Nikolayın sevimli Hüseyni, İmperatora sədaqət andı, çar arvadının azərbaycanlı “xuliqanı” – ARAŞDIRMA-II YAZI

Nikolayın sevimli Hüseyni, İmperatora sədaqət andı, çar arvadının azərbaycanlı “xuliqanı” – ARAŞDIRMA-II YAZI
17:24 6 Yanvar 2016
30 Dünya
Ölkə mətbuatı
A- A+

Kərim bəy imperatoru xilas etmək üçün Urala, onun dalınca tələsirdi

1827-ci il, oktyabrın 2-i. Peterburq. Səhər tezdən İmperator Sarayının dəftərxanasından çar 1-ci Nikolayın iş stoluna neçə müddətdir hazırlanmaqda olan fərman daxil olur. 45 yaşlı imperator fərmana bir də diqqətlə nəzər salır. Heç bir dəyişikliyə ehtiyac yox idi. Fərman imzalanır. Bundan Rusiya İmperatorunun sarayında xüsusi imtiyaza sahib olacaq qrenaderlar rotası - Rusiya imperatorları yanında fəxri qarovul xidməti yaradılırdı. Sonralar “Qızıl rota” adlanacaq bu kiçik hərbi hissə imperator sarayında xidmət edəcək, bütün dövlət tədbirlərində, müxtəlif mərasimlərdə fəxri qarovulda dayanacaq, sarayın mühafizəsini təşkil edəcəkdi.

 

(əvvəli bu linkdə http://www.lent.az/news/227559)

 

 

1914-cü il, sentyabrın 17-i. Peterburqun Qış Sarayında imperator özü şəxsən onu qəbul edəcəkdi. Səhər saat 10-da Kərim bəy Novruzov artıq Sarayda, əlahəzrət imperatorun qəbulunda idi. Çar II Nikolay da onun kimi hərbi mundir geyinmişdi. İmperator Kərim bəyi xanımı Aleksandra Fyodorovnaya təqdim edir. Sarayın mühafizəsinin ona tapşırıldığını bildirir. Hə, bir də onu əlavə edir: “4-cü dərəcəli Müqəddəs Georgi” ordeni kavalerlərindən həyatda olan ən yaşlısı polkovnik Kərim bəy Novruzov, sizi məhz buna görə seçdik”. Məhz bu zaman, bu məqamda Kərim bəy başa düşür ki, niyə onu seçiblər. Niyə uzaq Azərbaycandan, Yelizavetopoldan Peterburqa dəvət ediblər. Kərim bəy imperatora sədaqət andı içdikdən sonra onu Saray Qrenader Bölüyünün şəxsi heyətinə təqdim edirlər. Dünyanın ən böyük dövlətinin, bu dövlətin başçısının əyləşdiyi sarayın mühafizəsi 77 yaşlı türkə tapşırılmışdı.

 

 

Burada bir məqamı xüsusi vurğulayaq. Saray Qrenader Bölüyünün, ötən dəfə dediyimiz kimi, “Qızıl rota” adlanan bu mühafizə dəstəsinin nəinki komandirini, hətta zabit heyətini belə imperator özü seçirdi. Daha doğrusu, xidmət keçmək üçün ona təqdim edilən zabitlər çarın müxtəlif xəfiyyə qurumlarının süzgəcindən keçəndən sonra saraya buraxılırdılar. Kərim bəy Novruzovun tabeçiliyində olan şəxsi heyət isə aşağıdakılardan ibarət idi; 3 ober-zabit, 1 feldfebel, 10 unter-zabit, 122 əsgər-qrenader, təbilçilər, dəftərxana işçiləri, 3 çapar və qasidlər.

 

Bu arada Kərim bəy Novruzovun şəxsi həyatıyla bağlı da bir neçə məqama qayıdaq. Rusiya, xüsusən Peterburq arxivlərində bu barədə məlumatlar çox azdır. Əldə etdiyimiz məlumata görə, Kərim bəy gec ailə qurub. O, rus ordusunun başqa bir azərbaycanlı zabiti, Mehdi bəy Vəzirovun qızı Xeyrənisə xanımla evlənib. Onların iki qızı olub: 1881-ci il təvəllüdlü Mehri xanım və ondan iki yaş kiçik bacısı Fatimə xanım. Nə Xeyrənisə xanım, nə də qızlarının sonrakı talelərindən heç bir xəbər yoxdur. Elə Kərim bəyin özü kimi. 1914-cü ildə sarayın baş mühafizəçisi təyin olunana Kərim bəyin nə vaxt vəfat etdiyi barədə heç bir mənbədə məlumata rast gəlmək mümkün deyil. Təkcə bir faktdan başqa. Söhbət 1917-ci ildə Qış Sarayına hücum edən bolşeviklərə qarşı müdafiə istehkamı quran Novruzov və rotasının şücaətidir. Çarı sonacan qorumağı bacaran Novruzovun döyüşün ən qızğın vaxtında dediyi məşhur frazasının həqiqiliyini isə rus tarixçilər də etiraf edirlər. Qış Sarayının hücum edən bolşeviklərin artıq saraya daxil olacağını hiss edən polkovnik Novruzov əsgərlərinə belə demişdi: “Bizim işimiz o qiymətli şəxsi, xəzinəni qorumaqdır”. Söhbət təbii ki II Nikolaydan və onun ailəsindən gedirdi.

Kərim bəy Novruzov isə bu işi bacarmışdı...

Bu arada başqa bir maraqlı faktı nəzərinizə çatdırmaq istərdim. İmperator II Nikolay və ümumiyyətlə, çar ailəsi ilə yaxın olan başqa bir Novruzov da vardı. Bu, Kərim bəyin qardaşı oğlu Teymur bəy Novruzov idi.

Teymur bəy Mirzə Hacı bəy oğlu 20 aprel 1880-ci ildə Yelizavetpol qəzasının Qovlar kəndində anadan olmuşdu. O da əmisi kimi Tiflis kadet korpusunda oxumuşdu.

1898-ci ildə hərbi xidmətə başlamışdı. Siravi əsgərlikdən general-mayor rütbəsinədək yüksəlmişdi. Azərbaycan Demokratik Respublikasının 1919-cu il iki avqust tarixli əmrilə ordudakı əla xidmətlərinə görə general-mayor rütbəsi verilmişdi.

Teymur bəy 6 dekabr 1909-cu ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav", 1913-cü ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna", 2 noyabr 1914-cü ildə 2-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna", 24 noyabr 1914-cü ildə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordenləri, "Georgi xaçı", onların lentləri və qılıncla təltif edilmişdi.

 

O, əmisi kimi imperatorun elitar polku olan Nijeqorodski polkuda xidmət etmişdi. Birinci dünya müharibəsində göstərdiyi şücaətə görə, “Müqəddəs Georgi” ordeninə layiq görülmüşdü.

Döyüşlərin birində ağır yaralanan Teymur bəy dəfələrlə imperatritsa Aleksandra Fyodorovna və imperatorun özünün təşkil etdi çayiçmə mərasimlərinə dəvət almışdı. Tsarskoe Selodakı hospitalda yaralarını müalicə edən kiçik Novruzovu tez-tez Nikolayın qızları Tatyana və Mariya Nikolayevnalar da ziyarət edirdi. Bilinmir nə məsələdi, amma Aleksandra Fyodrovna və qızları hər dəfə hospitala ziyarətə gələndə Teymur bəyi göstərib zarafatca “bizim xuliqan” deyə çağırarmışlar.  Peterburqdakı tarixçi dostlara inansaq,  Teymur bəy də əmisi kimi çar və ailəsinin böyük etimadının qazanıbmış. Bu yerdə bir detalı da qeyd edək, keçək başqa məqamlara.  Teymur bəy Novruzov ADR ordusunda xidmət etməklə də kifayətlənməyib. Bolşevik işğalından sonra Gəncə qiyamına başçılıq edib. Daha sonra Almaniyaya, oradan Fransaya mühacirət edib. 1961-ci ildə Fransanın Nitsa şəhərində vəfat edib. 

 

Kərim bəy Novruzovla bağlı araşdırma apararkən çar Nikolaya sonacan sadiq qalmış, onu sürgündə belə tək buraxmayan Hüseyn bəy Naxçıvanskiylə bağlı da maraqlı faktlara rast gəldik. II Nikolayın “mənim sevimli xanım” deyə çağırdığı Hüseyn bəylə bağlı onun memuarlarında da qeydlər var. Söhbət hələ 1-ci dünya müharibəsi zamanı aparılan qeydlərdən gedir. Məsələn, “15 sentyabr 1914-cü il. Sarayda xan Naxçıvanskini qəbul etdim. O, mənimlə səhər yeməyi yedi, cəbhədə gedən döyüşlərdən bəhs etdik”. Rus tarixçi  F.Nesterov da  "İllərin əlaqəsi"  tarixi-publisistik əsərində əlahəzrətin sadiq generalları sırasında artilleriya generalı N.İ.İvanovun, general qraf Kellerin və general Xan Naxçıvanskinin adlarını fəxrlə çəkir. O yazır ki, "çar hakimiyyətdən imtina edəndə belə, bu əsilzadə generallar əlahəzrətə teleqramla müraciət edərək bildirdilər ki, biz andımıza sadiq qalacağıq. İmperator uzun illər boyu bu əsilzadə generallara inanmaqda zərrəcə səhv etməmişdi".

Və ən maraqlısı, Hüseyn xan Naxçıvanskinin həyat yoldaşı knyaginya Sofiya Nikolayevna Danimarka kralı və eyni zamanda III Aleksandrın arvadının qohumu idi. Atalarının ölümündən sonra iki oğlu Avropaya mühacirətə getmişdilər.  Nəvəsi Corc Naxçivanski ABŞ-da, digər nəvəsi Mariya Naxçivanskaya Misirdə yaşayıb, dünyalarını dəyişiblər.

 

Qayıdaq qəhrəmanımıza. Çarın taxtdan salınması onunu mühafizə rotasında da çaşqınlıq yaratmışdı. Peterburqdakı mənbələr inansaq, hətta bir neçə zabit çarın devrilməsindən sonra intihar belə etmişdi. Amma Kərim bəy Novruzov bütün çətinliklərə rəğmən, rotanı səfərbər edə bilir. Çara, II Nikolaya sədaqət andı onu bir dəqiqə də rahat buraxmırdı. Çar isə artıq Rusiyanın şərqində, Uraldaydı. Çarın köməyinə tələsmək lazım idi. Və bir gün…

 

Bakı-Sankt-Peterburq

(Araşdırmanın aparılmasında verdiyi dəstəyə görə millət vəkili Qənirə Paşayeveya təşəkkür edirik)

 





OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Tarixin ən qanlı müharibələri - FOTOLAR

31 Mart 2017 02:58

İŞİD-nin əsas təbliğatçısı öldürüldü

31 Mart 2017 02:39

Avropa Şurası və Avropa Birliyinin qərargahları dəyişdi - FOTO

31 Mart 2017 02:32

Sabiq deputat metroda öpüşən gənclərdən danışdı:

31 Mart 2017 02:22

Əsədin getməsi ABŞ üçün artıq prioritet deyil

31 Mart 2017 02:19

Bakıda zəncirvari QƏZA: 2 ölü, 1 yaralı

31 Mart 2017 02:03

Ədalət Sarayını İŞİD partladıbmış

31 Mart 2017 01:54

"Bəşər Əsədi devirmək artıq prioritetimiz deyil" -

31 Mart 2017 01:43

Xırdalanda atışma: ölən və yaralanan var

31 Mart 2017 01:39

Dağlar fonunda dağlar - FOTO

31 Mart 2017 01:32

Tanınmış müğənni: "Tez-tez ağlayıram"

31 Mart 2017 01:29

ŞOK QİYMƏT:

31 Mart 2017 01:27

Qurban Qurbanov Volkan Dəmirəl transferinə aydınlıq gətirdi

31 Mart 2017 01:24

Bakıda 17 yaşlı qız intihar edib

31 Mart 2017 01:19

64 yaşlı maşın 70 minə satılır - FOTO/VİDEO

31 Mart 2017 01:13

Xırdalanda DƏHŞƏT:

31 Mart 2017 00:55

Xırdalanda atışma: Maskalılar iş adamını güllələdilər

31 Mart 2017 00:53

FHN-nin xilasediciləri çayda batdığı ehtimal edilən 5 yaşlı uşağı axtarırlar

31 Mart 2017 00:44

Qəbələdə ər arvadının boğazını kəsdi - FOTO/VİDEO

31 Mart 2017 00:43

Mart soyqırımından 99 il ötür

31 Mart 2017 00:27

Astroloji proqnoz - 31 mart

31 Mart 2017 00:18

Məşhur klubun adı rəsmən dəyişdi - FCSB

31 Mart 2017 00:17

Kamal Abdullanın əsəri gürcü dilində işıq üzü gördü

31 Mart 2017 00:14

"Qalatasaray" ulduz futbolçuya sərvət təklif etdi

31 Mart 2017 00:07

Elon Musk-dan 6 qızıl qayda

31 Mart 2017 00:05

Türkyədə qasırğa XƏBƏRDARLIĞI

31 Mart 2017 00:05

31 Mart - Azərbaycanlıların Soyqırımı Günüdür

31 Mart 2017 00:05

"Hindistandan Avropaya yükləri 7 günə daşımaq olar" - Cavid Qurbanov - FOTO

31 Mart 2017 00:05

Günün qoroskopu: problemlərin öhdəsindən gələ biləcəksiniz

31 Mart 2017 00:05

Bakıda 17 yaşlı qız özünü binadan yerə atdı

30 Mart 2017 23:57

Cənubi Koreyanın sabiq prezidenti saxlanılıb

30 Mart 2017 23:56

Dünyanın ən bahalı tualetləri - FOTOLAR

30 Mart 2017 23:53

Tənəffüs yolunu 3 addımla təmizləyin

30 Mart 2017 23:52

Bu surəni oxuyan üçün mələklər istiğfar edərlər

30 Mart 2017 23:47

Hafizəni İslam təbabəti ilə necə gücləndirək?

30 Mart 2017 23:42

Ailə cinayətinin arxasından “cin” çıxdı - FOTO

30 Mart 2017 23:37

Portağal xərçəngə qarşı dərmanlardan 10 qat daha təsirlidir

30 Mart 2017 23:37

Qadınların çadra geyməsinə icazə verilməyəcək -

30 Mart 2017 23:36

"Bakıda gəzmək daha təhlükəsizdir, nəinki..."

30 Mart 2017 23:32

Elza Seyidcahandan Fikrət Qocaya cavab: "Allah bizə səbr versin"

30 Mart 2017 23:32

Məşhur duanın mötəbər mənbəyi varmı?

30 Mart 2017 23:32

“Qarabağ” “Neftçi”nin yubileyini korladı - VİDEO

30 Mart 2017 23:28

Məşhur türk aktyorları nəyə yatırım edirlər? - FOTO

30 Mart 2017 23:27

Uşağınızda bu əlamətlər varsa... – DİQQƏT, YENİ VİRUS

30 Mart 2017 23:27

Dünyanın ən bahalı telefonları - FOTO

30 Mart 2017 23:22

Təbiətin canlanmasından ala biləcəyimiz 3 dərs

30 Mart 2017 23:22

Azərbaycan millisi növbəti dəfə Moldovaya gücünü göstərdi

30 Mart 2017 23:22

Qəbələdə kişi arvadını öldürdü

30 Mart 2017 23:19

Mənəvi təkamülə nail olmaq üçün ən səmərəli yol hansıdır?

30 Mart 2017 23:17

Cənubi Koreyanın sabiq prezidenti saxlanıldı

30 Mart 2017 23:13