Məşhəd Məkkəyə qarşı: udan kim, uduzan kim?

Məşhəd Məkkəyə qarşı: udan kim, uduzan kim?
12:52 5 Yanvar 2016
20 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Dünya mətbuatında bu gün əsas müzakirə olunan məsələlərdən biri də Səudiyyə Ərəbistanı ilə İran İslam Respublikası arasında yaranmış gərginlikdir. Hər iki ölkə Asiya regionunda əsas, iqtisadi fundamental gəlirli, iqtisadi gücə malik ölkələrdir. Bu ölkələrin iqtisadiyyatlarında oxşar və fərqli cəhətlər nədir və onlar dünya iqtisadiyyatında hansı paya sahibdirlər? Yaranmış gərginlik fonunda İran və Sudiyyə Ərəbistanı arasında diplomatik əlaqələrin kəsilməsindən sonra qarşılıqlı iqtisadi sanksiyalar tətbiq olunarsa, hansı ölkənin iqtisadiyyatı bundan daha çox zərər görəcək?

Məsələnin iqtisadi tərəflərini müqayisəli şəkildə Milli.Az-a şərh edən iqtisadçı-ekspert Nicat Hacızadə bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı 2015-ci il üçün dünyanın ən nəhəng neft ixracatçılarından biri olub və liderliyini ötən il də davam etdirib. Krallıq İrana nisbətdə Qərblə yetərincə unikal iqtisadi, maliyyə və ticarət əlaqələrə malikdir:

"Nümunə olaraq deyə bilərik ki, Amerikanın idxalatı bütün sahələrdə olduğu kimi neft sahəsində də diversifikasiya olunub. Buna rəğmən Səudiyyə Ərəbistanı Amerikanın neft idxalında 2-ci yerdədir və ABŞ ərəb neftinin əsas alıcılarındandır. Rəqəmlə ifadə etsək, bu, 47,9 milyard ABŞ dolları edir ki, bunun da 98%-i, yəni 45,5 milyardı neft və neft məhsullarının payına düşür. Son 10 ildə ABŞ ilə Krallıq arasındakı ticari əlaqələr 16 faizə qədər, son 4 ildə isə 9 faizə qədər artıb.

Bundan əlavə, Avropa Birliyi ölkələrindən ən güclü iqtisadiyyata malik Almaniyanı götürək.  Almaniyadan Krallığa idxal məhsullarının həcmi 11,9 milyard dollardır ki, bu Səudiyyənin ümumi məhsul idxalının 7 faizini təşkil edir, Almaniyaya ixracat isə 1,7 milyard dollardır ki, bu da Almaniyanın ümumi idxalının 0,1 faizini təşkil edir. Onun da 79 faizi neft və neft məhsullarıdır".

Ekspertin gəldiyi nəticəyə görə, Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadiyyatı neftdən tam asılıdır və bu ölkədə qeyri-neft sektoru iflic vəziyyətdədir: "Ölkədə daxili istehsal zəifdir. Qida ehtiyacının 69 faizi idxalın payına düşür. Bundan əlavə, makroiqtisadi göstəricilərə baxsaq, 2015-ci il büdcəsində rekord həddə - 98 milyard dollar - büdcə kəsiri yaranıb. 2016-cı ildə neft ixracatının 0,9 faiz artırılması planlaşdırılır ki, bu da günə 10,2 milyon barel deməkdir. Nəzərə alsaq ki, Səudiyyə Ərəbistanının ixracatının 80 faizinə yaxın neft məhsullarıdır. Ancaq defisit hal-hazırki dövrdə ölkəyə ciddi təsir göstərməyəcək. Çünki Səudiyyənin 628 milyard dollarlıq valyuta ehtiyatı var. Təhlükəli məqam odur ki, son 5 ayda həmin ehtiyatın 70 milyardı yerli valyutanın qorunmasına və dövlətin maliyyə siyasətinə dəstək üçün xərclənib. Bundan əlavə, 2014-cü il üçün yarımadanın ehtyatları 732 milyard ABŞ dolları idisə, onun 104 milyardı xərclənib. Bu o deməkdir ki, neftin mövcud qiymətilə Səudiyyə Ərəbistanın ehtiyatları 7 ilə tükənəcək.

Bundan əlavə, Krallıq parlamenti neftin qiymətini 2016-cı il üçün 40,3 dolları səviyyəsində hesablayıb. Xatırladaq ki, 2015-ci ilin əvvəlində bu rəqəm 64,8 dollar idisə, sonra isə 49 dollar oldu".

Dövlət borcuna gəldikdə, iqtisadçının sözlərinə görə, ötən ilin iyul ayına qədər Krallığın borcu 30 milyard dollar idisə, hazırda bu rəqəm 38 milyard dollardır ki, bu da ümumi daxili məhsulun (ÜMD) 5,8 fazini təşkil edir. Gəlirlərin azaldığını nəzərə alan Səudiyyə investisiya xərclərini də 19,3 faiz ixtisar edərək 2016-cı il üçün 59 milyard dollar miqdarında müəyyən edib. Nəzərə alsaq ki, ölkə büdcəsində yetərincə kəsir var və 2015-ci ildə gəlirlər 163 milyard dollar azalıb, bu, 2009-cu il qlobal maliyyə böhranından (123 milyard dollar) sonra ən böyük azalmadır.

İrana gəlincə, ekspertin sözlərinə görə, o, Asiyada dayanıqlı iqtisadiyyata malik ölkə kimi tanınır: "Xüsusən, İran İslam İnqilabından sonra ABŞ tərəfindən dəfələrlə müxtəlif sektorlar üzrə tətbiq olunan sanksiyalar İran iqtisadiyyatına müəyyən mənfi təsirlər göstərməklə yanaşı, burada müsbət yönümlü islahatlara yol açıb. İran dünyanın ən iri neft-qaz ehtiyatlarına malik ilk dördlükdədir. Lakin Səudiyyə Ərəbistanından fərqli olaraq, uzun illərdir qərblə siyasi cəhətdən soyuq münasibətlər ölkə iqtisadiyyatının inkişafını bir qədər ləngidib, xarici valyuta ehtiyatları azalıb, milli valyuta dəyərdən düşüb. (1 USD = 29,830.00 IRR 1 IRR = 0.0000335233 USD)

İran məhsullarını ABŞ-a ixrac edə bilməsə də, Amerikadan 148,5 milyon dollarlıq mal idxal edib ki, bu da İranın ümumi idxalının 0,3 faizini təşkil edir".

Ekspert İran iqtisadiyyatı ilə bağlı bəzi ziddiyyətlərə də aydınlıq gətirib: "Məsələn, sual doğa bilər ki, ABŞ dolları qarşısında ən çox zəifləyən valyutalardan hesab olunan İran rialı ölkə iqtisadiyyatını nə üçün iflic etməyib. Səbəb çox sadədir. İranın ixrac və idxalı arasında 20 millyardlıq müsbət saldo var və ölkənin cari, istehlak səbətinə daxil məhsulların 95 faizi daxildə  istehsal olunur, o cümlədən 95 faiz daxili istehsalın cəmi 14 faizi xarici xammal üzərində qurulub.

Deyilə bilər ki, axı Səudiyyədə müsbət saldo 193 milyard dollardır və İrandan dəfələrcə çoxdur. Məsələ ondadır ki, Krallıqda iqtisadiyyatın 90 faizi neftdən gələn gəlirlər üzərində qurulub və iqtisadiyyat diversifikasiya olunmayıb. İranda isə vəziyyət bir qədər fərqlidir və ölkə iqtisadiyyatı şaxələndirilib. Amma təbii ki, valyuta ehtiyatları və dövlət borcuna görə İran Krallığa uduzur. İranın xarici valyuta ehtiyatı 68,06 milyard dollardır. İranın dövlət borcunun isə ÜDM-dəki payı 16,3 faiz təşkil edir. Təbii ki, İranın dövlət borcu əsasən şəriət qanunlarına əsaslandığı üçün onun qaytarılmasında problem yaşamır, həmçinin strateji borc sayıldığı üçün çətinlik yaratmır".

İki ölkə arasındakı iqtisadi dövriyyəyə də nəzər salan N.Hacızadənin fikrincə, burada məsələ bir qədər fərqlidir və Krallığın İranla diplomatik əlaqələri kəsməsi, onun iqtisadi əlaqələrinin zəifləməsinə gətirib çıxardacaq: "Rəqəmlər göstərir ki, hər iki tərəf bundan yetərincə ciddi ziyan görməyəcək. Lakin burada nisbətən Krallıq üçün zəif nəticələr ola bilər. Belə ki, İranın Səudiyyədən idxalı cəmi 45,2 milyon dollar həcmindədir ki, bu da İranının ümumi idxalının 0,1 faizi qədərdir. Lakin 2011-2015-ci illər ərzində dövriyyədə 35 faizə qədər azalma da baş verib. İranın Səudiyyədən məhsul idxalında əsas yeri qiymətsiz metallar tutur ki, bu da 27 faizdir. Səudiyyənin İrandan idxalı isə 136,6 milyon dollar olub ki, bu da Krallığın idxalının 0,1 faizi deməkdir. Əlavə olaraq, idxalda artım da müşahidə olunub. Burada əsas yeri dəmir və polad tutur ki, Krallıq onlardan boru istehsalında istifadə edir.

Turizm cəhətdən isə götürsək, hər iki ölkə əsas islam dininin müqəddəs ziyarət məkanlarına sahibdir. Hər iki ölkəyə də turist axını əsasən bu səbəbdən olur. Həcc mövsümündə İrandan Səudiyyə Ərəbistanına yetərincə zəvvar gedir. Lakin məzhəblərarası qarşıdurma səbəbindən Səudiyyədən İrana ziyarətə gələn ərəb ziyarətçilər azlıq təşkil edir.

Yekunda qeyd edim ki, Səudiyyə və İran arasında iqtisadi münasibətlər kəsilərsə, hər iki ölkə bundan müəyyən mənada zərər görəcək. Amma statistikadan məlum olur ki, bunun heç bir ciddi təsiri olmayacaq, çünki hər iki ölkənin ümumi idxal-ixracatdakı payı 2 faizlik həddi aşmır".

İlkin İzzət
Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Avropa ənənəvi enerji növlərindən imtina edir

23 Avqust 2017 16:17

FHN: Nərimanovda binanın həyətində taxta hasar yanır

23 Avqust 2017 16:17

Bakıda yaşayış binası yanır

23 Avqust 2017 16:08

Xəzərdə batan 2 nəfər xilas edilib

23 Avqust 2017 16:06

Gözəl Bayramlının apellyasiya şikayətinə baxılıb

23 Avqust 2017 16:02

Dənizdə boğulan 2 nəfər xilas edildi

23 Avqust 2017 15:59

Təmkin Xəlilzadə: "Azərbaycan millisinə dəvət olunduğumu sizdən eşidirəm"

23 Avqust 2017 15:57

Xırdalan-Binəqədi-Balaxanı avtomobil yolu yenidən qurulur

23 Avqust 2017 15:57

Dünyanın ən seksual aktrisasını bu hala saldılar – FOTO

23 Avqust 2017 15:53

"Faytonçu" Nazim onu xəstə salan həkimi polisə verdi: "62 minimi qaytarsın" - VİDEO

23 Avqust 2017 15:49

Millinin heyəti: kimlər var, kimlər yox?

23 Avqust 2017 15:47

Bakı sakinləri vəd verdi: "Qarabağ" qalib gəlsə... (VİDEOSORĞU)

23 Avqust 2017 15:47

Gədəbəyin bu kəndində işıq dirəyini ağaclar əvəz edir

23 Avqust 2017 15:47

Azərbaycanda dəhşətli ailə dramı: ata qızını və arvadını öldürdü, oğul hamısını yandırdı - TƏFƏRRÜAT

23 Avqust 2017 15:44

Lerikdə 3 ailə üzvünün qətli və evin yandırılması ilə törədilmiş ağır cinayətin üstü açıldı

23 Avqust 2017 15:43

Əfqan Muxtarlının apellyasiya şikayəti təmin edilməyib

23 Avqust 2017 15:42

Xırdalan-Binəqədi-Balaxanı avtomobil yolunun yenidən qurulması davam edir

23 Avqust 2017 15:42

UNİCEF 2 yaşlı Zəhranın ermənilər tərəfindən öldürülməsinə münasibət bildirib

23 Avqust 2017 15:39

Aprel müharibəsindən daha DƏHŞƏTLİ: Bu saziş İrəvan üçün KABUS OLACAQ

23 Avqust 2017 15:38

Dünyada ən böyük məlumat mərkəzi tikiləcək

23 Avqust 2017 15:35

Lezbiyan şairlərin ehtiraslı eşq macəraları: İçki gecələrində doğulan MƏŞHUR SEVGİLƏR - FOTOLAR

23 Avqust 2017 15:33

VƏHŞİLİK: Pişiyin dərisini soyub küçəyə atdılar

23 Avqust 2017 15:33

Polad Bülbüloğlu: "Yeni baş direktor YUNESKO-nu maliyyə baxımından daha müstəqil etməlidir"

23 Avqust 2017 15:27

Tərəvəzli badımcan dolması

23 Avqust 2017 15:25

Marqvelaşvili: "Azərbaycanlılar göstərdi ki, onlar gürcülərin tarixi dostlarıdır"

23 Avqust 2017 15:23

“Nə oldu sənə, nə oldu belə” – Səbuhi Məmmədli Bayram Kürdəxanılıdan yazır

23 Avqust 2017 15:19

Prosineçki heyəti açıqladı: 2 oyuna 25 futbolçu

23 Avqust 2017 15:17

"Başakşəhər" İspan klubu ilə heç-heçə etdi

23 Avqust 2017 15:13

Azərbaycan millisinin Norveç və San Marino ilə oyunlar üçün heyəti açıqlanıb

23 Avqust 2017 15:12

3650 tələbə ali məktəbini dəyişmək istəyir

23 Avqust 2017 15:09

Bakıda 44 yaşlı kişini bıçaqlayaraq qaçan şəxsin məhkəməsi başlayıb

23 Avqust 2017 15:07

İdeal blinçik hazırlamağın 8 üsulu

23 Avqust 2017 15:03

Avrozona iqtisadiyyatında inkişafın dayanması siqnalları gəlir

23 Avqust 2017 15:02

Uşaq bağçası, yoxsa soyğunçuluq ocağı? – RÜŞVƏT, QANUNSUZLUQ və RƏSMİLƏRİN SÜKUTU

23 Avqust 2017 14:59

Əfqanıstanda TERROR : 6 ölü, 42 yaralı

23 Avqust 2017 14:58

Nazirlik Bakıda müşahidə edilən toz dumanı ilə bağlı operativ iş rejiminə keçib

23 Avqust 2017 14:57

Tələbələrin köçürülməsi üzrə elektron sənəd qəbulu başa çatıb

23 Avqust 2017 14:57

BAKI: Toz-dumanla bağlı operativ iş rejiminə keçildi

23 Avqust 2017 14:56

Toz normadan 32 faiz çoxdur - Nazirlik operativ rejimə keçdi

23 Avqust 2017 14:54

ABŞ-ın müdafiə naziri Türkiyədə rəsmi səfərdədir

23 Avqust 2017 14:52

Xızıda yol çəkilişi zamanı məzarlıq aşkarlanıb

23 Avqust 2017 14:52

Metbuat.az-da "Məşhur saatı"

23 Avqust 2017 14:50

Şeyx Həmzətin "Ləvəngi" restoranında saxlanılmasının detalları aydınlaşdı

23 Avqust 2017 14:48

Biləsuvarda oğurluqla məşğul olan şəxs saxlanılıb

23 Avqust 2017 14:47

Bu məşhurlarımız avtomobil qəzasında ölüb

23 Avqust 2017 14:45

Rusiyadan bəyanat: “ABŞ-a olan ümidlərimizi itirməmişik”

23 Avqust 2017 14:43

ABB-yə borc müqabilində girov qoyulmuş müəssisələrdən daha biri satılıb

23 Avqust 2017 14:42

TEST: Balın təbii olub-olmadığını belə yoxlayın

23 Avqust 2017 14:38

Soçidə Putin və Netanyahu arasında görüş keçirilir

23 Avqust 2017 14:37

Ötən il Azərbaycanda boşanan gənc qadınların sayı kişilərdən daha çox olub

23 Avqust 2017 14:37