Yaşayan şəhidlər, bir qala məsumiyyət, Çukurcümə caddəsindən REPORTAJ

Yaşayan şəhidlər, bir qala məsumiyyət, Çukurcümə caddəsindən REPORTAJ
12:39 25 Dekabr 2015
35 Sosial
Ölkə mətbuatı
A- A+

Şəhidlər xiyabanında 13 yaşlı qıza təcavüz edildi - FOTO (29 Aprel 2017 11:18)

“Əsirlikdə hamilə qalıb dünyaya gətirdikləri uşaqları nə edəcəklərini bilməyən qadınların acıları...”

 

 

Təyyarədə Anton Çexovun “Qeyd dəftərçələri. Məktublar”ını vərəqləyirəm. Bu fikirlər beynimdə ilişib qalır: “Hakim sinif uzun müddət müharibəsiz yaşaya bilmir. Onlar müharibəsiz darıxırlar. Bayram əhval-ruhiyyəsi onları yorur, əsəbiləşdirir, nə üçün yaşadıqlarını bilmirlər, bir-birlərinin ətini yeyir, bir-birlərini daha çox sancmağa çalışır, bir-birlərini və özləri özlərini bezdirməmək üçün var güclərini sərf edirlər. Nəhayət, müharibə başlayır, hamını cəzb edir və ümumi dərd onları birləşdirir”.

 

Onları birləşdirir, bizi isə ayırır. Müharibə qərarlarını da kişilər verir, döyüşə də kişilər yollanır. Sonunda ya qalib gəlirlər, ya da məğlub olurlar... Amma biz qadınlar müharibənin ardından yerlə-yeksan oluruq. Ata, ər, oğul, qardaş itiririk... Onlar müharibədə bir dəfə ölür, biz isə hər gün... Müharibə bitir, silahlar susur, amma ömründə bircə dəfə də olsun müharibəni hiss edən qadın hər gün yenidən ölür... Müharibənin qayıdacağı qorxusu ilə...

 

Uşaq olanda elə bilirdim müharibə qara geyimli, arıq, kədərli gözləri yollara dikilən qadınlar və onların ətəyindən yapışıb dayanan yarıac, sevincsiz uşaqlar deməkdir... Elə bilirdim müharibə haradasa lap uzaqlarda olur. Atalar, əmilər, dayılar, qardaşlar ora, o uzaqlara gedirlər. Kədərli qadınlar isə kişilərin də yerinə işləyir, uşaqları böyüdür, ağır işlərdən əlləri qabaq atır, yollara baxır və kişilər uzaqlarda təklikdən donmasınlar deyə onlar üçün corab toxuyurlar...

 

İlk bomba səsini eşidəndə gördüklərimdən anlamışdım ki, müharibə yaxınlarda da olur və o ancaq uzaqlarda olanda qadınlar kişilər üçün səbirlə corab toxuya bilirlər... Müharibə evinin içində olanda, analar balalarını mərmi adlı yırtıcıdan qorumaq üçün dişi canavara çevrilirlər...

 

Bu düşüncələr dünyanı sarmış müharibə qoxulu günlərin birində Türkiyənin Bursa şəhərində keçirilən “Savaşların yaşayan şəhidləri: Analar və uşaqlar” adlı beynəlxalq konfransa gedərkən məni rahat buraxmır.

 

Hollandiya, Bosniya-Hersoqovina, Türkiyə və Azərbaycan nümayəndələrinin iştirak etdiyi konfransı Azərbaycan Kültür Dərnəyi ilə Hollandiya Avrasiya Vəqfi təşkil edib. Məni savaşın yaşayan şahidi – araşdırmaçı yazar kimi dəvət ediblər. İştirakçılara bir müharibə uşağının yaşadıqlarını və böyüdükdən sonra da qulağından güllə səsi, burnundan barıt qoxusu, canından müharibə qorxusu getməyən jurnalist kimi hazırladığım savaşın yaşayan şahidləri – girovların həyat hekayəsini anlatmalıyam...

 

Savaşı yaşamaq xatırlamaqdan da, anlatmaqdan da asandır... Amma bunu kimsəyə izah edə bilmirsən. Bunu heç Lent.az-da “Əsir düşərgəsi” hekayələrini yazarkən müsahiblərim də mənə izah edə bilmirlər... Bəlkə də, açıq sahəyə bombalar yağanda sığınacaq tapıb daldalanmaq daha asandır, nəinki o günləri sözə çevirmək...

 

Sığınacaq demişkən... Konfransın keçirildiyi zal xüsusi olaraq belə seçilmişdi, ya təsadüfdü, bilmirəm, özümü bir qalaya – sığınacağa qısılmış hiss etdim. Təşkilatçıları qadın olan (Azərbaycan Kültür Dərnəyi Bursa şöbəsinin rəhbəri Handan Askeran Ton, Azərbaycan Kültür Dərnəyi qadın qollarının başçısı Nəsrin Ünal və Hollandiya Avrasiya Vəqfinin rəhbəri Fatma Aktaş) konfransın iştirakçıları da qadınlar idi, bizi dinləyənlərin əksəriyyəti də... Qadınlar qədim bir qalaya toplanıb, dünyanın astanasında dayandığı müharibəni lənətləyir, savaşlara yox deyirdi...

 

Bir müharibə uşağı üçün bu konfransa qatılmaq elə 23 il öncə müharibədən qaçıb daldalandığımız sığınacaqları xatırladırdı. O vaxtlar kişilər hamısı silaha sarılmışdı, onlar səngərdə torpağı, qadınlarsa evlərdə bizi qoruyur, güllə, bomba səsi eşidən kimi sığınacaqlara qaçırırdılar...

 

Sığınacaqlar qadın və uşaqlarla dolu olurdu... Hamı müharibəni lənətləyir, bir an öncə bitməsini arzulayırdı...

 

Bu konfransda da eyni ilə belə idi. Qadınlar savaşa yox deyirdilər. Azərbaycan Kültür Dərnəyinin Bursa şöbəsinin rəhbəri Handan Askeran Ton konfransın məqsədini belə açıqladı: “Son 25 il ərində Qarabağda, Balkanlarda, Bosniya-Hersoqovinada, bu gün İraq və Suriyadakı savaşlarda qənimət olaraq istifadə edilən, orqan mafiyasının əlinə düşən, əsirlikdə hamilə qalıb dünyaya gətirdikləri uşaqları nə edəcəklərini bilməyən qadınların acılarını dilə gətirməyə çalışacağıq. Qadın və uşaqların savaşlarda yaşadıqları illərlə toplum içində böyük travmalara səbəb olur. Dünya bu savaşlara bir “dur” desin artıq! Savaşlar bitsin, silahlar sussun, dünyada barış olsun!”

 

Bosniya-Hersoqovinadan gələn savaş şahidi, əsirlik həyatı yaşayan 74 yaşlı qadın ərinin gözü qarşısında necə təcavüzə məruz qalmasından danışdı... Çıxışını bitirə bilmədi... Halı pisləşdi...

 

Düşündüm ki, kaş bu qadınlarla bizim girovluq yaşamış qadınları görüşdürmək imkanım olardı... Onlar bir-birini elə gözəl anlayar, yaralarına elə yaxşı məlhəm olardılar ki... İllərdir qəhər kimi boğazlarına tıxanıb qalan ,heç kimə deyə bilmədikləri sözləri bir-birlərinə rahat danışa bilərlər... Mənə qalarsa, bizim qadınlar bosniyalı qadınların savaşda məruz qaldıqları təcavüzdən sonra verdikləri həyat mücadiləsini birbaşa onların dilindən dinləməlidirlər...

 

...Konfransın növbəti günü isə müharibə haqqında çəkilən filmlərə baxış və müzakirə ilə davam etdi. Litvalı rejissor Aleksandras Brokasın Xocalı faciəsi haqqında çəkdiyi “Sonsuz Dəhliz” (“Endless Corridor”) filmi nümayiş etdirildi. Filmi izləmək ağır idi, amma nə gizlədim, filmi izləyərkən Bursalıların mənə sizin Valeh, sizin Mehriban deməklərindən xoşlandım. “Əsir düşərgəsi”nin burada oxunmasından məmnun idim. Baxmayaraq ki, bir neçə türk saytı layihənin hekayələrini türkcəyə çevirib yayımlayır, indi gördüm ki, heç buna da ehtiyac yoxdur. Oxucular Lent.az-dan “Əsir düşərgəsi”ni izləyirlər.

 

Konfransda həm də “Əsir düşərgəsi” layihəsinin materialları əsasında “APA Holding”in dəstəyi ilə hazırlanan “Cəhənnəmdə böyük çığırtı” kitabını təqdim etdik. Bu haqda çox yazmayacağam, oxucum bilir, kompleksim var.

 

Tədbirin sonunda konfransdakı çıxışlardan hazırlanan hesabat Birləşmiş Millətlər Təşkilatına göndərildi...

 

Mən isə boğazımda tıxanıb qalan qəhəri udmaq üçün bir yol axtarıram... Müharibə uşağının – keçmişi olmayan insanın rahat nəfəs alması asan deyil... Üstəlik də ətrafında günlərcə ancaq müharibə və onun qurbanları müzakirə olunubsa....

 

Mənimsə boğulma lüksüm yoxdur. Hər dəfəsində bir səbəb tapıb, yaşamağa davam edirəm. Çünki hələ müharibənin ilk zərbəsini alarkən özümə bir söz vermişdim – Mən müharibəyə qalıb gələcəyəm! Məhv olmayacağam!

 

Bu dəfə nədən güc alacağımı bilmirəm... Bakıya dönüşümdə yolum İstanbulun Çukurcümə caddəsindən keçir... Orxan Pamuk “Məsumiyyət muzeyi” romanında Füsunun yaşadığı evin yolunu o qədər mükəmməl təsvir edib ki, şəhərə gələn qonaq belə oranı rahatca tapa bilər... Romandan yadımda qalan yollarla gedib, düz Keskin ailəsinin yaşadığı evə çıxıram...

 

Bura o qədər xatirə qoxuludur ki, səssizlikdə o məsum əşyaların arasında öz xatirələrinə toxunmuş olursan... Axı bizim, xüsusi ilə müharibə uşaqlarının öz içlərində bir məsumiyyət muzeyi var... Ata qoxulu, nənə ətirli... gəlincikli, yelləncəkli... Hüzurlu...

 

Yazını burada saxlayacağam. Qismət olarsa, bu günlərdə “Məsumiyyət muzeyi”ndən reportajı sizə təqdim edərəm. Hələ ki, çalışın heç bir savaşa dəstək olmayın. Heç məhəllə davasını da dəstəkləməyin. Necə deyirdi Albert Enşteyn? “İnsanlar müharibəyə getməkdən vaz keçmədikcə, heç bir müharibəni dayandırmaq mümkün deyil!”






RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Van Dammın 25 yaşlı qızı - FOTO

22 May 2017 21:37

Çiyələk və gilas 87 manata - ŞOK QİYMƏTLƏR - FOTOLAR

22 May 2017 21:33

"İran heç vaxt nüvə silahına malik olmayacaq"

22 May 2017 21:32

Gəzinti Alzheymer xəstəliyinin riskini azaldır

22 May 2017 21:32

Bəyazın verilişində 35 yaşlı dünya gözəlindən möhtəşəm RƏQS - VİDEO

22 May 2017 21:32

İslam Oyunlarının bağlanış mərasimi başlayıb -

22 May 2017 21:28

Sizcə, bunlar nədir? - FOTO

22 May 2017 21:27

Ət və şokolad yeyəndə... depressiyaya düşürsən

22 May 2017 21:27

Ananın qabırğa sümüklərindən oğlu üçün qulaq hazırlandı - DÜNYADA İLK - VİDEO

22 May 2017 21:23

Bu meyvə xərçəngin qarşısını alır - BİLMƏDİYİNİZ FAYDALARI

22 May 2017 21:17

Ekstrasens Məlahət tapıldı və elə şeylər dedi ki...

22 May 2017 21:12

"Həmin gənclərə sözüm odur ki..." - FOTO

22 May 2017 21:12

7 xəstəliyə çarə olan QIZILI YAĞ

22 May 2017 21:12

Məşhur mütəxəssis Premyer Liqa klubundan qovuldu

22 May 2017 21:07

Azərbaycan şou-biznesi İnstagram-da - FOTO

22 May 2017 21:05

Arvadı Trampı İsraildə biabır etdi - VİDEO

22 May 2017 21:03

Azərbaycan və BƏƏ XİN başçıları arasında görüş keçirilib

22 May 2017 21:02

Qadınların həyatdakı ən gözəl vəzifəsi… -

22 May 2017 21:00

"Qonşuda yatırıq ki, sel bizi aparar" - Şamaxıda leysan - VİDEO - FOTO

22 May 2017 20:57

Tramp: “İran buna heç vaxt nail olmayacaq”

22 May 2017 20:53

İslamiadanın bağlanış mərasimi necə olacaq?

22 May 2017 20:52

Açılışa alt paltarında gəldi - FOTO

22 May 2017 20:52

Bakıda iki qardaşın ölməsi ilə nəticələnən yanğının detalları açıqlandı -

22 May 2017 20:50

Tramp: “İran Obamaya minnətdar olmalıdır”

22 May 2017 20:49

35 milyonluq ulduz "Real"dan gedir? - RƏSMİ

22 May 2017 20:47

23 yaşlı qız onu zorlamaq istəyən kişinin cinsiyyət orqanını kəsdi - VİDEO - FOTO

22 May 2017 20:47

Bakı Olimpiya Stadionunda möhtəşəm konsert başladı

22 May 2017 20:38

"Oyunlar İslam Ümmətində həmrəyliyin güclənməsinə öz töhfəsini verəcək"

22 May 2017 20:32

Səmranın sinə dekolteli geyimi - FOTO

22 May 2017 20:32

Prezident İlham Əliyev BƏƏ-nin nümayəndə heyətini qəbul edib

22 May 2017 20:31

Ötən il 31 milyon insan öz evlərini tərk edib - SƏBƏB

22 May 2017 20:27

"Kimdə sənətə qarşı canfəşanlıq qalıb?" - Elnur - FOTO

22 May 2017 20:27

İslamiadaya görə veriləcək mükafatın məbləği - 25 milyon 650 min

22 May 2017 20:27

"Belə bir adamı artıq tanımıram"

22 May 2017 20:22

Elmar Məmmədyarov və BƏƏ-nin xarici işlər və beynəlxalq əməkdaşlıq naziri mətbuata birgə açıqlama veriblər

22 May 2017 20:22

Türkiyədə “Microsoft”a qarşı cinayət işi açılıb

22 May 2017 20:22

İslam Oyunlarının bağlanış mərasiminin detalları məlum oldu

22 May 2017 20:17

“Çevriliş cəhdi ilə...” - Qiyamın əsas şübhəlisindən İLK İFADƏ

22 May 2017 20:13

Bütün gecə hər kəsin gözü onda oldu - FOTO

22 May 2017 20:12

Cənubi Koreyalı turist: Bakı İslam Həmrəyliyi Oyunları maraqlı tamaşadır

22 May 2017 20:08

Dərman qutusundan narkotik vasitə və psixotrop maddələr çıxıb

22 May 2017 20:08

Bakı klubunda "Xəzər Lənkəran"dakından 15 dəfə az qazanıb - FOTO

22 May 2017 20:07

Adam qanına susayan PREZİDENT, iyulda MÜHARİBƏ... – GÜNÜN SİYASİ XÜLASƏSİ

22 May 2017 20:03

Naxçıvanda torpaqların öyrənilməsi üçün 150-dən çox ekspedisiya təşkil olunub

22 May 2017 20:02

“Finalda uduzsaydıq, bunu həzm edə bilməzdik"

22 May 2017 19:59

Gömrükdə 4 min ədəd siqaret aşkar edilib

22 May 2017 19:55

İslamiadanın bağlanış mərasiminin DETALLARI

22 May 2017 19:54

"Çovğun hamısını apardı" - İsmayıllıda qasırğa - VİDEO - FOTO

22 May 2017 19:52

Ruhani: Azərbaycan İranın ən yaxşı qonşusudur

22 May 2017 19:50

Kərimi anasının qəbrinə yaxın buraxmadılar -

22 May 2017 19:50