ABŞ və Rusiyanın "peşkaları": Nizamnaməsiz işləyən baş katiblər

ABŞ və Rusiyanın "peşkaları": Nizamnaməsiz işləyən baş katiblər
18:48 6 Oktyabr 2016
44 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Bu gün dünyanın ən ali beynəlxalq qurumuna – Birləşmiş Millətlər Təşkilatına (BMT) ən azından beş il rəhbərlik edəcək şəxsin adı rəsmiləşəcək. Amma demək olar ki, bu şəxsin adı məlumdur.

BMT Təhlükəsizlik Şurasının üzvləri Portuqaliyanın keçmiş baş naziri Antoniu Quttereşin namizədliyinin dəstəklənməsi məsələsində razılığa gəliblər. Beləliklə, oktyabrın 6-da baş tutacaq seçkidə Antoniu Quttereş BMT baş katibi postuna əsas namizəddir.

BMT-nin baş katib vəzifəsi üçün 10 nəfər mübarizə aparırdı. Onlardan beşi qadın idi. Namizədlərdən yeddisi Şərqi Avropanı təmsil edirdi: Srcan Kərim (Makedoniya), Danilo Türk (Sloveniya), İrina Bokova və Kristalina Georqiyeva (Bolqarıstan), Natalya German (Moldova), Vuk Yeremiç (Serbiya) və Miroslav Layçak (Slovakiya).

Helen Klark Yeni Zellandiya, Susana Malkorra isə Argentinanı təmsil edirdi. BMT-nin yeni baş katibi işinə 2017-ci il yanvarın 1-də başlayacaq.

Antoniu Quttereş kimdir?

Antoniu Quterreş Portuqaliyanın keçmiş baş naziri və BMT-nin Qaçqınlar İşi üzrə Ali Komissardır.

Antoniu Quterreşin iş üslubu ilə yaxşı tanış olanların sözlərinə görə, o, BMT-yə yeni nəfəs gətirə bilər. Hansı ki, təşkilat buna kəskin ehtiyac duyur. Geniş tamaşaçı isə onun haqqında daha az məlumatlıdır. Antoniu Manuel de Oliveyra Quterreş 1949-cu ildə Lissabonda doğulub. O, Ali Texniki İnstitutda mühəndislik və fizika üzrə təhsil alıb. 1971-ci ildə ali məktəbi bitirib və böyük müəllim vəzifəsində akademik karyeraya başlayıb.

1974-cü ildə katolik şövqlü Quterreş Sosializm Partiyasına daxil olur və tezliklə özünü tamamilə siyasətə həsr etməyə qərar verir. 1995-ci ildə - sosialistlərin birinci katibi postuna seçilməsin 3 il sonra Portuqaliyanın baş naziri olur və 2002-ci ilə qədər bu vəzifədə qalır.

2005-2015-ci illərdə isə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali komissarı olub. Doğma portuqal dilindən başqa ispan, fransız və ingilis dillərini bilir.

Onun rəhbərliyi illərində BMT-nin Qaçqınlar İşi üzrə Ali Komissarlığının Cenevrədəki qərargahda məmurların sayı azalıb. Ekspertlər qeyd edir ki, komissarlıq “qaynar nöqtələr”ə öz əməkdaşlarını göndərərək beynəlxalq böhranlar reaksiya vermə qabiliyyətini yaxşılaşdırıb. O, baş komissar olaraq yorulmadan dünyanın ən inkişaf etmiş və zəngin ölkələrinin hökumətlərini resurslarını münaqişələrdə və təbii fəlakətlərdə zərər çəkən insanlara yardıma ayırmağa inandırırdı.

Antoniu Quterrreşin 1998-ci ildə xərçəng xəstəliyindən həyatını itirən birinci arvadından iki uşağı var. O, 2001-ci ildə yenidən evlənib və ikinci nikahdan bir oğlu var.

Putinin “kommunist müttəfiqi” necə sıradan çıxarıldı?

BMT-nin yeni birinci katibi vəzifəsinə çoxları ilk dəfə bir qadının seçiləcəyini gözləyirdilər. Bundan başqa, BMT-nin səkkiz birinci katibindən indiyə qədər heç biri Şərqi Avropa dövlətlərini təmsil etməyib. Rusiya da yeni baş katibin Şərqi Avropa regionundan seçilməsini istəyirdi. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov da namizədlərin müəyyən olunmasına başlananda, sözügedən təkliflə çıxış etmişdi.

YUNESKO-nun baş direktoru İrina Bokova bu baxımdan Moskva üçün ən ideal namizəd hesab olunurdu. Rusiya prezidenti Vladimir Putinin “müttəfiqi” sayılan, keçmiş kommunist İrina Bokova BMT-nin baş katibi vəzifəsinə namizədlər arasında da favorit hesab olunurdu. Bokova SSRİ dövründə “Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin toplama meydançası” adlandırılan Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda (MDBMİ) təhsil alıb.

Bu ilin aprelində “Daily Mail” nəşrinin əlinə məxfi sənədlər düşür. Sənədlərdə göstərilir ki, Bokova öz yaxın ətrafındakı şəxsi müavini təyin etməyə çalışırdı. Britaniya diplomatları YUNESKO-nun 63 yaşlı başçısı barəsində araşdırmalara başlamağı tələb etmişdilər.

Daha əvvəl isə YUNESKO-nun baş katibinin Nyu-Yorkun bahalı Menhetten hissəsində iki mənzil alması xəbəri onun gəlirlərilə bağlı araşdırmaya rəvac verib. Araşdırmalar göstərib ki, onun və ailə üzvlərinin birlikdə gəliri yemədən, içmədən bu mənzillərdən yalnız birinin alınmasına güclə imkan verərdi. Bütün bunlar isə Putinin “müttəfiqi”nin şanslarını sıfıra endirdi.

BMT-nin indiki rəhbəri Pan Gi Mun da özündən sonra təşkilatın başında qadın görmək arzusunda olduğunu bildirmişdi.

Tarixə nəzər: kimlər BMT-nin baş katibi olub?

Картинки по запросу BMT-nin baş qərargahı

İndiyədək BMT-nin 8 baş katibi olub. Onlar aşağıdakılardır:

1. Trüqve Halvdan Li (Norveç – Qərbi Avropa regionu): 2 fevral 1946 - 10 noyabr 1952

2. Daq Hammarseld (İsveş – Qərbi Avropa regionu): 10 aprel 1953 – 18 sentyabr 1961

3. U Tan (Birma – Asiya regionun): 30 noyabr 1961 – 1 yanvar 1972

4. Kurd Valdhaym (Avstriya – Qərbi Avropa regionu): 1 yanvar 1972 – 1 yanvar 1982

5. Havyer Peres de Kuelyar (Peru – Cənubi Amerika regionu): 1 yanvar 1982 – 1 yanvar 1992

6. Butros Butros Qali (Misir – Afrika regionu): 1 yanvar 1992 – 1 yanvar 1997

7. Kofi Annan (Qana – Afrika regionu): 1 yanvar 1997 – 1 yanvar 2007

8. Pan Gi Mun (Koreya Respublikası – Asiya regionu): 1 yanvar 2007 – hazırda vəzifədədir və səlahiyyət müddəti 2017-ci il 1 yanvar tarixində başa çatır.

BMT baş katibinin səlahiyyət müddəti 5 ildir və bir şəxs iki dəfədən artıq bu vəzifəyə seçilə bilməz. Siyahıdan göründüyü kimi, birinci, ikinci və altıncı baş katibdən başda, digərləri bu vəzifədə 5 il qala biliblər.

BMT baş katibləri nizamnamədə və vəzifə başında

Birinci katib BMT-nin ideallarının simvoludur və dünya xalqlarının, xüsusilə əhalinin zəif və kasıb təbəqələrinin hüquqlarını müdafiə etməlidir. Nizamnaməyə əsasən, baş katib BMT-nin əsas orqanları olan Baş Assambleya, Təhlükəsizlik Şurası, İqtisadi və İctimai Şura, Qəyyumluq Şurası, Beynəlxalq Məhkəmə və Katiblik tərəfindən müəyyənləşdirilən funksiyalar üzrə hərəkət edir. Nizamnamə baş katibə beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin təmin olunması üzrə istənilən məsələlərlə bağlı Təhlükəsizlik Şurasına müraciət etməyə səlahiyyət verir. O, nizamnaməyə görə, təşkilatın “birinci inzibati şəxsi” olduğundan dünyada təhlükəsizliyin təmin olunmasında cavabdeh şəxslərdən biridir.

Lakin BMT baş katiblərinin əksəriyyəti super dövlətlərin – “soyuq müharibə” dövründə ABŞ və Rusiyanın, daha sonra isə ABŞ və Rusiyanın maraqları üzündən dünyada təhlükəsizliyin təmin olunması məsələsində üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirə bilməyib.

Trüqve Halvdan Li Koreya müharibəsini dayandırmağa, Qərbi Berlinin mühasirəsi, Kəşmir böhranı və İsrail-Fələstin münaqişələrini həll etməyə çalışırdı. Lakin ABŞ və SSR-nin təzyiqi altında 1952-ci ilin noyabrında istefa verib.

Daq Hammarseldin baş katibliyini də dünyada təhlükəsizliyin təminatı üçün qismən müsbət hesab etmək olar. BMT 1956-cı ildə ərəb-İsrail müharibəsinin qarşısını ala bilməsə də, sonradan sülhə nail olur və özünün fövqəladə qüvvələrini Misir-İsrail sərhədlərində yerləşdirir. Bu əməliyyat BMT-nin ilk sülh əməliyyatı oldu və gələcək çoxsaylı sülh əməliyyatları üçün model oldu. Baş katib 1959-1960-cı illərdə Afrikanın problemləri ilə məşğul oldu. Lakin onun fəaliyyəti də həm ABŞ-ı, həm də SSRİ-ni qane etmirdi. Hətta SSR-nin rəhbəri Nikita Xruşşov qərb dövlətləri, sosializm düşərgəsi və “üçüncü dünya” ölkələrinin hərəsindən bir nəfər olmaqla BMT-yə üç nəfərin rəhbərlik etməsini təklif etdi. Lakin bu təklif rədd edildi. Xruşşov yenidən BMT-nin baş katibinə hücumlarla çıxış etdi və bildirdi ki, istefa vermək üçün onun cəsarəti çatmır.

U Tan 1962-ci ildə Karib böhranının həllində və Konqoda vətəndaş müharibəsinin başa çatdırılmasında önəmli rol oynadı. Tan Cənubi Afrikada ayrı-seçkiliyin qızğın tənqidçisi idi. O, BMT-nin İnkişaf Proqramı daxil olmaqla bir çox proqramların əsasını qoydu.

SSRİ ilə yaxşı münasibətdə olan Kurd Valdhaymın baş katibliyi “soyuq müharibə”nin ən qızğın vaxtları idi. 1973-cü ildə növbəti ərəb-İsrail müharibəsi baş verir. Onun xələfi Havyer Peres de Kuelyar və Butros Butros Qali da beynəlxalq proseslərə təsir baxımından çox zəif idi. Havyer Peres de Kuelyar “Səhrada tufan” əməliyyatının qarşısını ala bilmədi. Xüsusilə, Butros Qalinin vəzifə dövrü SSRİ-nin dağılmasından sonra illərdə təsadüf etdiyindən və prosesin daha qansız keçməsi baxımından onun üzərinə daha çox iş düşürdü. Onu tənqid edirdilər ki, BMT sülhməramlılarının ləng davranması soyqırımın qarşısını almağa imkan vermədi.

Kofi Annan BMT-də islahatlar aparmağa çalışırdı, amma müvəffəqiyyətsizliyə uğradı. O, 2003-cü ildə İraqa ABŞ-ın başçılığı ilə koalisiyanın müdaxiləsinə qarşı çıxırdı. Kofi Annanın Kipr məsələsinin həlli üzrə irəli sürdüyü “Annan Planı”da müvəffəqiyyətsizliyə uğradı. Yunan tərəfi plana qarşı çıxdı.

İndiki baş katib – Pan Gi Mun isə BMT-nin 8 baş katibi arasında ən passivlərindən biri hesab olunur.

Nobel mükafatçıları

BMT-nin baş katibləri arasında iki nəfər Nobel Sülh mükafatına layiq görülüb. Bunlar Daq Hammarseld və Kofi Annandır.

Daq Hammarseld ölümündən sonra Nobel Sülh Mükafatına layiq görülmüş ilk şəxsdir (1961-ci ilin sentyabrında sülh danışıqları üçün Afrikaya yola düşən Hammarşeld ayın 17-dən 18-ə keçən gecə Ndola yaxınlığında, Şimali Rodeziya (indiki Zimbabve) ərazisində təyyarə qəzasına uğrayıb). Kofi Annan isə 2001-ci ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülüb.

Ömər Dağlı

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Ukraynadan Rusiyaya TERROR İTTİHAMI: strateji obyektlərin məhvi... – Plan MƏXFİLİKDƏN ÇIXARILDI

17 Avqust 2017 21:33

Vanqanın 2017-ci ildən sonra üçün DƏHŞƏTLİ PROQNOZlARI -

17 Avqust 2017 21:29

Azərbaycanda Qurban bayramı namazının vaxtı müəyyənləşdi

17 Avqust 2017 21:20

Gözəl qadın yoxsa yaraşıqlı kişi? - cinsini dəyişənlərdən İNANILMAZ FOTOLAR

17 Avqust 2017 21:18

"Titanik"in qəhrəmanları 20 il sonra bir arada - FOTOLAR

17 Avqust 2017 21:03

Barselonada mikroavtobusu kütlənin üzərinə sürdülər -

17 Avqust 2017 20:57

Barselonada yük maşını kütləyə çırpıldı, ölən və yaralananlar var - MÜSAHİBƏ

17 Avqust 2017 20:49

Luis Suarez bir ay yaşıl meydandan KƏNARDA QALACAQ

17 Avqust 2017 20:48

Suriya BMT-ni beynəlxalq koalisiyanı buraxmağa çağırdı

17 Avqust 2017 20:38

İran müdafiə nazirinin müavini: “Ballistik və qanadlı raketlər üzrə müdafiə potensialımızı artıracağıq”

17 Avqust 2017 20:37

Səidə Sultan mərhum xalq artistini yad etdi -

17 Avqust 2017 20:33

“VAZ” dirəyə çırpıldı, ər-arvad xəstəxanalıq oldu

17 Avqust 2017 20:29

"Ericsson" 25 minədək işçisini ixtisar edəcək

17 Avqust 2017 20:27

Azərbaycanın və Rusiyanın BMT yanında daimi nümayəndələri arasında görüş keçirildi

17 Avqust 2017 20:23

Ramiz Novruz -

17 Avqust 2017 20:15

Bir neçə saata... - Meteohəssas insanların DİQQƏTİNƏ!

17 Avqust 2017 20:13

Dağıstanda partlayış: ölənlər var

17 Avqust 2017 20:04

Bütün cəbhəboyu HÜCUM, iyirmi beş illik müharibənin SONU... – GÜNÜN SİYASİ XÜLASƏSİ

17 Avqust 2017 20:03

Aralıq dənizində 600 mühacir xilas edildi

17 Avqust 2017 20:00

“Polaroid” şirkəti bazara yeni məhsulları ilə qayıdır

17 Avqust 2017 19:53

Azərbaycan və ABŞ hərbi tibb mütəxəssislərinin görüşü keçirilib

17 Avqust 2017 19:52

Barselonada naməlum sürücü mikroavtobusu kütlənin üzərinə sürüb, xeyli sayda yaralı var

17 Avqust 2017 19:42

"ABŞ-la Çin arasında iqtisadi müharibə gedir -

17 Avqust 2017 19:38

Ekspert: "Həmsədrlər münaqişənin humanitar tərəflərinə daha çox diqqət yetirməlidirlər"

17 Avqust 2017 19:33

“Kopenhagen” klubunun “Qarabağ” komandasına qarşı şikayəti RƏDD EDİLDİ - RƏSMİ

17 Avqust 2017 19:23

"Azercell" 4G dəstəkli yeni smartfon kampaniyası keçirir

17 Avqust 2017 19:22

Terrorçular 20-dən çox polisi qətlə yetirdi

17 Avqust 2017 19:15

Ölkədə çılpaq çimərliklərin sayı durmadan artır

17 Avqust 2017 19:13

Göygöldə dəhşətli qətl - qadının başını kəsdilər

17 Avqust 2017 19:03

“Ona elə işgəncələr verdilər ki...” – Saakaşvili barədə ŞOK İTTİHAM

17 Avqust 2017 18:58

Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin gündəlik orta ötürücülüyü 6% artıb

17 Avqust 2017 18:57

Azərbaycanlı və erməni "vor-zakon"lar arasında miras davası - FOTOLAR

17 Avqust 2017 18:53

Göygöldə dəhşətli QƏTL: birinin başı kəsildi, o biri isə...

17 Avqust 2017 18:49

Dünyanın ilk mavi şərabı istehsal edildi

17 Avqust 2017 18:43

Ağsu rayonuna 5,8 milyon manat

17 Avqust 2017 18:32

Duzlu suya 220 volt enerji verilsə, nə baş verər?

17 Avqust 2017 18:30

Zaxarova: "Dağlıq Qarabağ məsələsi Rusiyanın xarici siyasət prioritetlərinə aiddir"

17 Avqust 2017 18:28

Mübariz Mənsimov övladları ilə Bodrumda - VİDEO

17 Avqust 2017 18:27

Göygöldə bir nəfərin başı kəsilərək bədənindən ayrılıb, daha birinə ağır xəsarətlər yetirilib

17 Avqust 2017 18:27

Bu səhvə görə 600-dan çox bal toplayıb qəbul olmadılar

17 Avqust 2017 18:25

Göygöldə 25 yaşlı qız sevgilisi ilə birlikdə atasını döyərək bıçaqlayıb

17 Avqust 2017 18:22

Ağdaşda yol qəzası baş verib, 3 nəfər xəsarət alıb

17 Avqust 2017 18:22

Boliviyanın xarici işlər naziri Azərbaycana gəlir

17 Avqust 2017 18:19

III Dünya müharibəsi bitdi: Putinin sevimli silahı və ABŞ-ın ikinci Perl-Harbor FACİƏSİ

17 Avqust 2017 18:18

"Barselona" yeni transferini rəsmən açıqladı: 40 milyon

17 Avqust 2017 18:17

BolqarıstanTürkiyə ilə sərhədə əsgər göndərir

17 Avqust 2017 18:12

Kosmosda əylənən astronavt: Meyvə şirəsi içmək istədi, amma... - VİDEO

17 Avqust 2017 18:08

Bölgə gəncləri üçün “Təlim məktəbi” layihəsinin ilk mərhələsi başa çatıb

17 Avqust 2017 18:07

"Azəravtoyol"a 5,8 milyon manat ayrıldı - SƏRƏNCAM

17 Avqust 2017 18:04

Sudan Prezidenti İlham Əliyevi təbrik edib

17 Avqust 2017 18:00