İran-Səudiyyə: Onilliklərin ən qorxulu böhranı

İran-Səudiyyə: Onilliklərin ən qorxulu böhranı
21:17 5 Yanvar 2016
43 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Çin İranla Səudiyyə Ərəbistanı arasında vasitəçilik etməyə hazırdır (08 Mart 2017 12:32)
İran və Səudiyyə Ərəbistanı birillik boykotdan sonra Həcc ziyarəti mövzusunu müzakirə edəcək (20 Fevral 2017 15:02)

Son 30 il ərazində Səudiyyə Ərəbistanı ilə İran arasında münasibətlər, hazırda ən pis mərhələsinə qədəm qoyub.
Bu gərginlik Səudiyyə ruhanisi Nimr ən-Nimrin edamı və bunun ardınca Tehrandakı səfirliyin yandırılması və İran diplomatlarının ər-Riyaddan qovulması ilə şiddətlənib.
Riyad və Tehran arasında siyasi və dini nüfuz uğrunda mübarizənin geosiyasi nəticələri Körfəz sularından çox uzağa gedir və Yaxın Şərqin az qala bütün münaqişələrini təsirləndirir.
Ən nəzərəçarpanı budur ki, indi Suriya və Yəmən münaqişələrinin diplomatik çözümünün perspektivləri daha sönük görünür. Halbuki, bundan az əvvəl danışıqlar prosesi üçün beynəlxalq şərait yetişmiş kimi görünürdü.

İllərin təlatümü

İndiki qarşıdurma 1980-ci illərdə baş vermis əvvəlki qarşıdurmadan da qorxuludur. O vaxt da, 1988-1991-ci illər arasında iki ölkə diplomatik bağlarını qırmışdı.
Bu, 1979-cu il İran İslam İnqilabının ilk onilliyinin sonunda və 1980-1988-ci illərdə yer almış İran-İraq müharibəsi zamanında baş vermişdi.
1979-cu il İslam İnqilabı iki qonşu arasına sədd çəkdi
Bu müharibədə Səudiyyə Ərəbistanı və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası Səddam Hüseyni dəstəkləmiş və nəticədə bu ölkələrin dəniz daşımaları İran hücumlarından böyük zərər görmüşdü. Üstəlik, 1984-cü ildə Səudiyyə öz hava məkanının pozulduğunu iddia edərək İranın döyüş təyyarəsini vurmuşdu.


Səudiyyə və başqa Körfəz ərəb ölkələri şiə davakarılığının artmasını İranın post-inqilab hökuməti ilə bağlayırlar. Məsələn, 1981-ci ildə Bəhreyndə baş tutmamış çevriliş cəhdi və dörd il sonra Küveyt əmirinə yenə də alınmayan sui-qəsd bu qəbildən olan hadisələr kimi qiymətləndirilir.
Bu arada, 1987-ci ilin mayında İran tərəfindən dəstəklənən Hizbullah əl-Hicaz silahlı qruplaşması yaradılıb. Livan Hizbullahının modeli üzrərində qurulmuş bu təşkilat Səudiyyə ərazisində hərbi əməliyyatlar aparmalı idi.
Hizbullah əl-Hicaz Səud ailəsini hədələyən qızışdırıcı bəyanatlar vermis və 1980-ci illərin sonlarında, İran və Səudiyyə arasında gərginliyin artdığı bir vaxtda bir sıra ölümcül basqınlar həyata keçirmişdi.

Dərin etimadsızlıq

Əlbəttə, hazırkı böhran birbaşa qarşıdurmanın əlamətlərini göstərməsə də, bu gərginlik üç səbəbə görə 1980-ci illərdə olduğu qədər qorxuludur.
Birinci səbəb, son illərdə Yaxın Şərq boyunca məzhəb siyasətinin regionu sünni-şiə cəbhələrinə bölən təriqət siyasətinin mirasıdır. Bu miras İran və onun Körfəz qonşuları arasında dərin inamsızlıq yaradıb.
Belə bir gərgin atmosferdə mötədil orta kəsimin mövqeləri xeyli zəifləyib və əksinə, yerli məsələlərə sərt xətt-hərəkət mövqeyindən baxış güclənib.
İkincisi, Körfəz ölkələri son dörd il ərzində, qismən də İranın regional münaqişələrə müdaxiləsi və Obama administrasiyasının Yaxın Şərqdəki niyyətləri ilə bağlı, daha inadkar xarici siyasət yürütməyə başlayıb.
Körfəzdə bir çoxları üçün İrandan gələn təhlükə onun nüvə proqramı deyil, Hizbullah və Yəməndə son vaxtlarda husi qiyamçıları kimi regional qeyri-hökumət oyunçulara dəstək verməsindədir.
Yəmən böhranı: Kim kimlə vuruşur?
İstər Yəməndəki Səudiyyə koalisiyası, istərsə də vəliəhd şahzadənin müavini Məhəmməd bin Salmanın ötən ay elan etdiyi çoxmillətli koalisya göstərdi ki, Səudiyyə rəhbərləri regional təhlükəsizlik məsələlərində heç bir kompromisə getmək əhval-ruhiyyəsində deyillər.

Matəm marşı

İran və Səudiyyə Ərəbistanı Suriya və Yəmən münaqişələrində qarşı duran tərəfləri dəstəkləyirlər
Və nəhayət, Səudiyyə Ərəbistanı və İran arasında diplomatik münasibətlərin kəsilməsi, bəlkə də ən azı Yəmən və Suriyadakı müharibələrə son qoyulması yolunda regional cəhdlər üçün "matəm marşı" kimi səslənir.
Nimr ən-Nimrin edamı ətrafında qalxmış hay-küy, Yəməndə dekabrın 15-dən qüvvədə olan atəşkəsin pozulmasını eşidilməz edib.
Burada nə atəşkəs, nə də atəşkəslə eyni vaxtda BMT-nin təşəbbüsü ilə aparılan danışqlar fayda verib və əgər Səudiyyənin rəhbərliyi altında koalisiya və İran, Yəmənə müdaxilələrini intensivləşdirsələr, yanvarın 14-ə elan edilmiş danışıqlar, çətin ki, bərpa olunsun.
İndi artıq yanvarın sonunda Genevrədə keçirilməli olan Suriya danışıqlarından da eyni "nəticə"ni gözləmək olar. Əgər bu münaqişənin iki əsas kənar oyunçusu arasında qarşıdurma şiddətlənsə, indiyədək səhnə arxasında aparılmış səbrli sövdələşmələr heç ola bilər.
Kristian Coates Ulrichsen Rice Universitetinin James A Baker III İctimai Siyasət İnstitutunun professoru və Chatham House araşdırma mərkəzinin Yaxın Şərq və Şimali Afrika Proqramının üzvüdür.
Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Xüsusi Aston Martin Vanquish - FOTO

30 Aprel 2017 21:12

Bağ evlərinin kirayə qiymətləri: Ayı 15 min manata evlər var - VİDEO

30 Aprel 2017 21:12

Retro avtomobillər: Lüks salonlar, qalın zirehlər - VİDEO

30 Aprel 2017 21:12

Qafqaz kefirinin qatıqdan fərqi

30 Aprel 2017 21:12

Abşeronda qadın sürücü qəza törədib, 4 nəfər yaralanıb

30 Aprel 2017 21:12

Sabahdan pərdə mövsümü başlayır - VİDEO

30 Aprel 2017 21:12

Telefondan silinən şəkilləri yenidən necə qaytarmaq olar? - İZAH - FOTO

30 Aprel 2017 21:06

Zarafatı ölümlə nəticələndi

30 Aprel 2017 21:06

Serialdan sonra məşhurlaşan 49 yaşlı xanım - FOTO

30 Aprel 2017 21:05

Müğənni açıq-saçıq reklama çəkildi - VİDEO - FOTO

30 Aprel 2017 21:05

Namazı bilməyərəkdən vaxtı çıxandan sonra qılsaq, o namaz sayılırmı?

30 Aprel 2017 20:57

Nazarov fərqləndi, komandası qələbə qazandı

30 Aprel 2017 20:57

Uşaqlara veriləcək adlar necə olmalıdır?

30 Aprel 2017 20:52

Səfir: Azərbaycan və Ukrayna rəqabət aparmır, bir-birini tamamlayırlar

30 Aprel 2017 20:50

Türkiyədə terror hazırlayan 6 nəfər tutuldu

30 Aprel 2017 20:49

Şirkətdən oğurluq edən dəstə zərərsizləşdirildi

30 Aprel 2017 20:48

Şəban ayının qızıldan qiymətli 4 əməli

30 Aprel 2017 20:47

İstanbulda 1 may öncəsi əməliyyat

30 Aprel 2017 20:47

Dərinin göbələk xəstəlikləri

30 Aprel 2017 20:42

Suriyaya aviazərbələr

30 Aprel 2017 20:39

Ölən körpəyə dua

30 Aprel 2017 20:37

Məşhur aktrisa doğum günündə sərxoş oldu - FOTO

30 Aprel 2017 20:37

“Bakı Marafonu-2017” - FOTOLAR

30 Aprel 2017 20:33

Realiti-şou ulduzu hamilədir - FOTO

30 Aprel 2017 20:32

Vkontaktın qurucusu Pavel Durovla müsahibə - FOTO

30 Aprel 2017 20:32

Bugatti Veyron haqqında maraqlı faktlar - FOTO

30 Aprel 2017 20:27

Konyunktivit və onun növləri

30 Aprel 2017 20:22

Şiə məzhəbində də cümə namazının qeydsiz-şərtsiz qılmaq gərərkdir?

30 Aprel 2017 20:17

Ukrayna sutka ərzində 1 hərbçisini itirib, 6-sı yaralanıb

30 Aprel 2017 20:17

Infiniti-dən böyük krossover - FOTO

30 Aprel 2017 20:12

Pendir hansı xərçəng növündən qoruyur?

30 Aprel 2017 20:12

Ərdoğandan “Nədən bu qədər populuyarsınız” sualına cavab

30 Aprel 2017 20:05

Tayqerin yeni sevgilisi var - FOTO

30 Aprel 2017 20:05

Yer üzünün ən xoşbəxt və seçilmiş xalqları haqqında DÖRD MÜHÜM SİRR

30 Aprel 2017 20:03

Nəhl surəsinin 63-cü ayəsində Allah nə üçün özünə and içir?

30 Aprel 2017 19:57

DİM: İmtahanın nəticələri yaxın 4 gün ərzində elan ediləcək

30 Aprel 2017 19:53

Bəqərə surəsi 217-ci ayəsi dindən dönənlərin öldürüləcəyini deyir?

30 Aprel 2017 19:52

Hər gün istifadə etdiyimiz şeyləri görün kimlər YARADIBMIŞ... - FOTOLAR

30 Aprel 2017 19:52

«Bakı Marafonu 2017»dən maraqlı fotolar

30 Aprel 2017 19:50

"II və III ixtisas qruplarının imtahanın nəticələri yaxın 4 gün ərzində elan ediləcək"

30 Aprel 2017 19:48

Azərbaycan futbol yığmasının İslamiada üçün yekun heyəti açıqlanıb

30 Aprel 2017 19:47

Ölüb dirilən uşağın İNANILMAZ NİTQİ: "İsanın ovucunda qırmızı..." - FOTOLAR

30 Aprel 2017 19:47

Tramp 100 illik ənənəni pozub

30 Aprel 2017 19:42

Hər xeyirli meyvə-tərəvəz xeyirli deyil?

30 Aprel 2017 19:42

Özbaşına dərman qəbulu gözə ziyan verə bilər

30 Aprel 2017 19:42

Roma derbisində dramatik sonluq - VİDEO

30 Aprel 2017 19:38

Məşhur alpinist donaraq öldü

30 Aprel 2017 19:37

Şəhərə köçsələr də, kənddən qurtula bilmədilər - FOTO

30 Aprel 2017 19:37

Dəfn mərasimində qadınlar iştirak edə bilər?

30 Aprel 2017 19:37

"Formula-1" üzrə Soçi Qran-Prisinə yekun vurulub

30 Aprel 2017 19:37