkündür

30 Mart 2017 18:23

Nefti əvəz edən tükənməz resurs - “Ağ qızıl”

30 Mart 2017 18:23

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın ünvanına təbriklər gəlməkdə davam edir

30 Mart 2017 18:22

Sınaq imtahanlarında iştirak etmək istəyənlərin NƏZƏRİNƏ

30 Mart 2017 18:22

Azərbaycanlı məşhurun 22 yaşlı oğlu üzə çıxdı: "Onu dəlicəsinə sevirəm" - FOTO

30 Mart 2017 18:22

Bayramda satılmayan səmənilərin aqibəti...

30 Mart 2017 18:22

Leyla Əliyeva Moskvada Yəhudi Muzeyində - FOTOLAR

30 Mart 2017 18:18

"Neftçi" əvvəlki günlərə dönmək istəyirsə..." - Flavinyo

30 Mart 2017 18:17

Cinayət Məcəlləsinə dəyişiklik

30 Mart 2017 18:12

İtirilən "Smart-kart" necə bərpa olunur?

30 Mart 2017 18:09

Təranə Səmədova: "Qızım metroda öpüşsə..."

30 Mart 2017 18:08

Ermənistan "İsgəndər"ləri döyüş mövqeyinə çıxardı, Bakıdan "Metsamor cavabı" eşidildi - FOTO

30 Mart 2017 18:05

Cenniferdən yeni fotosessiya

30 Mart 2017 18:05

"Ceyhun şərəfsiz hərəkətləri ilə məni elə iyrəndirib ki..."

30 Mart 2017 18:05

"Göstərişi birbaşa Cahangir Hacıyev verib" - MƏHKƏMƏ

30 Mart 2017 18:04

UNEC professoru BMT-nin mükafatına layiq görülüb

30 Mart 2017 17:59

Əsnəmək niyə yoluxucudur?

30 Mart 2017 17:57

Sabah əsla bunları etməyin!

30 Mart 2017 17:53

Həyat yoldaşını yeni itirən məşhur başqa qadınla - FOTO

30 Mart 2017 17:52

Bakıda Frankofoniya həftəsi keçiriləcək

30 Mart 2017 17:52

Öpüşməkdən o tərəfə

30 Mart 2017 17:52

SOCAR-dan dənizdə gözlənilən fırtına ilə bağlı AÇIQLAMA

30 Mart 2017 17:49

Məşhur, gənc model okean sahilində - FOTO

30 Mart 2017 17:47

Bakının təhlükəli ərazilərinin adı AÇIQLANDI

30 Mart 2017 17:47

"Şahdağ"dan darmadağın

30 Mart 2017 17:47

İngiltərədə dəhşət - Bir ailə qanına qəltan edildi

30 Mart 2017 17:43

Komitə: "Münaqişəli ailələrdə uşaqların hüquqlarının qorunması gücləndirilməlidir"

30 Mart 2017 17:42

Azərbaycanlı qızla yataq fotoları yayılan bəy efirə qayıtdı

30 Mart 2017 17:42

Nazənindən ŞOK TƏLƏB: Təranə Qumralın avtomobilinə həbs qoyulsun!

30 Mart 2017 17:39

Bakıda sürüşmə təhlükəsi olan yerlər açıqlandı

30 Mart 2017 17:38

Putin: “Trampa bunu etməyə imkan vermirlər”

30 Mart 2017 17:38

Deputat: "Azərbaycanda iqtisadi inkişaf yerlərdə ixtisaslı kadrlara tələbatı artırır"

30 Mart 2017 17:37

5 uşaq anası kameralara çılpaq "düşdü" - FOTO

30 Mart 2017 17:37