“Azərbaycanın geosiyasəti”

“Azərbaycanın geosiyasəti”
14:28 4 Dekabr 2015
21 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Yunus Oğuz

“Azərbaycanın geosiyasəti”

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

Hörmətli oxuculara indi aydın oldumu, yağlı piroqun bölüşməsində hansı barıt çəlləyinin üstündə oturmuşuq? Geoiqtisadi maraqların naminə geosiyasət düzənlənir, hərbi-geostrateji mənafelər üzə çıxır, rəqiblər aydınlaşır və səhv aparılan siyasət bu bölgədə bizi yağlı əppək əvəzinə hər an barıt çəlləyinə yaxınlaşdırır. Zatən buna zəmin də var. İstənilən an bölgədə Ermənistan-Azərbaycan, Ermənistan-Gürcüstan, Rusiya-Gürcüstan, Rusiya-Azərbaycan, hətta İran-Azərbaycan, Türkmənistan-Azərbaycan münaqişəsi qızışa və bölgədə onsuz da kövrək olan siyasi və iqtisadi sistem dağıla bilər.

Açıq qeyd edilir, açıq deyilir ki, bu regionda transmilli şirkətlərin maraqları ilə yanaşı, planetar oyunçuların da maraqları mövcuddur və onların bu maraqlardan geri çəkilmək fikirləri yoxdur.

Bu barədə Əli Həsənov yazır: “Geoiqtiosadi parametrlər üzrə qiymətləndirmə aparsaq Xəzər hövzəsindəki düşərgələrarası rəqabətin əsas hədəfləri ilk növbədə:

• Xəzər hövzəsinin enerji ehtiyatlarına sahiblənmək, yaxud onlardan istifadə sahəsində üstün mövqeyə malik olma;
• hövzənin enerji resurslarının istehsalı və dünya bazarlarına çıxarılmasında iştirak;
• enerji istehsalında istifadə edilən texnologiya və maliyyə vəsaitinə sahiblik, yaxud malik olmaq;
• hasilatın pay bölgüsü;
• bölgənin enerji ixracı marşrutlarının və nəqliyyat-kommunikasiya sistemlərinin seçiminə təsir etmək və onların fəaliyyətinə nəzarət etmək;
• neft-qaz istehsalı, istehlakı və ixracı sahəsindəki digər geoiqtisadi dividentlərə sahib olma və s. ibarətdir”. (Bax. s. 529-530)

Göründüyü kimi Xəzər-Qara dəniz hövzəsi, Cənubi Qafqaz dünyanın geosiyasi, geoiqtsadi, hərbi-geostrateji anlamında rəqabət meydanına çevrilib və bunu dünya siyasətçiləri üstüörtülü şəkildə anlatmağa çalışsalar, yaxud da etdikləri hərəkətləri beynəlxalq qurumların adı ilə pərdələməyə cəhd etsələr də, əksinə onların politoloqları bu bölgədə dövlətlərinin maraqlarını gizlətmir, bunu açıqca söyləyir və yazırlar.
Həm ABŞ, həm də Rusiya politoloqları, Xəzər hövzəsini, Cənubi Qafqaz məkanını öz ölkələrinin əsas maraq dairəsi hesab edir və burada planetar geosiyasi maraqların toqquşduğunu hesab edirlər.

Xüsusən, ABŞ alimi-politoloqu, məşhur siyasi analitik Z. Bjezinski və rus politoloqu A. Duqin bir çox əsərlərində, məqalələrində, müsahibələrində Xəzər-Qara dəniz hövzəsi və Cənubi Qafqaz onların təmsil etdikləri ölkələrin və bu dövlətlərin siyasətlərinə bağlı olan beynəlxalq və regional qurumların, habelə şirkətlərin geosiyasi, geoiqtisadi və hərbi-geostrateji maraqları çərçivəsində geniş təsnif və tədqiq olunur, bu dövlətlərin milli təhlükəsizliyinin qorunması və milli maraqların reallaşdırılması istiqamətində yol xəritələri tərtib olunur, tövsiyyələr verilir, onların həyata keçirilməsi yönündə addımlar atılır.

Məsələn, rus politoloqu A. Duqin öz əsərlərində Xəzər hövzəsi və Cənubi Qafqazı ABŞ və Rusiya maraqlarının bütün zamanlarda, yəni keçmişdə, indi və gələcəkdə daim toqquşduğu bölgə kimi qiymətləndirilir. Onun fikrincə “bölgənin geosiyasi xarakteristikası və əsas həlledici koordinatları tələb edir ki, burada mütəmadi olaraq Rusiyanın, ABŞ və NATO Alyansı ilə geosiyasi, geoiqtisadi və hərbi-geostrateji maraqları toqquşmalıdır”. Xüsusən o, Xəzər neftinin istehsalına və Qərbə ixracı marşrutlarına nəzarəti bu iki geosiyasi güc arasındakı mübarizənin əsas hədəfi hesab edir. Onun fikrinə görə, bu hədəflərə nəzarəti ABŞ öz əlinə keçirə bilsə, o zaman onun dünya hegemonluğu tam təmin ediləcəkdir.

Yaxud, Z. Bjezinski “Böyük şahmat taxtası” adlı əsərində qeyd edir ki, Qərb və Amerika bu bölgədə müstəqil siyasət yürütmək istəyən (bəzən də bunu əngəlləməyə çalışan) yerli dövlətləri dəstəkləməli, onları Rusiyanın geosiyasi və hərbi-geostrateji təsirindən çıxarmalı, malik olduqları milli sərvətlərini sərbəst istifadə etmək, öz maraqlarını, o cümlədən milli təhlükəsizliyini təmin etmək gücünə gətirilməlidir.

Maraqlı və şirniklədici ideyadır. Kim bunu istəməz ki? Amma, bu şirniklədici ideyanın arxasında həm də qonşular ilə qarşıdurma ehtiva edilir. Bu da elə belə məsələ deyil. Təbiidir ki, A. Duqun də ABŞ politoloqunun bu kitabını oxuyub və bundan sonra Rusiyanın bu regionda hegemonluğu üçün daha qeyri-humanitar təkliflər irəli sürüb, hətta, o, təklif edib ki, Cənubi Qafqazda, həm də Orta Asiyada fəaliyyət göstərən ölkələrin daxilində İranmeylli separatçı və dini-fanatik meylləri dəstəkləmək, qızışdırmaq, geosiyasi vəziyyət yaratmaq lazımdır.

Müəllif, Z. Bjezinskiyə istinadən yazır ki, Xəzər hövzəsi və Cənubi Qafqazın gələcək taleyi ilk növbədə Azərbaycan və Qazaxıstanın Rusiyadan asılılığının azaldılması və dəstəkləyərək Qərbə inteqrasiyasının gücləndirilməsindən asılıdır. Çünki, Azərbaycanın mövqeyinin güclənməsi gələcəkdə Rusiyanın Gürcüstan və Ermənistandakı, Qazaxıstanın mövqeyinin güclənməsi isə Orta Asiyanın, xüsusən də Qərbin ciddi enerji marağında olan Türkmənistanın mövqeyinə ciddi təsir göstərəcək. Bu ölkənin və Azərbaycanın enerji resurslarının sərbəst istehsalı və alternativ marşrutla Qərbə çıxarılması istiqamətində transmilli layihələrin reallaşmasını təmin edəcəkdir.

Hörmətli professor qeyd edir ki, dünyanın əksər bölgələri kimi, Xəzər hövzəsinin və ayrı-ayrı ölkələr üzrə malik olduğu enerji qaynaqları haqqında əsaslandırılmış rəqəmləri ilk növbədə geoloqlar verir. İngiltərənin BP şirkətinin hesablamalarına görə, dünyada neft ehtiyatlarının həcmi 1383,2 milyard barelə çatıb. Dünyanın mövcud təbii qaz ehtiyatlarının həcmi isə 187, 1 trilyon kub metr miqdarında göstərilir. (Baxın, geosiyasi, hərbi-geostrateji məkan uğrunda mübarizə bu təbii ehtiyatlardan qaynaqlanır, dünya hegemonluğu, davalar, müharibələr, qarşıdurmalar, təhdid, açıq hərbi müqaxilər karbohidrogen ehtiyatlarının kimin sərəncamına keçecək uğrunda amansız, hətta bir tərəfin bəzən yox olma dərəcəsinə qədər davam edir.)

Xəzər hövzəsi, Cənubi Qafqaz, o cümlədən də onun onurğa sütunu sayılan Azərbaycan dünyada aparılan bu mübarizədən kənarda qalmır, özünün zəngin karbohidrogen ehtiyatlarına görə, istəsə də, istəməsə də proseslərdə iştirak edir.

Xəzəryanı ölkələrdəki mövcud enerji ehtiyatları, neft və qaz istehsalı, hazır məhsulun istehlakı və satışı ilə bağlı müxtəlif mənbələrdən əldə edilmiş rəqəmlərin ölkələr üzrə şərhinə nəzər salsaq görərik ki, vəziyyət aşağıdakı kimidir:

Azərbaycan: Rəqəmlərə keçməmişdən öncə Əli Həsənov Azərbaycan haqqında, onun neft və qaz ehtiyatlarına şübhə ilə yanaşan skeptiklərə cavab olaraq yazır: “Azərbaycan mövcud karbohidrogen ehtiyatlarının miqdarı məsələsi uzun müddət bölgənin və dünyanın maraqlı dairələrinin geniş müzakirə obyektinə çevrilmiş, hətta bəzi qüvvələr onu geosiyasi manipulyasiya məqsədi ilə istifadə etmişlər.

1991-ci ildə müstəqillik qazanmasından başlayaraq, Bakı-Tbilisi-Ceyhan layihəsinin reallaşdığı və Azərbaycan neftinin bu marşrutla Aralıq dənizinə daxil olduğu günə qədər olan vaxt çərçivəsində bir sıra xarici ölkələrdə davamlı olaraq Azərbaycanın neft ehtiyatlarına dair bədbin, çaşdırıcı və aldadıcı proqnozlar səsləndirilir, ölkənin yaydığı rəsmi məlumatlar şübhə altına alınır və real rəqəmlərin həqiqətə uyğun olmadığı iddia edilirdi”. (Bax. s. 542)
Ardı var

Bizi Twitter-dən izləyin: @trend_az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Fox News: Tramp Əfqanıstana 4 min hərbçi göndərəcək

22 Avqust 2017 03:44

İraqın Tall-Afar şəhərini 40 min sakin TƏRK ETDİ

22 Avqust 2017 03:33

Tramp Əfqanıstana daha 4000 əsgər göndərəcək

22 Avqust 2017 03:27

“Barselona”dan ayrıla biləcəyimi düşünürəm" - İnyesta

22 Avqust 2017 03:03

"Azərbaycan muğamını öyrənirəm" - Ruslana

22 Avqust 2017 02:28

UEFA-dan Cüneyt Çakıra təyinat

22 Avqust 2017 02:16

Tramp Günəş tutulmasını xanımı və oğlu ilə birlikdə izləyib

22 Avqust 2017 02:12

Günel nişanlısı ilə barışdı

22 Avqust 2017 02:09

Amerikalı hərbçilərin axtarışı davam edir

22 Avqust 2017 01:50

Fəxriyyə Xələfova: Mən bu gözəlliyi dünya ilə paylaşmaq istəyirəm

22 Avqust 2017 01:28

Nəhəng asteroid Yer kürəsinin 7 milyon km yaxınından keçəcək

22 Avqust 2017 01:28

“Barselona”dan ayrıla biləcəyimi düşünürəm" -

22 Avqust 2017 01:10

İtaliyada zəlzələ olub, xəsarət alanlar var

22 Avqust 2017 00:47

Türkiyə və İran PKK-ya qarşı birləşir

22 Avqust 2017 00:44

Xəyanət edən ərindən belə qisas aldı - FOTO

22 Avqust 2017 00:28

Livan ordusu İŞİD rəhbərlərindən birini həbs edib

22 Avqust 2017 00:27

Türkiyədə dəhşətli terror aktının qarşısı alındı

22 Avqust 2017 00:19

Kapitan üçün əlamətdar tur -

22 Avqust 2017 00:18

Vasif Talıbov sərhəd xidmətində səmərəli fəaliyyətlərinə görə bir sıra şəxsləri təltif edib

22 Avqust 2017 00:12

Astroloji proqnoz - 22 avqust

22 Avqust 2017 00:08

Rusiyanın Krasnodar vilayətində vertolyot qəzaya uğrayıb

22 Avqust 2017 00:02

Ölənlərin sayı 500 nəfəri ötdü -

21 Avqust 2017 23:55

Valideynlərin nəzərinə: Uşaqlar arasında yoluxucu VİRUS YAYILIB

21 Avqust 2017 23:48

Rostovda yanğında 36 nəfər xəsarət alıb

21 Avqust 2017 23:35

Rostov vilayətində fövqəladə vəziyyət

21 Avqust 2017 23:34

Rostovda baş vermiş yanğında xəsarət alanların sayı 36 nəfərə çatıb

21 Avqust 2017 23:27

Gəncədə 27 yaşlı oğlan bıçaqlandı

21 Avqust 2017 23:24

“VAZ” 15 baş qoyunu vurdu - İsmayıllıda

21 Avqust 2017 23:19

Həm qanunsuzdur, həm də təhlükəli - elektriklə balıq ovlanılır - VİDEO

21 Avqust 2017 23:18

Gəncədə 27 yaşlı gənc tanışı tərəfindən bıçaqlanıb

21 Avqust 2017 23:17

Gürcüstanda meşə yanğınları tüğyan edir -

21 Avqust 2017 23:10

Əfqanıstanın paytaxtı Kabildə partlayış olub

21 Avqust 2017 23:07

Ukrayna üzrə ABŞ-Rusiya görüşü başa çatdı

21 Avqust 2017 23:03

Abşeronda qəza -

21 Avqust 2017 22:58

Müşviqabadda qəza - 2 yaralı

21 Avqust 2017 22:54

Barselona terrorunda şübhəli bilinən əsas şəxs saxlanılıb

21 Avqust 2017 22:48

İraqın Tall-Afar şəhərini 40 min dinc sakin tərk edib

21 Avqust 2017 22:47

Saakaşvili Avropanın bir neçə ölkəsinin ona vətəndaşlıq verməyə hazır olduğunu bildirib

21 Avqust 2017 22:42

Qırğızıstan hökuməti istefa verib

21 Avqust 2017 22:30

Şəbnəm bağ evini nümayiş etdirdi – FOTOLAR

21 Avqust 2017 22:28

FHN Gürcüstana yanğının söndürülməsi üçün ikinci HELİKOPTER GÖNDƏRDİ

21 Avqust 2017 22:18

Filippində silahlı hücum -

21 Avqust 2017 22:12

Günelin nişanlısı ilə barışması təsdiqini tapdı - FOTOFAKT

21 Avqust 2017 22:03

Tam Günəş tutulması başladı - CANLI YAYIM

21 Avqust 2017 21:49

Moskva SSRİ-nin cinayətləri üçün cavab verəcək: trilyonluq TƏZMİNAT TƏLƏBİ

21 Avqust 2017 21:48

Rostovda güclü yanğın

21 Avqust 2017 21:45

Sankt-Peterburqda “Qazprom” şirkətinin rəhbəri ilə SOCAR prezidenti arasında görüş keçirilib

21 Avqust 2017 21:42

Macarıstan sərhədini qanunsuz keçmək istəyən 162 qaçqın saxlanılıb

21 Avqust 2017 21:32

Qoz piylənmənin qarşısını almağa kömək edir

21 Avqust 2017 21:28

Ali məktəblərin boş qalan plan yerlərinə qəbulun nəticələri açıqlanıb

21 Avqust 2017 21:19