Xalçaçılıq sənətinin inciləri: Naxçıvan xalçaları

Xalçaçılıq sənətinin inciləri: Naxçıvan xalçaları
17:23 23 Dekabr 2015
25 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Azərbaycan xalçaları Gürcüstanda beynəlxalq festivalda nümayiş olunacaq (14 İyun 2017 13:52)
Naxçıvandakı tarixi abidələrlə bağlı beynəlxalq konfrans keçiriləcək (04 May 2017 09:47)
Bir qrup xalçaçı təltif edilib - SİYAHI (01 May 2017 18:37)


Naxçıvan, 23 dekabr, AZƏRTAC
Azərbaycanın qədim diyarı Naxçıvan memarlıq üslubu, arxeologiya, fəlsəfə məktəbləri, köklü təhsil ənənələri ilə yanaşı, xalçaçılıq sənəti ilə də dünyada tanınıb. Bu gözəl və füsunkar təbiətli yurdumuzda vaxtilə evlərdə palaz, kilim, sumax, vərni, şəddə, zilli və cecim kimi xalça növləri toxunub, xalçatoxuma sənəti inkişaf etdirilib.
Muxtar respublikada aparılan arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində xalça toxunuşunda istifadə olunan ibtidai gil cəhrələr və sümükdən hazırlanmış iy ucları kimi materialların əldə edilməsi Naxçıvanın Azərbaycanın ən qədim toxuculuq mərkəzlərindən biri olduğunu sübuta yetirir. Orta əsr ərəb müəllifləri də Naxçıvanda xalçaçılığın geniş vüsət alması və bu ərazidə toxunan xalçaların şöhrət qazanması barədə öz əlyazmalarında dəyərli məlumatlar veriblər.
Azərbaycan xalça sənətini öz ənənəvi naxışları və elementləri, özünəməxsus şux rəng çalarları ilə zənginləşdirən Naxçıvan xalçaları bu gün də dəyərini saxlamaqdadır. Naxçıvanın Şərur, Şahbuz, Ordubad, Culfa bölgələrində daha geniş yayılan xalça sənəti xalq yaradıcılığı növlərindən biri kimi diqqətləri cəlb edir.
Yeri gəlmişkən, muxtar respublikada xalq yaradıcılığının inkişaf etdirilməsinə daim xüsusi əhəmiyyət verilir. “Naxçıvan Muxtar Respublikasında Xalq yaradıcılığı günlərinin keçirilməsi haqqında” Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2009-cu il fevralın 7-də imzaladığı Sərəncamdan sonra Naxçıvanda bu sənətin yaşadılması istiqamətində xeyli iş görülüb. Naxçıvan şəhərində Dövlət Xalça Muzeyi üçün yeni binanın istifadəyə verilməsi də maddi-mənəvi irsin qorunub saxlanılmasına göstərilən dövlət qayğısının parlaq təzahürüdür.
Belə tədbirlər muxtar respublikanın rayonlarında da davam etdirilir. Belə ki, 2011-ci il yanvar ayının 14-də Ordubad şəhərində öz dövrünün tanınmış siması, xeyriyyəçi Mənsur ağa Kəngərlinin əsaslı surətdə təmir-bərpa edilmiş, XIX əsr abidəsi olan mülkünün bir hissəsində xalçaçılıq sexi yaradılıb. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri həmin xalçaçılıq sexində olub, milli naxışlardan istifadə edilərək hədiyyəlik xalçaların toxunmasını, muxtar respublikamızda fəaliyyət göstərən xalçaçılıq sexləri ilə təcrübə mübadiləsi aparılmasını tövsiyə edib. Xalça toxunması işi ilə 1993-cü ildən məşğul olan bu müəssisə fəaliyyətini daha da genişləndirib. Məlumat üçün bildirək ki, onlarla ordubadlı xalçaçı məhz bu istehsalat sahəsində işləyərək yetişib.
Toxunan xalçalarda təbiətimizi və tariximizi əks etdirən yerli xüsusiyyətlərə uyğun şəbəkə və naxışlardan istifadə edilir. Naxçıvana aid milli ornamentlərin, qədim abidələrin, təbiət mənzərələrinin əks olunduğu kiçikhəcmli hədiyyəlik xalçalar toxunmasına üstünlük verilir. Xalçaların eskizləri isə tanınmış şəbəkə ustası Cabir Cabbarov tərəfindən hazırlanıb.
Cabir Cabbarov deyib ki, əslində, o, ağac üzərində oyma sənəti ilə məşğul olur. Naxçıvanda, eləcə də Ordubadda orta əsrlərdə mövcud olmuş misgərlik, dulusçuluq, şəbəkəçilik, kaşıçılıq və memarlıq sahələrində istifadə edilmiş ornament və naxışları toplayaraq onlardan yararlanır. Xalçaçılıqda da bu ornamentlər tətbiq edildiyindən eskiz çəkmək və çeşni yaratmaq təklifini qəbul edib. Ebru sənətinin xüsusiyyətlərindən xalça eskizlərinə tətbiq edib və yeni kompozisiyalar ortaya çıxıb. Hazırlanan eskizlərdə memar Əcəminin sənət əsərlərinə aid 5 nümunədən, Naxçıvan şəhərindəki Möminə xatın və Yusif Küseyir oğlu türbələrində işlədilən həndəsi naxışlardan, eləcə də Kəngərli rayonu ərazisindəki “Qarabağlar”, Culfa rayonundakı “Gülüstan” türbələrini bəzəyən naxışlardan, Ordubad ərazisindəki 10 abidənin ornamentlərindən istifadə olunub. Xalçanın “göl” deyilən mərkəzi hissəsində həmin abidələrin görünüşü əks etdirilir.
Qeyd etdiyimiz kimi, xalçaçılıq sənəti Şahbuz rayonunda da yaşadılır. Şahbuz xalçalarını bəzəyən əsas elementlərdən şaquli istiqamətli zolaqlar, romblar, qarmaqlı həndəsi elementlər və nəbati ornamentlər, heyvan təsvirləri kimi naxışlar xalqın genetik yaddaşından silinməyən inanc və təsəvvürlərlə bağlıdır. Bu naxışlar sistemi semantika müxtəlifliyindən asılı olmayaraq, bir məkan üzərində real şəkildə ənənəvi üslubda yerləşdirilərək xalçaya ritmik və dinamik ahəngdarlıq verir.
Naxçıvan xalçaları içərisində öz spesifik toxunuşu və bədii quruluşu ilə seçilən xovsuz xalça növü olan şəddə süjet semantikası baxımından çox maraqlıdır. Rayonun Kolanı, Aşağı və Yuxarı Qışlaq, Biçənək, Qızıl Qışlaq və Güney Qışlaq yaşayış məntəqələrində xalça ustalarının yaratdıqları xalça nümunələri ən qiymətli sərvət kimi qorunub saxlanılır. Bir vaxtlar Teymur Rüstəmovun, Zəlbab Mədətovanın, Şükufə Lazımovanın, Aruzə Seyidovanın, Nənəş Həsənovanın və başqalarının toxuduqları xalçalar işlənmə texnikası, ilmə çeşidləri, rəng çalarları ilə seçilir.
Naxçıvan xalçalarının sorağı bu gün bir sıra ölkələrdən gəlir. Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaşayan müstəqil jurnalist və tədqiqatçı Peter Tasenin Naxçıvan Muxtar Respublikasının bugünkü sosial-iqtisadi yüksəlişi, qədim tarixi, mühüm tarixi-mədəni abidələri barədə yazdığı və “Foreign Policy News”, “Eurasireview”, “Eurasia Hoy”, Litvada nəşr olunan “Slaptai” qəzetlərində, İspaniyanın “Diariosigloxxi” portalında, Bosniya-Hersoqovinanın “Diegon pro” jurnalında işıq üzü görən məqalələrində Naxçıvan xalçalarının heyranedici gözəlliyi xüsusi vurğulanıb. Peter Tase Naxçıvanda yerli rəssamların xalça kompozisiyaları hazırlayarkən simmetriyanın aliliyinə xüsusi nəzər yetirdiklərini qeyd edib. O, qədim dövrlərdən bəri xalçanın üzərində olan heyrətamiz naxışların sənətkarların diqqət mərkəzində olduğunu vurğulayıb. Müəllif yazır: “Naxçıvan xalçaları XIV əsrdə daha da məşhurlaşıb. XVI-XVII əsrlərdə isə ticarət və memarlıq ilə yanaşı, xalçaçılıq regionda əsas gəlir mənbəyi kimi inkişaf edib. Orta əsrlərin sonlarında özünəməxsus toxuculuq üsullarının tətbiq olunduğu şəhərlər mövcud idi. Təbriz və Ərdəbil şəhərlərini buna misal göstərmək olar. Lakin yüksəkkeyfiyyətli xalça yunu və ipək saplarının istehsalında Naxçıvan diqqət mərkəzində olub və bu amil bir çox elementlərin mürəkkəb bədii kompozisiyalarının yaranmasına şərait yaradıb”.
Bu gün Naxçıvanda gənc nəslin xalçaçılıq sənətinə olan marağının artırılması üçün də müxtəlif tədbirlər görülür. Çünki gənclərimiz xalqımızın qədim və zəngin sənət növlərindən olan xalçaçılıq sənətini yaşadıb gələcək nəsillərə ötürə biləcək yeganə qüvvədir. Xalça sənətinin bitib-tükənməyən zənginliyi isə sənətlə maraqlanan hər bir gəncimizi bu zənginliyi öyrənməyə, onu daha da rəngarəng etməyə sövq edir. Bu gün muxtar respublikada xalçaçılığın inkişafı ilə bağlı həyata keçirilən tədbirləri göz önünə gətirsək, həmişə olduğu kimi bu gün də Naxçıvanda milli dəyərlərimizə ehtiram və məhəbbətin yüksək səviyyədə olduğunu görərik.
Rauf Əliyev
AZƏRTAC-ın Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı bürosunun rəhbəri











RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Kiyevdə partlayış olub: bir nəfər ölüb, iki nəfər yaralanıb

27 İyun 2017 11:27

"Jiru mənə şəxsən deyib ki, tələsmək istəmir"

27 İyun 2017 11:27

Bakıda müğənnin yediyi sosiskadan milçək çıxdı

27 İyun 2017 11:23

CNN Trampın Rusiya ilə əlaqələri haqqında məqalə yazan üç jurnalisti işdən azad edib

27 İyun 2017 11:22

ABŞ səfirinin oğlu Bakıda fotosərgi keçirəcək

27 İyun 2017 11:22

"Real Madrid"in müdafiəçisi klubunu dəyişdi

27 İyun 2017 11:17

Bağırsaqları 5 dəqiqəyə təmizləyir

27 İyun 2017 11:14

Fazil Məmmədov: "Stolüstü tennisçilərimiz Asiya zonasında çıxış etsəydilər, daha tez nəticə əldə edərdilər"

27 İyun 2017 11:12

​ABŞ-dan Əsədi qorxudan

27 İyun 2017 11:10

Bakıda nəqliyyatın normal hərəkəti təmin edildi

27 İyun 2017 11:09

Kiyevdə güclü partlayış - VİDEO

27 İyun 2017 11:08

Quba zəncirvari yol qəzası - Ölən və yaralanan var

27 İyun 2017 11:08

"Reyncres"in futbolçusu "Qəbələ"də

27 İyun 2017 11:07

Dünyasını dəyişən modelin ürəkparçalayan paylaşımı: "Ruhum hər zaman səninlədir" - VİDEO - FOTO

27 İyun 2017 11:05

Kiyevdə PARTLAYIŞ: Yaralı var

27 İyun 2017 11:05

Astara sakinindən avtomat silah və narkotik vasitələr götürülüb

27 İyun 2017 11:02

Arda Turan sevgilisi ilə belə görüntüləndi...

27 İyun 2017 11:01

21 yaşlı tələbə ad günündə bədbəxt oldu - sifəti tanınmaz halda - FOTO

27 İyun 2017 10:52

Meydana inək girdi: oyun dayandı - VİDEO

27 İyun 2017 10:47

“Qarabağ” ikitərəfli oyun keçirdi

27 İyun 2017 10:47

Çin-Hindistan sərhədində gərginlik davam edir

27 İyun 2017 10:47

ŞOK: Yadplanetlilər rus əsgərlərinə hücum etdi

27 İyun 2017 10:45

Əhaliyə xəbərdarlıq: Azərbaycanda ildırımvurma çoxalıb - TƏHLÜKƏLİ BÖLGƏLƏR

27 İyun 2017 10:44

Kiyevdə PARTLAYIŞ - Xəsarət alan var

27 İyun 2017 10:43

Göz qapağı kəsilən, 1 anda canlanan cəsədlər - FOTOLAR - 18+

27 İyun 2017 10:43

Tovuz sakini elektrovoz vurub öldürdü

27 İyun 2017 10:43

Rusiyada insan həyatına 1,2 mln. dollar qiymət qoyulub

27 İyun 2017 10:42

Model Leyla ölümündən öncə bu VİDEOnu paylaşıb - FOTO

27 İyun 2017 10:37

"Çelsi"nin hücumçusu Fransa klubunda

27 İyun 2017 10:37

Cavid İmamverdiyev: “Onlar bura elə-belə gəlməyiblər”

27 İyun 2017 10:37

Qəndab Quliyeva harada dəfn ediləcək?

27 İyun 2017 10:37

Qızıl cüzi ucuzlaşdı

27 İyun 2017 10:32

Neft bahalaşdı

27 İyun 2017 10:31

Neft bahalaşdı

27 İyun 2017 10:27

Rəqqasə Fatimə bu hala düşdü...

27 İyun 2017 10:27

Şəlalədə boğulan 17 yaşlı oğlanın son çırpınışları - VİDEO - FOTO

27 İyun 2017 10:22

ABŞ Dövlət Departamenti Donald Trampın immiqrasiya fərmanını məhkəmə qərarından 72 saat sonra icra edəcək

27 İyun 2017 10:22

Azərbaycan Avrokomissiyaya hesabat təqdim edəcək

27 İyun 2017 10:22

Azərbaycan Avrokomissiyaya "e-commerce" və "e-logistics" bazarlarının vəziyyətinə dair hesabat təqdim edəcək

27 İyun 2017 10:22

Tovuz sakini qarpızdan zəhərlənib

27 İyun 2017 10:17

Qızıl cüzi ucuzlaşıb

27 İyun 2017 10:15

Tovuzda 12 yaşlı oğlanı ilan sancdı

27 İyun 2017 10:12

Beynəlxalq əmtəə, fond və valyuta bazarlarının əsas göstəriciləri (27.06.2017)

27 İyun 2017 10:07

Rusiya və ABŞ razılığa gəldi

27 İyun 2017 10:04

Bayram bir ailə üçün faciəyə döndü

27 İyun 2017 09:57

Ağdaşda 58 yaşlı qadın intihara cəhd edib

27 İyun 2017 09:57

Məşhur müğənnidən

27 İyun 2017 09:57

"Qəbələ" şotlandiyalı futbolçunu istəyir

27 İyun 2017 09:52

Aktyor dənizdə bikinisi açılan sevgilisinə əsəbləşdi - FOTO

27 İyun 2017 09:47

Bakıda transformator yanıb

27 İyun 2017 09:43