Azərbaycanda kosmonavtlar hazırlanacaq?

Azərbaycanda kosmonavtlar hazırlanacaq?
16:37 19 Dekabr 2015
Ölkə mətbuatı
A- A+

Milli.Az Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin Milli Aerokosmik Agentliyinin (MAKA) baş direktorunun l müavini, texnika elmləri doktoru, professor Tofiq Süleymanovun "Report"a müsahibəsini təqdim edir.

- Tofiq müəllim, bu gün Azərbaycanda kosmik sənayenin inkişaf vəziyyəti necədir?

- 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti tərəfindən təsdiq edilmiş "Kosmik sənayenin yaradılması və inkişafı üzrə Dövlət Proqramı" icra olunub, ötən müddət ərzində bir sıra tədbirlər həyata keçirilib. Bilirsiniz ki, hazırda Azərbaycanın iki peyki fəaliyyət göstərir. Birinci peyk 2013-cü ilin fevral ayının 8-də buraxılan telekommunikasiya peykidir ki, həmin peyk geostasionar orbitdə 36 min km yüksəklikdə fəaliyyət göstərir və ölkənin radio və teleyayım şəbəkəsinin təkmilləşməsinə, rabitə sisteminin modernləşməsinə xidmət edir. Peyk öz fəaliyyətini indi də uğurla davam etdirir.
İkinci peyk isə bu ilin əvvəlindən fəaliyyət göstərir. "Azersky" adlanan həmin peyk yerin məsafədən zondlanması, elektron xəritələrin yaradılması, kənd təsərrüfatı istehsalının planlaşdırılması, məhsuldarlığın proqnozlaşdırılması, eyni zamanda, təbii-dağıdıcı proseslərin qiymətləndirilməsi və proqnozlaşdırılması məsələlərinin həlli üçün məlumatların toplanmasına xidmət edir. Azərbaycan peykləri "Azərkosmos" ASC tərəfindən idarə olunur və məlumatlar da onlar tərəfindən qəbul edilir.

- Bu prosesdə sizin öhdəliyiniz nədən ibarətdir?

- Hər bir ölkə üçün onun təbii iqlim şəraitindən asılı olaraq məsafədən zondlamanın tətbiqi problemləri xarakterikdir ki, bu məsələlər kosmik məlumatlardan istifadə olunmaqla həll edilə bilər. Bizim əsas məqsədimiz peyk vasitəsilə alınan məlumatlardan istifadə etməklə təbii ehtiyatların öyrənilməsi, ekoloji monitorinq məsələlərinin həlli, təbii-dağıdıcı proseslərin qiymətləndirilməsi ilə bağlıdır.
Son dövrlərdə "Azərkosmos" ASC ilə bizim əlaqələrimiz genişlənməkdədir. Hazırda bizim tərəfimizdən iki layihə onlara təqdim olunub. Həmin layihələrin yerinə yetirilməsi üçün "Azərkosmos" bizi peyk məlumatları ilə təmin etməlidir və bu istiqamətdə tədbirlər davam etdirilir.
Bizim Agentliyin əsas vəzifəsi kosmik məlumatların emalı, sistemləşdirilməsi, istehlakçı tələblərinə cavab verən formada emal edilməsi, elektron xəritələrin yaradılması və məsafədən zondlamanın müxtəlif praktik məsələlərinin həll edilməsindən ibarətdir.
Kosmik məlumatların emalı bir neçə mərhələni əhatə edir və onlardan istifadə etməyin müxtəlif metodları mövcuddur. Bu proses böyük bir əməliyyat tələb edir. O qədər də asan olmayan belə məsələlərin həlli üçün Milli Aerokosmik Agentlikdə bu istiqamətdə uzun illərdir ki, tədqiqatlar aparılır. Nəticələr elə olmalıdır ki, istehlakçı tələblərinə cavab verə bilsin. Hər bir istehlakçı məsələnin tipindən asılı olaraq özünə uyğun formada yekun məhsullar tələb edir. Bunu həyata keçirmək üçün bir sıra emal proseduraları mövcuddur ki, eyni bir məlumatı müxtəlif yönümlü emal mərhələlərindən keçirmək tələb olunur. Kosmik verilənlər əsasında atmosferin tədqiqi, iqlimşünaslıq, kənd təsərrüfatı yönümlü məsələlər, daşqın, sel, sürüşmə və erroziya proseslərinin qiymətləndirilməsi üçün emal metodları bir-birindən köklü surətdə fərqlənirlər. Hər bir sahə üzrə məxsusi mütəxəssislər formalaşmışdır və onların imkanları çərçivəsində məsələlər müvəffəqiyyətlə həll olunur.

- Agentliyə daha çox hansı nazirliklər sifariş verir?

- Bizim əsas sifarişçimiz Müdafiə Sənayesi Nazirliyidir. Hər ilin əvvəllində iş planına daxil edilən mövzular yoxlanılır, ilkin ekspertizadan keçirilir, sonra isə təsdiq olunur. Yerinə yetirilən işlərin nəticələri ilin sonunda ümumiləşdirilir və bundan sonra nazirliyə hesabatlar formasında təqdim olunur.
Əgər tələb varsa, digər nazirliklər də bu tipli sifarişlər verə bilər. Sifariş olarsa, biz onların maraqları çərçivəsində bu işləri həyata keçirmək imkanına malikik.
Elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri AMEA-nın nəzdində fəaliyyət göstərən Respublika Elmi Tədqiqatların Təşkili və Əlaqələndirilməsi Şurasına təqdim olunur. Təhlil edildikdən sonra iqtisadiyyatın hansı sahəsində tətbiq olunması haqqında qərar qəbul edilir.

- Yəqin, Müdafiə Nazirliyi də Agentliyə sifarişlər verir...

- Müdafiə Nazirliyinin və digər güc strukturlarının sifarişləri əsasən xüsusi təyinatlı məsələlərin həllinə yönəlib.
Son 3 il ərzində mütəxəssislərimiz tərəfindən müxtəlif çeşidli məmulatlar, o cümlədən atıcı silahlar üçün təlim trenajorları, rabitə vasitələri və digər məhsullar istehsal edilərək aidiyyatı sifarişçilərə təhvil verilib və hazırda istismar olunur. Əlbəttə ki, biz kosmik vasitələrin imkanlarından istifadə etməklə ölkəmizin müdafiə qüdrətinin möhkəmlənməsinə xidmət edən məsələləri də həll edə bilərik. O cümlədən, sərhədlərimizin etibarlı qorunması, müxtəlif birləşmələrin, texniki vasitələrin hərəkət marşrutlarının müəyyənləşdirilməsi, eləcə də starteji əhəmiyyətli yol-kommunikasiya şəbəkələrinin planlaşdırılması və s. kimi məsələlərin həlli imkanlarımız daxilindədir.

- Ekoloji monitorinqdən danışdınız. Bu günə kimi bu sahədə hansı işlər həyata keçirilib?

- Hələ 90-cı illərdə bizim Agentlikdə BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı təşkilatının dəstəyi ilə kosmik təsvirlər əsasında Azərbaycanda torpaq-bitki örtüyünün elektron xəritəsi yaradılıb və istifadə üçün müxtəlif nazirliklərə təqdim edilib.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ilə də əlaqələrimiz mövcuddur. Həmin nazirliyin sifarişləri əsasında bir sıra işlər həyata keçirilib, çaylarda suyun vəziyyətinin monitorinqini aparmaq üçün vasitələr işlənilərək öz praktiki tətbiq sahələrini tapıb.
Mütəxəssislərimiz bu sahədə həm də elmi-tədqiqat işlərini yerinə yetirirlər. Kür və Araz çaylarında çirkləndiricilərin transsərhəd daşınmalarının vəziyyətinə nəzarət, Xəzər dənizində neft ləkələrinin yayılma dinamikasının öyrənilməsi əsas ekoloji məsələlərdəndir. Kür çayında 2010-cu ildə baş vermiş subasmalarla əlaqədar kosmik şəkillərdən istifadə etməklə bir sıra tədqiqat işləri həyata keçirilib, yekun nəticələr elektron xəritələr şəklində təqdim olunub.
Əldə edilən nəticələr bu proseslər nəticəsində dəyə biləcək ziyanın minimuma endirilməsi, vaxtında qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsi üçün tövsiyələrin hazırlanmasına xidmət edir.
Uzun illərdir Azərbaycanın müxtəlif zonalarında baş verən şoranlaşma proseslərinin öyrənilməsi, meşəsalmanın planlaşdırlması, mövcud meşə ehtiyatlarının dinamikasının qiymətləndirilməsi istiqamətində də tərəfimizdən işlər aparılır.

- Nazirlik və təşkilatlarla əməkdaşlığınız hansı şərtlər əsasında həyata keçirilir?

- Biz digər təşkilatların sifarişini ancaq qarşılıqlı müqavilələr əsasında yerinə yetirə bilərik. Son 3 ildə Fövqəladə Hallar Nazirliyinin sifarişi əsasında bəzi təbii və texnogen xarakterli obyektlərin aerofotoçəkilişləri həyata keçirilib, təsvirlər ilkin emal olunub və nəticələr sifarişçiyə təhvil verilib.
Kosmik məlumatlardan istifadə etməklə seysmik proseslərin hazırlanması dövründə ionosfer xəbərvericilərinin aşkarlanması, atmosferdə baş verən anomal hadisələrin qiymətləndirilməsi kimi məsələlər də həll edilir. Vaxtilə zəlzələlərin qeydə alınması üçün xüsusi cihazlar da hazırlanıb, bu sahədə ilkin baza yaradılıb.
Onu da qeyd edim ki, vaxtilə Agentliyimizdə hazırlanan cihazlar Sovet İttifaqının kosmik orbital komplekslərdə fəaliyyət göstəriblər. Hazırda fəaliyyət göstərən peyklərimiz xarici ölkələrdə istehsal olunduğundan, biz ancaq onların imkanlarından istifadə edirik.

- Agentliyin zavodunun fəaliyyəti ilə bağlı nə deyə bilərsiniz?

- Kosmik Cihazqayırma Təcrübi Zavodu müqavilələr əsasında hərbi və mülki təyinatlı məhsulların istehsalı ilə məşğul olur. Hazırlanmış xüsusi təyinatlı avtomobillər müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilərək mütəxəssislərin müsbət rəyinə layiq görülüb. Həmçinin müəyyən cihazların, sistemlərin yaradılması və təmiri bizim zavodun imkanları çərçivəsində həll oluna bilər. Bunun üçün tam texniki imkanlarımız mövcuddur, zavodun texnoloji parkı modernləşdirilib, proqramla idarə olunan avadanlıqlar və dəzgahlar istehsalat sahələrində quraşdırılıb.
Qeyd edim ki, agentliyimizin konstruktor bürolarında müəyyən işlər həyata keçirilir və kosmik sənayemiz inkişaf etdikcə, onların da imkanlarından istifadə etməliyik. Bu sahənin inkişafı isə böyük yerüstü infrastruktur şəbəkəsinin yaradılmasını tələb edir.

- Azərbaycanda kosmonavtların yetişdirilməsinə ehtiyac varmı?

- Azərbaycanın kosmik proqramında yaxın vaxtlarda pilotlu orbital uçuşların həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmur. Əlbəttə ki, bu cür uçuşlar nəzərdə tutularsa, milli kosmonovtlarımızın hazırlanması işlərinə də başlamaq olar. Yəqin ki, bu, gələcəyin işidir. Kosmonavtların hazırlanması üçün xüsusi texniki baza lazımdır, təlim kursları keçirilməlidir. Xüsusi hazırlıq mərhələsi o qədər də asan məsələ deyil. Qeyd etdiyim kimi hələlik bu məsələlər yaxın perspektivdə nəzərdə tutulmayıb.
Azərbaycan üçün belə zərurət yaranarsa, ilk mərhələdə inkişaf etmiş kosmik sənaye infrastrukturuna malik olan ABŞ, Rusiya, Fransa və Çin kimi dövlətlərə müraciət etmək olar. Hazırda belə bir ehtiyac yoxdur. Son dövrlərdə pilotlu orbital uçuşlar ancaq xüsusi stansiyalarda həyata keçirilir. Bilirsiniz ki, Beynəlxalq Kosmik Stansiya fəzada 350-450 kilometr hündürlükdə fəaliyyət göstərir və orada bir neçə ölkənin kosmonavtları, tədqiqatçıları iştirak edirlər. Stansiya elə bir orbital laboratoriyadır ki, orada kosminavtların uzun müddət yaşaması və tədqiqat aparması üçün hər cür şərait yaradılıb. Kosmonavtlar fəalyyətlərini bitirdikdən sonra Yerə qayıdırlar və onları növbəti ekipaj əvəz edir.
Onu da əlavə edim ki, taleyi Azərbaycanla bağlı olan iki sovet kosmonavtı olub. Onlardan biri Vitali Jolobov, digəri isə Musa Manarovdur. Hərbçi ailəsindən olan hər iki kosmonavt indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Akademiyasında təhsil alıb, sonradan kosmonovtlar ordusuna daxil olub və kosmik orbitdə müvəffəqiyyətlə fəaliyyət göstəriblər.

- Fəaliyyətiniz çərçivəsində işğal olunmuş ərazilərimizin izlənilməsi prosesi də yer alırmı?

- Milli Aerokosmik Agentlik 40 illik fəaliyyət yolu keçib, hər dövrün tələblərinə uyğun olaraq işini təkmilləşdirib və hazırda da fəaliyyətini ölkəmiz üçün ən aktual olan məsələlərin həllinə yönəldib. Kosmosda sərhəd yoxdur. İşğal olunmuş ərazilərin kosmik təsvirlərini əldə etməklə orada baş verən dəyişikliklər, obyektlər haqqında məlumat əldə etmək mümkündür və bu istiqamətdə araşdırmalar aparırıq.
Kosmik tədqiqatların üstünlüyü operativlikdir. Əlçatmaz zonaları bu yolla öyrənmək, qısa zaman ərzində bütün respublika ərazisini əhatə etməklə zəruri qərarlar qəbul etmək olar və bu da qarşımızda duran əsas məsələlərdən biridir. 

Milli.Az


RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Qarpız alarkən diqqətli olun! - şübhəli mənzərə ortaya çıxıb - VİDEO

20 İyul 2017 20:47

Turpaketlərin qiyməti ucuzlaşıb - VİDEO

20 İyul 2017 20:47

Qadının xəlq olunmasının səbəbi nədir?

20 İyul 2017 20:47

Firudin Hacıyev "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib -

20 İyul 2017 20:47

Mənzil bazarında durğrunluq yaşanır - VİDEO

20 İyul 2017 20:42

Ürək nədən ağrıyır?

20 İyul 2017 20:42

Gizli qulaqcıqlara maraq artıb: imtahanlarda istifadə edilib? - VİDEO

20 İyul 2017 20:42

22 yaşlı gəlin 3 yaşlı oğlu ilə birlikdə yoxa çıxıb - VİDEO

20 İyul 2017 20:37

Əsədə ağır zərbə:

20 İyul 2017 20:36

Buzovna yolunda ölümlə nəticələnən qəza

20 İyul 2017 20:33

Səfir: Belçika Aİ ilə Azərbaycan arasında tərəfdaşlığın möhkəmlənməsinə böyük önəm verir

20 İyul 2017 20:32

Aktrisa yaşına meydan oxuyur - FOTO

20 İyul 2017 20:32

Bir vaxtların sevilən serialı yenidən çəkilir - FOTO

20 İyul 2017 20:27

WhatsApp-dan möhtəşəm yenilik

20 İyul 2017 20:27

DİN və Baş Prokurorluq Bakıda baş vermiş qəza ilə bağlı məlumat yayıb

20 İyul 2017 20:27

Uşağı müstəqil yeməyə necə öyrətməli?

20 İyul 2017 20:22

2 il əvvəl tənqid olunurdu - indi isə... - FOTO

20 İyul 2017 20:17

Qəbir ziyarəti zamanı mərhumun ruhuna hansı duanı oxumaq lazımdır?

20 İyul 2017 20:17

Bakıda Gelandewagen-lə adam vuruldu

20 İyul 2017 20:12

Ev alan jurnalistlərin tam siyahısı

20 İyul 2017 20:12

"Banu"nun Güneli də ev aldı

20 İyul 2017 20:12

Möminin dostuna etinasızlığının acı cəzası

20 İyul 2017 20:12

Evində çəkdiyi yarıçılpaq fotolarını paylaşdı - FOTO

20 İyul 2017 20:05

Kəsdiyi ağac həyatına son qoydu

20 İyul 2017 20:05

Qanunsuz ağac kəsən şəxs üzərinə ağac düşməsi nəticəsində dünyasını dəyişib

20 İyul 2017 20:02

Yüzlərlə it bu körpüdən özünü atıb intihar etdi

20 İyul 2017 20:01

Ev verilən jurnalistlərin adları açıqlandı -

20 İyul 2017 19:58

Android istifadəçiləri - ehtiyatlı olun

20 İyul 2017 19:57

Ev verilən jurnalistlərin adları açıqlandı - SİYAHI

20 İyul 2017 19:53

Goranboyda keçirilən reyddə təhlükəli anlar - VİDEO - FOTO

20 İyul 2017 19:52

Buzovna yolunda avtomobil yoldan keçən piyadanı vurub

20 İyul 2017 19:52

İsmayıllıda kənd evləri – QİYMƏTLƏR

20 İyul 2017 19:52

ABŞ fondu yeni maliyyə böhranının mümkün səbəblərini açıqlayıb

20 İyul 2017 19:52

Bronxial astmanın pilləli müalicəsi

20 İyul 2017 19:52

Həzrət Adəmin övladına 5 nəsihəti

20 İyul 2017 19:47

Prezidentin ev hədiyyə etdiyi jurnalistlərin TAM SİYAHISI - ADLAR

20 İyul 2017 19:44

Yaddaşsızlıq riskini necə azaltmalı? - 9 VASİTƏ

20 İyul 2017 19:42

Kəskin ürək-damar çatışmazlığı

20 İyul 2017 19:42

Taleh Bağırov və digərlərinin apellyasiya şikayəti təmin edilməyib

20 İyul 2017 19:42

Bakıda yaşayış binasında yanğın

20 İyul 2017 19:38

Sabirabadda naməlum kişi meyiti tapılıb

20 İyul 2017 19:37

Ticarət danışıqları nəticəsiz başa çatıb

20 İyul 2017 19:37

Səudiyyə Ərəbistanında şahzadə həbs olundu -

20 İyul 2017 19:35

Tutuquşu şahidliyi: qadın ərinin qətlində təqsirli bilinib - FOTO

20 İyul 2017 19:32

Ən məşhur məhbus yeni əsərlər çəkib - FOTO

20 İyul 2017 19:32

Tanınmış aparıcı bu dəfə tamam fərqli FORMATDA qarşımıza çıxacaq - VİDEO

20 İyul 2017 19:28

Almaniyada kütləvi təxliyə - Bomba tapıldı

20 İyul 2017 19:27

"Çexiya Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir" - Səfir

20 İyul 2017 19:27

62 yaşında vəfat edən Harun Kolçak kimdir?

20 İyul 2017 19:27

Körfəz ölkələri tələblərini yüngülləşdirib - Qətər böhranı

20 İyul 2017 19:27