Avronun bahalaşması yaxşıdır, yoxsa ucuzlaşması?

Avronun bahalaşması yaxşıdır, yoxsa ucuzlaşması?
07:22 12 Yanvar 2016
24 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

ABŞ-ın dövlət katibi Henri Kissincer Amerikanın Vyetnam və Çinlə bağlı narahatlıq dövründən sonra 1973-ü ili "Avropa ili" elan etmişdi. İndi isə davam edən qaçqın böhranı, Rusiyanın Şimali Ukraynanı işğal, Krımı ilhaq etməsi və Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxması təhlükəsi ilə 2016-cı il Amerika diplomatiyası üçün yeni bir "Avropa ili"nə çevrilə bilər.

Avropa ABŞ üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. ABŞ-ın iqtisadiyyatı Almaniya iqtisadiyyatından dörd dəfə böyük olsa da, 28 ölkənin üzv oldğu Aİ-nin iqtisadiyyatı ABŞ-ın iqtisadiyyatına bərabərdir. Əhalisi (510 milyon) Amerikanın əhalisindən (320 milyon) çoxdur.

Bəli, Amerikada adambaşına düşən gəlir daha yüksəkdir, ancaq insan kapitalı, texnologiya və ixrac baxımından Aİ ABŞ səviyyəsindədir. 2010-cu il böhranına qədər bəzi iqtisadçılar dünyanın əsas ehtiyat valyutası kimi avronun dolları əvəz edə biləcəyini düşünürdülər.

ABŞ-ın ən məşhur və nüfuzlu politoloqlarından biri, Harvard Universitetinin professoru, neoliberalizmin "ata"larından biri Cozef Nay Project Syndicate-də dərc etdirdiyi "The Danger of a Weak Europe" yazısında bildirir ki, Avropa hərbi resurslar baxımından ABŞ-ın müdafiəyə ayırdığı pulun yarısı qədər xərc çəkir. Britaniya və Fransanın nüvə arsenalları, Afrika və Yaxın Şərqdə müdaxilə etmək üçün isə məhdud gücü vardır. Hər iki ölkə "İslam dövləti"nə qarşı hava hücumlarında fəal iştirak edən tərəfdaşlardır.

Yumşaq gücə gəldikdə isə, Avropa beynəlxalq qurumların işində mühüm rol oynayıb. Avropanın ortaq qurumlar ətrafında birləşdiyi düşüncəsi qonşularını cəlb edirdi, ancaq maliyyə böhranından sonra bu düşüncə tədricən yoxa çıxdı.

Avropanın gücünün dəyərləndirilməsi üçün verilə biləcək əsas sual isə belədir: Aİ beynəlxalq məsələlərdə vahid səslə çıxış edə biləcəkmi, yoxsa üzv ölkələrinin fərqli-fərqli milli kimlikləri, siyasi mədəniyyətləri və xarici siyasətləri ilə müəyyənləşən məhdud bir qurum olaraq qalacaq?

Bu sualların cavabı qoyulan məsələyə görə dəyişir. Məsələn, ticarət məsələlərində Avropa ABŞ-la eyni səviyyədədir. Beynəlxalq Valyuta Fondunda oynadığı rola görə isə Avropa ABŞ-dan sonra ikinci yerdə gəlir.

Antiinhisarçılıq məsələlərinə gəldikdə, Avropa bazarlarının miqyası o demək idi ki, birləşmək istəyən Amerika şirkətləri ABŞ Ədliyyə Departamenti ilə yanaşı, Avropa Komissiyasından da razılıq almalı idilər. Kiberdünyada isə gizliliyin qorunması üçün qlobal standartları Aİ müəyyənləşdirir və ABŞ bu standartları saymaya bilməz.

Bütün bunlara baxmayaraq, Avropa Birliyi ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşir. Milli kimliklər vahid Avropa kimiliyindən daha güclü olaraq qalır. Aİ qurumları sağçı populist partiyaların ksenofobiya hədəfləri arasındadır.

Aİ daxilində hüquqi inteqrasiya artmaqda olsa da, müdafiə və xarici siyasətin inteqrasiyası məhdud olaraq qalır. Uzunmüddətli perspektivdə isə doğum səviyyəsinin aşağı olması və kütləvi immiqrasiyanı qəbul etmək istəməməsi nəticəsində Avropa ciddi demoqrafik problemlərlə üzləşir. 1900-cü ildə dünya əhalisinin dörddə biri Avropanın payına düşürdü. Bu əsrin ortasına qədər isə bu göstərici 6 faiz ola bilər. Həmin vaxta qədər Avropa əhalisinin, demək olar, üçdə birinin yaşı 65-dən yuxarı olacaq.

Hazırki immiqrasiya dalğası Avropanın uzunmüddətli demoqrafik probleminin həll yolu ola bilər, ancaq eyni zamanda bu, Almaniya kansleri Angela Merkelin müstəsna liderliyinə baxmayaraq, Avropanın birliyi üçün də təhlükədir. Əksər Avropa ölkələrində qaçqın axınına sərt siyasi reaksiya göstərilib.

Avropanın ABŞ üçün təhlükəyə çevrilməsi ehtimalı aşağıdır. Bunun tək səbəbi isə hərbi xərclərinin çox olmaması deyil. Avropa dünyanın ən böyük bazarına malik olsa da, birliyi yoxdur.

ABŞ diplomatları isə hədsiz güclənən bir Avropanı yox, hədsiz zəif bir Avropanı təhlükə hesab edirlər. Avropa və Amerika müttəfiq qaldıqları zaman onların resursları qarşılıqlı güc gətirir.

Transatlantik Ticarət və İnvestisiya Tərəfdaşlığı üzrə danışıqları zəiflədən qaçılmaz çəkişmələr olsa da, iqtisadi parçalanma ehtimalı olduqca aşağıdır. Barak Obamanın Transatlantik Ticarət və İnvestisiya Tərəfdaşlığının təşviqi üçün aprel ayında Avropaya səfər etməsi gözlənilir. Hər iki istiqamətdə qoyulan birbaşa investisiya iqtisadiyyatları bir arada tutmağa kömək edir. Amerika və Avropa əsrlərlə bir-birlərinə qarşı mübarizə aparmış olsalar da, onlar dünyanın başqa heç bir regionu ilə olmadığı qədər bir-birlərilə demokratiya və insan hüquqları kimi dəyərləri bölüşürlər.

Nə güclü ABŞ, nə də güclü Avropa digərinin maraqlarına qarşı təhlükə təşkil edir. 2016-cı ildə zəifləyən Avropa isə hər iki tərəfə zərər verə bilər.

Orxan Hun
Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bakı-Tbilisi-Ceyhan üzrə əsaslı xərclər 2,6 dəfə azalıb

18 Avqust 2017 01:38

Azərbaycan məhsulları “Worldfood Moscow” beynəlxalq ərzaq sərgisində təqdim olunacaq

18 Avqust 2017 01:37

Azərbaycan dili “Google” səsli axtarış sisteminə daxil edildi

18 Avqust 2017 01:33

Avroliqada "pley-off" mərhələsinin ilk oyunlarına yekun vurulub - NƏTİCƏLƏR

18 Avqust 2017 01:32

Ən yaxşı adına 24 namizəd - FİFA açıqladı

18 Avqust 2017 01:17

Türkiyədə meşədə güclü yanğın

18 Avqust 2017 01:14

Barselonada teraktdan sonra iki nəfər həbs edildi

18 Avqust 2017 00:54

Viktor Valdes futboldan getdi

18 Avqust 2017 00:48

Vanqanın 2017-ci ildən sonra üçün DƏHŞƏTLİ PROQNOZlARI - 2018, 2023, 2028... - VİDEO

18 Avqust 2017 00:43

Kataloniya hökuməti ölkədə 3 günlük matəm elan edib

18 Avqust 2017 00:42

Sakindən 3,2 kq marixuana götürüldü

18 Avqust 2017 00:34

Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə xüsusi diqqət ayırır -

18 Avqust 2017 00:31

Barselonada baş verənlər nefti bahalaşdırdı

18 Avqust 2017 00:28

“Tavriya”nın vurduğu uşaq öldü

18 Avqust 2017 00:19

Almaniyada 22 min nəfər təcili təxliyyə olundu -

18 Avqust 2017 00:14

İŞİD Barselonadakı terror aktına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürüb

18 Avqust 2017 00:09

Astroloji proqnoz - 18 avqust

18 Avqust 2017 00:08

Bakıda qeyri-adi mağaza: Burada kitablar 20 qəpiyə satılır – VİDEO

17 Avqust 2017 23:58

İspaniyadakı teraktı İŞİD törədibmiş

17 Avqust 2017 23:49

Təminat verirəm ki, müharibə olmayacaq -

17 Avqust 2017 23:48

Bakıda marketdə yanğın olub

17 Avqust 2017 23:42

İŞİD Barselonadakı terror aktına görə məsuliyyəti üzərinə götürüb

17 Avqust 2017 23:37

Azərbaycan və Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndələri görüşüblər

17 Avqust 2017 23:30

Fanatı müğənniyə görə köynəyini çırdı - VİDEO

17 Avqust 2017 23:18

Azərbaycan klublarının Avropa Liqasından qazancı açıqlanıb

17 Avqust 2017 23:12

Ər-Riyad Dohaya güzəştə getdi -

17 Avqust 2017 23:05

Barselonadakı terrorçu tutuldu

17 Avqust 2017 22:54

Barselonada baş vermiş terror aktında xəsarət alanların sayı 60 nəfərə çatıb

17 Avqust 2017 22:52

5 yaşlı Zeynəbin – FACİƏLİ ÖLÜMÜ - VİDEO

17 Avqust 2017 22:48

FİFA 2017-ci ilin ən yaxşı futbolçusu adına namizədlərin adlarını açıqlayıb

17 Avqust 2017 22:42

Venesuelada həbsxana qana boyandı -

17 Avqust 2017 22:39

Polis İspaniyada terror aktı törədən şəxsi saxlayıb

17 Avqust 2017 22:37

40 min illik qarışqa fosilindən hazırlanan təsbeh SATIŞA ÇIXARILDI

17 Avqust 2017 22:33

İspaniyadakı terrorçunun kimliyi bəlli oldu

17 Avqust 2017 22:29

Barselonada üç polisi maşın vurdu

17 Avqust 2017 22:24

Qurban Qurbanov: “Oyunçulardan tələbim bu idi ki…”

17 Avqust 2017 22:18

Barselonada avtomobil 3 polis əməkdaşını vurub

17 Avqust 2017 22:17

"Barselona"da ciddi itki -

17 Avqust 2017 22:15

Barselonanı qana bulayan terrorçunun şəxsiyyəti müəyyənləşib

17 Avqust 2017 22:06

Tramp bir tvitlə şirkətə 6 milyard dollar ZƏRƏR VERDİ

17 Avqust 2017 21:53

Barselonadakı terroru törədənin KİMLİYİ BİLİNDİ - FOTO

17 Avqust 2017 21:53

“Pul gəlmiş, papaq getmiş” – aparıcı saxta dostlarını IFŞA ETDİ

17 Avqust 2017 21:48

Barselonada avtomobili kütlənin üstünə sürən şəxsin kimliyi müəyyənləşdirilib

17 Avqust 2017 21:47

Oğlanlardan qaçdı.Meşədə itkin düşdü-

17 Avqust 2017 21:45

Ramil Quliyev ona yönələn ittihamlardan danışdı: "Eşitmişəm "fərari" deyirlər" - MÜSAHİBƏ

17 Avqust 2017 21:44

Ukraynadan Rusiyaya TERROR İTTİHAMI: strateji obyektlərin məhvi... – Plan MƏXFİLİKDƏN ÇIXARILDI

17 Avqust 2017 21:33

Vanqanın 2017-ci ildən sonra üçün DƏHŞƏTLİ PROQNOZlARI -

17 Avqust 2017 21:29

Azərbaycanda Qurban bayramı namazının vaxtı müəyyənləşdi

17 Avqust 2017 21:20

Gözəl qadın yoxsa yaraşıqlı kişi? - cinsini dəyişənlərdən İNANILMAZ FOTOLAR

17 Avqust 2017 21:18

"Titanik"in qəhrəmanları 20 il sonra bir arada - FOTOLAR

17 Avqust 2017 21:03