“Azərbaycanın geosiyasəti”

“Azərbaycanın geosiyasəti”
14:28 4 Dekabr 2015
21 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Yunus Oğuz

“Azərbaycanın geosiyasəti”

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

Hörmətli oxuculara indi aydın oldumu, yağlı piroqun bölüşməsində hansı barıt çəlləyinin üstündə oturmuşuq? Geoiqtisadi maraqların naminə geosiyasət düzənlənir, hərbi-geostrateji mənafelər üzə çıxır, rəqiblər aydınlaşır və səhv aparılan siyasət bu bölgədə bizi yağlı əppək əvəzinə hər an barıt çəlləyinə yaxınlaşdırır. Zatən buna zəmin də var. İstənilən an bölgədə Ermənistan-Azərbaycan, Ermənistan-Gürcüstan, Rusiya-Gürcüstan, Rusiya-Azərbaycan, hətta İran-Azərbaycan, Türkmənistan-Azərbaycan münaqişəsi qızışa və bölgədə onsuz da kövrək olan siyasi və iqtisadi sistem dağıla bilər.

Açıq qeyd edilir, açıq deyilir ki, bu regionda transmilli şirkətlərin maraqları ilə yanaşı, planetar oyunçuların da maraqları mövcuddur və onların bu maraqlardan geri çəkilmək fikirləri yoxdur.

Bu barədə Əli Həsənov yazır: “Geoiqtiosadi parametrlər üzrə qiymətləndirmə aparsaq Xəzər hövzəsindəki düşərgələrarası rəqabətin əsas hədəfləri ilk növbədə:

• Xəzər hövzəsinin enerji ehtiyatlarına sahiblənmək, yaxud onlardan istifadə sahəsində üstün mövqeyə malik olma;
• hövzənin enerji resurslarının istehsalı və dünya bazarlarına çıxarılmasında iştirak;
• enerji istehsalında istifadə edilən texnologiya və maliyyə vəsaitinə sahiblik, yaxud malik olmaq;
• hasilatın pay bölgüsü;
• bölgənin enerji ixracı marşrutlarının və nəqliyyat-kommunikasiya sistemlərinin seçiminə təsir etmək və onların fəaliyyətinə nəzarət etmək;
• neft-qaz istehsalı, istehlakı və ixracı sahəsindəki digər geoiqtisadi dividentlərə sahib olma və s. ibarətdir”. (Bax. s. 529-530)

Göründüyü kimi Xəzər-Qara dəniz hövzəsi, Cənubi Qafqaz dünyanın geosiyasi, geoiqtsadi, hərbi-geostrateji anlamında rəqabət meydanına çevrilib və bunu dünya siyasətçiləri üstüörtülü şəkildə anlatmağa çalışsalar, yaxud da etdikləri hərəkətləri beynəlxalq qurumların adı ilə pərdələməyə cəhd etsələr də, əksinə onların politoloqları bu bölgədə dövlətlərinin maraqlarını gizlətmir, bunu açıqca söyləyir və yazırlar.
Həm ABŞ, həm də Rusiya politoloqları, Xəzər hövzəsini, Cənubi Qafqaz məkanını öz ölkələrinin əsas maraq dairəsi hesab edir və burada planetar geosiyasi maraqların toqquşduğunu hesab edirlər.

Xüsusən, ABŞ alimi-politoloqu, məşhur siyasi analitik Z. Bjezinski və rus politoloqu A. Duqin bir çox əsərlərində, məqalələrində, müsahibələrində Xəzər-Qara dəniz hövzəsi və Cənubi Qafqaz onların təmsil etdikləri ölkələrin və bu dövlətlərin siyasətlərinə bağlı olan beynəlxalq və regional qurumların, habelə şirkətlərin geosiyasi, geoiqtisadi və hərbi-geostrateji maraqları çərçivəsində geniş təsnif və tədqiq olunur, bu dövlətlərin milli təhlükəsizliyinin qorunması və milli maraqların reallaşdırılması istiqamətində yol xəritələri tərtib olunur, tövsiyyələr verilir, onların həyata keçirilməsi yönündə addımlar atılır.

Məsələn, rus politoloqu A. Duqin öz əsərlərində Xəzər hövzəsi və Cənubi Qafqazı ABŞ və Rusiya maraqlarının bütün zamanlarda, yəni keçmişdə, indi və gələcəkdə daim toqquşduğu bölgə kimi qiymətləndirilir. Onun fikrincə “bölgənin geosiyasi xarakteristikası və əsas həlledici koordinatları tələb edir ki, burada mütəmadi olaraq Rusiyanın, ABŞ və NATO Alyansı ilə geosiyasi, geoiqtisadi və hərbi-geostrateji maraqları toqquşmalıdır”. Xüsusən o, Xəzər neftinin istehsalına və Qərbə ixracı marşrutlarına nəzarəti bu iki geosiyasi güc arasındakı mübarizənin əsas hədəfi hesab edir. Onun fikrinə görə, bu hədəflərə nəzarəti ABŞ öz əlinə keçirə bilsə, o zaman onun dünya hegemonluğu tam təmin ediləcəkdir.

Yaxud, Z. Bjezinski “Böyük şahmat taxtası” adlı əsərində qeyd edir ki, Qərb və Amerika bu bölgədə müstəqil siyasət yürütmək istəyən (bəzən də bunu əngəlləməyə çalışan) yerli dövlətləri dəstəkləməli, onları Rusiyanın geosiyasi və hərbi-geostrateji təsirindən çıxarmalı, malik olduqları milli sərvətlərini sərbəst istifadə etmək, öz maraqlarını, o cümlədən milli təhlükəsizliyini təmin etmək gücünə gətirilməlidir.

Maraqlı və şirniklədici ideyadır. Kim bunu istəməz ki? Amma, bu şirniklədici ideyanın arxasında həm də qonşular ilə qarşıdurma ehtiva edilir. Bu da elə belə məsələ deyil. Təbiidir ki, A. Duqun də ABŞ politoloqunun bu kitabını oxuyub və bundan sonra Rusiyanın bu regionda hegemonluğu üçün daha qeyri-humanitar təkliflər irəli sürüb, hətta, o, təklif edib ki, Cənubi Qafqazda, həm də Orta Asiyada fəaliyyət göstərən ölkələrin daxilində İranmeylli separatçı və dini-fanatik meylləri dəstəkləmək, qızışdırmaq, geosiyasi vəziyyət yaratmaq lazımdır.

Müəllif, Z. Bjezinskiyə istinadən yazır ki, Xəzər hövzəsi və Cənubi Qafqazın gələcək taleyi ilk növbədə Azərbaycan və Qazaxıstanın Rusiyadan asılılığının azaldılması və dəstəkləyərək Qərbə inteqrasiyasının gücləndirilməsindən asılıdır. Çünki, Azərbaycanın mövqeyinin güclənməsi gələcəkdə Rusiyanın Gürcüstan və Ermənistandakı, Qazaxıstanın mövqeyinin güclənməsi isə Orta Asiyanın, xüsusən də Qərbin ciddi enerji marağında olan Türkmənistanın mövqeyinə ciddi təsir göstərəcək. Bu ölkənin və Azərbaycanın enerji resurslarının sərbəst istehsalı və alternativ marşrutla Qərbə çıxarılması istiqamətində transmilli layihələrin reallaşmasını təmin edəcəkdir.

Hörmətli professor qeyd edir ki, dünyanın əksər bölgələri kimi, Xəzər hövzəsinin və ayrı-ayrı ölkələr üzrə malik olduğu enerji qaynaqları haqqında əsaslandırılmış rəqəmləri ilk növbədə geoloqlar verir. İngiltərənin BP şirkətinin hesablamalarına görə, dünyada neft ehtiyatlarının həcmi 1383,2 milyard barelə çatıb. Dünyanın mövcud təbii qaz ehtiyatlarının həcmi isə 187, 1 trilyon kub metr miqdarında göstərilir. (Baxın, geosiyasi, hərbi-geostrateji məkan uğrunda mübarizə bu təbii ehtiyatlardan qaynaqlanır, dünya hegemonluğu, davalar, müharibələr, qarşıdurmalar, təhdid, açıq hərbi müqaxilər karbohidrogen ehtiyatlarının kimin sərəncamına keçecək uğrunda amansız, hətta bir tərəfin bəzən yox olma dərəcəsinə qədər davam edir.)

Xəzər hövzəsi, Cənubi Qafqaz, o cümlədən də onun onurğa sütunu sayılan Azərbaycan dünyada aparılan bu mübarizədən kənarda qalmır, özünün zəngin karbohidrogen ehtiyatlarına görə, istəsə də, istəməsə də proseslərdə iştirak edir.

Xəzəryanı ölkələrdəki mövcud enerji ehtiyatları, neft və qaz istehsalı, hazır məhsulun istehlakı və satışı ilə bağlı müxtəlif mənbələrdən əldə edilmiş rəqəmlərin ölkələr üzrə şərhinə nəzər salsaq görərik ki, vəziyyət aşağıdakı kimidir:

Azərbaycan: Rəqəmlərə keçməmişdən öncə Əli Həsənov Azərbaycan haqqında, onun neft və qaz ehtiyatlarına şübhə ilə yanaşan skeptiklərə cavab olaraq yazır: “Azərbaycan mövcud karbohidrogen ehtiyatlarının miqdarı məsələsi uzun müddət bölgənin və dünyanın maraqlı dairələrinin geniş müzakirə obyektinə çevrilmiş, hətta bəzi qüvvələr onu geosiyasi manipulyasiya məqsədi ilə istifadə etmişlər.

1991-ci ildə müstəqillik qazanmasından başlayaraq, Bakı-Tbilisi-Ceyhan layihəsinin reallaşdığı və Azərbaycan neftinin bu marşrutla Aralıq dənizinə daxil olduğu günə qədər olan vaxt çərçivəsində bir sıra xarici ölkələrdə davamlı olaraq Azərbaycanın neft ehtiyatlarına dair bədbin, çaşdırıcı və aldadıcı proqnozlar səsləndirilir, ölkənin yaydığı rəsmi məlumatlar şübhə altına alınır və real rəqəmlərin həqiqətə uyğun olmadığı iddia edilirdi”. (Bax. s. 542)
Ardı var

Bizi Twitter-dən izləyin: @trend_az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Estoniyada 5 min ev işıqsız qalıb

30 Aprel 2017 01:29

Yeni nəsil elektrik maşınlarının istehsalı çətinləşir

30 Aprel 2017 01:18

Şəhriyar Məmmədyarov Vüqar Həşimovun xatirə turnirində ilk məğlubiyyətlə üzləşib

30 Aprel 2017 01:02

Məşhurlar uşaq əmizdirərkən

30 Aprel 2017 01:00

Xaçmazda yanğın olub

30 Aprel 2017 00:55

Maşın 11 yaşlı uşağı vurub komaya saldı

30 Aprel 2017 00:49

"Bavariya"dan ardıcıl 5-ci çempionluq

30 Aprel 2017 00:48

Kubada hərbi təyyarə qəzaya uğradı

30 Aprel 2017 00:47

Polis müştəri saç ustası tərəfindən döyüldü

30 Aprel 2017 00:31

Türkiyədə "Wikipedia"ya giriş bağlanıb

30 Aprel 2017 00:22

İntihara əl atan qadını polis xilas etdi

30 Aprel 2017 00:16

Polad Bülbüloğlu bu ölkənin xalq artisti oldu

30 Aprel 2017 00:09

Astroloji proqnoz - 30 aprel

30 Aprel 2017 00:08

Əyləncənin "dozası"nı qaçıranda belə olur

30 Aprel 2017 00:07

“Əgər Ermənistanın belə silahları vardısa döyüşü niyə uduzurdu?...” LONDONDAN ERMƏNİLƏRƏ SUAL

30 Aprel 2017 00:05

Premyeraya şəffaf geyindi - FOTO

30 Aprel 2017 00:05

300 manata görə həbsxanalıq oldu

30 Aprel 2017 00:05

Günün qoroskopu: sual verməkdən çəkinməyin

30 Aprel 2017 00:05

Polad Bülbüloğluya "Türkmənistanın Xalq artisti" adı verilib

30 Aprel 2017 00:01

ABŞ həbsxanalarında bərbad vəziyyət: qadınlara təcavüz edilir

29 Aprel 2017 23:57

İldırım sürətli silahlanma – kabus, yoxsa reallıq...

29 Aprel 2017 23:57

Corab sataraq milyonçu olan məktəbli

29 Aprel 2017 23:57

Cəlilabadda uşağı avtomobil vurdu

29 Aprel 2017 23:52

Kürək və onurğaətrafı nahiyələr nədən ağrıyır?

29 Aprel 2017 23:52

Gəncə sakini bıçaqlandı

29 Aprel 2017 23:49

Bakıdakı şadlıq sarayları taktikanı dəyişir

29 Aprel 2017 23:48

Hikmətyar talibləri danışıqlara çağırdı

29 Aprel 2017 23:47

Qulaq ağrısına qarşı təbii üsul

29 Aprel 2017 23:47

Təzə gicitkən - SAĞLAMLIQ MƏNBƏYİ

29 Aprel 2017 23:42

Gənəgərçək yağının artritə dərman olduğunu bilirdinizmi?

29 Aprel 2017 23:42

Bu qızı geyiminə görə yarışa buraxmadılar

29 Aprel 2017 23:40

Məşhur aktrisa yarıçılpaq fotolarını paylaşdı - FOTO

29 Aprel 2017 23:32

Gəncədə 22 yaşlı gənc bıçaqlanıb

29 Aprel 2017 23:32

İŞİD silahlıları Taliban rəhbərlərindən birini öldürüblər

29 Aprel 2017 23:29

Gizlətdiyi sevgilisi ilə əl-ələ görüntüləndi - FOTO

29 Aprel 2017 23:27

Lincoln-dan yeni Navigator - FOTO

29 Aprel 2017 23:27

Göyərtəsində 39 sərnişin olan təyyarə qəzaya uğradı

29 Aprel 2017 23:23

Hind qızları palçığa batan avtobusu dartıb çıxardılar

29 Aprel 2017 23:22

Erməni Kardaşyan Meksika kurortunda - FOTO

29 Aprel 2017 23:22

Namazın vacib olmasının sirri

29 Aprel 2017 23:22

Shamkir Chess-2017: 8-ci tur bitdi

29 Aprel 2017 23:22

Acınacaqlı durumda idilər, sonra isə bu yolla varlandılar

29 Aprel 2017 23:22

iPhone-nu sıradan çıxarmağın yeni üsulu aşkarlanıb - VİDEO

29 Aprel 2017 23:17

Havada baş verənlər: Stüardessanın şok etirafları – FOTO

29 Aprel 2017 23:17

Sərnişin təyyarəsi radarlardan itdi

29 Aprel 2017 23:14

Evliliyin möhkəm olması üçün nəzərə alınmalı şərtlər

29 Aprel 2017 23:12

"Bavariya" Bundesliqanın qalibi oldu

29 Aprel 2017 23:06

Kubada təyyarə yoxa çıxdı: 39 nəfər itkin düşüb

29 Aprel 2017 23:05

"Qadın gözəl qoxumalıdır" - Adnan Oktarın "gediciyi" - FOTO

29 Aprel 2017 23:05

"Hamı heyrətlənəcək" - Aygün Kazımova

29 Aprel 2017 23:05