​Türkiyə-İran münasibətləri: "Sıfır variantı"na çoxdan başqa rəqəmlər əlavə edilib

17:32 9 Dekabr 2015
31 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Niderlandın baş naziri Türkiyə ilə münasibətləri yoluna qoymaq niyyətindədir (12 Mart 2017 17:07)
Türkiyə ilə İran münasibətlərindəki gərginlik Azərbaycana təsir edəcəkmi? (23 Fevral 2017 14:08)

Bunun nəticəsi isə ötən gün əməli addımla müşahidə edildi. İslam Respublikası Türkiyəyə gündəlik ixrac etdiyi 28-30 milyon kubmetr təbii qazın həcmini 50-60 faiz azaltdı. Onsuz da ötən illərdə də İran müxtəlif bəhanələrlə Türkiyəyə təbii qaz verilişini hətta qışda dayandırıb. Bu baxımdan İranın davranışında qeyri-adilik görünmür.
Düzdür, Tehranın Türkiyəyə satdığı qazın ixracatının bərpa edildiyi haqda xəbərlər yayılıb. Ancaq bütün hallarda İranın bu silahdan istifadə etməyəcəyi istisna olunur. Rusiya Avropa ölkələrinə və Türkiyəyə müqavilədə nəzərdə tutulan qrafikə uyğun olaraq təbii qaz nəql edəcəyini bildirib. Görünür, İran Türkiyənin bu məsələyə həssaslığını nəzərə alaraq nəbz yoxladı.
İki ölkə arasındakı müqaviləyə əsasən, İrandan qonşu ölkəyə gündəlik 1 700 km uzunluğundakı kəmər vasitəsilə 30 milyon kubmetr həcmində təbii qaz nəql edilir. Qeyd edək ki, Türkiyəyə təbii qazın idxalının həcmi 2008-ci ildən artırılıb.
Bu arada bir məsələyə də diqqəti çəkmək istərdik. Türkiyə İrandan təbii qazın min kub metrinin 487 dollara, Rusiyadan 418 dollara, Azərbaycandan isə 340 dollara alır. Bundan başqa, Türkiyə bu yanacağa olan ehtiyacının 20 faizinin İrandan nəql etdiyi "mavi yanacağ"ın hesabına ödəyir. İslam Respublikası hasil etdiyi təbii qazın 90 faizini Türkiyəyə, 5 faizə yaxınını isə Ermənistana satır. Ermənistan isə İrandan aldığı təbii qazın min kubmetrinə 250-300 dollar ödəyir.
Türkiyə ən bahalı yanacağı bu ölkədən alır. BOTAŞ şirkəti İrandan idxal etdiyi təbii qazın qiymətinin yüksək olması ilə əlaqədar İrana qarşı Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsində iddia qaldırıb.
Məlumatlara əsasən, son illər BOTAŞ şirkəti İslam Respublikasından müqavilənin şərtlərinə yenidən baxıb, yanacağın qiymətinin azaldılmasını istəyir. Tərəflər arasındakı mövcud müqavilədə İran Türkiyəyə ixrac etdiyi qazın qiymətini ucuzlşadıracağı öhdəliyini də üzərinə götürüb. Ancaq ötən illər ərzində bu anlaşmaya əməl etməyib. Bundan başqa, BOTAŞ İrandan nəql edilən təbii qazın keyfiyyətindən də narazı olduğunu gizlətməyib.
İran tərəfi Türkiyəyə bu yanacağın ixracının azladılmasını "qışla əlaqədar ölkədə təbii qazın istehlakı artdığından" bu addımı atdığını bildirib. Rəsmi Tehranın bu sahə üzrə məsulu Sadiq Əkbərpur Türkiyəyə qaz ixracatını artırmaq imkanına texnik səbəbdən malik olmadıqlarını söyləyib. Bununla belə, o, iki ölkə arasında gündəlik 30 milyon kubmetr təbii qazın Türkiyəyə axıdılması ilə bağlı 25 illik müqavilənin şərtlərini yerinə yetirəcəklərini də vurğulayıb.
Əslində, İranın belə bir addım atacağı gözlənilən idi. Çünki bu ölkəyə ciddi sərmayə qoyulmasa da, atom -nüvə problemi ilə bağlı Qərblə razılaşmadan sonra belə halın baş verəcəyi ehtimalı var. Bu baxımdan Tehran hakimiyyəti qonşuları ilə münasibətdə bu sayaq addımlar atır. Qərblə əməkdaşlığı güclənəcəyi halda, İrandan buna oxşar əməllərin gözləniləcəyi ehtimalı da az deyil.
İranın Türkiyə ilə diplomatik, təbii qaz dili ilə sərt danışığı təzə məsələ də deyil. Müxtəlif vaxtlarda buna oxşar hadisələr olub. Odur ki, iki ölkənin münasibətləri ilə bağlı bəzi məqamlara diqqəti yönəltmək istərdik:
- İranla Türkiyənin fərqli siyasi-ideoloji hakimiyyət forması yaxınlaşmaqda başlıca maneədir;
- Türkiyənin Qərblə bir blokda olması Tehranın xoşuna gəlmir;
- İranda bir-birini əvəzləyən hakimiyyətlər yüz ilə yaxındır Türkiyəni yamsılayır;
- İran davamlı olaraq qonşu türk dövlətini müxtəlif bəhanələrlə təhdid edir;
- Bölgədəki böhranların həllinə tərəflərin münasibəti eyni deyil. İran Bəşşar Əsəd, Rusiya ilə bir blokdadır. Onlar Ermənistanı da özlərinə qoşurlar. Həm də bu kimi səbəblərdən Tehranla Ankaranın müttəfiqləri və hadisələrə yanaşmaları fərqlidir;
- İran bölgədə Rusiya və Bəşşar Əsədin də təəssübünü çəkir;
-Türkiyə də bölgə dövləti olduğundan onunla regional məsələlərdə rəqabət aparır;
- İran Yaxın və Orta Şərqdə hegemon olduğunu nümayiş etdirir;
- Təbii qazla bağlı təzyiqin arxasında BOTAŞ-ın iddiasını geri götürməsi dayanır;
- Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Rusiyanın təbii qazın idxalını kəsəcəyi halda, idxalı artıracaqları alternativ mənbələr arasında İslam Respublikasının da adını çəkmişdi. Ona görə də bununla İran Türkiyəyə ixrac etdiyi təbii qazın həcmini artırmayacağı barədə Rusiyaya mesaj göndərir və s.
Bir neçə il öncə rəsmi Ankara İranı Türkiyə üçün təhlükəli dövlətlər siyahısından çıxarıb. Belə hesab edilirdi ki, bu, iki ölkə arasında münasibətlərin, əməkdaşlığın inkişafına mane olur. Hətta Ermənistan da daxil olmaqla, qonşularla münasibətdə "sıfır variantı" tətbiq edilməyə başladı. Ancaq ötən illərin təcrübəsi sübut etdi ki, Türkiyə hökumətinin bu xoşməramlı siyasətini nə Ermənistan, nə də İran düzgün dəyərləndirməyib.
Baş verənlərə əsasən demək olar ki, perspektivdə bu iki qonşu dövlətin də üz-üzə qoyulması ehtimalı az deyil. Elə təbii qazla bağlı Tehranın bu və ya başqa səbəbdən atdığı addımlar bunun göstəricisi də sayıla bilər. O da nəzərə alınmalıdır ki, Türkiyə ilə İranı birləşdirən ortaq problemlər də mövcuddur.
Beləliklə, Rusiyanın Türkiyəyə sanksiya tətbiq etməsi fonunda Ankaranın qonşusuna yönəlik siyasətinə və münasibətlərinə bir daha göz gəzdirəcəyi ehtimalı az deyil. Çünki "sıfır variantı"na çoxdan başqa rəqəmlər əlavə edilib. Axı, İran Türkiyəyə qarşı "təbii qaz silahı"ndan da istifadə etməyə başlayıb.

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Dördüncülük uğrunda amansız savaş

23 Aprel 2017 09:52

Azərbaycan Ordusunun mövqeləri minaatanlardan atəşə tutuldu

23 Aprel 2017 09:48

Stavropolda terror törətmək istəyən iki silahlı məhv edildi

23 Aprel 2017 09:47

Meksikada toqquşmalar başladı - Narkokartel liderinin ölümündən sonra

23 Aprel 2017 09:42

Bu filmi izləyənlər ölürlər, aktyorlar bir-bir həyatını itirdi

23 Aprel 2017 09:41

İtaliya çempionatının oyununda 9 qol - VİDEO

23 Aprel 2017 09:38

Gümrüdə rusiyalı hərbçini öldürən şəxs ordudan tərxis olunub

23 Aprel 2017 09:32

Narkomafiya başçısının qətli iğtişaşlara səbəb oldu

23 Aprel 2017 09:28

İŞİD "paytaxtı"nı Rəqqadan Deyr-ez-Zora köçürüb

23 Aprel 2017 09:27

Londonda güclü YANĞIN: hadisə yerinə yüz yanğınsöndürən getdi

23 Aprel 2017 09:22

Fransa konsulluğunda səsvermə dayandırıldı - Terror həyəcanı

23 Aprel 2017 09:17

Şimali Koreya daha bir ölkəni hədələdi

23 Aprel 2017 09:15

Səudiyyə Ərəbistanının kralı oğlunu ABŞ-a səfir təyin etdi

23 Aprel 2017 09:13

ABŞ-da 9 nəfəri güllələyən şəxs öldürüləcəyi yerə köçürüldü

23 Aprel 2017 09:12

“Mercedes” yandı

23 Aprel 2017 08:56

Fransada prezident seçkiləri başladı

23 Aprel 2017 08:43

"Əxlaqım sizə dərs keçməyə bəs edər" - Könül əsəbiləşdi

23 Aprel 2017 08:42

Mətanətin iki dəfə nişanı qayıdan qızı 3-cü dəfə görün kimə ərə gedir - FOTO

23 Aprel 2017 08:23

La Liqada yenilik

23 Aprel 2017 08:22

Bu şəkillərə baxandan sonra ustaya ağız açmayacaqsız - FOTO

23 Aprel 2017 08:03

Dünyanın ən gözəl kəndləri

23 Aprel 2017 08:02

"Mən hamilə deyiləm" - FOTO

23 Aprel 2017 07:57

Pxenyan Avstraliyanı da nüvə zərbəsi ilə hədələdi

23 Aprel 2017 07:49

Meksika-ABŞ sərhədində hava tikilərsə - FOTO

23 Aprel 2017 07:32

Narkomafiya başçısının qətli kütləvi iğtişaşlara səbəb oldu

23 Aprel 2017 07:09

Qızardılmış kartofu isitməyin DÜZGÜN QAYDASI

23 Aprel 2017 07:05

Paytaxtda yanğın olub

23 Aprel 2017 06:58

İŞİD “paytaxtı”nı köçürdü

23 Aprel 2017 06:49

İspaniyada mədəniyyət mərkəzi - FOTO

23 Aprel 2017 06:32

Pişikotu dərdlərin dərmanıdır

23 Aprel 2017 06:25

Psixi problemi olan rus əsgərin qatili orduya çağrılıbmış

23 Aprel 2017 06:09

Fransanın Nyu-Yorkdakı baş konsulluğu təxliyə olunub

23 Aprel 2017 06:03

Populyar rəssamın kövrək əsərləri - FOTO

23 Aprel 2017 05:32

Kral Salman oğlunu ABŞ-a səfir təyin etdi

23 Aprel 2017 05:19

London anbarlarından birində güclü yanğın

23 Aprel 2017 05:03

Amerikalı Rusiyada tacikin gözünə bıçaq sancdı

23 Aprel 2017 04:59

Məşhur “ikialanlar” haqqında maraqlı faktlar

23 Aprel 2017 04:48

Ortasında soba olan ev - FOTO

23 Aprel 2017 04:32

Kölndə etirazçılarla qarşıdurmada polis əməkdaşları xəsarət alıb

23 Aprel 2017 04:09

Rumıniyada qar uçqunu - 2 xizəkçi öldü

23 Aprel 2017 04:08

Məktəbin damından velosiped yolu keçdi - FOTO

23 Aprel 2017 03:32

Gürcüstanın konstitusiyasına dəyişikliklər layihəsi

23 Aprel 2017 03:14

“Əl Qaidə”nin bir neçə lideri tutuldu

23 Aprel 2017 03:13

Günayın keçmiş əri ata oldu

23 Aprel 2017 03:09

Stavropolda iki terrorçu məhv edildi

23 Aprel 2017 03:04

Serial ulduzun FOTOları

23 Aprel 2017 02:32

Müxtəlif ölkələrin valehedici gəlinlik dəbi - FOTOLAR

23 Aprel 2017 02:18

Türkiyədə qətliamı xatırladan qəza

23 Aprel 2017 02:01

Parisi etiraz dalğası bürüdü

23 Aprel 2017 01:59

Super Naomi - FOTO

23 Aprel 2017 01:32