Məşhəd Məkkəyə qarşı: udan kim, uduzan kim?

Məşhəd Məkkəyə qarşı: udan kim, uduzan kim?
12:52 5 Yanvar 2016
20 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Kərbəla, Nəcəf və Məşhəd ziyarətinin qiyməti AÇIQLANDI (09 İyun 2017 11:08)
Kərbəla, Nəcəf və Məşhəd şəhərlərinə ziyarətlər təşkil olunacaq (08 İyun 2017 13:43)
Iranda güclü zəlzələ - Məşhəd yaxınlığında (05 Aprel 2017 10:37)

Dünya mətbuatında bu gün əsas müzakirə olunan məsələlərdən biri də Səudiyyə Ərəbistanı ilə İran İslam Respublikası arasında yaranmış gərginlikdir. Hər iki ölkə Asiya regionunda əsas, iqtisadi fundamental gəlirli, iqtisadi gücə malik ölkələrdir. Bu ölkələrin iqtisadiyyatlarında oxşar və fərqli cəhətlər nədir və onlar dünya iqtisadiyyatında hansı paya sahibdirlər? Yaranmış gərginlik fonunda İran və Sudiyyə Ərəbistanı arasında diplomatik əlaqələrin kəsilməsindən sonra qarşılıqlı iqtisadi sanksiyalar tətbiq olunarsa, hansı ölkənin iqtisadiyyatı bundan daha çox zərər görəcək?

Məsələnin iqtisadi tərəflərini müqayisəli şəkildə Milli.Az-a şərh edən iqtisadçı-ekspert Nicat Hacızadə bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı 2015-ci il üçün dünyanın ən nəhəng neft ixracatçılarından biri olub və liderliyini ötən il də davam etdirib. Krallıq İrana nisbətdə Qərblə yetərincə unikal iqtisadi, maliyyə və ticarət əlaqələrə malikdir:

"Nümunə olaraq deyə bilərik ki, Amerikanın idxalatı bütün sahələrdə olduğu kimi neft sahəsində də diversifikasiya olunub. Buna rəğmən Səudiyyə Ərəbistanı Amerikanın neft idxalında 2-ci yerdədir və ABŞ ərəb neftinin əsas alıcılarındandır. Rəqəmlə ifadə etsək, bu, 47,9 milyard ABŞ dolları edir ki, bunun da 98%-i, yəni 45,5 milyardı neft və neft məhsullarının payına düşür. Son 10 ildə ABŞ ilə Krallıq arasındakı ticari əlaqələr 16 faizə qədər, son 4 ildə isə 9 faizə qədər artıb.

Bundan əlavə, Avropa Birliyi ölkələrindən ən güclü iqtisadiyyata malik Almaniyanı götürək.  Almaniyadan Krallığa idxal məhsullarının həcmi 11,9 milyard dollardır ki, bu Səudiyyənin ümumi məhsul idxalının 7 faizini təşkil edir, Almaniyaya ixracat isə 1,7 milyard dollardır ki, bu da Almaniyanın ümumi idxalının 0,1 faizini təşkil edir. Onun da 79 faizi neft və neft məhsullarıdır".

Ekspertin gəldiyi nəticəyə görə, Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadiyyatı neftdən tam asılıdır və bu ölkədə qeyri-neft sektoru iflic vəziyyətdədir: "Ölkədə daxili istehsal zəifdir. Qida ehtiyacının 69 faizi idxalın payına düşür. Bundan əlavə, makroiqtisadi göstəricilərə baxsaq, 2015-ci il büdcəsində rekord həddə - 98 milyard dollar - büdcə kəsiri yaranıb. 2016-cı ildə neft ixracatının 0,9 faiz artırılması planlaşdırılır ki, bu da günə 10,2 milyon barel deməkdir. Nəzərə alsaq ki, Səudiyyə Ərəbistanının ixracatının 80 faizinə yaxın neft məhsullarıdır. Ancaq defisit hal-hazırki dövrdə ölkəyə ciddi təsir göstərməyəcək. Çünki Səudiyyənin 628 milyard dollarlıq valyuta ehtiyatı var. Təhlükəli məqam odur ki, son 5 ayda həmin ehtiyatın 70 milyardı yerli valyutanın qorunmasına və dövlətin maliyyə siyasətinə dəstək üçün xərclənib. Bundan əlavə, 2014-cü il üçün yarımadanın ehtyatları 732 milyard ABŞ dolları idisə, onun 104 milyardı xərclənib. Bu o deməkdir ki, neftin mövcud qiymətilə Səudiyyə Ərəbistanın ehtiyatları 7 ilə tükənəcək.

Bundan əlavə, Krallıq parlamenti neftin qiymətini 2016-cı il üçün 40,3 dolları səviyyəsində hesablayıb. Xatırladaq ki, 2015-ci ilin əvvəlində bu rəqəm 64,8 dollar idisə, sonra isə 49 dollar oldu".

Dövlət borcuna gəldikdə, iqtisadçının sözlərinə görə, ötən ilin iyul ayına qədər Krallığın borcu 30 milyard dollar idisə, hazırda bu rəqəm 38 milyard dollardır ki, bu da ümumi daxili məhsulun (ÜMD) 5,8 fazini təşkil edir. Gəlirlərin azaldığını nəzərə alan Səudiyyə investisiya xərclərini də 19,3 faiz ixtisar edərək 2016-cı il üçün 59 milyard dollar miqdarında müəyyən edib. Nəzərə alsaq ki, ölkə büdcəsində yetərincə kəsir var və 2015-ci ildə gəlirlər 163 milyard dollar azalıb, bu, 2009-cu il qlobal maliyyə böhranından (123 milyard dollar) sonra ən böyük azalmadır.

İrana gəlincə, ekspertin sözlərinə görə, o, Asiyada dayanıqlı iqtisadiyyata malik ölkə kimi tanınır: "Xüsusən, İran İslam İnqilabından sonra ABŞ tərəfindən dəfələrlə müxtəlif sektorlar üzrə tətbiq olunan sanksiyalar İran iqtisadiyyatına müəyyən mənfi təsirlər göstərməklə yanaşı, burada müsbət yönümlü islahatlara yol açıb. İran dünyanın ən iri neft-qaz ehtiyatlarına malik ilk dördlükdədir. Lakin Səudiyyə Ərəbistanından fərqli olaraq, uzun illərdir qərblə siyasi cəhətdən soyuq münasibətlər ölkə iqtisadiyyatının inkişafını bir qədər ləngidib, xarici valyuta ehtiyatları azalıb, milli valyuta dəyərdən düşüb. (1 USD = 29,830.00 IRR 1 IRR = 0.0000335233 USD)

İran məhsullarını ABŞ-a ixrac edə bilməsə də, Amerikadan 148,5 milyon dollarlıq mal idxal edib ki, bu da İranın ümumi idxalının 0,3 faizini təşkil edir".

Ekspert İran iqtisadiyyatı ilə bağlı bəzi ziddiyyətlərə də aydınlıq gətirib: "Məsələn, sual doğa bilər ki, ABŞ dolları qarşısında ən çox zəifləyən valyutalardan hesab olunan İran rialı ölkə iqtisadiyyatını nə üçün iflic etməyib. Səbəb çox sadədir. İranın ixrac və idxalı arasında 20 millyardlıq müsbət saldo var və ölkənin cari, istehlak səbətinə daxil məhsulların 95 faizi daxildə  istehsal olunur, o cümlədən 95 faiz daxili istehsalın cəmi 14 faizi xarici xammal üzərində qurulub.

Deyilə bilər ki, axı Səudiyyədə müsbət saldo 193 milyard dollardır və İrandan dəfələrcə çoxdur. Məsələ ondadır ki, Krallıqda iqtisadiyyatın 90 faizi neftdən gələn gəlirlər üzərində qurulub və iqtisadiyyat diversifikasiya olunmayıb. İranda isə vəziyyət bir qədər fərqlidir və ölkə iqtisadiyyatı şaxələndirilib. Amma təbii ki, valyuta ehtiyatları və dövlət borcuna görə İran Krallığa uduzur. İranın xarici valyuta ehtiyatı 68,06 milyard dollardır. İranın dövlət borcunun isə ÜDM-dəki payı 16,3 faiz təşkil edir. Təbii ki, İranın dövlət borcu əsasən şəriət qanunlarına əsaslandığı üçün onun qaytarılmasında problem yaşamır, həmçinin strateji borc sayıldığı üçün çətinlik yaratmır".

İki ölkə arasındakı iqtisadi dövriyyəyə də nəzər salan N.Hacızadənin fikrincə, burada məsələ bir qədər fərqlidir və Krallığın İranla diplomatik əlaqələri kəsməsi, onun iqtisadi əlaqələrinin zəifləməsinə gətirib çıxardacaq: "Rəqəmlər göstərir ki, hər iki tərəf bundan yetərincə ciddi ziyan görməyəcək. Lakin burada nisbətən Krallıq üçün zəif nəticələr ola bilər. Belə ki, İranın Səudiyyədən idxalı cəmi 45,2 milyon dollar həcmindədir ki, bu da İranının ümumi idxalının 0,1 faizi qədərdir. Lakin 2011-2015-ci illər ərzində dövriyyədə 35 faizə qədər azalma da baş verib. İranın Səudiyyədən məhsul idxalında əsas yeri qiymətsiz metallar tutur ki, bu da 27 faizdir. Səudiyyənin İrandan idxalı isə 136,6 milyon dollar olub ki, bu da Krallığın idxalının 0,1 faizi deməkdir. Əlavə olaraq, idxalda artım da müşahidə olunub. Burada əsas yeri dəmir və polad tutur ki, Krallıq onlardan boru istehsalında istifadə edir.

Turizm cəhətdən isə götürsək, hər iki ölkə əsas islam dininin müqəddəs ziyarət məkanlarına sahibdir. Hər iki ölkəyə də turist axını əsasən bu səbəbdən olur. Həcc mövsümündə İrandan Səudiyyə Ərəbistanına yetərincə zəvvar gedir. Lakin məzhəblərarası qarşıdurma səbəbindən Səudiyyədən İrana ziyarətə gələn ərəb ziyarətçilər azlıq təşkil edir.

Yekunda qeyd edim ki, Səudiyyə və İran arasında iqtisadi münasibətlər kəsilərsə, hər iki ölkə bundan müəyyən mənada zərər görəcək. Amma statistikadan məlum olur ki, bunun heç bir ciddi təsiri olmayacaq, çünki hər iki ölkənin ümumi idxal-ixracatdakı payı 2 faizlik həddi aşmır".

İlkin İzzət
Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Əfqan Muxtarlının işi Meydan.tv-nin işi ilə birləşdirildi

29 İyun 2017 16:49

Xanımlar kişiləri bu üsulla yoldan çıxarır - Bürclərin inanılmaz BACARIQLARI

29 İyun 2017 16:48

Əfqan Muxtarlının şikayəti təmin edilmədi

29 İyun 2017 16:47

Ukrayna "Eurovision" müsabiqəsindəki qalmaqala görə cərimələnə bilər

29 İyun 2017 16:47

“Terrorçuları qəhrəman elan edib, heykəl ucladırlar” – Millət vəkili

29 İyun 2017 16:39

Trampdan Putinlə görüş təlimatı - GÜZƏŞTLƏRİN SİYAHISI HAZIRLANIR

29 İyun 2017 16:38

DİN-nin zabitlərinə ali xüsusi rütbələr və medallar verildi

29 İyun 2017 16:38

Azərbaycanda sərnişin avtobusu yandı

29 İyun 2017 16:37

Məktəbdaxili qiymətləndirmə mövzusunda seminar keçirilir

29 İyun 2017 16:37

Bakıda insanlara bomba həyəcanı yaşadan şəxs ruhi xəstə imiş

29 İyun 2017 16:37

Rəqəmli transformasiya texnologiyaları üçün xərclər 1,2 trilyon dollaradək artacaq

29 İyun 2017 16:35

2018-ci ildə ekrana qurulan barmaq izi skaneri təqdim ediləcək

29 İyun 2017 16:35

Növbəti Olimpiya Oyunlarında “Intel 5G” texnologiyası nümayiş ediləcək

29 İyun 2017 16:35

“Yaramaz mən 3” təqdim edildi

29 İyun 2017 16:35

DİN-in əməkdaşları təltif edildi - SƏRƏNCAM

29 İyun 2017 16:34

Səhrada qanlı döyüş və ABŞ-ın Körfəzdə böyük oyunu – TƏHLİL

29 İyun 2017 16:33

Türkiyə prezidentinin Almaniyada türklər qarşısında çıxışına icazə verilməyib

29 İyun 2017 16:32

Neftçalada sərnişin avtobusu yanıb

29 İyun 2017 16:27

Olimpiya çempionu Toğrul Əsgərovun Türkmənistan yığmasını təmsil edəcəyinə dair iddia ortaya çıxıb

29 İyun 2017 16:27

Futbol dünyasını şoka salan açılaqma: cadugərə pul verib...

29 İyun 2017 16:27

Dünyanın ən yaraşıqlı məhkumu Mənsimovun yaxtasında - FOTO

29 İyun 2017 16:27

Yanğınsöndürən maşında qadınla min oyundan çıxdı - FOTOLAR

29 İyun 2017 16:23

"Deyir ki, sənin ağzını-burnunu qıracağam" - Azərbaycan dilində rep yazan türk aktyor - VİDEO - FOTO

29 İyun 2017 16:22

Bu polis zabitləri general-mayor oldu - SİYAHI

29 İyun 2017 16:19

Azərbaycan Prezidenti DİN-in bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb

29 İyun 2017 16:17

MTN əməkdaşı adı ilə 1 milyon manat dələduzluq edən qadın məhkəmə qarşısında

29 İyun 2017 16:17

Arif Məmmədov və Elnur Mirzəyevlə bağlı istintaq dayandırılıb

29 İyun 2017 16:14

Rusiya Azərbaycana daha 15 "Tank qatili" göndərəcək

29 İyun 2017 16:12

Sarkisyan hökumət binasında etirazla qarşılandı

29 İyun 2017 16:12

Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup zabitinin rütbələri artırıldı

29 İyun 2017 16:12

Prezident İlham Əliyev DİN-in 4 polkovnikinə general-mayor ali xüsusi rütbəsi verib

29 İyun 2017 16:12

Məşhurlarımız hansı falçının yanına gedir?

29 İyun 2017 16:10

İŞİD nə qədər yaşayacaq? - MƏRUZƏ

29 İyun 2017 16:08

Hərənin öz arşını mənzil bölgüsünə tətbiq olunsunmu?

29 İyun 2017 16:05

Paytaxtda silah satan şəxs tutuldu - VİDEO - FOTO

29 İyun 2017 16:05

ABŞ-dan yeni kəşf: Tibdə iynə dövrü geridə qalır

29 İyun 2017 16:03

Azərbaycanda özəlləşdirmədən daxilolmalar azaldıla bilər

29 İyun 2017 16:02

TAP-ın Yunanıstan hissəsi üçün boruların 75%-i qəbul edilib

29 İyun 2017 16:02

Kamran Əliyev Gürcüstanın baş prokuroru ilə görüşüb

29 İyun 2017 16:02

Bakıda silah satan şəxs tutulub

29 İyun 2017 16:02

Oğru qarğa poçtalyonu bıçaqladı: Polis axtarır - FOTO

29 İyun 2017 15:58

Nyu-York məhkəməsi Azərbaycan Beynəlxalq Bankının xeyrinə qərar çıxarıb

29 İyun 2017 15:57

Təcili yardım maşını ağır qəza törətdi - MİNGƏÇEVİRDƏ

29 İyun 2017 15:53

Bakı-İstanbul sərnişin avtobusu Yevlaxda yük maşını ilə toqquşub

29 İyun 2017 15:52

Azərbaycanın əməkdar artisti Bişkekdə klassik musiqi festivalında iştirak edir

29 İyun 2017 15:52

Validə Abbasova elə şəkillər paylaşdı ki... - "Təəssüratım seksual" - FOTOLAR

29 İyun 2017 15:49

10-dan artıq əməl artıq cinayət hesab edilməyəcək

29 İyun 2017 15:44

Azərbaycanda bakirəliyin bərpası: harada, necə, neçəyə?

29 İyun 2017 15:42

Bakıda hava limanında şübhəli çanta: rentgen aparatı cinayəti aşkarladı

29 İyun 2017 15:42

Aygün Bəylərin qətldə təqsirləndirilən qardaşı məhkəmədə ifadə verib: "Narkotiki istifadə etmək üçün əkmişdik"

29 İyun 2017 15:42