​Türkiyə-İsrail: "One minute" başa çatır

​Türkiyə-İsrail: "One minute" başa çatır
16:02 21 Dekabr 2015
25 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+
Bakı. 21 dekabr. REPORT.AZ/ Orta Şərqdə bir-biri ilə normal münasibətdə olan iki dövlət tapmaq çətindir. Hətta ərəb dövlətləri arasında da əlaqələr bu səviyyədə deyil. Əks halda, Suriya və İraqda söz sahibi onlar ola bilərdi.
Bununla belə, Orta Şərqdə baş verən hadisələr fonunda 5 ildən sonra Türkiyə ilə İsrail arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində atılan addımlar yaxşı hal sayıla bilər. Başqa sözlə, nə yaxşı ki, bu münasibətlərin pozulması silahlı münaqişə və başqa bu sayaq məsələlərlə müşayiət olunmadan danışıqlar yolu ilə tənzimlənməkdədir.
Tərəflər arasında pozulan münasibətlərin bərpasını əks etdirən məsələlərə dair rəsmi imzalanma olmasa da, hadisələrin buna doğru inkişaf etdiyini demək mümkündür.
İki ölkə arasında münasibətlərin pozulması 2010-cu ildə olsa da, onun təməli bir il öncə, 2009-cu il yanvarın 29-da İsveçrənin Davos şəhərində "Qəzza: Orta Şərqdə sülh" mövzusunda keçirilən tədbirdə qoyulub. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan İsrail dövlətinin prezidenti Şimon Peresi fələstinlilərin haqqına münasibətdə obyektiv olmamaqda qınayaraq, "one minute" ("bir dəqiqə") deyərək sözünü kəşmişdi.
Bundan sonra tərəflər arasında diplomatik qalmaqal yaşandı. Münasibətlərdə ziddiyyətin zirvəsi 2010-cu il mayın 31-də oldu. Fələstinin Qəzza zolağına humanitar yardım aparan Türkiyənin "Mavi mərmərə" gəmisinə İsrail hərbçiləri basqın etdi. Həmin əməliyyat nəticəsində Türkiyənin 9 vətəndaşı həyatını itirdi və s.
Ancaq münasibətlərin kəskinləşməsinin əsas səbəbi heç də bu deyildi. Bu hadisələrdən öncə Türkiyə İsraili terrorçu PKK-ya informasiya əldə etmək üçün avadanlıq və bu kimi qurğuları verməkdə, hətta məlumat ötürməkdə suçladı. Əks tərəf də Türkiyəni "Həmas"la əlaqə saxlamaqda günahlandırmağa başladı.
Münasibətlərin bərpası üçün Türkiyə tərəfi 3 şərt irəli sürdü. Bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması üçün həmin şərtləri yenidən təkrar edib: "Biz onların üzr istəmələrini istədik. Onlar bunu etdilər. Biz onlardan hadisə ilə bağlı kompensasiya ödəmələrini istəmişik, bunu hələ verməyiblər. Bir də biz Fələstinə qoyulan embarqonun götürülməsini istəmişik, bunu da yerinə yetirməyiblər. Prosesin normallaşması bütövlükdə regiona, o cümlədən bizə, İsrail və Fələstinə faydalı olacaq. Bölgəmizin buna ehtiyacı var. Sülhün tez gəlməsi üçün buradakı xalqların maraqlarını fikirləşmək lazımdır".
Yeni razılaşmaya əsasən, İsrail tərəfi “Mavi Mərmərə” gəmisində öldürülən bütün şəxslərin ailələrinə kompensasiya ödəyəcək. Bu məqsədlə Türkiyə tərəfinə 20 milyon dollar vəsait köçürüləcək.
Bunun qarşılığında Türkiyə İsrailə qarşı beynəlxalq məhkəmələrə göndərdiyi müraciətlərdən imtina edəcək, "Həmas" təşkilatının Türkiyədəki fəaliyyəti məhdudlaşdırılacaq.
Yeri gəlmişkən, ötən gün Türkiyənin baş naziri Əhməd Davudoğlu "Həmas"ın Siyasi Bürosunun baş katibi Xalid Məşəli Çankaya köşkündə qəbul edib. Onlar arasındakı görüş 2,5 saat davam edib.
Görüşdə Türkiyə-İsrail münasibətlərinin normallaşması fonunda Fələstin məsələsi, eləcə də "Həmas"ın fəaliyyətinin müzakirə edildiyi istisna olunmur.
Rəsmi Ankara ilə Tel-Əviv arasında danışıqların getdiyi haqda əvvəllər də məlumatlar yayılırdı. Ancaq Türkiyə sərhədini pozan Rusiya təyyarəsi vurulduqdan sonra iki dövlət arasında yaranan gərginlik İsrail-Türkiyə münasibətlərinin bərpası haqda danışıqlar prosesinin qabarmasına səbəb oldu.
İran-Rusiya ittifaqının Türkiyəyə qarşı "təbii qaz silahı"ndan istifadə edəcəyi ehtimalı tərəflərin danışıqlar prosesini sürətləndirməsinə təkan verdi.
Heç şübhəsiz, dünyada bir çox siyasi-iqtisadi hadisələrin neft və təbii qazla birbaşa əlaqədar olması kimsəyə sirr deyil.
Bu baxımdan, Türkiyə ilə İsrail arasında da bu istiqamətdə danışıqların başladığı haqda məlumatlar yayılmaqdadır.
Məlumatlara əsasən, əgər tərəflər arasında münasibətlər normallaşarsa, o zaman yəhudi dövlətinin təbii qazının 25 illiyə türk dövlətinə nəqli ilə bağlı müqavilə imzalanacaq. Bu isə ölkənin bu yanacağa olan tələbatının 21 faizini ödəyəcək. İsraildən ixrac edilən illik təbii qazın həcmi 30 milyard kubmetr olacaq. 2016-cı ildə ölkələr arasında müqavilə imzalanarsa, o zaman 2019-cu uldə Türkiyə yəhudi dövlətinin hasil etdiyi "mavi yanacaq"dan istifadə edəcək. Hazırda Türkiyə təbii qazı Rusiyadan təxminən 420 dollar, İrandan 500 dollar, Azərbaycandan isə 340 dollara alır. Müqavilə həyata keçəcəyi təqdirdə, Türkiyə İsrailin təbii qazını 199 dollara ala bilər.
İki ölkə arasında çəkiləcək 550 kilometrlik təbii qaz kəmərinin 2,5 - 3 milyard dollara başa gələcəyi proqnozlaşdırılır. Bundan başqa, İsrailin "mavi yanacağ"ı Türkiyə ərazisindən TANAP vasitəsilə Avropaya da nəql edilə bilər.
Türkiyə rəsmiləri İsraillə münasibətlərin bərpasına dair yekun qərarın qəbul edilmədiyini bildirsələr də, hadisələrin bu istiqamətdə inkişaf edən xətt üzrə davam edəcəyini söyləməyə əsas verir.
Heç şübhəsiz, həm Türkiyədə, həm də İsraildə bu əlaqələrin bərpasının tərəfdarları az deyil. İsrail müxalifəti münasibətləri iki il öncə bərpa etmədiyi üçün öz ölkəsinin hökumətini tənqid edib. Elə Türkiyədə də müxalifət bu əlaqələrin yenidən qurulmasına müsbət baxdığını bildirib.
Baş verənlərə əsasən, Ankara - Tel-Əviv yaxınlaşmasından aşağıdakı nəticələri gözləmək olar:
- Bölgədə demokratik inkişaf yolunu tutan iki dövlətin yaxınlaşması Orta Şərqdə bu prosesin (demokratikləşmənin) sürətlənməsinə müsbət təsir göstərə bilər:
- Türkiyə regionda ərəb olmayan daha bir dövlətlə münasibətləri normallaşdırmaqla bölgədəki problemlərin həllində vasitəçi olmaq imkanı qazanar;
- Rəsmi Ankara Rusiya-İran ittifaqı qarşısında müqavimət göstərmək üçün əlavə imkan əldə edər;
- Türk dövləti Rusiya və İranın təbii qazla hədələrindən yayına bilər;
- Türkiyənin istehsal etdiyi mallar və ölkəyə turist axını üçün itirdiyi bazar bərpa olunar;
- Tərəflər bölgədə terrorçuluğa qarşı birgə fəaliyyət göstərə bilər;
- Türkiyə Avropa üçün Rusiya təbii qazından asılılığını azaltmaq məqsədilə etibarlı tranzit ölkə rolunda çıxış etmək imkanı qazanar;
- İsrail bölgədə ərəb olmayan 3 dövlətdən biri (Türkiyə, İran və İsrail ərəb dilli dövlətlər deyil) ilə münasibətləri normallaşdıraraq təhlükəsizliyinin təmininə yardım əldə edə bilər;
- Yəhudi dövləti Türkiyənin simasında etibarlı dövlət vasitəsilə təbii qazını Avropaya nəql etmək imkanı qazanar;
- İsrail İranın hədələri qarşılığında Türkiyənin diplomatik yardımlarından faydalanar;
- İsrailin bölgədə müttəfiqi yoxdur. Bu baxımdan Türkiyənin simasında həmin müttəfiqliyi bərpa edə bilər;
- İki dövlətin yaxınlaşması bölgədəki bir sıra oyunların ssenarisini poza bilər və s.
Beləliklə, Türkiyə-İsrail münasibətlərində 5 illik "one minute" pauzası başa çatır. Baş verənlər hər iki tərəfi durduqları nöqtədən irəli getməyə məcbur edir. Bu baxımdan iki dövlətin yaxınlaşmasının bölgədəki gərginliyin azalmasına da yardım edə biləcəyi gözlənilir. Yerində sayıb, inadkarlıq etmək isə siyasətdə daha ağır hadisələrlə nəticələnir.

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Daha bir küçədə hərəkət məhdudlaşdırılır

30 Mart 2017 18:44

Kişiləri bihuş edən gözəlçə milyonçu ərini ziyalı kişiyə DƏYİŞDİ - FOTO

30 Mart 2017 18:38

Beynəlxalq Muğam Mərkəzində "Baku Brass" nəfəs alətləri ansamblının konserti keçiriləcək

30 Mart 2017 18:37

Almaniya vətəndaşının evindən oğurluq edən qadına 8 İL HƏBS TƏLƏBİ

30 Mart 2017 18:34

Komitə sədri: “Azərbaycanda ərzaq məhsulları ilə özünütəminetmə səviyyəsi yüksəlib”

30 Mart 2017 18:33

İlham Əliyevdən əlillərlə bağlı vacib sərəncam - 2 milyon manat ayrıldı

30 Mart 2017 18:33

Bakıda festival keçiriləcək

30 Mart 2017 18:32

Azərbaycanda çimərlik turizminin inkişafına dair Tədbirlər Planı təsdiq edilib

30 Mart 2017 18:32

Əlillərin protezlərlə təminatı üçün 2 milyon ayrıldı - SƏRƏNCAM

30 Mart 2017 18:29

Millət vəkilinin nəvəsi əcnəbi QIZLA NİŞANLANDI - FOTOLAR

30 Mart 2017 18:28

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün müdafiəsi zamanı əlil olmuş şəxslər üçün yüksək texnologiyalı protezlər hazırlanacaq

30 Mart 2017 18:27

Müharibə əlilləri üçün yüksək texnologiyalı protezlər hazırlanacaq

30 Mart 2017 18:26

Unibank Mobile-dan artıq planşetlərdə də istifadə mümkündür

30 Mart 2017 18:23

Nefti əvəz edən tükənməz resurs - “Ağ qızıl”

30 Mart 2017 18:23

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın ünvanına təbriklər gəlməkdə davam edir

30 Mart 2017 18:22

Sınaq imtahanlarında iştirak etmək istəyənlərin NƏZƏRİNƏ

30 Mart 2017 18:22

Azərbaycanlı məşhurun 22 yaşlı oğlu üzə çıxdı: "Onu dəlicəsinə sevirəm" - FOTO

30 Mart 2017 18:22

Bayramda satılmayan səmənilərin aqibəti...

30 Mart 2017 18:22

Leyla Əliyeva Moskvada Yəhudi Muzeyində - FOTOLAR

30 Mart 2017 18:18

"Neftçi" əvvəlki günlərə dönmək istəyirsə..." - Flavinyo

30 Mart 2017 18:17

Cinayət Məcəlləsinə dəyişiklik

30 Mart 2017 18:12

İtirilən "Smart-kart" necə bərpa olunur?

30 Mart 2017 18:09

Təranə Səmədova: "Qızım metroda öpüşsə..."

30 Mart 2017 18:08

Ermənistan "İsgəndər"ləri döyüş mövqeyinə çıxardı, Bakıdan "Metsamor cavabı" eşidildi - FOTO

30 Mart 2017 18:05

Cenniferdən yeni fotosessiya

30 Mart 2017 18:05

"Ceyhun şərəfsiz hərəkətləri ilə məni elə iyrəndirib ki..."

30 Mart 2017 18:05

"Göstərişi birbaşa Cahangir Hacıyev verib" - MƏHKƏMƏ

30 Mart 2017 18:04

UNEC professoru BMT-nin mükafatına layiq görülüb

30 Mart 2017 17:59

Əsnəmək niyə yoluxucudur?

30 Mart 2017 17:57

Sabah əsla bunları etməyin!

30 Mart 2017 17:53

Həyat yoldaşını yeni itirən məşhur başqa qadınla - FOTO

30 Mart 2017 17:52

Bakıda Frankofoniya həftəsi keçiriləcək

30 Mart 2017 17:52

Öpüşməkdən o tərəfə

30 Mart 2017 17:52

SOCAR-dan dənizdə gözlənilən fırtına ilə bağlı AÇIQLAMA

30 Mart 2017 17:49

Məşhur, gənc model okean sahilində - FOTO

30 Mart 2017 17:47

Bakının təhlükəli ərazilərinin adı AÇIQLANDI

30 Mart 2017 17:47

"Şahdağ"dan darmadağın

30 Mart 2017 17:47

İngiltərədə dəhşət - Bir ailə qanına qəltan edildi

30 Mart 2017 17:43

Komitə: "Münaqişəli ailələrdə uşaqların hüquqlarının qorunması gücləndirilməlidir"

30 Mart 2017 17:42

Azərbaycanlı qızla yataq fotoları yayılan bəy efirə qayıtdı

30 Mart 2017 17:42

Nazənindən ŞOK TƏLƏB: Təranə Qumralın avtomobilinə həbs qoyulsun!

30 Mart 2017 17:39

Bakıda sürüşmə təhlükəsi olan yerlər açıqlandı

30 Mart 2017 17:38

Putin: “Trampa bunu etməyə imkan vermirlər”

30 Mart 2017 17:38

Deputat: "Azərbaycanda iqtisadi inkişaf yerlərdə ixtisaslı kadrlara tələbatı artırır"

30 Mart 2017 17:37

5 uşaq anası kameralara çılpaq "düşdü" - FOTO

30 Mart 2017 17:37

Məmur arvadı özünü asdı - AZƏRBAYCANDA

30 Mart 2017 17:37

İnsanı susmaqla danışmaq arasında saxlayan

30 Mart 2017 17:36

Yeni mobil texnologiya real vaxt rejimində müxtəlif əşyaların üzərindəki mətni tanıyacaq

30 Mart 2017 17:35

“Telegram”da səsli zənglər funksiyası istifadəyə verilib

30 Mart 2017 17:35

39 erməninin sonu və düşmənlərimizin diri-diri YANDIRDIĞI QƏHRƏMANIMIZ - FOTO

30 Mart 2017 17:33