Moskva, yoxsa Vaşinqton? - Xəzər uğrunda ölüm-dirim SAVAŞI

Moskva, yoxsa Vaşinqton? - Xəzər uğrunda ölüm-dirim SAVAŞI
14:53 5 Oktyabr 2016
68 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Qartalla Dağ Keçisinin ÖLÜM DİRİM SAVAŞI - İNANILMAZ VİDEO (02 May 2017 18:18)

“Xəzərin dibində yalnız neft və qaz yoxdur, orada həmçinin Avropanın, hətta ABŞ-ın təhlükəsizliyinə açarlar var”.

Publika.az xəbər verir ki, bu fikirlə ABŞ-ın siyasi publisistikasının liderlərindən biri, ABŞ-ın xarici siyasət üzrə Duqlas və Sara Ellison Mərkəzinin direktoru Lyuk Koffi çıxış edib.

Baxmayaraq ki, Koffi şəxsi analitik strukturda işləyir, onun fikirlərinin çəkisi kifayət qədər böyükdür. Ona görə də onun məqaləsinin tezisləri Xəzərin bölünməsi məsələsində amerikapərəst mövqeyin başa düşülməsi baxımından maraqlı ola bilər.

Xəzərin statusunun müəyyənləşdirilməsi məsələsi SSRİ-nin dağılması ilə başlanıb və bu günə kimi Xəzərin statusu haqqında mübahisə davam edir: Xəzər dəniz, yoxsa göldür?

Koffi hesab edir ki, mübahisənin nəticəsi regionun enerji resurslarının hasili və emalına təsiri göstərəcək. Onun fikrincə, bu, Xəzəryanı ölkələrin təhlükəsizliyi və iqtisadiyyatı baxımından ABŞ-ın maraqlarına cavab verir.

Transxəzər qaz kəmərinin tikintisi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Kəmər İran və Rusiyadan yan keçərək Avropa ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirəcək. İyulda Xəzəryanı dövlətlərinin xarici işlər nazirlərinin görüşü oldu. Həmin görüşdə Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyinin başçısı 2017-ci ildə dənizin statusu üzrə razılaşmanı bağlamağı təklif edib.

Hərçənd, Vaşinqton bu danışıqlara cəlb edilməyib. “Amma ABŞTransxəzər qaz kəmərinin tikintisinə siyasi dəstək göstərərək vəziyyəti diqqətlə monitorinq edir”, - Lyuk Koffi bildirib.

Xəzər Avropanın Rusiyadan müstəqilliyinə açar kimi

Koffi Lyukun fikrincə, Xəzər fövqəladə əhəmiyyətli regiondur. O, qeyd edir ki, ABŞ-ın maraqları üçün əsas çağırışlar Rusiya və İrandır. Ekspert bildirir ki, region Avropa və Asiyanın əhəmiyyətli coğrafi və mədəni dördyol ayırıcısı, həmçinin iqtisadi və hərbi fəaliyyəti olduqca aktiv olan teatrdır.

Duqlas və Sara Ellison Mərkəzinin direktoru bu fikirdədir ki, regionun enerji potensialı Avropanın Rusiya və İrandan asılılığını azaltmaq üçün kifayət edir və bu, ABŞ-ın Xəzər siyasətinin əsas bəndidir.

“Bu, Avropanın təhlükəsizliyinə və ABŞ-ın NATO üzrə öhdəliyinə birbaşa təsir edir. “Dəniz, yoxsa göl?” haqqında danışıqların nəticəsi Mərkəzi Asiyadan Avropaya gələcək neft-qaz boru kəmərlərinin marşrutlarına güclü təsir edəcək. Transxəzər qaz kəməri Avropaya lazımlıdır, amma Rusiya və İran bu layihəni bloklamağa çalışır”, - o, bildirib.

Dəniz, yoxsa göl?

SSRİ-nin dağılması ilə Xəzərin sahilində daha üç dövlət - Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistan yarandı. Koffi Lyuk qeyd edir ki, beş ölkə ötən müddət ərzində Xəzərin bölünməsi məsələsində razılaşa bilməyib. Xəzərin statusu məsələsi – yəni, onun dəniz, yoxsa göl olması məsələsi hələ də həll edilməyib.

“Əgər Xəzər dənizdirsə, o halda dənizlərin bölünməsini nizama salan beynəlxalq qanunvericiliyi tətbiq etmək lazımdır. Bu zaman Qazaxıstan udmuş olacaq və Xəzərin 29,9 faizi ona çatacaq. Eyni bölgü üzrə Azərbaycan 20,7, Türkmənistan 19,2, Rusiya 15,6, İran isə 14,6 faizini əldə edəcək. Xəzər dəniz olaraq tanınacağı halda, hər ölkə mineralların geoloji kəşfiyyatı üçün öz sahillərindən 15 dəniz milinə, balıqçılıq üçün isə 10 dəniz milinə nəzarət edəcək. Dənizin digər ərazisi beş Xəzəryanı dövlət arasında bölüşdürülür. Xəzərdə vəziyyəti dəyişdirə biləcək istənilən qərar, məsələn, boru kəmərlərinin tikintisi üçün beş ölkənin razılığı tələb ediləcək”, - ekspert vurğulayıb.

O, sözügedən yanaşmanın rəqiblərinin olduğunu bildirib: “Rusiya və İran əmindir ki, Xəzər göldür”.

Lyuk Koffi Xəzər dövlətlərinin dəniz dibinin bəzi hissələrinin bölgüsü üzrə razılaşdığını xatırladır. Belə ki, 2014-cü ildə Rusiyanın Həştərxan şəhərində keçirilən Xəzər sammitində beş ölkə razılaşdı ki, ölkələrin suveren hüquqları geoloji kəşfiyyat və hasilat üçün 15 dəniz mili, balıqçılıq üçün 10 dəniz mili üzərinə yayılır.

Rəqabət aparan maraqlar

Azərbaycan və Qazaxıstan Xəzəri dəniz kimi bölmək istəyirlər. 2002-ci ildə bu ölkələr Rusiya ilə razılaşmaları imzalayaraq Xəzərdə milli sektorları tanıyıblar. 2015-ci ilin mayında Türkmənistan və Qazaxıstan Xəzərdə dəniz sərhədlərini uyğunlaşdırıb. Amma hazırda Türkmənistan və Azərbaycan, həmçinin Türkmənistan və İran arasında dəniz sərhədləri ilə bağlı mübahisələr qalır.

Ekspert bildirir ki, Rusiya daxili mübahisələrə görə məsələyə vahid münasibəti hazırlaya bilmir. Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyi Xəzəri göl hesab edir. Nazirlik güman edir ki, bu yanaşma regionda Rusiyanın üstün geosiyasi vəziyyətinin saxlanılmasına imkan yaradır. Rusiyanın Energetika Nazirliyi, həmçinin “Qazprom” və “Lukoyl” Xəzərin dəniz kimi tanınması üçün mübarizə aparır. Çünki bu, onlara regionda neft-qaz müqavilələri üçün mübarizə aparmaq imkanı verəcək.

Moskvanın mövqeyi “su ümumi, bölünmüş dib” kimi ifadə edilir. Rusiya bu siyasətlə dəniz səthində gəmiçilik hüquqlarını dəstəkləmək niyyətindədir. Bu siyasət neft və qaz məsələlərini həll etmək üçün daha praqmatikdir. Azərbaycan və Qazaxıstan bu tezislə razılaşıb.

Sahil xətti ən qısa olan İran üçün Xəzər birmənalı olaraq göldür. İran 1921 və 1940-cı il müqavilələrinə istinad edir.

ABŞ nə etməli?

Xəzər Avropa və Asiya arasında yerləşir. Lyuk Koffi qeyd edir ki, ABŞ-ın müttəfiqlərinin olduğu bu iki bölgə enerji resurslarının ən çox sərf edildiyi bazarlardır.

ABŞ-ın nə etməli olduğuna gəlincə, ekspert təklifləri aşağıdakılardır:

- Regionda öz mövcudluğunu gözəçarpan dərəcədə artırmaq. Başlanğıc olaraq, ABŞ rəsmilərinin regiona yüksək səviyyəli səfərləri təşkil edilə bilər. Birləşmiş Ştatların rəsmiləri ən yüksək səviyyədə bölgəyə daha çox göndərilməlidir.

- Problemin (Xəzərin statusu məsələsi –red.) dinc sülh və ən sürətli həllini dəstəkləmək. Bu, regionun enerji təhlükəsizliyi üzrə vəziyyətini yaxşılaşdıracaq və potensial problemlərin mənbəyini aradan qaldıracaq.

- Transxəzər qaz kəmərinin tikintisi layihəsinə siyasi dəstəyi təklif etmək. Çünki Avropa Rusiya qazına alternativlər axtarır.

“Baxmayaraq ki, Xəzər haqqında danışıqlar onilliklər boyunca aparılır, geosiyasi vəziyyətdə heç nə dəyişmir. Hətta, Xəzəryanı ölkələrin Qazaxıstanda keçirdiyi son görüş də ümid vermədi. Hər halda, Xəzər Amerikanın özünün və onun müttəfiqlərinin energetika təhlükəsizliyinin təminatı üçün böyük potensiala malikdir”, - Lyuk Koffi yekunlaşdırıb.

Ömər Dağlı

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Alimlərə əlavə ödənişlərin verilməsi ilə bağlı XƏBƏR

29 İyun 2017 11:57

Nazirlərin iyul ayı üçün qəbul cədvəli açıqlanıb

29 İyun 2017 11:57

Təhsil naziri universitetlərin yeni statusundan danışdı

29 İyun 2017 11:54

Dünya ölkələrinin hərbi gücü: Ermənistan 95, Azərbaycan… - REYTİNQ

29 İyun 2017 11:53

"Universitetlər islahatların fəal aktorlarına çevrilməlidirlər"

29 İyun 2017 11:52

"Qəbələ"nin istədiyi hollandiyalı klubundan ayrılır

29 İyun 2017 11:52

Futbol üzrə Azərbaycan millisi yenidən Joze Alesio Da Silvaya həvalə olunub

29 İyun 2017 11:52

“AzerGold” ikinci partiya qızıl-gümüş satışından 21 mln. dollar qazanıb

29 İyun 2017 11:52

45 yaşlı azərbaycanlı model ən seksual FOTOLARINI paylaşdı

29 İyun 2017 11:48

Məhkəmənin sərt qərarı: 13 nəfər ölüm hökmü aldı, 8-i güllələndi - VİDEO - FOTO

29 İyun 2017 11:47

"Zirə" Avropada "siftə" edir - YENİLƏNİR

29 İyun 2017 11:47

Nazirdən GİLEY: "Professor-müəllim heyəti tərəfindən alınan patentlərin sayı digər ölkələrlə müqayisədə aşağıdır"

29 İyun 2017 11:47

Xəyanət edən qadınlara qarşı ərlərindən QƏRİBƏ ADDIM - FOTOLAR

29 İyun 2017 11:43

Magistrlara 10 iyula kimi vaxt verildi

29 İyun 2017 11:43

Siyavuş Novruzov: "Bəzən gənclər universitetlərə təhsil almağa deyil, diplom almağa gedirlər"

29 İyun 2017 11:42

"BBC Travel" Bakı və Abşeronun görməli yerləri barədə reportaj dərc edib

29 İyun 2017 11:42

"Qarabağ"ın oyunu canlı yayımlanacaq

29 İyun 2017 11:42

Rumıniyanın Azərbaycandakı səfirliyi bir sıra konsulluq xidmətlərini müvəqqəti dayandırıb

29 İyun 2017 11:42

FİA Sebastyan Fettelin yenidən cəzalandırılması məsələsinə 30 yaşının tamamlandığı gün baxacaq

29 İyun 2017 11:37

“Qaradağ Tikinti Materialları” ASC-nin rəhbərliyi yenidən formalaşdırılacaq

29 İyun 2017 11:37

Avropadan Çinə şok transfer: 160 milyon

29 İyun 2017 11:37

Supermarketin tualetindən qadın cəsədi tapıldı - 3 gün orada qalıb - FOTO

29 İyun 2017 11:37

“Sony Xperia” smartfonları sifətin “3D” tanınması texnologiyası ilə təchiz ediləcək

29 İyun 2017 11:35

Min dərdin dərmanı ispanaq...

29 İyun 2017 11:33

Neslihanın əri ilə romantik anları - FOTO

29 İyun 2017 11:32

BŞTİ I sinfə qəbulda lisey və gimnaziyaları seçən uşaqların imtahanlardan keçmədikləri halda sonrakı aqibətlərinin necə olacağına aydınlıq gətirib

29 İyun 2017 11:32

Dəhşətli qəzada ölən şəxs sabiq AFFA prezidentinin yaxın qohumu imiş - YENİ FAKTLAR

29 İyun 2017 11:29

Rusiya yaxın 10 ildə.. - Məruzə məxfilikdən ÇIXARILDI

29 İyun 2017 11:28

Hadisəni məyus edən ölüm - FOTO

29 İyun 2017 11:27

Məhəbbət Vəliyeva: "Məktəbəhazırlıq qruplarında ərazi prinsipinin tədbiq edilməsi yeni tədris ili üçün mümkün olmayacaq"

29 İyun 2017 11:27

İndoneziya vətəndaşlara xidmət göstərilməsi sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədir

29 İyun 2017 11:27

Məşhur aktyor ata oldu - FOTO

29 İyun 2017 11:27

Putin Türkmənistan liderinə orden verdi

29 İyun 2017 11:23

Şəhidin son görüntüləri, son atəşi...

29 İyun 2017 11:23

Nazir: "Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin potensialı artırılacaq"

29 İyun 2017 11:22

Ronaldu iki uşaq atası olduğunu təsdiqlədi - FOTO

29 İyun 2017 11:22

Məşhur qrupun solisti vəfat etdi - FOTO\VİDEO

29 İyun 2017 11:18

Azərbaycanda bir mənzilin bir neçə nəfərə satılmasına nəzarət gücləndirilir

29 İyun 2017 11:17

Təhsil İdarəsinin müdiri: "Bəzi məktəblərdə vəziyyət gərgindir"

29 İyun 2017 11:17

ABŞ senatorları Kasperski antivirusundan hərbi məqsədlər üçün istifadənin qadağan olunmasını tələb edib

29 İyun 2017 11:17

Aygünün makiyajsız halı - FOTO

29 İyun 2017 11:17

İki il ard-arda eyni bikinini geyinən aktirsa "hədəf" oldu - FOTO

29 İyun 2017 11:12

Vatikanın xəzinadarı uşaqbazlıqda suçlanır - BÖYÜK QALMAQAL - VİDEO - FOTO

29 İyun 2017 11:12

Bəy toy günü gəlin əvəzinə başqasını öpdü - VİDEO

29 İyun 2017 11:12

Bakıda avtosalonların ŞOK fırıldağı

29 İyun 2017 11:12

Ağdaşda ağır qəza: ölən var

29 İyun 2017 11:09

Quru əməliyyatı an məsələsidir - HƏDƏFLƏR MÜƏYYƏN EDİLDİ - VİDEO

29 İyun 2017 11:08

Qatarda bomba həyəcanı

29 İyun 2017 11:06

Sabah Milli Məclisin növbədənkənar sessiyasının sonuncu iclası keçiriləcək

29 İyun 2017 11:02

"Magistraturaya qəbul olunanların sayı artıb" - Nazir

29 İyun 2017 10:59