İŞİD niyə var?

İŞİD niyə var?
19:47 6 Dekabr 2015
64 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

İŞİD-in meydana çıxması haqda müxtəlif nəzəriyyələr var.  Adətən siyasi motivlərlə müşayiət olunan bu cür nəzəriyyələr çox vaxt diqqəti qrupun hazırkı maliyyə və silah mənbələri, yaxud təmasda olduğu tərəflər üzərində cəmləşdirir.  21-ci Əsrdə Kapital kitabının müəllifi Thomas Picketty-nin bu mövzuda irəli sürdüyü tezis qlobal terror fenomeninin sosial faktorlara əsaslandığını iddia etməklə fərqlənir. Washington Post qəzetində Pickettynin nəzəriyyəsini incələyən Jim Tankersley "gəlir bərabərsilziyinin" İŞİD-ə rəvac verən başlıca amil kimi dəyərləndirilməsini şərh edir.

Milli.Az "Amerikanın səsi"nə istinadən bildirir ki, Pickettynin fikirlərini  bir (uzun) cümlə ilə izah edən Tankersley yazır: "Qeyir-bərabərlik Yaxın Şərq terrorizminin, o cümlədən Parisdə terror hücumları həyata keçirmiş İŞİD-in mühərrikidir, və bu qeyri-bərabərliyə görə müəyyən məsuliyyət Qərb dövlətlərinin üzərinə düşür."  Picketty hesab edir ki, neft var-dəvlətinin kiçik əhaliləri olan bir ovuc dövlətin əlində cəmləşməsi Yaxın Şərqdə siyasi və sosial sistemləri qeyri-stabil edib.

Məsələn, Misirlə İran arasında olan nəhəng bir ərazidə (buraya Suriya da daxildir) bir neçə neft monarxiyası ümumi var-dövlətin 60-70 faizinə sahibdir.  Halbuki, 300 milyon adamın yaşadığı bu ərazidə köfəz dövlətlərinin payına cəmi bu rəqəmin 20 faizdən azı düşür.  Söhbət burada Qatar, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı, Bəhreyn və Oman kimi ölkələrdən gedir.  Əhalinin cüzi kəsiminin əlində toplaşan var-dövlət regionu planetin "ən qeyri-bərabər" məkanı edir.

Misirlə İran arasında olan nəhəng bir ərazidə bir neçə neft monarxiyası ümumi var-dövlətin 60-70 faizinə sahibdir. Halbuki, 300 milyon adamın yaşadığı bu ərazidə köfəz dövlətlərinin payına cəmi bu rəqəmin 20 faizdən azı düşür.
Hətta varlı körfəz dövlətlərində belə əhalinin qadın və qaçqınlardan ibarət nəhəng bir kəsimi yarı-qul halında yaşayır.  Pickettynin sözlərinə görə bu cür iqtisadi durum Qərb qüdrətlərinin regionu müharibəyə düçar etdikləri haqda düşüncələrə yol açır.  Buna nümunə olaraq Picketty Birinci Köprfəz Müharibəsinin ardınca Qərb qüdrətlərinin neft resurslarını Küveyt əmirlərinə qaytarmasını misal gətirir. Mövcud olan nəhəng resurslardan yalnız bir ovuc adamın bəhrələnməsi regionu faktiki olaraq barıt çəlləyinə çevirib.

Əslində Pickettyin irəli sürdüyü nəzəriyyə yeni bir şey deyil.  Karl Marksdan bu tərəfə əskər solçu mütəfəkkirlər dünyada baş verən əksər zorakılıqları material çatışmazlıq və qeyri-bərabərliklə əlaqələndirməyə çalışıblar.  Bir çox hallarda bu qeyri-bərabərlyin aradan qaldırılması uğrunda aparılan mücadilələr milyonlarla insanın erkən ölümünə bais olub.  Konkret terrora gəldikdə, 2001-ci il 11 sentyabr terror hücumlarının müəllifləri sırasında yoxsul adam yox idi.  19 terrorçunun az qala hamısı orta-tuxarı sinif ailələrdən gəlir və müasir dünyanın bəxş etdiyi bir çox nemətlərə çıxışları var idi.  Əl-Qaida təşkilatının banisi olan Usama bin Ladin özü milyarder övladı idi və uşaqlığının böyük hissəsini Qərbdə, cah-cəlal içərisində keçirmişdi.

Bir sözlə, mövcud dəlillərə əsaslanaraq terrorizmin yalnız material qıtlıqdan, bərabərsizlikdən irəli gəldiyini demək düzgün olmazdı.  Amma qana bələnmiş regionda zorakılıqların başlıca səbəbi olaraq sosial-iqtisadi faktoru, ədalət faktorunu nəzərdən qaçırmaq, ən azı burada anti-Qərb meyllərini şərtləndirən amilləri büsbütün qulaqardına vurmaq da eyni dərəcədə yanlış olardı.  "Bütün bu körfəz rejimləri hərbi və siyasi baxımdan Qərb qüdrətlərindən dəstək alır.  Qərb bu rejimlər vasitəsilə bəzən futbol klublarını maliyyələşdirir, onlara silah satır.  Bəlkə elə bu üzdən bizim sosial ədalət və demokratiya haqda dərslərimizə Yaxın Şərq gəncliyi məhəl qoymur," deyə Picketty müşahidə edir.
Regionda inam qazanmaq üçün Qərb ölkələri nümayiş etdirməlidirlər ki, onları regionun sosial inkişafı öz maliyyə maraqlarından, hakim ailələrlə münasibətlərindən daha çox maraqlandırır, Picketty bildirir.  Məhz buna görə də elə etmək lazımdır ki, neft pulu regional inkişafa, ələlxüsus təhsilə xərclənsin.  Əgər terrorizmi qidalandıran başlıca amil qeyri-bərabərlikdirsə, onda ona qarşı effektiv mübarizə aparmağın yolu iqtisadi ölçülərdən keçir.

Picketty əlavə edir ki, Avropa cəmiyyətləri miqrantları inteqrasiya istiqamətində səy göstərməlidirlər.  Miqrantlar arasında işsizlik və onların üzləşdikləri ayrıseçkilik radikalizmin Avropa hüdudlarına yayılmasında da rol oynayır.  Təsadüfi deyil ki, Avropada terror aktı törədənlərin böyük qismi məhz bu qitədə boya başa çatmış miqrant nəslinin nümayəndələri olub.

Terror patologiyanın manifestasiyasıdır.  Əvvəl qeyd olunduğu kimi, onu çox səbəblər doğura bilər.  Qeyri-bərabərlik, safalət dünyanın bir çox yerlərində mövcuddur, amma bu amil heç də həmişə insanları sivilizasiyaya qarşı silaha sarılmağa sövq etmir.  O biri tərəfdən az qala terror və zorakılığın episentrinə çevrilmiş Yaxın Şərqdə cərəyan edən prosesləri hərtərəfli anlamaq bu bəlanın qarşıını maksimum almağa yalnız yardımçı ola bilər.  Picketty-nin dediklərinə inansaq, Yaxın Şərqin problemləri Suriyada vətəndaş müharibəsindən, İraqa hərbi müdaxilədən yox, xeyli əvvəl, 20-ci əsr sultanları ilə rəiyyət arasında məsafənin genişlənmə nöqtəsindən başlayıb.
Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

250-dək "London taksi"si ikinövbəli qrafikə keçir - İslamiadaya görə

28 Aprel 2017 12:49

Rayonlarda intensiv yağışlar yağacaq

28 Aprel 2017 12:48

Yağış, 24 dərəcə isti - Sabah

28 Aprel 2017 12:44

Mayda hava necə olacaq? - PROQNOZ

28 Aprel 2017 12:43

Sabah Azərbaycanda intensiv yağış yağacaq

28 Aprel 2017 12:42

May ayına olan hava proqnozu açıqlanıb

28 Aprel 2017 12:42

Ukrayna Azərbaycan üzərindən İrana yük göndərəcək

28 Aprel 2017 12:42

ATA: "Qızım, sənə "soyun" deyəcəklər

28 Aprel 2017 12:41

"Zaxarova qeyri-peşəkar mövqe ortaya qoyub” - Əflatun Amaşov

28 Aprel 2017 12:39

Cümhuriyyəti satan adam: Çingiz İldırımın xəyanəti və qəribə aqibəti - TARİXİ ARAŞDIRMA

28 Aprel 2017 12:38

Azərbaycanın xarici işlər naziri Macarıstana səfər edəcək

28 Aprel 2017 12:37

Rusiyada iki Azərbaycan vətəndaşı uzun müddətə azadlıqdan məhrum edilib

28 Aprel 2017 12:37

BMT qızların İKT sahəsində imkanlarını genişləndirməyə çağırır

28 Aprel 2017 12:35

Bina çap edən robot yaradılıb

28 Aprel 2017 12:35

Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyində IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına hazırlıq üzrə geniş müşavirə keçirilib

28 Aprel 2017 12:35

Ötən il abituriyentlərin 56,4 faizi 0-200 bal toplayayıb

28 Aprel 2017 12:34

İslam Oyunları ilə əlaqədar mobil cihazların IMEI nömrələrinin qeydiyyat müddəti iki dəfə artırılıb

28 Aprel 2017 12:32

Moskvada Qarabağ danışıqları başladı

28 Aprel 2017 12:29

Lavrov-Məmmədyarov-Nalbandyan danışıqları başlayıb

28 Aprel 2017 12:28

AMB-nin depozit hərracında tələb təklifi 40% üstələyib

28 Aprel 2017 12:27

Öz ölümünü də görən almandan ŞOK PROQNOZ: Sarı əjdər gələcək, Qızıl şəhər məhv olacaq - FOTOLAR

28 Aprel 2017 12:23

Akif Əlizadə: “Akademiyanın alimləri ötən il 14 dövlət proqramının icrasında iştirak ediblər”

28 Aprel 2017 12:22

Qlobal neft bazarında rəqabət güclənir

28 Aprel 2017 12:22

Yol polisinin düşdüyü dəhşətli qəza ilə bağlı RƏSMİ MƏLUMAT

28 Aprel 2017 12:19

Nərgiz Paşayevaya medal verildi

28 Aprel 2017 12:18

“İçerde” serialında daha bir ŞOK OLAY - VİDEO

28 Aprel 2017 12:18

DİN YPX avtomobilinin ölümlə nəticələnən yol qəzası ilə bağlı məlumat yayıb

28 Aprel 2017 12:17

İstanbulda Mirzə Ələkbər Sabirin anadan olmasının 155 illiyi qeyd olunub

28 Aprel 2017 12:17

İnsanları tanıdığınızı düşünürsünüz?

28 Aprel 2017 12:17

Cəbhədə yenidən vəziyyət gərginləşib

28 Aprel 2017 12:15

Tale Heydərov Leyla Əliyevanın rəsm sərgisində - FOTOLAR

28 Aprel 2017 12:13

"Nizami Gəncəvi adına Qızıl medal" Nərgiz Paşayevaya təqdim olunub

28 Aprel 2017 12:12

Rusiya gündəlik neft hasilatını 300 min barel azaldıb

28 Aprel 2017 12:12

Azərbaycan taekvondoçusu Yunanıstanda bürünc medal qazanıb

28 Aprel 2017 12:12

Təbrik kartı valideyn-uşaq bağını artırır

28 Aprel 2017 12:10

“Finance Leasing” yeni istiqraz emissiyasına hazırlaşır

28 Aprel 2017 12:07

Azərbaycan MN: Ermənistan cəbhədə “OSA” zenit raket kompleksindən istifadə edib

28 Aprel 2017 12:07

Daimi Nümayəndəlik: ATƏT üzvü olan ölkələrdə islamofob hücumlar və ictimai ritorika narahatlıq doğurur

28 Aprel 2017 12:07

MSK partiyalarla bağlı geniş araşdırmalara başladı

28 Aprel 2017 12:04

XİN Zaxarovanın açıqlamasına münasibət bildirdi

28 Aprel 2017 11:59

Azərbaycan-İran sərhədində ZƏLZƏLƏ

28 Aprel 2017 11:58

ABB: Vətəndaşlara qarşı dələduzluq əməlləri üzə çıxaran sürücü hazılrda həbsdədir

28 Aprel 2017 11:57

Qızına küçədə söz atılan ata görün nə etdi...

28 Aprel 2017 11:57

Azərbaycan-İran sərhədində zəlzələ baş verib

28 Aprel 2017 11:54

XİN-dən Zaxarovanın Azərbaycan jurnalistləri ilə bağlı açıqlamasına REAKSİYA

28 Aprel 2017 11:53

DİN 6 regional qurumda işləmək üçün jurnalist axtarır

28 Aprel 2017 11:52

​Mayın 1-dən 40 manat cərimə oluna bilərsiniz

28 Aprel 2017 11:51

Cem Yılmaz özünə yeni SEVGİLİ TAPDI - Aktyor 20 yaş kiçik qızla YAXALANDI (FOTOLAR)

28 Aprel 2017 11:48

Macarıstan XİN başçısı: "Ötən 25 ildə Azərbaycanla ikitərəfli münasibətlər yüksələn xətlə inkişaf edib"

28 Aprel 2017 11:47

XİN: Dilqəm Əsgərovun taleyi barəsində suallarla müraciət edən jurnalistləri düzgün başa düşmək və anlayışla qəbul etmək lazımdır

28 Aprel 2017 11:47