İran-Səudiyyə: Onilliklərin ən qorxulu böhranı

İran-Səudiyyə: Onilliklərin ən qorxulu böhranı
21:17 5 Yanvar 2016
43 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Son 30 il ərazində Səudiyyə Ərəbistanı ilə İran arasında münasibətlər, hazırda ən pis mərhələsinə qədəm qoyub.
Bu gərginlik Səudiyyə ruhanisi Nimr ən-Nimrin edamı və bunun ardınca Tehrandakı səfirliyin yandırılması və İran diplomatlarının ər-Riyaddan qovulması ilə şiddətlənib.
Riyad və Tehran arasında siyasi və dini nüfuz uğrunda mübarizənin geosiyasi nəticələri Körfəz sularından çox uzağa gedir və Yaxın Şərqin az qala bütün münaqişələrini təsirləndirir.
Ən nəzərəçarpanı budur ki, indi Suriya və Yəmən münaqişələrinin diplomatik çözümünün perspektivləri daha sönük görünür. Halbuki, bundan az əvvəl danışıqlar prosesi üçün beynəlxalq şərait yetişmiş kimi görünürdü.

İllərin təlatümü

İndiki qarşıdurma 1980-ci illərdə baş vermis əvvəlki qarşıdurmadan da qorxuludur. O vaxt da, 1988-1991-ci illər arasında iki ölkə diplomatik bağlarını qırmışdı.
Bu, 1979-cu il İran İslam İnqilabının ilk onilliyinin sonunda və 1980-1988-ci illərdə yer almış İran-İraq müharibəsi zamanında baş vermişdi.
1979-cu il İslam İnqilabı iki qonşu arasına sədd çəkdi
Bu müharibədə Səudiyyə Ərəbistanı və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası Səddam Hüseyni dəstəkləmiş və nəticədə bu ölkələrin dəniz daşımaları İran hücumlarından böyük zərər görmüşdü. Üstəlik, 1984-cü ildə Səudiyyə öz hava məkanının pozulduğunu iddia edərək İranın döyüş təyyarəsini vurmuşdu.


Səudiyyə və başqa Körfəz ərəb ölkələri şiə davakarılığının artmasını İranın post-inqilab hökuməti ilə bağlayırlar. Məsələn, 1981-ci ildə Bəhreyndə baş tutmamış çevriliş cəhdi və dörd il sonra Küveyt əmirinə yenə də alınmayan sui-qəsd bu qəbildən olan hadisələr kimi qiymətləndirilir.
Bu arada, 1987-ci ilin mayında İran tərəfindən dəstəklənən Hizbullah əl-Hicaz silahlı qruplaşması yaradılıb. Livan Hizbullahının modeli üzrərində qurulmuş bu təşkilat Səudiyyə ərazisində hərbi əməliyyatlar aparmalı idi.
Hizbullah əl-Hicaz Səud ailəsini hədələyən qızışdırıcı bəyanatlar vermis və 1980-ci illərin sonlarında, İran və Səudiyyə arasında gərginliyin artdığı bir vaxtda bir sıra ölümcül basqınlar həyata keçirmişdi.

Dərin etimadsızlıq

Əlbəttə, hazırkı böhran birbaşa qarşıdurmanın əlamətlərini göstərməsə də, bu gərginlik üç səbəbə görə 1980-ci illərdə olduğu qədər qorxuludur.
Birinci səbəb, son illərdə Yaxın Şərq boyunca məzhəb siyasətinin regionu sünni-şiə cəbhələrinə bölən təriqət siyasətinin mirasıdır. Bu miras İran və onun Körfəz qonşuları arasında dərin inamsızlıq yaradıb.
Belə bir gərgin atmosferdə mötədil orta kəsimin mövqeləri xeyli zəifləyib və əksinə, yerli məsələlərə sərt xətt-hərəkət mövqeyindən baxış güclənib.
İkincisi, Körfəz ölkələri son dörd il ərzində, qismən də İranın regional münaqişələrə müdaxiləsi və Obama administrasiyasının Yaxın Şərqdəki niyyətləri ilə bağlı, daha inadkar xarici siyasət yürütməyə başlayıb.
Körfəzdə bir çoxları üçün İrandan gələn təhlükə onun nüvə proqramı deyil, Hizbullah və Yəməndə son vaxtlarda husi qiyamçıları kimi regional qeyri-hökumət oyunçulara dəstək verməsindədir.
Yəmən böhranı: Kim kimlə vuruşur?
İstər Yəməndəki Səudiyyə koalisiyası, istərsə də vəliəhd şahzadənin müavini Məhəmməd bin Salmanın ötən ay elan etdiyi çoxmillətli koalisya göstərdi ki, Səudiyyə rəhbərləri regional təhlükəsizlik məsələlərində heç bir kompromisə getmək əhval-ruhiyyəsində deyillər.

Matəm marşı

İran və Səudiyyə Ərəbistanı Suriya və Yəmən münaqişələrində qarşı duran tərəfləri dəstəkləyirlər
Və nəhayət, Səudiyyə Ərəbistanı və İran arasında diplomatik münasibətlərin kəsilməsi, bəlkə də ən azı Yəmən və Suriyadakı müharibələrə son qoyulması yolunda regional cəhdlər üçün "matəm marşı" kimi səslənir.
Nimr ən-Nimrin edamı ətrafında qalxmış hay-küy, Yəməndə dekabrın 15-dən qüvvədə olan atəşkəsin pozulmasını eşidilməz edib.
Burada nə atəşkəs, nə də atəşkəslə eyni vaxtda BMT-nin təşəbbüsü ilə aparılan danışqlar fayda verib və əgər Səudiyyənin rəhbərliyi altında koalisiya və İran, Yəmənə müdaxilələrini intensivləşdirsələr, yanvarın 14-ə elan edilmiş danışıqlar, çətin ki, bərpa olunsun.
İndi artıq yanvarın sonunda Genevrədə keçirilməli olan Suriya danışıqlarından da eyni "nəticə"ni gözləmək olar. Əgər bu münaqişənin iki əsas kənar oyunçusu arasında qarşıdurma şiddətlənsə, indiyədək səhnə arxasında aparılmış səbrli sövdələşmələr heç ola bilər.
Kristian Coates Ulrichsen Rice Universitetinin James A Baker III İctimai Siyasət İnstitutunun professoru və Chatham House araşdırma mərkəzinin Yaxın Şərq və Şimali Afrika Proqramının üzvüdür.
Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

“Unibank”ın 5 filialı şənbə günlərinə işi bərpa edib

18 Avqust 2017 18:27

Zərərçəkmiş: "Bu işdə Arif Əsgərovun oğlu da əsas günahkardır"

18 Avqust 2017 18:27

Daha bir Avropa ölkəsində TERROR: Yaralılar var

18 Avqust 2017 18:23

Arıqlamaq üçün ən təbii üsul

18 Avqust 2017 18:15

Bu tərəvəz bədəni zəhərdən təmizləyib immuniteti gücləndirir

18 Avqust 2017 18:13

Finlandiyada naməlum şəxs insanların üzərinə bıçaqla hücum edib, xeyli sayda yaralı var

18 Avqust 2017 18:12

ABŞ “Əş-Şəbab”-a zərbə endirdi

18 Avqust 2017 18:05

Hüquq müdafiəçisindən Saakaşvili barədə: “Gözləri qarşısında arvadı və qızı zorladılar”

18 Avqust 2017 18:03

Nazirlik küçəyə zibil atan şəxslərin müəyyən olunması üçün polisə müraciət edib

18 Avqust 2017 18:02

Azərbaycan Premyer Liqasında II turun təyinatları açıqlanıb

18 Avqust 2017 18:02

Aeroport yolunda sürət həddi endirilib

18 Avqust 2017 18:02

Əli Kərimlinin keçmiş mühafizəçisindən sensasion açıqlamalar

18 Avqust 2017 17:59

Baş Prokurorluq bu saytlara XƏBƏRDARLIQ etdi

18 Avqust 2017 17:58

“Qarabağ” - "İnter" oyununu kim idarə edəcək?

18 Avqust 2017 17:57

"Milan"ın sabiq futbolçusu Azərbaycan yığmasının üzvü ilə eyni komandada çıxış edəcək

18 Avqust 2017 17:57

İkinci turun təyinatları açıqlandı

18 Avqust 2017 17:57

Burundidə iki gecə klubunda partlayış olub, 3 nəfər ölüb, 27 nəfər yaralanıb

18 Avqust 2017 17:52

Azərbaycan Prezidenti əfqanıstanlı həmkarını təbrik edib

18 Avqust 2017 17:50

Rusiyada yandırılıb öldürülən azərbaycanlıyla bağlı ŞOK TƏFƏRRÜAT: İşgəncə də verilibmiş

18 Avqust 2017 17:49

Unibank filialları şənbə günləri də işləyir

18 Avqust 2017 17:48

Alim Qasımovun şıdırğı rəqsi – VİDEO

18 Avqust 2017 17:48

Bakının 4 qəsəbəsinin kanalizasiya xətləri yenilənəcək - SƏRƏNCAM

18 Avqust 2017 17:44

Dənizdə batan daha 4 nəfər xilas edilib

18 Avqust 2017 17:40

Daşkəsəndə sərxoş kişi çaya düşərək ölüb

18 Avqust 2017 17:37

Neymardan sonra "Barselona"ya Suares şoku

18 Avqust 2017 17:37

Baş Prokurorluq internet saytlarının rəhbərlərinə xəbərdarlıq edib

18 Avqust 2017 17:37

Krım əvəzinə Dnestryanı? - Rusiya Kiyevin PLANINI AÇIQLADI

18 Avqust 2017 17:33

Azərbaycan Dövlət Neft Fondu bu il AÇG-dən 3,6 mlrd. dollar qazanıb

18 Avqust 2017 17:32

Hərbi Dəniz Qüvvələrinin sabiq komandanının apellyasiya şikayəti üzrə məhkəmənin vaxtı açıqlanıb

18 Avqust 2017 17:32

Avqustun 21-nə manatın məzənnəsi

18 Avqust 2017 17:30

Prezident "Azərsu"-ya 5,78 milyon manat ayırdı

18 Avqust 2017 17:28

“Neft Daşları” yatağında yeni quyu istismara verilib

18 Avqust 2017 17:27

Seks robotları artıq duyğularını ifadə edə bilirlər: "odlu", "təhlükəli" - FOTOLAR

18 Avqust 2017 17:23

Binə, Mərdəkan, Şağan və Şüvəlanda su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulmasına 5,78 milyon manat ayrılıb

18 Avqust 2017 17:22

Azərbaycan Prezidenti əfqanıstanlı həmkarını milli bayram münasibətilə təbrik edib

18 Avqust 2017 17:22

Çörək pulu qazanırdım ki, arvadım başqaları ilə gəzsin?

18 Avqust 2017 17:20

Manana qızı və oğlu ilə istirahətdə - FOTOLAR

18 Avqust 2017 17:19

Xocalı sakinini elektrik cərəyanı vuraraq öldürüb

18 Avqust 2017 17:17

Sabiq "Qarabağ"lı Kipr klubunda

18 Avqust 2017 17:17

Dolların sabaha olan MƏZƏNNƏSİ

18 Avqust 2017 17:13

Azərbaycanda dövlət idarələrinin kreditləşməsi artıb

18 Avqust 2017 17:12

“Məni azərbaycanlı həkimlər bu hala saldı…”

18 Avqust 2017 17:10

Safuranın oğlunun yeni FOTOLARI

18 Avqust 2017 17:08

Prezident İlham Əliyev Bakının 4 ətraf qəsəbəsinə maliyyə vəsaiti ayırıb

18 Avqust 2017 17:07

Erməni əsgərləri intihar etdi

18 Avqust 2017 17:03

ABŞ-ın Azərbaycandakı səfirliyi anbar təmiri layihəsi ilə bağlı tikinti şirkətləri üçün tender elan edir

18 Avqust 2017 17:02

Azərbaycan - San Marino matçının stadionu dəyişdirilib

18 Avqust 2017 17:02

Rusiyanın Türkiyəyə investisiyaları 10 mlrd. dollara çatıb

18 Avqust 2017 17:02

Ağdaşda yanğın: zəhərlənən və yanan var

18 Avqust 2017 16:59

Aleksandr Perenciyev: "MDB ölkələrində faşistlərin bütün abidələri, o cümlədən Qaregin Njdenin abidəsi dağıdılmalıdır"

18 Avqust 2017 16:57