Usta əli, tut ağacı, inək ürəyi - TAR ALƏTİ NECƏ HAZIRLANIR?

Usta əli, tut ağacı, inək ürəyi - TAR ALƏTİ NECƏ HAZIRLANIR?
17:14 25 Dekabr 2015
32 Sosial
Ölkə mətbuatı
A- A+

"Manıs tayfası bir-birinə "usta" deyir" - Əməkdar artist (13 Mart 2017 19:47)

Bir xalqın milli mənsubiyyətini müəyyənləşdirən amillərdən biri folklor musiqisidir. Bu barədə danışarkən musiqi alətlərinin rolunu xüsusilə vurğulamaq lazımdır.

 

“Tar çox qədim tarixə musiqi alətidir. Hələ XI, XII əsrlərdə yaşamış şairlərin yaradıcılığında bu alət barədə məlumatlara rast gəlmək olar. Müasir dövrdə isə Azərbaycan simli musiqi alətləri arasında ən təkmil və mükəmməl musiqi aləti hesab olunur”.

 

Tar aləti hansı müddətə, necə hazırlanır? Bu və digər suallara cavab tapmaq üçün  Musa Yaqubovun emalatxanasına yollanırıq. Milli Konservatoriyada yerləşən bu məkanda həm yeni alətlər hazırlanır, həm də təmir olunur.  Musa müəllim artıq 40 ildən çoxdur ki, tar ustası kimi fəaliyyət göstərir. Dediyinə görə, atası da tar ustası olub. Qardaşı ifaçıdır, elə oğlu da bu yolu davam etdirir. Bu alətin özəllikləri ilə tanış olmaq üçün ona müraciət etməyimizin də səbəbi budur. Ustaya ilk sualımız tar alətinin hansı ağacdan hazırlanması ilə bağlıdır.

 

“Çanaq üçün ən yaxşı material tut ağacıdır. Qarağac da ola bilər. Ən yaxşısı, tut ağacıdır. Qol hissəsi qoz ağacından hazırlanır. Kəlləsi də...”

 

Əsas iş istifadə olunacaq material əldə edildikdən sonra başlanır.

 

“Çanaq üçün ağac tən ortadan bölünür. Əvvəlcə kubik formasında olur. Özək hökmən çıxmalıdır. Özək qalsa, çatlaya bilər. Sonra kubikin içi bu formada çıxarılır. Sonra çöl hissəsi yonulur. Yonulduqdan sonra nə qədər çox qalsa, bir o qədər yaxşıdır. Azı 1-2 il qalmalıdır. Tarixini yazıram üstünə, qalır quruyur”.  

 

Ağac öncə kərki ilə, sonra xüsusi dəzgah, sonda isə xüsusi oyma aləti vasitəsilə oyulduqdan sonra qurumaq üçün günəş işığı düşməyən yerə qoyulur. Mütləqdir ki, üzərinə gün işığı düşməsin, yoxsa ağac çat verə bilər. Zaman keçdikcə rəngdə dəyişiklik olur.

 

Usta bizə bir sirri də açır. Əgər oyma işi aparılarkən əl yorulursa, o zaman dayanmaq lazımdır. Ən kiçik xəta belə alətin korlanmasına gətirib çıxara bilər. Oyulmuş tar uzun müddət qurumalıdır. Nə qədər çox qalsa, bu keyfiyyətə bir o qədər təsir edəcək. Amma bu zaman kəsiyində tez – tez yoxlama aparılmalı, hər hansı problemin olub – olmadığına diqqət yetirilməlidir.

 

Quruma prosesi bitdikdən sonra tarın digər hissələri birləşdirilir. Tar çanaq, qol və baş hissəsindən ibarətdir. Xüsusi yapışqandan istifadə olunmaqla tarın bütünlükdə, hissələri ilə möhkəm olmasına nail olmaq mümkündür. Məhz bundan sonra alət üzlənir, pərdələr və simlər yerləşdirilir. Qeyd edək ki, bir neçə il müddətində quruyan alətin tam hazır olma prosesi 1 aya yaxın zaman alır.

 

Tarın çanaq hissəsində olan pərdə inək ürəyinin pərdəsidir. Bir tarın hazırlanmasında iki ürək pərdəsindən istifadə olunur. Beləliklə, yeni alət hazırdır. Səslənmə yerindədir. Yeri gəlmişkən, səslənmənin keyfiyyəti tamamilə ustanın eşitmə qabiliyyəti ilə bağlıdır. Bu arada musiqi alətlərinin bir özəlliyi var. Alətin hazırlandığı müddətdə mütəmadi yoxlamaların aparılmaması nəticənin ürəkaçan olmamasına səbəb ola bilər. Musa usta deyir ki, əgər alət istədiyi kimi alınmayıbsa, onu yenidən hazırlayır.

 

Emalatxanada olduğumuz müddətdə təkcə, tar alətini deyil, digər alətləri də gördük. Öyrəndik ki, Musa usta digər alətlərin də hazırlanması və təmiri ilə məşğuldur. O hətta köhnə alətlərin yeni növlərini də yaradıb. Hətta 16 alətdən ibarət ansamblı da var. Kollektivə Musa m. özü rəhbərlik edir.

 

“Bu alət ərğəmun adlanır. Qədim alətdir. Abbasqulu müəllim mənə şəklini verdi, şəklə baxıb düzəltmişəm. Bu da qoşaqol kamançadır. Bir çanaqda iki qol yerləşdirmişəm. Bu, yeni alətdir. Demək olar ki, məni  ixtiramdır. Professor, xalq artisti Səyavuş Kəriminin layihəsinə əsasən hazırlamışam. Kamançanın bu hissəsi adi kamançanınkı kimidir, amma bu üzü bəm səslənir. 8 simdən ibarətdir. Üstün cəhəti odur ki, canlı efirdə iki xanəndə varsa, kökü dəyişməyə ehtiyac olmur”.

 

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Goranboyda 4 otaqlı ev yandı

25 Aprel 2017 05:04

Sorğu: Fransada seçkilərdə Makron qalib gələcək

25 Aprel 2017 04:44

Jozefin olduğu kimi - FOTO

25 Aprel 2017 04:32

ABŞ-da atışma - 2 yaralı

25 Aprel 2017 04:28

Almatıda metroda bomba həyəcanı

25 Aprel 2017 03:49

İranda 593 məhbus əfv edildi

25 Aprel 2017 03:33

Məşhur filmdəki otaq yenidən yaradıldı - FOTO

25 Aprel 2017 03:32

Azərbaycanlı "Eurovision" fanları İtaliya dedi -

25 Aprel 2017 03:25

Masazır dairəsində "KamAZ"la "Opel" toqquşdu

25 Aprel 2017 02:48

"Çelsi" "Mançester Yunayted"in transfer hədəfinə elçi düşüb -

25 Aprel 2017 02:36

58 yaşlı aktrisa romantik obrazda - FOTO

25 Aprel 2017 02:32

Çilidə DƏHŞƏTLİ ZƏLZƏLƏ - 7,1 bal

25 Aprel 2017 02:23

Avropa çempionları Bakıya döndü

25 Aprel 2017 02:19

Çilidə 7,1 ballıq zəlzələ

25 Aprel 2017 02:09

YENİ KƏŞF - Saçı analiz edib, xəstəliklərdən xəbər verəcəklər

25 Aprel 2017 02:03

Məhkəmə Mursi tərəfdarları barəsində ölüm hökmü çıxardı

25 Aprel 2017 01:54

Türkiyə Trampın “soyqırım” bəyanatına cavab verdi

25 Aprel 2017 01:49

Apteklərdə "Rivanol" tozu yoxa çıxıb -

25 Aprel 2017 01:38

Kvebekdə rahat ev - FOTO

25 Aprel 2017 01:32

Mursinin 20 tərəfdarı barəsində ölüm hökmü çıxarıldı

25 Aprel 2017 01:28

ABŞ Suriyaya qarşı sanksiyaları artırır -

25 Aprel 2017 01:12

Sərxoşun dalğalarla rəqsi - VİDEO

25 Aprel 2017 01:03

Əfqanıstanda partlayış:

25 Aprel 2017 00:57

ABŞ Suriyaya qarşı sanksiyaları genişləndirdi

25 Aprel 2017 00:49

ABŞ-dan Suriya alimlərinə sanksiya

25 Aprel 2017 00:38

Dünya ŞOKDA:

25 Aprel 2017 00:27

Abşeron rayonunda “KamAZ”-la “Opel” toqquşdu: 2 yaralı

25 Aprel 2017 00:19

Tramp Marsa uçuş planını açqladı: “Ən pis halda...”

25 Aprel 2017 00:18

Ətirli otun ŞƏFAVERİCİ GÜCÜ

25 Aprel 2017 00:05

Günün qoroskopu: işlərin gedişatına xeyirlidir

25 Aprel 2017 00:05

Astroloji proqnoz - 25 aprel

25 Aprel 2017 00:03

Bu fotolara 3 milyon baxdı

24 Aprel 2017 23:57

"Çelsi"dən futbolçuya 65 milyon avro

24 Aprel 2017 23:57

Qəbələyə nam salan 6 yaşlı pəhləvan - FOTO/VİDEO

24 Aprel 2017 23:53

"Ondan daha yaxşısı yalnız Messidir"

24 Aprel 2017 23:52

Premyer Liqa:

24 Aprel 2017 23:52

Bir vaxtın məşhur modeli kəndə köçüb - FOTO

24 Aprel 2017 23:47

"Belə hisslər yaşamamışdım"

24 Aprel 2017 23:47

Hepatit B və C ilə bağlı QORXUNC STATİSTİKA

24 Aprel 2017 23:47

Rusiya XİN Dilqəm Əsgərovla bağlı sorğunu cavablandırdı

24 Aprel 2017 23:44

Bir aya saçları uzadan MASKA

24 Aprel 2017 23:42

"Mbappe Anelka və Ronaldu arasında seçim etməlidir"

24 Aprel 2017 23:42

Ölü arılardan SAĞLAMLIQ CÖVHƏRİ

24 Aprel 2017 23:42

19 yaşlı “KEDİCİK” rəqsiylə digərlərini kölgədə qoydu - VİDEO

24 Aprel 2017 23:38

"Zəhərli zob"un əsas ƏLAMƏTLƏRİ: nələr təhlükəlidir?

24 Aprel 2017 23:32

"Bavariya" sabiq hücumçusunu qaytarmaq istəyir

24 Aprel 2017 23:32

Rəcəb Tayyib Ərdoğan erməni patriarxa məktub ünvanladı:

24 Aprel 2017 23:32

Tramp BMT-də islahatlara çağırıb

24 Aprel 2017 23:27

Bu içkiləri qarışdırmayın - QORXUNC NƏTİCƏ

24 Aprel 2017 23:23

YENİ KƏŞF - Saçı analiz edib, xəstəliklərdən xəbər verəcəklər

24 Aprel 2017 23:22