İŞİD niyə var?

İŞİD niyə var?
19:47 6 Dekabr 2015
64 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

İŞİD-in meydana çıxması haqda müxtəlif nəzəriyyələr var.  Adətən siyasi motivlərlə müşayiət olunan bu cür nəzəriyyələr çox vaxt diqqəti qrupun hazırkı maliyyə və silah mənbələri, yaxud təmasda olduğu tərəflər üzərində cəmləşdirir.  21-ci Əsrdə Kapital kitabının müəllifi Thomas Picketty-nin bu mövzuda irəli sürdüyü tezis qlobal terror fenomeninin sosial faktorlara əsaslandığını iddia etməklə fərqlənir. Washington Post qəzetində Pickettynin nəzəriyyəsini incələyən Jim Tankersley "gəlir bərabərsilziyinin" İŞİD-ə rəvac verən başlıca amil kimi dəyərləndirilməsini şərh edir.

Milli.Az "Amerikanın səsi"nə istinadən bildirir ki, Pickettynin fikirlərini  bir (uzun) cümlə ilə izah edən Tankersley yazır: "Qeyir-bərabərlik Yaxın Şərq terrorizminin, o cümlədən Parisdə terror hücumları həyata keçirmiş İŞİD-in mühərrikidir, və bu qeyri-bərabərliyə görə müəyyən məsuliyyət Qərb dövlətlərinin üzərinə düşür."  Picketty hesab edir ki, neft var-dəvlətinin kiçik əhaliləri olan bir ovuc dövlətin əlində cəmləşməsi Yaxın Şərqdə siyasi və sosial sistemləri qeyri-stabil edib.

Məsələn, Misirlə İran arasında olan nəhəng bir ərazidə (buraya Suriya da daxildir) bir neçə neft monarxiyası ümumi var-dövlətin 60-70 faizinə sahibdir.  Halbuki, 300 milyon adamın yaşadığı bu ərazidə köfəz dövlətlərinin payına cəmi bu rəqəmin 20 faizdən azı düşür.  Söhbət burada Qatar, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı, Bəhreyn və Oman kimi ölkələrdən gedir.  Əhalinin cüzi kəsiminin əlində toplaşan var-dövlət regionu planetin "ən qeyri-bərabər" məkanı edir.

Misirlə İran arasında olan nəhəng bir ərazidə bir neçə neft monarxiyası ümumi var-dövlətin 60-70 faizinə sahibdir. Halbuki, 300 milyon adamın yaşadığı bu ərazidə köfəz dövlətlərinin payına cəmi bu rəqəmin 20 faizdən azı düşür.
Hətta varlı körfəz dövlətlərində belə əhalinin qadın və qaçqınlardan ibarət nəhəng bir kəsimi yarı-qul halında yaşayır.  Pickettynin sözlərinə görə bu cür iqtisadi durum Qərb qüdrətlərinin regionu müharibəyə düçar etdikləri haqda düşüncələrə yol açır.  Buna nümunə olaraq Picketty Birinci Köprfəz Müharibəsinin ardınca Qərb qüdrətlərinin neft resurslarını Küveyt əmirlərinə qaytarmasını misal gətirir. Mövcud olan nəhəng resurslardan yalnız bir ovuc adamın bəhrələnməsi regionu faktiki olaraq barıt çəlləyinə çevirib.

Əslində Pickettyin irəli sürdüyü nəzəriyyə yeni bir şey deyil.  Karl Marksdan bu tərəfə əskər solçu mütəfəkkirlər dünyada baş verən əksər zorakılıqları material çatışmazlıq və qeyri-bərabərliklə əlaqələndirməyə çalışıblar.  Bir çox hallarda bu qeyri-bərabərlyin aradan qaldırılması uğrunda aparılan mücadilələr milyonlarla insanın erkən ölümünə bais olub.  Konkret terrora gəldikdə, 2001-ci il 11 sentyabr terror hücumlarının müəllifləri sırasında yoxsul adam yox idi.  19 terrorçunun az qala hamısı orta-tuxarı sinif ailələrdən gəlir və müasir dünyanın bəxş etdiyi bir çox nemətlərə çıxışları var idi.  Əl-Qaida təşkilatının banisi olan Usama bin Ladin özü milyarder övladı idi və uşaqlığının böyük hissəsini Qərbdə, cah-cəlal içərisində keçirmişdi.

Bir sözlə, mövcud dəlillərə əsaslanaraq terrorizmin yalnız material qıtlıqdan, bərabərsizlikdən irəli gəldiyini demək düzgün olmazdı.  Amma qana bələnmiş regionda zorakılıqların başlıca səbəbi olaraq sosial-iqtisadi faktoru, ədalət faktorunu nəzərdən qaçırmaq, ən azı burada anti-Qərb meyllərini şərtləndirən amilləri büsbütün qulaqardına vurmaq da eyni dərəcədə yanlış olardı.  "Bütün bu körfəz rejimləri hərbi və siyasi baxımdan Qərb qüdrətlərindən dəstək alır.  Qərb bu rejimlər vasitəsilə bəzən futbol klublarını maliyyələşdirir, onlara silah satır.  Bəlkə elə bu üzdən bizim sosial ədalət və demokratiya haqda dərslərimizə Yaxın Şərq gəncliyi məhəl qoymur," deyə Picketty müşahidə edir.
Regionda inam qazanmaq üçün Qərb ölkələri nümayiş etdirməlidirlər ki, onları regionun sosial inkişafı öz maliyyə maraqlarından, hakim ailələrlə münasibətlərindən daha çox maraqlandırır, Picketty bildirir.  Məhz buna görə də elə etmək lazımdır ki, neft pulu regional inkişafa, ələlxüsus təhsilə xərclənsin.  Əgər terrorizmi qidalandıran başlıca amil qeyri-bərabərlikdirsə, onda ona qarşı effektiv mübarizə aparmağın yolu iqtisadi ölçülərdən keçir.

Picketty əlavə edir ki, Avropa cəmiyyətləri miqrantları inteqrasiya istiqamətində səy göstərməlidirlər.  Miqrantlar arasında işsizlik və onların üzləşdikləri ayrıseçkilik radikalizmin Avropa hüdudlarına yayılmasında da rol oynayır.  Təsadüfi deyil ki, Avropada terror aktı törədənlərin böyük qismi məhz bu qitədə boya başa çatmış miqrant nəslinin nümayəndələri olub.

Terror patologiyanın manifestasiyasıdır.  Əvvəl qeyd olunduğu kimi, onu çox səbəblər doğura bilər.  Qeyri-bərabərlik, safalət dünyanın bir çox yerlərində mövcuddur, amma bu amil heç də həmişə insanları sivilizasiyaya qarşı silaha sarılmağa sövq etmir.  O biri tərəfdən az qala terror və zorakılığın episentrinə çevrilmiş Yaxın Şərqdə cərəyan edən prosesləri hərtərəfli anlamaq bu bəlanın qarşıını maksimum almağa yalnız yardımçı ola bilər.  Picketty-nin dediklərinə inansaq, Yaxın Şərqin problemləri Suriyada vətəndaş müharibəsindən, İraqa hərbi müdaxilədən yox, xeyli əvvəl, 20-ci əsr sultanları ilə rəiyyət arasında məsafənin genişlənmə nöqtəsindən başlayıb.
Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bakıda dələduzluq edən DİL KURSLARI: pulları alıb qeybə çəkildilər - ŞİKAYƏT

23 Avqust 2017 13:53

“Barselona” Koutinyo üçün “Liverpul”a dördüncü dəfə təklif göndərəcək

23 Avqust 2017 13:47

Bakıda kollecdən oğurluq oldu

23 Avqust 2017 13:44

Gürcüstan prezidenti: "Azərbaycanlılar əsl dostlarımız olduqlarını göstərdilər"

23 Avqust 2017 13:42

“Accessbank” müxtəlif peşə sahibləri üçün sərfəli kreditlər təklif edir

23 Avqust 2017 13:42

BAKI: Bu ərazilərdə evlər söküləcək, yeni binalar tikiləcək

23 Avqust 2017 13:39

Bayram Kürdəxanılının YAS MƏRASİMİNDƏN FOTOLAR

23 Avqust 2017 13:38

“Üçüncü günün adamı” filminin beynəlxalq təqdimatı olacaq

23 Avqust 2017 13:37

Azərbaycanın məişət malları istehsalçısının rəhbərliyi yenidən formalaşdırılacaq

23 Avqust 2017 13:37

Smartfonların satış həcmi 7% yüksəlib

23 Avqust 2017 13:35

Səudiyyə Ərəbistanı Qətərdə çevriliş etməyə hazırlaşır

23 Avqust 2017 13:33

Gəncədə ağır qəza: piyada öldü

23 Avqust 2017 13:29

Bayram Kürdəxanlı: "Əzrail adam daşıyır, bu dünyadan..."

23 Avqust 2017 13:29

"Barselona" Neymardan belə qisas alacaq

23 Avqust 2017 13:27

Qadını döyüb hədələyən şəxs tanışı çıxıb

23 Avqust 2017 13:24

Zabrat avtobusunda cibgir yaxalandı

23 Avqust 2017 13:24

“Kopenhagen”nin "Qarabağ" üçün heyəti

23 Avqust 2017 13:17

Ərdoğan: “Almaniya ya Türkiyə ilə yenidən gözəl işlər görmək yolunu axtarar, ya da 2019-cu il gözləyər”

23 Avqust 2017 13:17

“Kopenhagen” “Qarabağ” üçün heyəti açıqladı

23 Avqust 2017 13:14

ABŞ İraq və Suriyada aldığı dərsləri yeni müstəmləkəsində tətbiq edəcək

23 Avqust 2017 13:13

Politoloq: “Ankara Ermənistanla sərhəd məsələsində prioritetlərini dəyişməyəcək”

23 Avqust 2017 13:03

Bakıda borca görə atasını öldürən, anasını isə yaralayan şəxsin məhkəməsi başlayıb

23 Avqust 2017 13:02

Tanınmış meyxanaçının ölümü ilə bağlı

23 Avqust 2017 12:59

Türkiyədə faizlər 8 illik maksimuma yüksəlib

23 Avqust 2017 12:57

"Neftçi"nin baş məşqçisi kim olacaq? - İDDİA

23 Avqust 2017 12:57

“Qarabağ” mərhələ keçsə...

23 Avqust 2017 12:54

Azad Rəhimov Qəbələdə vətəndaşları qəbul edib

23 Avqust 2017 12:52

Azərbaycanda saxlanma müddəti keçmiş məhsullar aşkar edilib

23 Avqust 2017 12:52

Bu şorlar təhlükəlidir - SİYAHI

23 Avqust 2017 12:49

2017-ci ilin ən çox pul qazanan KİŞİLƏRİ - FOTO

23 Avqust 2017 12:48

200 terrorçu eyni anda məhv edildi - İLK GÖRÜNTÜLƏR - VİDEO

23 Avqust 2017 12:48

Prokuror İŞİD-ə dəstək verən terrorçulara cəza istədi

23 Avqust 2017 12:43

DİN: Lənkəran Regional Elektrik Şəbəkəsinə məxsus avotomobili yandıran şəxs saxlanılıb

23 Avqust 2017 12:42

Bakıda bir neçə nəfərə hədə-qorxu gələrək pullarını alan dəstə üzvləri tutulub

23 Avqust 2017 12:42

Sabahın hava proqnozu açıqlandı

23 Avqust 2017 12:42

Azərbaycanda 365 xəstəyə böyrək köçürülüb

23 Avqust 2017 12:41

Temperatur 41 dərəcəyə qalxacaq - XƏBƏRDARLIQ

23 Avqust 2017 12:39

41 dərəcə isti - SABAHIN HAVASI

23 Avqust 2017 12:38

Sabah 360 zəvvar Məkkəyə yola düşəcək

23 Avqust 2017 12:37

Yeni süni intellekt sadə videokamera vasitəsilə istənilən emosiyanı tanıyır

23 Avqust 2017 12:35

Azərbaycandan Həcc ziyarətinə kvotadan artıq sayda zəvvar gedəcək

23 Avqust 2017 12:34

Qütblər haqqında bildiyiniz hər şey səhv imiş: Şimal əslində haradadır?

23 Avqust 2017 12:33

Bakıda qadını döyərək bıçaqla hədələyib pulunu almaq istəyən tanışı tutulub

23 Avqust 2017 12:32

Türkiyədə futbol matçı zamanı telefonla danışan polis meydana girib

23 Avqust 2017 12:32

Nardaran sakini ov tüfəngini könüllü olaraq polisə təhvil verib

23 Avqust 2017 12:32

Havanın temperaturu 41 dərəcəyədək yüksələcək

23 Avqust 2017 12:27

Bakıda ağac qalmaqalı

23 Avqust 2017 12:26

Müharibənin qarşısını almaq üçün YEGANƏ VARİANT: Moskvanın təklifi və REALLIQLAR

23 Avqust 2017 12:23

DİN meyxana ustası Bayram Kürdəxanılının ölümü ilə bağlı rəsmi məlumat yayıb

23 Avqust 2017 12:22

Xəyanət edən ərindən seksual geyimi ilə intiqam alan əfsanəvi LEDİ - FOTO

23 Avqust 2017 12:18