Dünyada yeni böhran başlandı

Dünyada yeni böhran başlandı
11:17 9 Yanvar 2016
61 Dünya
Ölkə mətbuatı
A- A+

2016-cı il dünya iqtisadiyyatı üçün çox pis başladı. ABŞ-ın fond bazarı, sözün əsl mənasında, çöküb.

ABŞ iqtisadiyyatının ən önəmli indekslərindən biri, ölkə sənayesinin vəziyyətini əks etdirən Dow Jones yanvarın 4-dən 8-dək 5 faiz geriləyərək 900 bənd aşağı düşüb. FastSet-ə istinad edən CNN bildirir ki, bu ilin əvvəli ABŞ iqtisadiyyatı üçün son 119 ildə ən ağır dövr olub.

ABŞ-ın ən böyük 500 korporasiyasının səhmlərinin toplam dəyərinin orta qiymətini müəyyənləşdirən S&P 500 indeksi 4,9 faiz aşağı düşüb. Bu isə daha bir "qara rekord"dur.

Bloomberg bildirir ki, 1928-ci ildən bəri, yəni ümumiyyətlə, S&P 500 tətbiq olunmağa başlayandan bu yana belə pis durum olmamışdı. Yüksək texnologiyalar sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlərin səhmlərinin və opsionlarının alınıb-satıldığı NASDAQ birjasında geriləmə 6 faiz olub.

Əvvəlki "qara rekord" 2000-ci ildə, "dotkom"ların, yəni internet şirkətlərin "qovuq"larının partladığı zaman olmuşdu. Və ən nəhayət, Morgan Stanley bankının hesabladığı, dünya fond bazarında situasiyanı əks etdirən MSCI World indeksi 5,2 faiz aşağı düşüb. Bu isə 1998-ci ildə sözügedən indeks tətbiq olunduğu 1998-ci ildən bəri ən pis göstəricidir.
Dünya iqtisadiyyatı sadəcə, son

3 gündə 2,5 trilyon dollar itirdi

Ekspertlərin fikrincə, yaşanan fəlakətin başlıca günahkarı Çindir. Çinin Xalq Bankı ilin əvvəlində milli valyuta olan yuanın genişmiqyaslı devalvasiyasına başlayıb. Yanvarın 7-də Çin valyutasının dəyəri 1 dollar üçün 6,5646 yuana, yəni 2011-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb. Bazar buna çox pis reaksiya verdi: yuanın bilərəkdən zəiflədilməsini Çin iqtisadiyyatının zəifliyi kimi dəyərləndirdilər. 

Nədən ki, devalvasiya milli iqtisadiyyatın geriləməsinin qarşısını almaq, yerli şirkətləri və bank sektorunu dəstəkləmək yollarından biridir. İnvestorların kapitalı ölkədən çıxarmağa başladığını görən rəsmi Pekin yuanın kursunun geriləməsini dayandırmaq qərarına gəldi. Çin Xalq Bankı yuanın mövqelərini 0,02 faiz artıraraq 1 dollar üçün 6,5636 yuana çatdırdı.

Devalvasiya ilə paralel olaraq Çinin fond bazarının çökməsi də yaşanır. Ölkənin başlıca indeksi olan Shanghai Composite yanvarın 4-də 6,85, 7-də isə 7,3 faiz gerilədi.
Çin birjalarında əməliyyatlar dayandırılıb.

Vəziyyəti qarışdıran daha bir amil Çin Xalq Bankının ölkənin qızıl-valyuta ehtiyatlarının durumu ilə bağlı açıqlaması oldu. Son bir il ərzində Çinin qızıl-valyuta ehtiyatları 513 milyard dollar azalıb. Sadəcə, 2015-ci ilin dekabrında ehtiyatlar 108 milyard geriləyib.

Çinin ümumdaxili məhsulunun (ÜDM) artımı da yavaşıyıb. 2015-ci ilin 3-cü rübünün nəticələrinə görə, Çin iqtisadiyyatı 6,9 faiz, 2-ci rübdə - 7 faiz, 1-ci rübdə isə 7 faiz artıb.

Son vaxtlar çindən ancaq pis xəbərlər gəlir. "Səmaaltı İmperiya"nın son illərdə sürətlə güclənən iqtisadiyyatının, sən demə, "şişirdilmiş qovuq" olduğu üzə çıxır. İndi bu qovuq kiçilir. İnvestorlar Çin iqtisadiyyatını olduğundan qüdrətli saydıqlarını deyirlər. Amma bu iqtisadiyyata yüz milyardlarla dollar yatırılıb, dərhal imtina etmək mümkün deyil.
Hər şeyə rəğmən, Çindən pullar axır.

Xatırladım ki, Çin dünyada ən böyük məhsul istehsalçısı və istehlakçısı olan dövlətlərdən biridir, bu ölkənin iqtisadiyyatı qlobal iqtisadiyyata həddən ziyadə dərin şəkildə sintez olub. Üstəlik, Çinin ABŞ ilə çoxsaylı iqtisadi əlaqələri var. Məhz bu səbəbdən yuanın devalvasiyası, Shanghai Composite  indeksinin geriləməsi və ya ÜDM dinamikasının azalması əvvəlcə ABŞ-ın fond bazarına, sonra da bütün dünya iqtisadiyyatına ağır zərbə vurur.

Dünya bazarlarında xam neftin qiymətinin ucuzlaşmasının başlıca səbəbkarlarından biri də məhz Çindir. Ən böyük neft alıcısı olan Çində iqtisadiyyatın inkişaf templəri zəiflədiyindən yanacağa olan tələbat da azalır. Nəticədə neftə qlobal miqyasda tələbat azalır və bu da "qara qızıl"ın qiymətini aşağı salır.
Bir sözlə, Çinin problemləri hamıya, hər birimizə təsir edir.

Britaniya da qıvrılır

FTSE 100 indeksinə daxil olan Britaniyanın ən böyük şirkətləri, sadəcə, bir gündə 69 milyyard dollar itiriblər. Səbəb Çindəki fond bazarının çökməsi nəticəsində Avropa birjalarındakı əhəmiyyətli geriləmədir.

İndi Britaniyanın neft-qaz, metallurgiya və energetika korporasiyalarının səhmləri son 11 ildə ən aşağı səviyyədədir. Çinin fond bazarındakı vəziyyətdən təlaşa düşən investorlar bütün dünya birjalarında çaxnaşmalar yaradıblar. Almaniyadakı DAX indeksi 3,3 faiz geriləyərək 9882 bəndə, Fransadakı CAC 40 indeksi isə 2,6%  aşağı düşərək 4366 bəndə enib.

Soros: "Ciddi böhran gəlir"

Amerikalı milyarder Corc Sorosun dediyinə görə, dünya 2008-ci ildəki qlobal maliyyə və iqtisadi böhranın təkrarlanması ilə qarşılaşa bilər.
Şri-Lankada keçirilən iqtisadi forumda çıxış edərkən Soros deyib: "Yeni böhranın səbəbkarı iqtisadiyyatın yeni modelinə keçməyə çalışan Çindir. Pekin yalnız istehsal və investisiyalar yox, həm də xidmətlər və istehlaka söykənən iqtisadiyyat modelini formalaşdırmaq istəyir. Bu da yeni qlobal böhran doğuracaq".

Uduzanlar məlum. Bəs udan kimdir?

Belə vəziyyətdə udan, sadəcə, ABŞ-dır. Çin də daxil olmaqla, bir çox ölkələr ABŞ-ın dövlət börc öhdəliklərinin alıcıları və sahibləridir. Birləşmiş Ştatların Federal Ehtiyat Sisteminin faiz stavkasının ötən ilin sonlarında qaldırdığını nəzərə alsaq, bahalaşan dollar nəticəsində dünya bazarlarında enerjidaşıyıcılarının da qiyməti ucuzlaşır.
ABŞ bu minvalla dünya ölkələrinin itkiləri hesabına varlanır. Həmişə olduğu kimi.

Azərbaycan nə etməlidir?

Düyna birjalarındakı geriləmələr, böhranlar və fəlakətli vəziyyət Azərbaycana bilavasitə təsir etməyəcək. Ən azı ona görə ki, Azərbaycanda fond bazarı hələ tam formalaşmayıb və Rusiya, yaxud Türkiyədən fərqli olaraq Bakıda şirkətlərin qiymətli kağızları ilə aktiv alver yoxdur.

Lakin yaşananlar Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün yeni sınaq, yeni çağırışdır. Böhranın şəksiz şəkildə vuracağı ölkələrdə istehsalın geriləyəcəyi, devalvasiya və inflyasiyanın olacağı qaçılmazdır. Vəziyyət Rusiya, Türkiyə, İran, postsovet məkanı ölkələri və Avropa Birliyinə birbaşa təsir edib.

Həmin ölkələrlə Azərbaycanın sıx, aktiv ticari-maliyyə əlaqələri var və bu səbəbdən iqtisadiyyatımız üçün yeni imtahan sayıla biləcək mərhələ başlanır. Fəqət, vəziyyə bədbinlik üçün əsas deyil. Nədən ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı son illərdə qeyri-neft sektorunu, xidmət, emal və istehlak seqmentlərini inkişaf etdirərək enerjidaşıyıcıları satışından əldə olunan gəlirlərdən asılılıq səviyyəsini sürətlə aşağı saldığından böhranın sonucları təhlükəli olmayacaq.

Elçin Alıoğlu
Milli.Az

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Türkiyəli atletlərin olimpiya medalları alındı - ŞOK QƏRAR

29 Mart 2017 19:34

Trenajor zalında FACİƏVİ OLAY - İdmançının ayağı qırıldı

29 Mart 2017 19:32

Bred Pit və Ancelina Coli gizli görüşür

29 Mart 2017 19:32

Könülə brilliant üzük bağışladılar - FOTO

29 Mart 2017 19:27

Selfi çəkmək istəyəndə həlak oldular

29 Mart 2017 19:27

Futbolçulara viaqra içirdib meydana buraxdılar

29 Mart 2017 19:22

Aleksis Sançez tarixə düşməyə yaxındır

29 Mart 2017 19:17

İtaliya mediası Bakıdan yazdı

29 Mart 2017 19:13

ABŞ-da Konqres binası yaxınlığında silahlı insident baş verib

29 Mart 2017 19:13

Məşhur tenniçsi qadın çimərlikdə - FOTO

29 Mart 2017 19:12

“Lokomotiv” Azərbaycan çempionu oldu

29 Mart 2017 19:07

Məşhur "rəqs edən milyonçu" Canluka Vakki Bakıya gəlir - FOTO

29 Mart 2017 19:05

ABŞ Konqresi yaxınlığında ATIŞMA

29 Mart 2017 19:05

Akademik Ramiz Mehdiyevin kitabı Moskvada nəşr edildi

29 Mart 2017 19:03

Uşağını öldürən atanın TÜKÜRPƏDİCİ QƏTL MESAJI - FOTOFAKT

29 Mart 2017 18:57

İranlı turist İrəvanda ASILDI

29 Mart 2017 18:53

"Kristal Abşeron"un ABB-nin adından yalan məlumat yaydığı üzə çıxdı

29 Mart 2017 18:52

Kartları birləşdirən azərbaycanlı: Koreyada maraqlı ixtira edən gənc

29 Mart 2017 18:52

"Od vurub yandıracağıq" - Erməni məmuru hədələdilər

29 Mart 2017 18:52

"Yenə öpdürmədi dodaqdan" - FOTO

29 Mart 2017 18:47

Hollandiyanın məşhur şirkətinə Türkiyədə qadağa qoyuldu

29 Mart 2017 18:44

İngiltərə Avropanın ən iri neft yatağını kəşf edib

29 Mart 2017 18:42

SON DƏQİQƏ: 146 nəfərlik gəmi batdı, 1 nəfər sağ qaldı

29 Mart 2017 18:42

Ermənistanda siyasi məhbusların yaxınları aksiya keçirirlər

29 Mart 2017 18:42

Ərindən ayrılan 34 yaşlı Arzunun MÜƏMMALI İNTİHARI - FOTO

29 Mart 2017 18:42

Bu küçələrdə də hərəkət məhdudlaşdırılır

29 Mart 2017 18:39

DƏHŞƏT - Bir şilləyə görə həmkəndlisinin bütün ailəsini öldürdü - VİDEO

29 Mart 2017 18:38

“Microsoft” şirkəti “Windows 10” sisteminin yeni versiyasını internetdə yerləşdirib

29 Mart 2017 18:35

Həmsədrlər Qarabağla bağlı birgə BƏYANAT İMZALADI

29 Mart 2017 18:33

Həmsədrlərdən Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı BƏYANAT

29 Mart 2017 18:32

Kinoteatrda YANĞIN - Təxminən min adam təxliyə olundu

29 Mart 2017 18:32

"Fast-food" restoranlarının 6 hiyləsi - FOTO

29 Mart 2017 18:32

Ukraynada əsgər zabitləri bıçaqladı

29 Mart 2017 18:29

Putindən Fələstin problemi ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

29 Mart 2017 18:28

Mələkxanım imicini dəyişdi - FOTO

29 Mart 2017 18:27

Ronaldu: "Bəzi insanlar adımın aeroporta verilməsindən xoşlanmadı" - FOTO

29 Mart 2017 18:27

London regionlara müstəqillik əvəzinə yeni səlahiyyətlər vəd etdi

29 Mart 2017 18:23

Azərbaycan yeni təyyarələr alacaq

29 Mart 2017 18:22

Hakerlər "Muğanbank"ın saytını dağıdıb, belə yazdılar - FOTO

29 Mart 2017 18:19

BP 2017-ci ildə "Şahdəniz" yatağından sınaq rejimində qaz nəql edəcək

29 Mart 2017 18:17

31 mart soyqırım günü "Ünvansız qatar" göstəriləcək

29 Mart 2017 18:17

"Baharsız bahar"

29 Mart 2017 18:17

Mehman Hüseynovun vəsatətləri təmin edilmədi

29 Mart 2017 18:14

Merkel istefa üçün şərti açıqladı

29 Mart 2017 18:13

İranlı turistin asılmış meyiti tapıldı - İrəvanda

29 Mart 2017 18:12

Maral Tahirqızının şikayəti təmin olunmadı

29 Mart 2017 18:12

Azərbaycanlı model Tailandda yarıçılpaq... - FOTOLENT

29 Mart 2017 18:09

Fransua Fillonun yoldaşı Fenelope rəsmi olaraq

29 Mart 2017 18:06

Livan prezidenti yıxıldı

29 Mart 2017 18:05

Alimdən MÜBAHİSƏLİ TƏKLİF: “Günlərin adları dəyişdirilməlidir, çünki...” - MÜSAHİBƏ

29 Mart 2017 18:03