Şeyxiyyə cərəyanı: "insanın iki cür bədəni var"

Şeyxiyyə cərəyanı: "insanın iki cür bədəni var"
19:22 1 Oktyabr 2016
70 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Azərbaycanda 3 yaşlı oğlanı elektrik cərəyanı vuraraq öldürüb (12 May 2017 08:27)
Tovuzda Gürcüstan vətəndaşını elektrik cərəyanı vurub (03 May 2017 21:12)
Beyləqan sakinini `tok` vurub öldürdü (23 Mart 2017 17:03)

Şeyxiyyə (şeyxilik) şiə məzhəbi daxilində yaranmış ideoloji cərəyanlardan biridir. Şeyxilər özlərini həqiqi şiə adlandırsalar da, əksəriyyət tərəfindən yolunu azmış dəstə hesab olunurlar. Şeyxiliyin banisi Şeyx Əhməd Əhsaidir (vəfatı 1826-cı il). Şeyx Əhməd Əhsai indiki Səudiyyə Ərəbistanı ərazisində yerləşən Əhsa məntəqəsindən idi. O, Kərbəla və Nəcəf şəhərlərində Vəhid Bəhbəhani, Seyid Əli Təbatəbai, Seyid Mehdi Bəhrül-ülum, Şeyx Cəfər Kaşifül-ğita kimi məşhur cəfəri müctəhidlərindən dərs almış və ictihada çatmışdı. Təhsilini başa vurub İrana qayıdan Əhsai bir müddət Yəzd, Kirmanşah və Qəzvin şəhərlərində yaşayır. Qəzvində qaldığı müddətdə şeyxiyyə cərəyanı kimi ta¬nınan fikirləri yaydığına görə cəfəri məzhəbli alimlərin ciddi müxalifəti ilə qarşılaşır, hətta müctəhidlərin bir neçəsi onu kafir elan edir. Ömrünün sonlarına yaxın həcc ziyarə¬tinə yollanır, həccdən öz vətəni Əhsaya gedərkən yolda vəfat edir və Mədinədəki Bəqi məzarlığında dəfn olunur.

Əhsainin cəfəri məzhəbinə etdiyi dəyişiklik və əlavələr onun şagirdi Seyid Kazim Rəşti (vəfatı 1843-cü il) tərəfindən inkişaf etdirildi. Rəştidən sonra şagirdi Mühəmmədkərim xan Kirmani (vəfatı 1871-ci il) şeyxiyyə əqidəsini daha da zənginləşdirdi.

Şeyxiyyə təlimi cəfəri şiəliyindən bəzi məqamlara görə fərqlənir. Məsələn, şeyxilər dinin əsası kimi üç maddəni qəbul edirdilər: tövhid, nübüvvət və imamət. Məad və ədl maddələrini müstəqil olaraq üsulüd-dindən saymırdılar. Onlara görə, məada inam Qur¬ani-kərimə inancdan qaynaqlanır. Quranda xatırlanan hər bir məsələyə inanmaq müsəlmanlara vacib olduğu üçün məada da bu əsasda inanmalıyıq. Şeyxilər ədl prinsipini qəbul edir, lakin onu Allahın sübutiyyə sifətlərindən biri kimi dəyərləndirir və tövhid maddəsinin tərkib hissəsi sayırdılar. Onların fikrincə, əgər ədl məsələsini müstəqil üsulüddin maddəsi kimi saysaq, gərək Allahın bütün qalan sifətlərini də ayrı-ayrılıqda üsulüddindən hesab edək.

Şeyxilərə görə məad (qiyamət günündə ölülərin dirilməsi) maddi bədəndə yox, "hurqiliya" adlı fərqli bir bədəndə baş verəcək. Onların fikrincə, insanın iki cür bədəni vardır. Bunların biri dünyada onun ruhunu əhatə edən, ölərkən ruhun tərk edib çıxdığı və torpağa basdırılan fiziki bədəndir. O biri bədən isə tam fərqli xüsusiyyətlərə malik lətif və zərif quruluşdadır. Qiyamət günündə ruh həmin bədənə daxil ediləcək.

Şeyxilər Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) fiziki mənada meraca getdiyini qəbul etmirlər. İddia edirlər ki, o həzrət səmanın hər bir qatında həmin qata uyğun olan bir forma qazanmışdır.

Şeyxilər Qurani-kərimin ayələrini rəmzi mənalarla şərh edir, hər bir ayənin zahiri mənasından əlavə, simvolik anlamını (təvilini) da verməyə çalışırdılar. Onlar şəriət hökmlərində əxbari yolunu izləyir, ictihad və təqlidi qəbul etmirdilər.

Şeyxilər imamların məzarı üzərində tikilmiş məscidlərdə namaz qılarkən sair şiələrdən fərqli olaraq məzarın baş tərəfində deyil, ayaq tərəfində durur və beləliklə, üzlərini məzara doğru çevirirdilər. Bunu imamların ruhuna hörmət əlaməti kimi yozurdular. Cəfəri əqidəsincə, namaz zamanı müqəddəs şəxslərin məzarı belə, insanın arxasında qalmalıdır; namaz qılanla qiblə arasında məza¬rın yerləşməsi düzgün sayılmır. Buna görə də şeyxilər çox vaxt cəfəri şiələrini "bala-səri" (məzarın baş tərəfində duranlar), özlərini isə "püşti-səri" (məzarın arxasında duranlar) adlandırırdılar. Məhz imamların məzarına üz tutaraq namaz qılmaları şeyxilərin imamları tanrı saymaları barədə fikirlərin yaranmasına gətirib-çıxarmışdır.

Şeyxiyyə təliminin əsasında yuxarıda adları çəkilən tövhid, nübüvvət və imamətdən başqa daha bir təməl prinsip də durur ki, bu da "rükni-rabe" (dördüncü təməl) adlanır. "Rükni-rabe" hər dövrdə zəmanənin imamı ilə ümmətin arasında əlaqə saxlamaq məsuliyyətini daşıyan şiə məzhəbli xüsusi vasitəçi şəxslərin mövcudluğuna inam deməkdir. Bu vasitəçilər iki dərəcəyə bölünür. Imamla ümmətin əlaqəsini 30 nəfər "nəqib" və 7 nəfər "nəcib" həyata keçirir. Peyğəmbər za¬manında bu məsuliyyət Salmani-farsinin, İmam Hüseyn (ə) dövründə Əbülfəzl Abba¬sın, XII imamın kiçik qeybət mərhələsində isə 4 naibin öhdəsində idi. "Rükni-rabe" təlimi Əhsainin və Rəştinin əsərlərində ötəri şəkildə nəzərə çarpır, bu məsələni qabardan Mühəmmədkərim xan Kirmani olmuşdur. Buna görə də, şeyxiyyənin bəzi qolları "rükni-rabe" təlimini qəbul etmirlər.

Şeyxiyyə cərəyanı bir neçə qollara bölünmüşdür. Bunların ən məşhuru Mühəmmədkərim xan Kirmaninin yaratdığı kirmaniyyə qoludur. Hal-hazırda onların başçısı Bəsrədə məskunlaşmış Hacı Seyid Əli Musəvidir.

Kirmaninin şagirdi Mirzə Mühəmməd Baqir Həmədaninin ardıcılları baqiriyyə qolunu təşkil edirlər. Şeyxiyyə cərəyanının Cənubi Azərbaycandakı ardıcılları isə siqqətül-islamiyyə, hüccətül-islamiyyə, ehqaqiyyə kimi qollara ayrılmışlar.

Şeyxiyyə cərəyanı babiliyin və bəhailiyin yaranması üçün zəmin rolunu oynamışdır. Babiliyin banisi Seyid Əlimühəmməd Bab (1819-1850) Seyid Kazim Rəştinin şagirdi idi. Rəştinin vəfatından sonra şeyxilərin bir hissəsi Baba qoşulub onu özlərinə lider kimi qəbul etdilər. Lakin şeyxiyyə cərəyanının bəzi başçıları babilərə qarşı əks mövqedə durdular. Hətta bəzi şeyxiyyə alimləri Seyid Əlimühəmməd Babı kafir adlandırıb edamına fətva vermişdilər.

Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Beynəlxalq koalisiyanın Suriyaya endirdiyi hava zərbəsi nəticəsində 35 dinc sakin həlak olub

26 May 2017 04:12

Jurnalisti döyən siyasətçi azadlıqdan məhrum edilə bilər

26 May 2017 03:38

Elmar Vəliyev: “Gürcüstana ən çox sərmayə yatıran ölkə Azərbaycandır”

26 May 2017 03:17

Yəmənin cənub-qərbində toqquşmalar davam edir: 38 ölü

26 May 2017 03:15

Heç yerdə görmədiyiniz 15 QEYRİ-ADİ MASA - FOTOLAR

26 May 2017 03:03

NATO İŞİD-ə qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyəcək

26 May 2017 02:37

Konqressmen Stiv Kohen Azərbaycanın Respublika günü ilə bağlı bəyanat verib

26 May 2017 02:36

Azərbaycan nümayəndə heyəti NATO PA-nın sessiyasında iştirak edəcək

26 May 2017 02:35

Məlahətli Alessandra - FOTO

26 May 2017 02:32

Stella Ediyə çevrildi - FOTO

26 May 2017 02:32

Zukerberq Harvardı tərk etməyindən 12 il sonra elmi dərəcə alıb

26 May 2017 02:22

Gürcüstanın Gəncədəki baş konsulu: “Bu il Bakı-Tiblisi-Kars dəmiryolu xəttinin çəkilişi başa çatacaq”

26 May 2017 02:07

Stratejik əhəmiyyətə malik kəndlər İŞİD işğalından azad edildi

26 May 2017 01:55

NATO İŞİD-lə mübarizə üzrə beynəlxalq koalisiyaya dəstəyini genişləndirmək barədə qərar qəbul edib

26 May 2017 01:42

Cazibədar Qal - FOTO

26 May 2017 01:32

"Volfsburq" Bundesliqada qalmaq uğrunda ilk qələbəsini qazandı

26 May 2017 01:30

Gəncədə Gürcüstanın Müstəqillik Günü qeyd edilib

26 May 2017 01:22

Cocuq Mərcanlıda 1063 ədəd qəlpə aşkarlanıb

26 May 2017 01:09

Qorxuducu xəritə:

26 May 2017 00:49

46 yaşlı kişi özünə protez əl düzəltdi - FOTOLAR

26 May 2017 00:43

Həmas komandirinin sui-qəsdində şübhəli bilinən şəxs edam edildi

26 May 2017 00:28

NATO-nun sammiti müdafiə və dialoq vasitəsilə Rusiya ilə münasibətlərə doğru yanaşmanı təsdiqləyib

26 May 2017 00:27

MAR-da toqquşma - 300 ölü

26 May 2017 00:18

Cocuq Mərcanlıda 1063 ədəd qəlpə aşkar edilib

26 May 2017 00:12

Viqan şəhərində sapyorların iştirakı ilə polis əməliyyatı keçirilir

26 May 2017 00:08

"Neftçi"nin futbolçusu Gürcüstan yığmasına dəvət alıb

26 May 2017 00:07

Bakı polisi Somalidən gələn idmançıları axtarır

26 May 2017 00:05

Ramazanda ağız qoxusunun qarşısını alan ən yaxşı üsul

26 May 2017 00:05

Günün qoroskopu: hərəkət yoxdursa, nəticə də yoxdur

26 May 2017 00:05

Gəncədə “BMW” ilə qəza törətdi

26 May 2017 00:03

Astroloji proqnoz - 26 may

26 May 2017 00:03

"Moody's" Samir Şərifova etibar edir

25 May 2017 23:57

Trampdan Monteneqro prezidentinə hörmətsizlik -

25 May 2017 23:56

Azərbaycan şərabları Vaşinqton festivalında - FOTO

25 May 2017 23:52

Bu qarışımı qoltuq altına sürtdükdə tüklər birdəfəlik yox olur

25 May 2017 23:52

Müxbiri döyən siyasətçi cəzalanacaq

25 May 2017 23:52

10 yaşında 190 kq - FOTO

25 May 2017 23:50

Piylənmədən ən çox əziyyət çəkən insanlar hansı ölkələrdə yaşayırlar​?

25 May 2017 23:47

"ABŞ maliyyə yardımını azaldarsa"... - BMT

25 May 2017 23:42

“Real” azarkeşləri üçün xüsusi tabut

25 May 2017 23:42

Orqanizmi qısa müddətdə toksinlərdən təmizləməyin YOLU

25 May 2017 23:42

Batumidə 28 May - Respublika Günü təntənəli şəkildə qeyd olunub

25 May 2017 23:32

Şou ulduzu çimərlikdə - FOTO

25 May 2017 23:32

Masallıda onlarla evdə çökmə baş verib:

25 May 2017 23:30

BMT: ABŞ maliyyə yardımını azaldarsa, Təşkilat öz vəzifələrini yerinə yetirə bilməyəcək

25 May 2017 23:22

Oğlan uşağını necə tərbiyə edək?

25 May 2017 23:22

Kann Festivalında tanınmış modellərin dekolte şousu - FOTOLAR

25 May 2017 23:18

Cinsi zəifliyi aradan qaldıran TƏBİİ VASİTƏ

25 May 2017 23:17

Faydalı bakteriyaların olduğu qidalar hansılardır?

25 May 2017 23:17

Həbsdə olan müstəntiq kitab yazır

25 May 2017 23:15