Kənan MM-in plagiatı

Kənan MM-in plagiatı
13:31 4 Oktyabr 2016
Ölkə mətbuatı
A- A+

Axşam.az kulis.az-a istinadən Şərif Ağayarın “Beyinəqoşulmalar” essesini təqdim edir:

Bu gün işə gələndə yol boyu “Beyinəqoşulmalar” haqda yazmağı düşünürdüm. 

Gəlib interneti açan kimi şair dostumuz Salam Sarvanın aşağıdakı statusu ilə qarşılaşdım: 

Şübhəsiz burda bir mistika var, amma mən bu mistikanı izah eləməsəm, yəqin dostların bir çoxuna aydın olmayacaq.

Başlayaq “Beyinəqoşulma” ifadəsinin mənasından. 

Bu ifadəni ilk dəfə bizdə şair Əhməd Elbrusdan eşitmişəm. O, təkcə bu ifadəni işlətməmiş, istənilən məşhur şairin “beyninə qoşularaq” yazdığı şeirləri də təqdim etmişdi. 

Mən bilən, Əhməd Elbrusun “Beyinəqoşulma”lardan ibarət kitabı da çıxıb.

Nədir bu?

Əhməd Elbrus beyinə qoşulma deyəndə, hansısa şairin intonasiyasında şeir yazmağı nəzərdə tutur. 

İntonasiyanı şairin içinin barmaq izinə bənzətmək olar. 

Ona görə ki, bu heç vaxt təkrar olmur, eyni olmur. 

Zamana, dövrə, dünyagörüşünə, şairin yaşadığı ictimai-siyasi mühitə, coğrafiyaya görə biri-birinə bənzəyə bilər, ancaq əsla və əsla biri-birinin eyni olmaz. 

Misal: Füzuli – Seyid Əzim, Aşıq Alı – Aşıq Ələsgər, Vaqif – Səməd Vurğun, Ramiz Rövşən – Eldar Baxış, Əli Kərim – Fikrət Qoca, Məmməd İlqar - Ağamalı Sadıq, Nüsrət Kəsəmənli – Nəriman Həsənzadə və s.  

Biri-birinin eyni olan intonasiya varsa, yüz yox, yüz əlli faiz ortada plagiat faktı var. 

Plagiatın ən böyüyü və ən peşəkarı intonasiya, ahəng, atmosfer plagiatıdır. 

Tanınmış şairin ahənginə süzən plagiatçı mənəvi parazitdir. 

Özgə orqanizmi hesabına qidalanan virusdur. 

Onun heç nəyi yoxdur və zatən ədəbiyyatda qalmır. 

Ancaq bir dövr ərzində görünə, tanına, populyar ola, hətta sevilə bilər. 

Beyinəqoşulmanı, yəni, intonasiya plagiatını başqa bir metafora ilə belə izah edərdim:

Durnalar köç gedəndə göydə uça-uça yatırlar. Bu vaxt öndə gedən durnanın qanad çalması ardınca gələnin havada süzməsinə kifayət edir. Ancaq öndə gedən durna qanad çalmasını saxlasa, arxasınca gələn mütləq ya yuxudan ayılıb öz ahəngini tapmalı, ya da yerə düşməlidir. 

Beyinəqoşulma bilərəkdən və bilməyərəkdən ola bilər. 

Adətən, beyninə qoşulduğun, yəni intonasiyasına süzdüyün şairin leksikonu da, bənzətmələri də avtomatik sənə sirayət edir. 

Bu proses ayıq şüurda da, təhtəlşüurda da gedə bilir. 

Bəzən bilavasitə, bəzənsə bilvasitə beyinəqoşulmalar mümkündür. 

Misal üçün, Kənan MM yuxarıdakı şeirində Salamın özünə yox, onu yamsılayan başqa birinin təsirinə düşmüş ola bilər. 

Bunu bilə-bilə də, özündən asılı olmadan da etsə, nəticə dəyişmir. 

Bütün hallarda bu şeir Kəna MM-in (oxu: beyinəqoşulanın – Ş.A.) içində öz nəğməsi, öz ritmi, öz ahəngi, deməyə öz sözü olmadığına dəlalət edir. 

Bəzən istedadlı adamlar da beyinə qoşulurlar. 

Beyinəqoşulma elə bir axmaq xüsusiyyətdir ki, onu yalnız adama ilkin gənclik illərində bağışlamaq olar. 

Sənət cameəsində “Öz yolunu tap!” hökmü bu zəlalətdən yaxa qurtarmağın çox uğurlu ifadəsidir.  

Ayıq adamlar, ciddi istedadı, deməyə sözü, süzməyə nəğməsi olan adamlar bu krizdən tez xilas olurlar. 

Əks təqdirdə onlardan heç nə çıxmır. 

Misal çəkək: 

Markes etiraf edirdi ki, uzun müddət Kafkanın təsiri ilə yazıb və öz yolunu tapmaqda çətinlik çəkib. 

Akif İslamzadə gəncliyində Rəşid Behbudovu təqlid xəstəliyindən xilas olmaq üçün onun repertuarına heç vaxt müraciət etməyib. 

Statusunu paylaşdığım şair dostum Salam Sarvan Ramiz Rövşənin havasında yazdığı gəraylıların hamısını cırıb atıb. 

Akif İslamzadə misalından gördüyünüz kimi, beyinəqoşulma yalnız ədəbiyyata aid məsələ deyildir. 

Bütün sənətlərin intonasiyası, ahəngi olduğu üçün bütün sənətkarları imitasiya eləmək mümkündür.    

Eyni zamanda dünyada hər şeyin ana ritmi, mərkəzi ahəngi olduğuna görə, imitasiya həmişə və hər yerdə mümkündür. 

Ot çalmaqda da, yeriməkdə də, danışmaqda da, kitab oxumaqda da. 

Yeriyə bilməyən uşaq, velosiped sürə bilməyən böyük, kəndirin üstündə gəzə bilməyən idmançı, üzə bilməyən gənc ilk növbədə görmək istədiyi işin intonasiyasını, yəni əsas ahəngini tapa bilmədiyi üçün uğursuzluğa düçar olur. 

Və təbii ki, nəsrdə də intonasiya məsələsi çox ciddidir. 

Bütün mətnlərin bir “Biri var idi, bir yox idi” ahəngi var və oxucunu o saat ağuşuna alan deyilən fikirlərdən, göstərilən ustalıqdan əvvəl həmin ahəngdir. 

Beyinəqoşulmalara diqqət edin: hədəfdə həmişə məşhur adam var! 

Bu o deməkdir ki, beyinə qoşulan adamı sənət yanğısından çox, şöhrət düşündürür və bunun üçün məşhur adama bənzəməyi ən asan yol sayır. 

Təbii ki, səhv edir.

Yanılır. 

O, sənətə qeyri-ciddi yanaşdığı üçün sənətdən də adekvat cavab alır. 

Dünyanın ahəngini tutmağa çalışaq... 

Bunsuz olmayacaq... 

Nə sənətdə, nə yaşamda...   

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Azərbaycan və Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndələri görüşüblər

17 Avqust 2017 23:30

Fanatı müğənniyə görə köynəyini çırdı - VİDEO

17 Avqust 2017 23:18

Azərbaycan klublarının Avropa Liqasından qazancı açıqlanıb

17 Avqust 2017 23:12

Ər-Riyad Dohaya güzəştə getdi -

17 Avqust 2017 23:05

Barselonadakı terrorçu tutuldu

17 Avqust 2017 22:54

Barselonada baş vermiş terror aktında xəsarət alanların sayı 60 nəfərə çatıb

17 Avqust 2017 22:52

5 yaşlı Zeynəbin – FACİƏLİ ÖLÜMÜ - VİDEO

17 Avqust 2017 22:48

FİFA 2017-ci ilin ən yaxşı futbolçusu adına namizədlərin adlarını açıqlayıb

17 Avqust 2017 22:42

Venesuelada həbsxana qana boyandı -

17 Avqust 2017 22:39

Polis İspaniyada terror aktı törədən şəxsi saxlayıb

17 Avqust 2017 22:37

40 min illik qarışqa fosilindən hazırlanan təsbeh SATIŞA ÇIXARILDI

17 Avqust 2017 22:33

İspaniyadakı terrorçunun kimliyi bəlli oldu

17 Avqust 2017 22:29

Barselonada üç polisi maşın vurdu

17 Avqust 2017 22:24

Qurban Qurbanov: “Oyunçulardan tələbim bu idi ki…”

17 Avqust 2017 22:18

Barselonada avtomobil 3 polis əməkdaşını vurub

17 Avqust 2017 22:17

"Barselona"da ciddi itki -

17 Avqust 2017 22:15

Barselonanı qana bulayan terrorçunun şəxsiyyəti müəyyənləşib

17 Avqust 2017 22:06

Tramp bir tvitlə şirkətə 6 milyard dollar ZƏRƏR VERDİ

17 Avqust 2017 21:53

Barselonadakı terroru törədənin KİMLİYİ BİLİNDİ - FOTO

17 Avqust 2017 21:53

“Pul gəlmiş, papaq getmiş” – aparıcı saxta dostlarını IFŞA ETDİ

17 Avqust 2017 21:48

Barselonada avtomobili kütlənin üstünə sürən şəxsin kimliyi müəyyənləşdirilib

17 Avqust 2017 21:47

Oğlanlardan qaçdı.Meşədə itkin düşdü-

17 Avqust 2017 21:45

Ramil Quliyev ona yönələn ittihamlardan danışdı: "Eşitmişəm "fərari" deyirlər" - MÜSAHİBƏ

17 Avqust 2017 21:44

Ukraynadan Rusiyaya TERROR İTTİHAMI: strateji obyektlərin məhvi... – Plan MƏXFİLİKDƏN ÇIXARILDI

17 Avqust 2017 21:33

Vanqanın 2017-ci ildən sonra üçün DƏHŞƏTLİ PROQNOZlARI -

17 Avqust 2017 21:29

Azərbaycanda Qurban bayramı namazının vaxtı müəyyənləşdi

17 Avqust 2017 21:20

Gözəl qadın yoxsa yaraşıqlı kişi? - cinsini dəyişənlərdən İNANILMAZ FOTOLAR

17 Avqust 2017 21:18

"Titanik"in qəhrəmanları 20 il sonra bir arada - FOTOLAR

17 Avqust 2017 21:03

Barselonada mikroavtobusu kütlənin üzərinə sürdülər -

17 Avqust 2017 20:57

Barselonada yük maşını kütləyə çırpıldı, ölən və yaralananlar var - MÜSAHİBƏ

17 Avqust 2017 20:49

Luis Suarez bir ay yaşıl meydandan KƏNARDA QALACAQ

17 Avqust 2017 20:48

Suriya BMT-ni beynəlxalq koalisiyanı buraxmağa çağırdı

17 Avqust 2017 20:38

İran müdafiə nazirinin müavini: “Ballistik və qanadlı raketlər üzrə müdafiə potensialımızı artıracağıq”

17 Avqust 2017 20:37

Səidə Sultan mərhum xalq artistini yad etdi -

17 Avqust 2017 20:33

“VAZ” dirəyə çırpıldı, ər-arvad xəstəxanalıq oldu

17 Avqust 2017 20:29

"Ericsson" 25 minədək işçisini ixtisar edəcək

17 Avqust 2017 20:27

Azərbaycanın və Rusiyanın BMT yanında daimi nümayəndələri arasında görüş keçirildi

17 Avqust 2017 20:23

Ramiz Novruz -

17 Avqust 2017 20:15

Bir neçə saata... - Meteohəssas insanların DİQQƏTİNƏ!

17 Avqust 2017 20:13

Dağıstanda partlayış: ölənlər var

17 Avqust 2017 20:04

Bütün cəbhəboyu HÜCUM, iyirmi beş illik müharibənin SONU... – GÜNÜN SİYASİ XÜLASƏSİ

17 Avqust 2017 20:03

Aralıq dənizində 600 mühacir xilas edildi

17 Avqust 2017 20:00

“Polaroid” şirkəti bazara yeni məhsulları ilə qayıdır

17 Avqust 2017 19:53

Azərbaycan və ABŞ hərbi tibb mütəxəssislərinin görüşü keçirilib

17 Avqust 2017 19:52

Barselonada naməlum sürücü mikroavtobusu kütlənin üzərinə sürüb, xeyli sayda yaralı var

17 Avqust 2017 19:42

"ABŞ-la Çin arasında iqtisadi müharibə gedir -

17 Avqust 2017 19:38

Ekspert: "Həmsədrlər münaqişənin humanitar tərəflərinə daha çox diqqət yetirməlidirlər"

17 Avqust 2017 19:33

“Kopenhagen” klubunun “Qarabağ” komandasına qarşı şikayəti RƏDD EDİLDİ - RƏSMİ

17 Avqust 2017 19:23

"Azercell" 4G dəstəkli yeni smartfon kampaniyası keçirir

17 Avqust 2017 19:22

Terrorçular 20-dən çox polisi qətlə yetirdi

17 Avqust 2017 19:15