Mərkəzi Asiyada terror dalğası: ekspertlərin proqnozları

Mərkəzi Asiyada terror dalğası: ekspertlərin proqnozları
15:17 15 Yanvar 2016
18 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Yaxın Şərqdən sonra radikal qrupların əsas fəaliyyət məkanının Mərkəzi Asiya olacağı haqqında informasiyalar yayılır. Siyasətçilər sırasında da bununla bağlı narahat olanlar az deyil. Artıq İŞİD-in Əfqanıstanda əraziləri zəbt etməyə başlamasından söhbət gedir. Ona qarşı hər hansı beynəlxalq koalisiya yaradılmayıb. Qərb və Rusiyanın başı Suriyaya qarışdığından Əfqanıstan istiqamətində boşluqlar yaranır. Mütəxəssislər isə həyəcan təbili çalırlar. Onlar yaxın vaxtlarda regionun olduqca təhlükəli proseslər məkanı ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Bunu təsdiqləyən faktlar da vardır. Bu günlərdə Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyi həmin məsələ ilə əlaqədar xüsusi bəyanat da verib. Terrorçuların Rusiya və Mərkəzi Asiya ölkələrinə nüfuz etmək üçün hazırlıqlar apardığı haqqında məlumatlar yayıb.

Gizli təhlükə: zərbə anı məlum deyil

Hələ bir neçə ay əvvəl İŞİD-in Mərkəzi Asiyaya nüfuz edə biləcəyi ilə bağlı xəbərdaredici proqnozlar verilirdi. Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin (FTX) direktorunun birinci müavini Sergey Smirnov isə ötən ilin sentyabr ayında bildirmişdi ki, hazırda əsas təhlükə bu terror qruplaşmasının insanları ələ alması, onlara təlim keçərək hərbi əməliyyatlara cəlb etməsi və sonrakı mərhələdə geri, öz ölkələrinə (S.Smirnov Rusiya və Mərkəzi Asiya dövlətlərini nəzərdə tutur - Newtimes.az) qaytarmasından ibarətdir (bax: В России и Центральной Азии опасается вербовщиков "Исламского государства" / "Вестник Кавказа", 19 sentyabr 2015).

Yayılan informasiyalara görə, Rusiya və Mərkəzi Asiya ölkələrindən 5 mindən çox insan İŞİD-ə qoşulub. Daha maraqlısı odur ki, bu proses indi də davam edir. Bəzi mənbələr son aylar bu göstəricinin 3 dəfədən çox artdığını qeyd edirlər. Dəqiq rəqəmlər söyləmək çətin olsa da, böyük dövlətlərin (o cümlədən ABŞ və Rusiyanın) rəhbərlərinin bəyanatlarında İŞİD-ə getdikcə daha çox adamın üzv olduğu ilə bağlı narahatlıqlar ifadə olunub.

Uzun illərdir ki, terrorun qurbanı olan Əfqanıstan da bu təhlükədən yan keçə bilməyib. İndi rəsmi dairələrin yaydığı informasiyaya görə, İŞİD bu ölkədə 1 il əvvəl strukturlaşmağa başlayıb. Artıq bu təşkilat Əfqanıstanın bir neçə əyalətini ələ keçirib. Buna o, həm dövlətin hüquq-mühafizə orqanları, həm də "əl-Qaidə" ilə döyüşlərdə nail olub. Ekspertlər bu gedişatın çox təhlükəli nəticələr verə biləcəyini açıq deyirlər. Rusiya XİN-in yaydığı informasiyada isə yaranmış vəziyyətin kifayət qədər təhlükəli olduğu bildirilir.

Belə ki, İŞİD Əfqanıstanda "ikinci cəbhə aça bilər". Rusiya XİN sözçüsü Mariya Zaxarova bu bağlılıqda bildirib ki, "radikal islamçılar çoxdan sübut ediblər ki, onlar istənilən böhranlı vəziyyətdən öz xeyirləri üçün istifadə edə bilirlər, köhnə ixtilafları dərinləşdirir, yeni ziddiyyətlər və ...gərginlik ocağı yaradırlar..." (bax: ДАИШ может перебраться в Афганистан / "Вестник Кавказа", 11 dekabr 2015).

Mariya Zaxarova fikirlərini inkişaf etdirərək, belə bir qənaətə gəldiklərini açıq söyləyib - İŞİD bir neçə dəfə bəyan edib ki, bütün regionda "sabitlik yaratmaq üçün" Əfqanıstandan meydan kimi istifadə edəcək. Təşkilat artıq bu vədlərinə əməl etməyə başlayıb. Belə ki, "indi müşahidə edilən tendensiyalar göstərir ki, bu təhdidlər real cizgilər kəsb etməkdədir" (bax: əvvəlki mənbəyə).

Burada ekspertlərin vurğuladığı bir məqamı xatırlamağa ehtiyac vardır. Belə ki, ekspertlər yuxarıda qeyd edilən tendensiyanın güclənməsində Rusiyanın Suriyada hərbi əməliyyatlara start verməsinin müəyyən rol oynadığını bildirirlər. Oradan sıxışdırılıb çıxarılan terrorçular başqa ərazilərdə möhkəmlənməyə çalışırlar. Bu sırada məhz Əfqanıstan daha həssas yer sayılır. Bu ölkənin əyalətlərini zəbt etməklə yanaşı, İŞİD ona qonşu olan dövlətlərə də nüfuz etmək strategiyasını həyata keçirir.

Buradan Mərkəzi Asiyada yeni terror dalğasının meydana gələ bilməsi haqqında proqnozlara yol açılır. Qazaxıstan Riski Qiymətləndirmə Qrupunun direktoru Dosım Satpayev hesab edir ki, Mərkəzi Asiya və Qafqaz üçün terror riskinin artmasına Rusiyanın Suriya böhranına birbaşa müdaxiləsi ciddi təsir göstərib (bax: Сирийский кризис несет угрозы стабильности Центральной Азии и Кавказу / "Вестник Кавказа", 7 oktyabr 2015).

Növbəti qurban Mərkəzi Asiyadır?

Hazırda terrorçular üçün "rahat loxma" (Mariya Zaxarova) Mərkəzi Asiyadır. Çünki buradan minlərlə insan İŞİD-ə qoşulub. Əlavə olaraq, region dövlətləri arasında müxtəlif xarakterli potensial ixtilaf mənbələri mövcuddur. Qırğızıstanda "Hizbut əl-Təhrir" qruplaşmasının mövqeləri də möhkəmdir. Baxmayaraq ki, bu təşkilatın fəaliyyəti bir sıra ölkələrdə, o cümlədən Rusiya və Qazaxıstanda qadağan edilib. Terrorçular üçün ən asan keçid isə Türkmənistan sərhədi hesab olunur.

Bundan başqa, Qazaxıstan Strateji Tədqiqatlar İnstitutunun direktoru Yerlan Karin hesab edir ki, türkmən sərhədinin müdafiəsi yaxşı səviyyədə deyil. Bunu rəsmi Aşqabad da bilir və son zamanlar oraya əlavə hərbi qüvvələr göndərib (bax: əvvəlki mənbəyə). Lakin bu kimi tədbirlərin İŞİD-ə Mərkəzi Asiyada terror aktları törətməyə mane ola biləcəyinə əminlik yoxdur. Y.Karinin fikrinə görə, vəziyyəti böyük güclərin Yaxın Şərqdə daha amansız mübarizəyə başlaması mürəkkəbləşdirir. Çünki orada məğlub olanlar "kompensasiyanı Mərkəzi Asiyada axtara bilərlər" (bax: əvvəlki mənbəyə).

Onu demək olar ki, bu cür proseslərin fonunda İŞİD Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və Qırğızıstanda öz təmsilçilərini müəyyənləşdirib, yəni artıq regionun böyük bir ərazisində özünün ocaqlarını yaradıb və onların yaxın zamanlarda fəallaşmayacağına təminat yoxdur. Üstəlik, təşkilatın Əfqanıstanda bir-birinin ardınca hərbi uğurlar əldə etməyə başlaması hansısa proseslərdən xəbər verir.

Maraqlıdır ki, terrorun Mərkəzi Asiya üçün partlayış mənbəyinə çevrilməkdə olmasına paralel olaraq böyük dövlətlərin həmin regiona iddiaları da artır. ABŞ-ın dövlət katibi Con Kerri bu ilin ortalarında Mərkəzi Asiya ölkələrinə səfəri zamanı tərəflər arasında əməkdaşlığın təhlükəsizlik çərçivəsini aşdığını və Vaşinqtonun oradan çəkilmək fikrində olmadığını vurğulayıb.

Pekin də region dövlətləri ilə müxtəlif sahələrdə əlaqələrini gücləndirir. Hətta bir sıra aspektlərdə onun Rusiyanı "sıxışdırdığı" da bildirilir. Təbii ki, hadisələrin axarına passiv müşahidəçi olmayan Moskva da Mərkəzi Asiya ölkələri ilə iqtisadi və hərbi əməkdaşlığı gücləndirməyə çalışır.

Ekspertlər hesab edirlər ki, böyük dövlətlərin regiondakı maraqları uğrunda kəskin mübarizəyə girişməsi terrorçular üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Çünki İŞİD adətən belə hallarda bu və ya digər tərəflərin maraqlarından istifadə edərək fəallığını artırır. Heç kəs təminat verə bilməz ki, bu terror qrupu Mərkəzi Asiyada həmin taktikadan istifadə etməyəcək. Silahların sayının artdığı bir regionda terror üçün daha münbit şəraitin yaranmaqda olduğu açıq görünür.

Qeyd edilən faktorlardan ekspertlər belə nəticə çıxarırlar ki, radikal qruplar "Mərkəzi Asiyanı partladacaqlar" (bax: Ближний Восток взорван. На очереди Центральная Азия / "Свободная пресса", 4 noyabr 2015). Buna qarşı isə səmərəli mexanizm yoxdur. Hər şeydən öncə, region dövlətləri arasında koordinasiyalı fəaliyyət planı mövcud deyil. Onlar ayrı-ayrılıqda mübarizə aparmağa kökləniblər. Əslində, bölgə dövlətlərinin bu məsələdə birləşməsinə mane olan onların fərqli geosiyasi mövqelərdə olması, habelə bəzi hallarda terror təhlükəsini real qiymətləndirə bilməməsidir. Bütün bunlar, təbii ki, çox təhlükəli tendensiyadır.

Terror dalğasının Mərkəzi Asiyaya sıçraması özlüyündə böyük bir geosiyasi məkanda vəziyyəti gərginləşdirə, o cümlədən perspektivli beynəlxalq layihələrin reallaşması məsələsini şübhə altına ala bilər. Təcrübə belə hallarda bir sıra dairələrin xeyli fəallaşdığını da göstərir.

Deyək ki, "Yeni İpək Yolu" layihəsi həyata keçmək üzrədir. Artıq ilk yük qatarı Çindən Gürcüstana çatıb və oradan da Avropaya istiqamətlənib. Yaxın vaxtlarda Mərkəzi Asiyada kimlərinsə bu layihənin reallaşması yolunda problem yaratmayacağına inam yoxdur. Vəziyyətin yaxın perspektivdə dəyişə biləcəyini də gözləmək risklidir.

Hər bir halda, yuxarıda aparılan təhlil göstərir ki, İŞİD Mərkəzi Asiyaya nüfuz etmək üçün müəyyən hazırlıqlar görüb. Oradan Rusiya ərazisinə hərəkət imkanlarının axtarışını da dayandırmayacaq. Bütövlükdə dünya üçün yeni münaqişə məkanının meydana gəlməsi təhlükəsi getdikcə böyüyür. Bunun qarşısını kimin ala biləcəyini isə demək çətindir.

Newtimes.az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

2025-ci ilə qədər... - Moskvadan İrəvana ZƏRBƏ

19 Avqust 2017 13:28

Rusiyada naməlum şəxs insanlara bıçaqla hücum edib, 8 nəfər yaralanıb

19 Avqust 2017 13:27

“BakuBus” təkər almaq istəyir

19 Avqust 2017 13:27

İstirahət gününün havası

19 Avqust 2017 13:25

Finlandiyada Turku şəhərindəki bıçaqlı hücumla əlaqədar daha 5 nəfər saxlanılıb

19 Avqust 2017 13:22

Qərəzli yazı və ya şüşəsi 10 000 avroya “qalxan” fransız şərabı

19 Avqust 2017 13:22

Konsertlərindən sərvət qazanan məşhur müğənni dilənçiyə elə sifət göstəridi ki... - FOTO

19 Avqust 2017 13:18

Kişilər arasında dünya çempionatının oyunlarına ilk dəfə qadın hakimlər təyinat alıb

19 Avqust 2017 13:02

Xırdalanda məktəb qarət olundu

19 Avqust 2017 12:59

Tibdə SIÇRAYIŞ: "Hepatit C"-nin müalicəsi tapıldı

19 Avqust 2017 12:48

Bakıda avtobus sürücüsünü silahla hədələyən şəxs

19 Avqust 2017 12:41

Özbəkistanlı zəvvar Məkkəyə tiryək aparmaq istəyərkən tutulub

19 Avqust 2017 12:37

Daha bir dünya ulduzu Türkiyə yolunda

19 Avqust 2017 12:37

Səhnəyə alt paltarında çıxan 71 yaşlı müğənninin cavanlıq sirri AŞKAR OLDU

19 Avqust 2017 12:33

Paltar ütüləmək dərdinə SON

19 Avqust 2017 12:32

Misirdə qədim Azərbaycana aid YAZILAR AŞKARLANDI

19 Avqust 2017 12:28

Rusiyanın tanınmış telekanallarından biri bağlanıb

19 Avqust 2017 12:27

"Beşiktaş" səfərdə "Kasımpaşa"nın müqavimətini qıra bilmədi

19 Avqust 2017 12:19

Öldüyü deyilən Faytonçu Nazim QƏZƏBLƏNDİ: “Ağzına gələnləri yazırlar” - VİDEO

19 Avqust 2017 12:18

Azərbaycanın uşaq paralimpiyaçıları boccia üzrə beynəlxalq yarışa hazırlaşır

19 Avqust 2017 12:17

İstirahət gününün HAVA PROQNOZU

19 Avqust 2017 12:13

süd nə üçün daşır?

19 Avqust 2017 12:10

Bakıda oğurluq edən qrup saxlanıldı: aralarında qadın da var

19 Avqust 2017 12:04

Tovuzda camış biri qadını vuraraq öldürüb, digərini yaralayıb

19 Avqust 2017 12:02

37 dərəcə isti olacaq

19 Avqust 2017 11:59

Poroşenko qardaşının qətlini sifariş edib – Rusiya kanalında SENSASİYALI İDDİA - VİDEO

19 Avqust 2017 11:58

Azərbaycanda istirahət gününə olan hava proqnozu açıqlanıb

19 Avqust 2017 11:57

Faytonçu Nazim od püskürdü

19 Avqust 2017 11:57

Siqaret çəkən hamilələr, ölü doğulan körpələr.

19 Avqust 2017 11:53

Azərbaycanda deputat atasına heykəl qoydurdu - QALMAQAL - FOTO

19 Avqust 2017 11:53

Beyləqanda avtomobil piyadanı vuraraq öldürüb

19 Avqust 2017 11:52

İçki düşkünü olan futbolçunun qızı göz qamaşdırır - FOTOLAR

19 Avqust 2017 11:47

Ukraynada təhsil imkanı

19 Avqust 2017 11:44

İlk uçan aparatlar necə yaranıb?

19 Avqust 2017 11:40

Qadını döyərək pul alan şəxs tutulub

19 Avqust 2017 11:39

Azərbaycanlı aparıcını bıçaqlayıb, suda boğdular - VİDEO

19 Avqust 2017 11:38

Nazim parkda dostları ilə oturub

19 Avqust 2017 11:36

“Android” mobil əməliyyat sisteminin yeni versiyasının təqdimetmə tarixi bəlli olub

19 Avqust 2017 11:35

DDoS hücumların davametmə müddəti artıb

19 Avqust 2017 11:35

Külli miqdarda siqareti gizli yolla keçirmək istəyərkən tutuldu

19 Avqust 2017 11:33

Tramp baş strateqi qovdu

19 Avqust 2017 11:30

"Bu xəbəri yaymaqla kim nə əldə edir?" - "Faytonçu" Nazimin bacısı

19 Avqust 2017 11:29

Azərbaycan nefti bahalaşıb

19 Avqust 2017 11:27

Pərvin Abıyeva onu pozğun adlandıran xanımlara səsləndi: “Ərinizi əlinizdən almışam?”

19 Avqust 2017 11:23

DİN-dən avtobus sürücüsünə silah çəkən şəxslə bağlı AÇIQLAMA

19 Avqust 2017 11:19

Mark Zukerberq atalıq məzuniyyətinə çıxacağını elan edib

19 Avqust 2017 11:17

Azərbaycan klubunun bütün heyəti istefa verdi

19 Avqust 2017 11:17

Boş qalan plan yerlərinə və kolleclərə ixtisas seçimi başa çatır

19 Avqust 2017 11:14

Fətəli xan Xoyskinin qardaşı nəvəsi: "Əli bəy Hüseynzadə üç il evimizdə gizli fəaliyyət göstərib"

19 Avqust 2017 11:12

Toyuğu bişirməzdən əvvəl bunlara DİQQƏT edin!

19 Avqust 2017 11:12