Devalvasiyanın əhaliyə təsirini azaltmaq üçün üç təklif - TƏHLİL

Devalvasiyanın əhaliyə təsirini azaltmaq üçün üç təklif - TƏHLİL
16:29 22 Dekabr 2015
Ölkə mətbuatı
A- A+

 

Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) qəbul etdiyi qərar radikal devalvasiyadır. Bu qərar nəticəsində manat dollar qarşısında birdən-birə 50 qəpik ucuzlaşıb və proses davam etməkdədir. AMB bu qərarı tədiyyə balansının tarazlaşdırılması, ölkənin valyuta ehtiyatlarının kritik səviyyədə qorunması, milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin təmin olunması ilə izah edib. Sadə dildə desək, söhbət ondan gedir ki, dünyada neftin ucuzlaşması səbəbindən Azərbaycanda makroiqtisadi tarazlıq pozulub, ölkəyə lazımı səviyyədə valyuta kütləsi gəlmir, nəticədə valyuta bazarında dollara tələbat təklifdən kəskin yüksək olub.

 

Dolların bahalaşmaması üçün AMB bir müddət bazara valyuta intervensiyaları edib, bu isə ölkənin valyuta ehtiyatlarını azaldıb. Bu ilin fevralında AMB devalvasiya keçirərək manatın məzənnəsini 1 dollara görə 0,78 manatdan 1,05 manatadək qaldırıb. O zaman bu addımın problemləri aradan qaldırmaq üçün yetərli olacağına ümid bəslənilirdi. Lakin gözləntilər özünü doğrultmadı. Dolların bahalaşma tendensiyası aradan qalxmadı və bu, bazara növbəti valyuta intervensiyalarını labüd etdi. Ehtiyatların azalması isə sonda Mərkəzi Bankın manatın məzənnəsini sərbəst buraxması ilə nəticələndi.

 

Ölkənin üzən məzənnəyə keçidi təbii olaraq qiymətlərin artmasına gətirib çıxaracaq, əhalinin alıcılıq qabiliyyəti isə faktiki olaraq devalvasiya proporsiyasında azalacaq. Hesablamalara görə, ancaq ölkəyə idxal olunan malların bahalaşa biləcəyi ehtimal olunur. Hətta demək olar ki, əhalinin xərclərinin əsas hissəsini təşkil edən ərzaq məhsullarının əksəriyyəti bahalaşmamalıdır. Əsaslandırma isə belədir - məsələn, bu ilin 9 ayı ərzində əhali tərəfindən 9 mlrd. manat həcmində ərzaq, tütün və içki məmulatları alınıb və bu xərclərin əksər hissəsi ərzaq alınmasına sərf olunub. Eyni zamanda ölkənin tədiyyə balansına əsasən, həmin müddət ərzində Azərbaycana cəmi 840 mln. dollar həcmində ərzaq məhsulu idxal olunub. Bu rəqəmlərdən aydın görünür ki, ölkədə satıb-alınan ərzaq məhsullarının 80-90%-i yerli istehsaldır və dolların bahalaşması səbəbindən bu məhsulların qiyməti BAHALAŞMAMALIDIR.

 

Lakin bir məqam var ki, ölkədə adətən yerli mallar idxal mallarla bərabər bahalaşır, amma bu bahalaşma obyektiv səbəblərdən deyil, psixoloji və spekulyativ amillərin təsiri altında baş verir. Dövlət orqanları bu sahədə nəzarəti gücləndirməklə, cəzalar tətbiq etməklə bahalaşmanın qarşısını ala bilər və almalıdır.

 

Digər çox vacib amil valyuta kreditlərin ödənilməsidir. Valyuta kreditləri manat ifadəsində bir gün ərzində təxminən 1,5 dəfə bahalaşıb. Yəni devalvasiyadan sonra, məsələn, 1 000 dollarlıq kreditin əsas məbləği 1 050 manat təşkil edirdisə, hazırda bu rəqəm 1 550 manata bərabərdir. Aşkar görünür ki, belə kreditlərin ödənilməsində bankları son dərəcə kəskin problemlər gözləyir, sadə dildə desək, ödəmələrin həcmi kəskin azalacaq. Nə qədər təəssüf doğursa da, bu, qaçılmaz prosesdir. Azərbaycanda təxminən 7,3 mlrd. manat həcmində valyutada olan kreditlər var. Bu ümumi bank sistemi üzrə kredit portfelinin 39-40% deməkdir. Əgər bu həcm üzrə, heç olmasa onun nəzərə çarpan dərəcədə olan hissəsi üzrə ödəməmələr baş versə, bank sistemində böhran yaşana bilər.

 

Problemdən çıxış yolu kimi mümkün variantlardan biri üzən məzənnəyə keçid qərarınadək götürülmüş valyuta kreditlərinin dekabrın 21-dək olan məzənnə üzrə geri qaytarılma imkanının yaradılmasıdır. Azərbaycan Mərkəzi Bankı müvafiq qərar qəbul etməklə, bu məsələni inzibati qaydada həll edə bilər. Çünki başqa variant yoxdur. Tam əmin olmaq olar ki, bir-iki aydan sonra, banklarda vaxtı keçmiş valyuta kreditlərin həcmi kəskin artanda, banklar özləri razı olacaqlar ki, vətəndaşlar bu kreditləri heç olmasa "devalvasiyadan əvvəlki kurs üzrə qaytarsınlar.

 

Digər bir variant həcmi 5 min dollaradək olan kreditlərə “dolayı amnistiya” tətbiq olunmasıdır. Yəni, kredit borclarının dekabrın 21-dən əvvəlki kurs üzrə ödəniş bütün borclara deyil, yalnız 5 minədək olan kredit borclarına şamil edilir. Onsuz da kredit portfelində 5 minədək kreditlərin həcmi kifayət qədərdir, üstəlik vətəndaşların böyük hissəsi məhz bu məbləğdə kredit götürüb.

 

Nəhayət, üçüncü istiqamət əmək haqqı və pensiyalarla bağlıdır. Həm əmək haqları, həm pensiyaların indeksləşdirilməsi vacibdir. Hər ilin əvvəlində pensiyalar əvvəlki ilin inflyasiya səviyyəsinə uyğun indeksləşdirilir, bir azdan onsuz da dövlət prosedur qaydasında indeksləşdirmə həyata keçirəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, devalvasiya nəticəsində neftdən gələn gəlirlər manat ifadəsində 1,5 dəfə artıb. Bu gəlirlər sosial sarsıntıları pensiya və əmək haqlarının indeksləşdirilməsi hesabına kompensasiya etməyə imkan yaradır. Sadə desək, əgər neft satışından əldə olunan hər dollar ölkə daxilində 1,05 manata çevrilirdisə, indi bu rəqəm 1,55 manat təşkil edəcək. Buna görə də dövlət sosial problemlərin həlli üçün vəsait əldə edəcək.

 

Beləliklə, devalvasiyanın əhali üçün ağrılı keçməməsi üçün 3 mümkün addım görünür:

 

Birincisi, ticarət sektorunda, ilk növbədə ərzaq satışı sahəsində nəzarət və cəza mexanizmləri gücləndirilməlidir. Eyni zamanda satışlarda möhtəkirlik meyllərinin qarşısı alınmalıdır. Məsələn, bəzi avtomobil şirkətləri artıq dünənə qədər salonlarda manatla yazdıqları maşın qiymətlərini bu gün dollarla əvəz ediblər.

 

İkincisi, banklar valyuta kreditləri üzrə ödəmələrin dekabrın 20-nə olan məzənnə üzrə aparılması istiqamətində təkliflər paketi hazırlamalıdır.

 

Üçüncüsü, əmək haqqı və pensiyalar indeksləşməsi məsələsi ilə bağlı təkliflər hazırlanmalıdır.

 

Bütün bu təkliflər isə devalvasiyanın ümumilikdə ağrısız keçirilməsi və ya daha az itki ilə ötüşdürülməsi üçün immunitet yarada bilər.

 

Vahab Rzayev, APA ANALİTİK MƏRKƏZİ

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bakıda sərxoş sürücü 7 qonşunun avtomobilini əzdı - FOTO

27 İyun 2017 07:57

FTB-nin yeni direkroru Rey olacaq?

27 İyun 2017 07:52

“Əgər sevgilim müsəlman olsa...” - FOTO

27 İyun 2017 07:52

“App Store”da qlobal təmizlik aparılacaq

27 İyun 2017 07:52

Ağ Ev: "Tramp ABŞ-ın dünyada enerji liderliyini möhkəmləndirmək niyyətindədir"

27 İyun 2017 07:48

Azərbaycanlı kafedə namaz qıldığına görə cərimələnib

27 İyun 2017 07:47

Sabunçu bazarında dava düşüb, 1 nəfər xəstəxanaya yerləşdirilib

27 İyun 2017 07:47

Bakıda taksi yaşlı qadını vurdu

27 İyun 2017 07:47

Vaşinqtonda Trans-Xəzər Forumu Azərbaycan və regionumuzun strateji əhəmiyyətini işıqlandırıb (FOTO)

27 İyun 2017 07:43

İlk döndərilən yumşaq robot hazırlanıb

27 İyun 2017 07:42

Laricani Rusiyanı müdafiə etdi

27 İyun 2017 07:39

Tanrının gözəllik lütf etdiyi İslandiya - FOTO

27 İyun 2017 07:37

“Airbus” robot vertolyot hazırlayıb

27 İyun 2017 07:37

"Ağıllı" yorğan hazırlanıb - VİDEO

27 İyun 2017 07:27

Su duzdan daha yaxşı təmizlənəcək

27 İyun 2017 07:12

Merkeldən Avropaya ÇAĞIRIŞ: "Fəallaşın!"

27 İyun 2017 06:58

Moskva ABŞ-ı Suriya ordusuna təxribat xarakterli zərbələr endirməməyə çağırıb

27 İyun 2017 06:57

Göl sahilində modern koma - FOTO

27 İyun 2017 06:32

Bakıda 6 otaqlı ev yanıb

27 İyun 2017 06:15

Zabaykalyedə fövqəladə vəziyyət rejimi tətbiq edildi

27 İyun 2017 06:04

Trampın etirazlara səbəb olan fərmanı qüvvəyə mindi - Amma...

27 İyun 2017 06:03

Rusiyada vətəndaşlığı olmayan şəxslərə şəxsiyyət vəsiqəsi veriləcək

27 İyun 2017 06:02

Bakıda ahıl kişi qonşusu tərəfindən döyülüb

27 İyun 2017 05:47

Pireney dağlarında kottec - FOTO

27 İyun 2017 05:32

Yeni FTB direktorunun namizədliyi Senata təqdim edildi

27 İyun 2017 05:19

Lavrov və Tillerson telefonla danışdı

27 İyun 2017 05:08

Braziliya prezidentinə qarşı korrupsiya ittihamı

27 İyun 2017 04:44

Azərbaycan vətəndaşı Rusiya kafelərindən birində namaz qıldığına görə cərimə olunub

27 İyun 2017 04:37

Kitabxana və İrs Mərkəzi, təbiət və modern - FOTO

27 İyun 2017 04:32

Yəməndə hava zərbələri: 9 ölü

27 İyun 2017 04:22

Kabab çəkən gənc özünü yandırdı - EHTİYATSIZLIQ

27 İyun 2017 04:13

Bakıda taksi yaşlı qadını vuraraq ağır xəsarət yetirib

27 İyun 2017 03:37

Xuzistanda bir ev - FOTO

27 İyun 2017 03:32

Sərxoş sürücü 7 qonşunun maşınını əzdi - Bakıda

27 İyun 2017 03:24

Hökumət qüvvələri ilə terror qruplaşması arasında döyüş olub -

27 İyun 2017 03:06

Rumıniyada yeni baş nazir təyin olunub

27 İyun 2017 03:02

Nigeriyada silsilə terror hücumları nəticəsində 9 nəfər ölüb

27 İyun 2017 02:43

Sloveniyada məktəb və uşaq bağçası - FOTO

27 İyun 2017 02:32

Bakıda ikimərtəbəli ev yandı

27 İyun 2017 02:29

Alt paltarı geyinmədiyi üçün İŞDƏN QOVULDU - FOTO

27 İyun 2017 02:23

Səudiyyə Ərəbistanının Yəməni bombalaması nəticəsində 9 dinc sakin ölüb

27 İyun 2017 02:22

Yəmən yenidən bombalandı: 9 ölü, 4 yaralı

27 İyun 2017 01:54

Astroloji proqnoz -

27 İyun 2017 01:54

Niderlanda yaşı 4,5 milyard il olan meteorit düşüb

27 İyun 2017 01:42

Qəzzadan İsrail ərazisinə raket atıldı

27 İyun 2017 01:38

Almaniyada şəhər kənarında ev - FOTO

27 İyun 2017 01:32

Mobil telefon bazarında durğunluq yaranıb -

27 İyun 2017 01:32

Beyləqanda yanğın olub

27 İyun 2017 01:08

Qəzza zolağı İsraili raket atəşinə tutdu

27 İyun 2017 01:04

Mingəçevirdə boğulmaq təhlükəsi ilə üzləşən şəxs xilas olunub

27 İyun 2017 00:57