Şeyxiyyə cərəyanı: "insanın iki cür bədəni var"

Şeyxiyyə cərəyanı: "insanın iki cür bədəni var"
19:22 1 Oktyabr 2016
70 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Tərtər sakini Bərdədə öldü (15 İyun 2017 12:04)
Tərtər sakinini elektrik cərəyanı vuraraq öldürüb (15 İyun 2017 11:57)
Azyaşlı elektrik cərəyanı vurmasından öldü (08 İyun 2017 12:10)

Şeyxiyyə (şeyxilik) şiə məzhəbi daxilində yaranmış ideoloji cərəyanlardan biridir. Şeyxilər özlərini həqiqi şiə adlandırsalar da, əksəriyyət tərəfindən yolunu azmış dəstə hesab olunurlar. Şeyxiliyin banisi Şeyx Əhməd Əhsaidir (vəfatı 1826-cı il). Şeyx Əhməd Əhsai indiki Səudiyyə Ərəbistanı ərazisində yerləşən Əhsa məntəqəsindən idi. O, Kərbəla və Nəcəf şəhərlərində Vəhid Bəhbəhani, Seyid Əli Təbatəbai, Seyid Mehdi Bəhrül-ülum, Şeyx Cəfər Kaşifül-ğita kimi məşhur cəfəri müctəhidlərindən dərs almış və ictihada çatmışdı. Təhsilini başa vurub İrana qayıdan Əhsai bir müddət Yəzd, Kirmanşah və Qəzvin şəhərlərində yaşayır. Qəzvində qaldığı müddətdə şeyxiyyə cərəyanı kimi ta¬nınan fikirləri yaydığına görə cəfəri məzhəbli alimlərin ciddi müxalifəti ilə qarşılaşır, hətta müctəhidlərin bir neçəsi onu kafir elan edir. Ömrünün sonlarına yaxın həcc ziyarə¬tinə yollanır, həccdən öz vətəni Əhsaya gedərkən yolda vəfat edir və Mədinədəki Bəqi məzarlığında dəfn olunur.

Əhsainin cəfəri məzhəbinə etdiyi dəyişiklik və əlavələr onun şagirdi Seyid Kazim Rəşti (vəfatı 1843-cü il) tərəfindən inkişaf etdirildi. Rəştidən sonra şagirdi Mühəmmədkərim xan Kirmani (vəfatı 1871-ci il) şeyxiyyə əqidəsini daha da zənginləşdirdi.

Şeyxiyyə təlimi cəfəri şiəliyindən bəzi məqamlara görə fərqlənir. Məsələn, şeyxilər dinin əsası kimi üç maddəni qəbul edirdilər: tövhid, nübüvvət və imamət. Məad və ədl maddələrini müstəqil olaraq üsulüd-dindən saymırdılar. Onlara görə, məada inam Qur¬ani-kərimə inancdan qaynaqlanır. Quranda xatırlanan hər bir məsələyə inanmaq müsəlmanlara vacib olduğu üçün məada da bu əsasda inanmalıyıq. Şeyxilər ədl prinsipini qəbul edir, lakin onu Allahın sübutiyyə sifətlərindən biri kimi dəyərləndirir və tövhid maddəsinin tərkib hissəsi sayırdılar. Onların fikrincə, əgər ədl məsələsini müstəqil üsulüddin maddəsi kimi saysaq, gərək Allahın bütün qalan sifətlərini də ayrı-ayrılıqda üsulüddindən hesab edək.

Şeyxilərə görə məad (qiyamət günündə ölülərin dirilməsi) maddi bədəndə yox, "hurqiliya" adlı fərqli bir bədəndə baş verəcək. Onların fikrincə, insanın iki cür bədəni vardır. Bunların biri dünyada onun ruhunu əhatə edən, ölərkən ruhun tərk edib çıxdığı və torpağa basdırılan fiziki bədəndir. O biri bədən isə tam fərqli xüsusiyyətlərə malik lətif və zərif quruluşdadır. Qiyamət günündə ruh həmin bədənə daxil ediləcək.

Şeyxilər Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) fiziki mənada meraca getdiyini qəbul etmirlər. İddia edirlər ki, o həzrət səmanın hər bir qatında həmin qata uyğun olan bir forma qazanmışdır.

Şeyxilər Qurani-kərimin ayələrini rəmzi mənalarla şərh edir, hər bir ayənin zahiri mənasından əlavə, simvolik anlamını (təvilini) da verməyə çalışırdılar. Onlar şəriət hökmlərində əxbari yolunu izləyir, ictihad və təqlidi qəbul etmirdilər.

Şeyxilər imamların məzarı üzərində tikilmiş məscidlərdə namaz qılarkən sair şiələrdən fərqli olaraq məzarın baş tərəfində deyil, ayaq tərəfində durur və beləliklə, üzlərini məzara doğru çevirirdilər. Bunu imamların ruhuna hörmət əlaməti kimi yozurdular. Cəfəri əqidəsincə, namaz zamanı müqəddəs şəxslərin məzarı belə, insanın arxasında qalmalıdır; namaz qılanla qiblə arasında məza¬rın yerləşməsi düzgün sayılmır. Buna görə də şeyxilər çox vaxt cəfəri şiələrini "bala-səri" (məzarın baş tərəfində duranlar), özlərini isə "püşti-səri" (məzarın arxasında duranlar) adlandırırdılar. Məhz imamların məzarına üz tutaraq namaz qılmaları şeyxilərin imamları tanrı saymaları barədə fikirlərin yaranmasına gətirib-çıxarmışdır.

Şeyxiyyə təliminin əsasında yuxarıda adları çəkilən tövhid, nübüvvət və imamətdən başqa daha bir təməl prinsip də durur ki, bu da "rükni-rabe" (dördüncü təməl) adlanır. "Rükni-rabe" hər dövrdə zəmanənin imamı ilə ümmətin arasında əlaqə saxlamaq məsuliyyətini daşıyan şiə məzhəbli xüsusi vasitəçi şəxslərin mövcudluğuna inam deməkdir. Bu vasitəçilər iki dərəcəyə bölünür. Imamla ümmətin əlaqəsini 30 nəfər "nəqib" və 7 nəfər "nəcib" həyata keçirir. Peyğəmbər za¬manında bu məsuliyyət Salmani-farsinin, İmam Hüseyn (ə) dövründə Əbülfəzl Abba¬sın, XII imamın kiçik qeybət mərhələsində isə 4 naibin öhdəsində idi. "Rükni-rabe" təlimi Əhsainin və Rəştinin əsərlərində ötəri şəkildə nəzərə çarpır, bu məsələni qabardan Mühəmmədkərim xan Kirmani olmuşdur. Buna görə də, şeyxiyyənin bəzi qolları "rükni-rabe" təlimini qəbul etmirlər.

Şeyxiyyə cərəyanı bir neçə qollara bölünmüşdür. Bunların ən məşhuru Mühəmmədkərim xan Kirmaninin yaratdığı kirmaniyyə qoludur. Hal-hazırda onların başçısı Bəsrədə məskunlaşmış Hacı Seyid Əli Musəvidir.

Kirmaninin şagirdi Mirzə Mühəmməd Baqir Həmədaninin ardıcılları baqiriyyə qolunu təşkil edirlər. Şeyxiyyə cərəyanının Cənubi Azərbaycandakı ardıcılları isə siqqətül-islamiyyə, hüccətül-islamiyyə, ehqaqiyyə kimi qollara ayrılmışlar.

Şeyxiyyə cərəyanı babiliyin və bəhailiyin yaranması üçün zəmin rolunu oynamışdır. Babiliyin banisi Seyid Əlimühəmməd Bab (1819-1850) Seyid Kazim Rəştinin şagirdi idi. Rəştinin vəfatından sonra şeyxilərin bir hissəsi Baba qoşulub onu özlərinə lider kimi qəbul etdilər. Lakin şeyxiyyə cərəyanının bəzi başçıları babilərə qarşı əks mövqedə durdular. Hətta bəzi şeyxiyyə alimləri Seyid Əlimühəmməd Babı kafir adlandırıb edamına fətva vermişdilər.

Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Goranboyda 27 yaşlı oğlanı ilan sancıb

27 İyun 2017 16:52

İrem Dericidən selülit açıqlaması

27 İyun 2017 16:52

Saatlı və Kürdəmir rayonlarında yanğın olub

27 İyun 2017 16:50

Azərbaycanda müəmmalı qətlin üstü açıldı

27 İyun 2017 16:48

"Differdanj"dan maraqlı addım - FUTBOLKA+BİLET

27 İyun 2017 16:47

Gürcüstan ordusunun hərbçisi intihar edib

27 İyun 2017 16:42

İzləyicisindən sual: "Afaq Aslan nə vaxt geyinəcək?"

27 İyun 2017 16:39

Dörd əlli, dörd ayaqlı uşaq doğuldu - VİDEO

27 İyun 2017 16:33

İtaliya klubu satışa çıxarıldı

27 İyun 2017 16:32

ABŞ Suriyaya hücum etdi: 62 mülki vətəndaş öldü

27 İyun 2017 16:28

ABŞ səfirinin oğlu Bakıda fotosərgi keçirəcək

27 İyun 2017 16:27

"Qəbələ"dən ayrıldı, Polşa klubuna getdi

27 İyun 2017 16:27

Dünyanın ən məşhur snayperləri - 2430 metr məsafədən... - FOTOLAR

27 İyun 2017 16:23

Qadın həbsxanasında biabırçılıq - FOTO

27 İyun 2017 16:22

Azərbaycanda ən gözəl məhbusun həyat hekayəsi...

27 İyun 2017 16:18

"Differdanj" bu gecə gəlir

27 İyun 2017 16:17

Dənizdə batmaq təhlükəsi ilə üzləşən şəxs xilas edilib

27 İyun 2017 16:15

2-3-cü əsrlərə aid insan cəsədləri tapıldı: "Yanğından qaçırlarmış..." - FOTOLAR

27 İyun 2017 16:13

Yeni trend: paltar əvəzinə qarpız - FOTOlar

27 İyun 2017 16:12

Vidalın Ronaldo barədə sözləri təhrif olunub

27 İyun 2017 16:12

Yaşar Nurinin

27 İyun 2017 16:12

FHN dənizdə batan şəxsi xilas etdi

27 İyun 2017 16:09

Çində ikinci torpaq sürüşməsi

27 İyun 2017 16:05

Mənzillərdən oğurluq edən şəxslər ələ keçdi

27 İyun 2017 16:03

Lənkəranda avtomaşın mağazaya çırpılıb

27 İyun 2017 16:02

İlham Əliyev “Naməlum əsgər” abidəsini ziyarət edib

27 İyun 2017 15:59

"Mladost" biletləri satışa çıxartdı - NEÇƏYƏ?

27 İyun 2017 15:57

Pato: "Real"a keçə bilərdim, amma üstünlüyü "Milan"a verdim"

27 İyun 2017 15:52

Prezident İlham Əliyev Varşavada “Naməlum əsgər” abidəsini ziyarət edib

27 İyun 2017 15:50

Senator: “ABŞ-ın körfəz dövlətlərinə silah satışına icazə verilməyəcək”

27 İyun 2017 15:47

Səbzi-qovurma plovun hazırlanması

27 İyun 2017 15:46

"Google" cərimələndi - 2.7 milyard dollar

27 İyun 2017 15:42

Bakı-Qazax yolunda dörd avtomobil toqquşub

27 İyun 2017 15:38

"Mladost" - "İnter" matçını canlı izləyə biləcəyikmi? - SON DURUM

27 İyun 2017 15:37

Obama xanımı və qızları ilə Balidə - FOTO

27 İyun 2017 15:37

Prezidentlər mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər

27 İyun 2017 15:35

Bakı-Qazax yolunda 4 avtomobil toqquşdu

27 İyun 2017 15:34

ATV-nin əməkdaşı ağır yol qəzası törətdi

27 İyun 2017 15:34

Altıntop Bundesliqa klubu ilə yollarını ayırdı

27 İyun 2017 15:32

Bikinili nüvə elektrostansiyası işçiləri - FOTOLAR

27 İyun 2017 15:28

Moralesdən ABŞ-a İTTİHAM: "Narkotrafikin artmasında günahkardır"

27 İyun 2017 15:27

Ermənistan hərbi rəhbərliyinin nitqi niyə tutuldu? - FOTO

27 İyun 2017 15:22

Azərbaycan-Polşa sənədləri imzalandı

27 İyun 2017 15:19

İsveç sevinir: Bir nəfəri əsirlikdən xilas ediblər

27 İyun 2017 15:18

Azərbaycan-Polşa sənədləri imzalanıb

27 İyun 2017 15:18

"Qarabağ"ı üstələmək üçün bütün gücümüzü ortaya qoyacağıq"

27 İyun 2017 15:17

"Barsa"nın 70 milyon avrosuna "yox" dedilər - SON DURUM

27 İyun 2017 15:17

Azərbaycan-Polşa sənədləri imzalanıb (FOTO)

27 İyun 2017 15:15

Ana və qızını bıçaqlayan şəxs tutuldu

27 İyun 2017 15:14

"Kara sevda" azərbaycanlı gəncin ideyasını oğurladı - VİDEO

27 İyun 2017 15:12