​Türkiyə-İran münasibətləri: "Sıfır variantı"na çoxdan başqa rəqəmlər əlavə edilib

17:32 9 Dekabr 2015
31 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

İran XİN təmsilçisi: “Türkiyənin sərhəddə divar tikməsini müsbət qarşılayırıq” (15 May 2017 15:12)
"Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya formatı çərçivəsində əməkdaşlıq regionda sabitliyi möhkəmləndirəcək" (23 Aprel 2017 22:37)
XİN rəhbəri: "Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya formatı çərçivəsində əməkdaşlıq regionda sabitliyi möhkəmləndirəcək" (23 Aprel 2017 21:57)

Bunun nəticəsi isə ötən gün əməli addımla müşahidə edildi. İslam Respublikası Türkiyəyə gündəlik ixrac etdiyi 28-30 milyon kubmetr təbii qazın həcmini 50-60 faiz azaltdı. Onsuz da ötən illərdə də İran müxtəlif bəhanələrlə Türkiyəyə təbii qaz verilişini hətta qışda dayandırıb. Bu baxımdan İranın davranışında qeyri-adilik görünmür.
Düzdür, Tehranın Türkiyəyə satdığı qazın ixracatının bərpa edildiyi haqda xəbərlər yayılıb. Ancaq bütün hallarda İranın bu silahdan istifadə etməyəcəyi istisna olunur. Rusiya Avropa ölkələrinə və Türkiyəyə müqavilədə nəzərdə tutulan qrafikə uyğun olaraq təbii qaz nəql edəcəyini bildirib. Görünür, İran Türkiyənin bu məsələyə həssaslığını nəzərə alaraq nəbz yoxladı.
İki ölkə arasındakı müqaviləyə əsasən, İrandan qonşu ölkəyə gündəlik 1 700 km uzunluğundakı kəmər vasitəsilə 30 milyon kubmetr həcmində təbii qaz nəql edilir. Qeyd edək ki, Türkiyəyə təbii qazın idxalının həcmi 2008-ci ildən artırılıb.
Bu arada bir məsələyə də diqqəti çəkmək istərdik. Türkiyə İrandan təbii qazın min kub metrinin 487 dollara, Rusiyadan 418 dollara, Azərbaycandan isə 340 dollara alır. Bundan başqa, Türkiyə bu yanacağa olan ehtiyacının 20 faizinin İrandan nəql etdiyi "mavi yanacağ"ın hesabına ödəyir. İslam Respublikası hasil etdiyi təbii qazın 90 faizini Türkiyəyə, 5 faizə yaxınını isə Ermənistana satır. Ermənistan isə İrandan aldığı təbii qazın min kubmetrinə 250-300 dollar ödəyir.
Türkiyə ən bahalı yanacağı bu ölkədən alır. BOTAŞ şirkəti İrandan idxal etdiyi təbii qazın qiymətinin yüksək olması ilə əlaqədar İrana qarşı Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsində iddia qaldırıb.
Məlumatlara əsasən, son illər BOTAŞ şirkəti İslam Respublikasından müqavilənin şərtlərinə yenidən baxıb, yanacağın qiymətinin azaldılmasını istəyir. Tərəflər arasındakı mövcud müqavilədə İran Türkiyəyə ixrac etdiyi qazın qiymətini ucuzlşadıracağı öhdəliyini də üzərinə götürüb. Ancaq ötən illər ərzində bu anlaşmaya əməl etməyib. Bundan başqa, BOTAŞ İrandan nəql edilən təbii qazın keyfiyyətindən də narazı olduğunu gizlətməyib.
İran tərəfi Türkiyəyə bu yanacağın ixracının azladılmasını "qışla əlaqədar ölkədə təbii qazın istehlakı artdığından" bu addımı atdığını bildirib. Rəsmi Tehranın bu sahə üzrə məsulu Sadiq Əkbərpur Türkiyəyə qaz ixracatını artırmaq imkanına texnik səbəbdən malik olmadıqlarını söyləyib. Bununla belə, o, iki ölkə arasında gündəlik 30 milyon kubmetr təbii qazın Türkiyəyə axıdılması ilə bağlı 25 illik müqavilənin şərtlərini yerinə yetirəcəklərini də vurğulayıb.
Əslində, İranın belə bir addım atacağı gözlənilən idi. Çünki bu ölkəyə ciddi sərmayə qoyulmasa da, atom -nüvə problemi ilə bağlı Qərblə razılaşmadan sonra belə halın baş verəcəyi ehtimalı var. Bu baxımdan Tehran hakimiyyəti qonşuları ilə münasibətdə bu sayaq addımlar atır. Qərblə əməkdaşlığı güclənəcəyi halda, İrandan buna oxşar əməllərin gözləniləcəyi ehtimalı da az deyil.
İranın Türkiyə ilə diplomatik, təbii qaz dili ilə sərt danışığı təzə məsələ də deyil. Müxtəlif vaxtlarda buna oxşar hadisələr olub. Odur ki, iki ölkənin münasibətləri ilə bağlı bəzi məqamlara diqqəti yönəltmək istərdik:
- İranla Türkiyənin fərqli siyasi-ideoloji hakimiyyət forması yaxınlaşmaqda başlıca maneədir;
- Türkiyənin Qərblə bir blokda olması Tehranın xoşuna gəlmir;
- İranda bir-birini əvəzləyən hakimiyyətlər yüz ilə yaxındır Türkiyəni yamsılayır;
- İran davamlı olaraq qonşu türk dövlətini müxtəlif bəhanələrlə təhdid edir;
- Bölgədəki böhranların həllinə tərəflərin münasibəti eyni deyil. İran Bəşşar Əsəd, Rusiya ilə bir blokdadır. Onlar Ermənistanı da özlərinə qoşurlar. Həm də bu kimi səbəblərdən Tehranla Ankaranın müttəfiqləri və hadisələrə yanaşmaları fərqlidir;
- İran bölgədə Rusiya və Bəşşar Əsədin də təəssübünü çəkir;
-Türkiyə də bölgə dövləti olduğundan onunla regional məsələlərdə rəqabət aparır;
- İran Yaxın və Orta Şərqdə hegemon olduğunu nümayiş etdirir;
- Təbii qazla bağlı təzyiqin arxasında BOTAŞ-ın iddiasını geri götürməsi dayanır;
- Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Rusiyanın təbii qazın idxalını kəsəcəyi halda, idxalı artıracaqları alternativ mənbələr arasında İslam Respublikasının da adını çəkmişdi. Ona görə də bununla İran Türkiyəyə ixrac etdiyi təbii qazın həcmini artırmayacağı barədə Rusiyaya mesaj göndərir və s.
Bir neçə il öncə rəsmi Ankara İranı Türkiyə üçün təhlükəli dövlətlər siyahısından çıxarıb. Belə hesab edilirdi ki, bu, iki ölkə arasında münasibətlərin, əməkdaşlığın inkişafına mane olur. Hətta Ermənistan da daxil olmaqla, qonşularla münasibətdə "sıfır variantı" tətbiq edilməyə başladı. Ancaq ötən illərin təcrübəsi sübut etdi ki, Türkiyə hökumətinin bu xoşməramlı siyasətini nə Ermənistan, nə də İran düzgün dəyərləndirməyib.
Baş verənlərə əsasən demək olar ki, perspektivdə bu iki qonşu dövlətin də üz-üzə qoyulması ehtimalı az deyil. Elə təbii qazla bağlı Tehranın bu və ya başqa səbəbdən atdığı addımlar bunun göstəricisi də sayıla bilər. O da nəzərə alınmalıdır ki, Türkiyə ilə İranı birləşdirən ortaq problemlər də mövcuddur.
Beləliklə, Rusiyanın Türkiyəyə sanksiya tətbiq etməsi fonunda Ankaranın qonşusuna yönəlik siyasətinə və münasibətlərinə bir daha göz gəzdirəcəyi ehtimalı az deyil. Çünki "sıfır variantı"na çoxdan başqa rəqəmlər əlavə edilib. Axı, İran Türkiyəyə qarşı "təbii qaz silahı"ndan da istifadə etməyə başlayıb.

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

“Danışan” kağız yaratdılar

23 May 2017 05:18

Tramp Amerika-İsrail münasibətlərini möhkəmləndirməyi davam etdirməyə söz verib

23 May 2017 05:15

Lüksemburqda meşə içində restoran - FOTO

23 May 2017 04:32

BMT-nin baş katibindən KXDR-yə MESAJ: "Dayan!"

23 May 2017 04:18

Parisdə bohem interyerli mənzil - FOTO

23 May 2017 03:32

İsrail əsgərləri fələstinli gənci öldürdülər

23 May 2017 03:26

Mançesterdə iki ardıcıl partlayış - Ölən və yaralananlar var - FOTO/VİDEO

23 May 2017 03:23

Etirazçılar sabiq prezidentin evini yandırdı

23 May 2017 03:18

İngiltərədə "Mançester Arena" stadionunda 2 partlayış olub - ölənlər var

23 May 2017 03:01

Bakıda özünü 5-ci mərtəbədən yerə atan gənc oğlan ölüb

23 May 2017 02:57

İngiltərədə konsertdə terror həyəcanı

23 May 2017 02:54

Kataloniya müstəqilliyini elan edəcək? -

23 May 2017 02:38

İtaliyada kiçik ailə üçün ev - FOTO

23 May 2017 02:32

İsveçin hava limanında şübhəli çanta səbəbindən insanları təxliyə ediblər

23 May 2017 02:29

Dövlət Departamenti: Türkiyə suriyalılara hamıdan çox yardım edib

23 May 2017 02:27

Azərbaycanda bu da oldu:

23 May 2017 01:55

Venesuelada etiraz aksiyası zamanı Uqo Çavesin evi yandırılıb

23 May 2017 01:47

"Barselona" Vidalın qalmasını istəyir

23 May 2017 01:39

Danimarkada orta məktəb - FOTO

23 May 2017 01:32

"Yuventus" Xuan Quadradonu 20 mln. avroya transfer edib

23 May 2017 01:27

Sumqayıtda 4 otaqlı mənzil yanıb

23 May 2017 01:27

Antoniu Quterreş Ruhanini yenidən prezident seçilməsi münasibətilə təbrik edib

23 May 2017 01:08

Sumqayıtda 4 otaqlı mənzil yanıb

23 May 2017 00:55

Cocuq Mərcanlıda silah-sursat aşkarlanıb

23 May 2017 00:55

Elvis Preslinin şəxsi təyyarəsi satışa çıxarılacaq

23 May 2017 00:52

4 otaqlı mənzil əşyaları ilə birgə yandı - Sumqayıtda

23 May 2017 00:49

Əfsanəvi müğənninin təyyarəsi satışa çıxarılır

23 May 2017 00:39

Tanınmış aktrisaya xərçəng diaqnozu qoyuldu

23 May 2017 00:29

Qəbul imtahanlarında ikinci dəfə iştirak etmək istəyənlərin qeydiyyatı başa çatdı

23 May 2017 00:24

Cocuq Mərcanlıda 3 piyada əleyhinə mina və 1 tank əleyhinə minanın partladıcısı aşkarlanıb (FOTO)

23 May 2017 00:22

Qəbul imtahanlarında ikinci dəfə iştirak etmək istəyənlərin qeydiyyatı başa çatdı

23 May 2017 00:09

Astroloji proqnoz - 23 may

23 May 2017 00:08

Türkiyə ABŞ-ı terrorçularla işbirliyində ittiham edib

23 May 2017 00:07

Mənsum İbrahimov Hollivudda - FOTO

23 May 2017 00:05

Günün qoroskopu: işgüzar aktivlik artır

23 May 2017 00:05

"Terrorçuları dəstəkləyənlər terrorla mübarizə apardıqlarını deyə bilməzlər" -

22 May 2017 23:58

70-ci illərin İstanbulu FOTOLARDA

22 May 2017 23:57

Sumqayıtda ev yanıb külə döndü - VİDEO

22 May 2017 23:57

"Pike, axmaq, çempionu təbrik et"

22 May 2017 23:57

Yer üzünün ən zərərli 19 məhsulu! - FOTO

22 May 2017 23:57

25 yaşlı oğlan bıçaqlanıb

22 May 2017 23:57

Təcrübəli futbolçu katalon klubundan gedir

22 May 2017 23:57

İsmayıllıda 25 yaşlı oğlan bıçaqlandı

22 May 2017 23:54

Kimlər xərçəngə daha çox meyllidir? - Alimlər açıqladı

22 May 2017 23:53

Bərdədə banka məxsus inkassator maşını aşıb

22 May 2017 23:47

"Bakı-2017"nun başlanış mərasimi - FOTO/VİDEO

22 May 2017 23:47

Premyer Liqada "qızıl əlcək" mükafatı belçikalıya verildi

22 May 2017 23:42

"Danışan" kağız yaratdılar

22 May 2017 23:37

“Danışan” kağız yaratdılar

22 May 2017 23:36

Məşhur aktrisaya xərçəng diaqnozu qoyuldu -

22 May 2017 23:35