Sistemi ziyanverici proqramdan necə qorumaq olar?

Sistemi ziyanverici proqramdan necə qorumaq olar?
11:21 9 Yanvar 2016
Ölkə mətbuatı
A- A+

Ziyanverici proqramlar - informasiya sistemlərinə ziyan vurmaq üçün yaradılmış təhlükəli proqramlardır. Ziyanverici proqramlar sistemlərə istifadəçinin xəbəri və icazəsi olmadan yüklənir və kompüterin fəaliyyətinə təsir göstərir.
 
Ziyanverici proqramların daha geniş yayılmış növləri - troyanlar, casus proqramları, soxulcanlar, viruslar və şəbəkə qurdlarıdır. Rabitə və Yüksək  Texnologiyalar Nazirliyi yanında Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi  istifadəçilər üçün faydalı olacağını nəzərə alaraq ziyanverici proqramlarla bağlı tövsiyələr hazırlayıb.
 
  • Troyan - xüsusilə yoluxduğu kompüterdən məlumatların toplanması, onların dəyişdirilməsi, kompüterin hakerin nəzarətinə keçməsi və toplanmış məlumatları nəzarəti altında olduğu tərəfə ötürməsi ilə səciyyələnən ziyanverici proqramdır. Troyanların fəaliyyəti adətən iki mərhələdən ibarət olur. Birinci mərhələ hər hansı üsulla kompüterə göndərilmiş ziyanverici proqramı özündə saxlayan faylın kompüterə yüklənməsidir. Bu prosesə misal olaraq, daxilində troyan gizlədilmiş hər hansı şəklin açılması və bu zaman həmin ziyanverici proqramın kompüterə quraşdırılmasını göstərmək olar. Növbəti mərhələdə kompüterə quraşdırılmış ziyanverici proqram sayəsində kompüterin IP ünvanı müəyyən olunur və yoluxmuş kompüter hakerlər tərəfindən idarə olunan sistemin nəzarəti altına keçir. Bundan sonra yoluxmuş kompüter ona nəzarət edən sistem tərəfindən verilən əmrləri qəbul edir və həmin əmrlərə uyğun fəaliyyət göstərir.
 
  • Soxulcanlar (worms) - ziyanverici proqramların ümumi xüsusiyyətlərini özündə əks etdirsə də, öz yayılma xüsusiyyəti ilə onlardan fərqlənir. Belə ki, viruslardan fərqli olaraq, soxulcanlar özünü hər hansı fayla əlavə etməklə deyil, müstəqil şəkildə şəbəkə vasitəsi ilə yoluxur.
 
  • Rutkitlər (Rootkit) – informasiya sisteminə icazəsiz daxil olmaqla özünü gizləyən, administrator səlahiyyətlərini ələ keçirən və sistemi idarə edən ziyanvericidir.
 
 
  • Casus proqramlar - adlanan “spyware”-lər əsasən, kompüterə ziyan vurmur, onlar adətən məlumat oğurlayırlar.
 
Ziyanverici proqramların əsas xarakterik xüsusiyyətləri gizli formada yayılması və sistemə sızması, özünü gizləməsi və istifadəçinin xəbəri olmadan kompüterə ziyan vuraraq məlumatları oğurlamasıdır.
 
Ziyanverici proqramlar kompüterlərə necə nüfuz edir?
 
Ziyanverici proqramlar kompüterlərə İnternet və ya hər hansı yaddaş qurğuları vasitəsilə yoluxur. Belə ki, ziyanverici proqramlar sizin kompüterinizə e-poçt hesabınıza əlavə olunmuş müxtəlif növ fayllar vasitəsilə, eləcə də, internetdən kompüterinizə yükləmək istədiyiniz fayllar vasitəsilə yoluxa bilər. Hər hansı bir keçidə səhvən kliklədikdə və ya tanımadığınız veb sayta daxil olmaq istədikdə siz qeyri-etik məzmuna və ya ziyanverici proqrama malik veb sayta daxil ola bilərsiniz. İstifadəçilərə bir kompüterdən digərinə birbaşa fayl mübadiləsinə imkan verən (P2P) şəbəkələrdə ziyanverici proqramların kompüterlərə yoluxması və yayılması riski də çox böyükdür.
 
Ziyanverici proqramlar kompüterin işinə necə təsir edir?
 
Ümumiyyətlə, kompüterin ziyanverici proqrama yoluxması əlamətləri – “pop-up” (istifadəçinin fəaliyyətindən kənar, avtomatik şəkildə açılan, üzəçıxan) pəncərələr, sistemin performansının enməsi, brauzerə verilən sorğuların arzuolunmaz veb saytlara yönləndirilməsi və s. ola bilər. Ziyanverici proqramlar sistemin normal funksionallığını o dərəcədə aşağı sala bilər ki, sistemin öz işini dayandırması, məlumatların dəyişdirilməsi və şəbəkənin performansının enməsinə səbəb ola bilər. Bundan başqa, bəzən kompüteri yenidən işə salmaq və ya söndürmək mümkün olmur.
 
Kompüterinizin ziyanverici proqramlara yoluxduğunu düşünürsünüzsə:
 
 
  • Login, şifr və digər konfidensial məlumatlardan istifadəni dayandırın. Çünki siz klaviaturadan bu məlumatları daxil etdikcə onlar hakerə ötürülə bilər.
 
  • Dərhal şifrinizi dəyişin və həmin kompüterdən e-poçt və sosial şəbəkə hesablarınıza daxil olmayın.
 
 
  • Kompüterinizin əməliyyat sistemini onlayn təhlükələrdən qorumaq üçün antivirus proqram təminatlarından istifadə edin. Antivirus proqramlarını quraşdırmaq üçün onları etibarlı mənbələrdən endirin və ya əldə edin.
 
  • Mövcud antivirus proqramını işlək vəziyyətə gətirin. Əmin olun ki, antivirus yenilənib və o, kompüterinizi müntəzəm olaraq viruslara qarşı yoxlayır.
 
 
  • Tanımadığınız və ya özünüz quraşdırmadığınız proqram təminatlarının xəbərdarlıqlarına qarşı diqqətli olun. Xəbərdarlıqlarda başqa bir proqramı kompüterinizə yükləmək və quraşdırmağınız tələb oluna bilər. Bu cür xəbərdarlıqlara misal olaraq, xüsusilə kompüterinizdə virus olduğunu bildirən və təmizlənməsi üçün yalnız həmin proqramın istifadəsini tövsiyə edən mesajları misal göstərmək olar. Bu xəbərdarlıqlar çox zaman virus və ziyanverici proqramları asanlıqla sizin kompüterinizə quraşdırmaq üçün istifadə olunur.
 
Qurğularınızdakı proqram təminatlarını müntəzəm olaraq yeniləyin:
 
Kibercinayətkarlar hər zaman proqramlardakı boşluqlardan bacarıqla istifadə etməyə cəhd göstərirlər. Buna görə də:
 
 
  • Müntəzəm olaraq antivirus və anticasus proqram təminatlarını, əməliyyat sistemlərini, mətn prosessorlarını və digər proqramları yeniləyin;
 
  • Proqramların avtomatik yenilənmə funksiyasını aktiv edin;
 
 
  • İstifadə etmədiyiniz proqramları qurğularınızın əməliyyat sistemindən silin.
 
Mürəkkəb şifrlərdən istifadə edin və onları gizli saxlayın:
 
  • Mürəkkəb şifr - minimum 10 simvoldan ibarət olmalı, həmçinin tərkibində hərf, rəqəm və başqa simvolların birləşməsini saxlamalıdır;
 
  • Şifrinizi başqa şəxslərlə bölüşməyin və onları İnternet vasitəsilə ötürməyin;
 
 
  • Eyni şifri bir neçə sosial şəbəkə və ya e-poçt hesabında istifadə etməyin. Çünki şifriniz dələduz tərəfindən ələ keçirildiyi zaman bu sizin bütün hesablarınızın oğurlanması ilə nəticələnə bilər.
 
 
“Firewall”-u heç vaxt deaktiv etməyin:
 
 
“Firewall” kompüteriniz və İnternet arasında müdafiə səddi rolunu oynayır. Onun 1 dəqiqəlik belə sönməsi kompüterin ziyanvericiyə yoluxma riskini dəfələrlə artırır.
 
 
USB yaddaş qurğularından istifadə edərkən diqqətli olun:
 
 
  • Kompüterinizə naməlum USB tipli yaddaş qurğularını qoşmayın;
 
  • USB yaddaş qurğusundakı naməlum faylları açmayın;
 
 
  • USB yaddaş qurğularının kompüterə qoşulması zamanı avtomatik açılması prosesini sistemin sazlamaları bölməsindən deaktiv edin.
 

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bakıda iki avtomobil toqquşdu

29 İyun 2017 04:43

Parlaq, gözlənilməz mənzərələr - FOTO

29 İyun 2017 04:32

Brüsseldə NATO-un müdafiə nazirlərinin növbəti görüşü keçiriləcək

29 İyun 2017 04:29

Venesuelanın baş prokurorunun hesabları dondurulub və ona ölkədən çıxış qadağan edilib

29 İyun 2017 04:07

Millimiz Avropa çempionatında ikinci oldu

29 İyun 2017 03:53

ABŞ-da universitetdə partlayış olub

29 İyun 2017 03:42

Astroloji proqnoz -

29 İyun 2017 03:42

Venesuelada Ali məhkəmə və DİN-ə hücum edən helikopter tapılıb

29 İyun 2017 03:36

Mətbəx əlüzyuyanları - FOTO

29 İyun 2017 03:32

İtaliya miqrantlara qapılarını bağlayır

29 İyun 2017 03:24

İŞİD İraqın şimalına hücum edib: ölənlər var

29 İyun 2017 03:07

Yayda uşaqları nədən və necə qorumalı?

29 İyun 2017 02:58

Rakka şəhərinin azad edilməsi zamanı 173 dinc sakin həlak olub

29 İyun 2017 02:52

ABŞ-da təyyarə qəzası:ölənlər var

29 İyun 2017 02:44

"Milan" daha bir futbolçu ilə anlaşdı

29 İyun 2017 02:37

Aktrisa jurnalı bəzədi - FOTO

29 İyun 2017 02:32

Varşava - Berlin qatarı bomba təhlükəsindən dayandırılıb

29 İyun 2017 02:01

"Siçan zəhəri, aseton, milçək dərmanı..." - Ən təhlükəli narkotik vasitələr - FOTOLAR

29 İyun 2017 01:58

Bu gün Azərbaycan klubları üçün avrokubok mövsümü açıq elan ediləcək

29 İyun 2017 01:52

İsrail əsgərləri fələstinli gənci öldürüblər

29 İyun 2017 01:52

“Hyundai”la “Gelandewagen” toqquşdu - Bakıda

29 İyun 2017 01:49

Təl-Əvivdə zərif villa - FOTO

29 İyun 2017 01:37

Satışda təhlükəli qarpızlar var -

29 İyun 2017 01:34

Ruslar ən məşhur tarixi şəxsiyyətlərini seçdilər -

29 İyun 2017 01:18

ABŞ xarici təyyarələrə qarşı yeni təhlükəsizlik tədbirləri tətbiq etdi

29 İyun 2017 01:09

Mərakeşdə etirazlar zamanı 80 polis yaralanıb

29 İyun 2017 01:08

Konfederasiyalar Kubokunda ilk finalçı bəlli oldu

29 İyun 2017 00:49

Çili finala yüksəldi -

29 İyun 2017 00:47

Xəzərdə qayıq qəzaya uğradı

29 İyun 2017 00:38

Girov götürülən BMT əməkdaşları sərbəst buraxıldı

29 İyun 2017 00:23

“İpək Yolu” Festivalında Polşa və Macarıstan müşiqiçiləri çıxış edib

29 İyun 2017 00:22

Azərbaycan sərbəst güləş yığması Avropa çempionatında ikinci yeri tutub

29 İyun 2017 00:17

Astroloji proqnoz - 29 iyun

29 İyun 2017 00:13

Pilot insanlara DƏHŞƏT yaşadır - "Qusma, baş gicəllənməsi..." – VİDEO

29 İyun 2017 00:05

Günün qoroskopu: bir çox işlərinizdə qabağa gedə biləcəksiniz

29 İyun 2017 00:05

Azərbaycan neftinin SON QİYMƏTİ - 3,3% bahalaşıb

29 İyun 2017 00:01

Liviyada girov götürülən BMT əməkdaşları sərbəst buraxılıb

28 İyun 2017 23:57

Kirayə ev axtaran gənc bir gecədə fenomen oldu - FOTO

28 İyun 2017 23:57

Mundi kapsulu: Öləndən sonra yeni həyata başlayacağıq - FOTO

28 İyun 2017 23:57

Satışda təhlükəli qarpızlar var - Diqqətli olun!

28 İyun 2017 23:57

Suyun altında məzun günü keçirildi - VİDEO

28 İyun 2017 23:57

Kürdəmir sakini çayda batdı

28 İyun 2017 23:53

Mançesterdə bomba xəbərdarlığı -

28 İyun 2017 23:53

Türkiyə hərbçilərinin PKK-nın İraqdakı mövqelərinə endirdiyi zərbələr nəticəsində 7 terrorçu öldürülüb

28 İyun 2017 23:52

Göz qapağı kəsilən, 1 anda canlanan cəsədlər - FOTO - 18+

28 İyun 2017 23:52

60 saniyəyə 47 acı bibər yedi - TARİXƏ DÜŞDÜ - VİDEO

28 İyun 2017 23:47

Sərinləmək üçün buzlu suya girdilər - 40 dərəcə istidə - FOTOLAR

28 İyun 2017 23:38

Həyat yoldaşlarından qorxan kişilər və bilmədiyiniz 20 FAKT

28 İyun 2017 23:37

Baneqa qayıdır

28 İyun 2017 23:37

Bu maşına 10 nəfər mindi - FOTO

28 İyun 2017 23:37