SSRİ 500 min vətəndaşı necə "yox" etdi? DƏHŞƏTLİ FAKTLAR - FOTOLAR

SSRİ 500 min vətəndaşı necə "yox" etdi? DƏHŞƏTLİ FAKTLAR - FOTOLAR
17:48 7 Oktyabr 2016
82 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

SSRİ-ni dünyaya rəngli formada təqdim edən jurnal – FOTOLAR (16 Aprel 2017 15:03)

Böyük Vətən Müharibəsi illərində 5 milyondan çox SSRİ vətəndaşı ölkə sərhədlərindən kənarda idi. Onlardan bəziləri əsir və girov düşmüş, bəziləri isə sovet rejimindən narazı olduqlarından ölkəni tərk etmişdilər. Bu yaxınlarda açılmış arxiv materialları əsasında bir sıra faktlar üzə çıxıb. Məlum olub ki, müharibə başa çatdıqdan sonra 500 min SSRİ vətəndaşı Vətənə qayıtmayıb. Elə bu səbəbdən də diktator Stalin Yalta konfransında müttəfiq ölkələrə ərazilərindəki sovet vətəndaşlarının geri qaytarılmasını təkid edirdi. Lakin bu insanları vətəndə faşist düşərgələrindəki işgəncə və məhrumiyyətlər gözləyirdi.

Publika.az “Anarın müəllif araşdırması” layihəsi çərçivəsində SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina etmiş sovet vətəndaşlarının və digər insanların həyatı ilə bağlı faktları təqdim edir.

Yalta qurbanları

Repatriantların (əsirlikdən, mühacirətdən vətənə qayıtmış adamların) və hərbi əsirlərin SSRİ-yə qaytarılması məsələləri 1945-ci ilin fevralında keçrilən Yalta konfransındın əsas müzakirə mövzularından biri idi. SSRİ rəhbərinin inadlı mövqeyindən sonra konfransda iştirak edən digər ölkələrin liderləri bəyan etdilər ki, vətənə qaytarılma məcburi olmalıdır.

Nəşrlərdə və kitablarda repatriantları bu səbəbdən bəzən "Yalta qurbanı", Çörçil və Ruzvelti isə "Stalinin cinayətinin şərikləri” adlandırırlar.

Bununla yanaşı, konfransda kimlərin repatriant adlandırılması məsələsi də həllini tapdı.

SSRİ-nin rəsmi statistikasına əsasən, 1946-cı ilin 1 martında repatriantların sayı “ölkənin daxilində yerləri dəyişdirilmiş” (yəni sürgün, deportasiya olunmuş) ilə birlikdə 5352963 nəfər idi. Əgər sürgün, deportasiya olunmuşları nəzərə almasaq, ölkədə 4199488 repatriant vardı. Onlardan 2660013 nəfəri mülki, 1539475 nəfəri isə hərbçilər idi.

1946-cı ilin avqustunda yaşayış yerlərinə 3322053 repatriant qaytarılmışdı. O cümlədən 1578570 nəfər Rusiyanın ayrı-ayrı ərazilərinə, 1145484 nəfər Ukraynaya, 332301 insan Belarusa, 48780 Litvaya, 54 621 vətəndaş Latviyaya, 14321 nəfər Estoniyaya, 45945 nəfər Moldovaya, 4679 insan Gürcüstana, 4204 nəfər Azərbaycana, 2045 nəfər Ermənistana, 43501 nəfər Qazaxıstana, 4780 nəfər Özbəksitana, 8455 vətəndaş Tacikistana, 901 nəfər Qırğızıstana, 723 nəfər Türkmənistana və 362 nəfər Karel-Fin SSRİ-yə yerləşdirilmişdi.

Kütləvi repatriasiya 1946-cı ilin birinci yarısında başa çatdı. Proses bundan sonra kütləvi hal almadı. Lakin az-az da olsa, davam etdi. Məsələn, 1952-ci ilin iyuluna qədər 4305035 nəfər Vətənə qaytarılmışdı.

“Şərqlilər” və “qərblilər”

Repatriantların hamısı şərti olaraq “şərq”lilərə və “qərb”lilərə bölünürdü. “Şərqlilər” 1939-cu ilin sentyabrına qədər SSRİ-də yaşayanlar, "qərblilər" isə Sağ sahil Moldovası, Qərbi Ukrayna, Qərbi Belarus, Baltikyanı və şimali Bukovina sakinləri idilər. Bu qruplar bir-birindən kəskin dərəcədə fərqlənirdi.

Araşdırmaçıların sözlərinə görə, “şərq”lilərin ən azı 80 faizi vətənə qaytarılmanın könüllülüyü halında SSRİ-yə qayıtmağa məmnuniyyətlə razılıq verərdilər. Lakin "qərblilər” arasında vətənə qayıtmaq istəməyənlər üstünlük təşkil edirdilər.

Böyük Vətən Müharibəsi başa çatdıqdan sonra 5 milyon sovet vətəndaşı ölkə sərhədlərindən kənarda idi. Onların 3 milyondan çoxu müttəfiqlərin (ABŞ və Britaniyanın) nəzarət etdiyi ərazilərdə qalmışdı. İki milyona qədər insan isə SSRİ-nin və Avropa ölkələrinin nəzarəti altında olan ərazilərdə idi. SSRİ-nin “şərq fəhlələri” adlandırılan qrup zorla Almaniyaya və digər ölkələrə aparılaraq icbari əməyə cəlb edilmişdilər.

Bununla yanaşı, SSRİ-yə qayıtmaq istəməyənlərdən bəziləri Britaniya və ABŞ-ın xüsusi xidmət orqanları tərəfindən ələ alınmışdı. Onlar repressiyaların, təqib və ölüm düşərgələrinin gözlədiyi vətənə geri qayıtmaq istəmirdilər.

Həmçinin təxminən 1,7 milyon hərbi əsir və yüz minlərlə sovet vətəndaşı SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina edirdi. Məcburi qaydada həyata keçirilən repatriasiya bir sıra xoşagəlməz tendensiyalarla müşayiət olunurdu. Belə çıxırdı ki, əgər əsir və girovların vətənə dönüşü könüllü şəkildə həyata keçirilsəydi, daha çox insan SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina edərdi. Bunu Moskvada da çox yaxşı anlayırdılar. Bütün dünyanın “qırmızı bəla” adlandırdığı sovet rejiminin təhdidlərinə, məcburi şəkildə həyata keçirilən köçürülmələrinə baxmayaraq yarım milyona yaxın insan ölkəyə qayıtmadı. Lakin Almaniyaya (Qərbi Almaniyaya), Avstriyaya və digər ölkələrə sığınmış sovet vətəndaşlarının oradakı aqibəti də acı oldu. Belə ki, 40-cı illərin sonlarında bu insanlar qərb cəmiyyətinə də uyğunlaşa bilməyib acınacaqlı durumla üzləşdilər. Onlar artıq heç kimə lazım deyildilər.

Bu məsələdə ən qalmaqallı məqam kazakların vətənə qaytarılması prosesi idi.1945-ci ilin iyununa olan məlumata görə, 50 min ağ qvardiyaçı ölkədən kənarda idi.

Böyük Vətən Müharibəsi başa çatdıqdan sonra, 1945-ci ilin 26 mayında Lavrenti Beriya Stalin və Molotovu Britaniyanın 40 min sovet kazakını qəbul etməsi haqda məlumatlandırdı. SSRİ-dəki kazaklar isə “NKVD”nin “süzgəci”ndən keçməli idilər. Vətəndə onları yeni əzablar, işgəncələr, “xalq düşməni” dalğası gözləyirdi. Ta Stalinin öləcəyi, Xruşşovun ölkədə özünə dəstək qazanması üçün həyata keçirəcəyi repressiya qurbanlarının bağışlanması qərarının qəbulu gününə qədər.

Anar Tağıyev

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Adolf Hitler ölməyib -

25 İyun 2017 21:53

Darçın yağının faydaları

25 İyun 2017 21:52

Evə soxulub ana və qızı bıçaqlayan tutuldu

25 İyun 2017 21:47

Saqqız çeynəməyin faydaları

25 İyun 2017 21:47

Lənkəranda qətl törədən şəxs Bakıda tutuldu

25 İyun 2017 21:44

İsrail hərbiçiləri sərhəddə Suriya mövqelərinə hücum edib

25 İyun 2017 21:43

Konfederasiyalar Kuboku: Yarımfinal cütlükləri bəlli oldu

25 İyun 2017 21:42

Lexus CT 200h-ı təkmilləşdirib - FOTO

25 İyun 2017 21:37

Yuxarı Şirvan kanalında naməlum kişi meyiti tapılıb

25 İyun 2017 21:32

19 yaşlı aktrisa alış-verişdə - FOTO

25 İyun 2017 21:32

Almaniyadan Ərdoğanın mühafizəçilərinə QADAĞA

25 İyun 2017 21:23

İlan sancması zamanı nə etməli?

25 İyun 2017 21:22

Android telefonları olanlar -

25 İyun 2017 21:20

Bakıda iraqlı turistin meyiti tapıldı

25 İyun 2017 21:19

Kanada vətəndaşı Azərbaycan mahnılarına aşiqdir - VİDEO

25 İyun 2017 21:17

Bakıda işıqfora məhəl qoymayan sürücü qəza törətdi - VİDEO

25 İyun 2017 21:17

Diliniz dərdinizdən danışır...

25 İyun 2017 21:17

Plastik qapı-pəncərə alarkən diqqətli olun - VİDEO

25 İyun 2017 21:17

Lənkəranda evə basqın edərək 1 nəfərin ölümü, digərinin bıçaq xəsarəti almasında şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb

25 İyun 2017 21:17

Ramazandan sonra necə qidalanmalı? - VİDEO

25 İyun 2017 21:17

Fəhlənin əsərləri peşəkar rəssamı xatırladır - VİDEO

25 İyun 2017 21:12

Allahın ən üstün bəndələrinin 5 nişanəsi

25 İyun 2017 21:12

Ev tikmək istəyənlər bu xəbəri isləsin - VİDEO

25 İyun 2017 21:12

Məşhur modelin bacısı fotolarını yaydı - FOTO

25 İyun 2017 21:05

Noxud oğrularını iş başında tutan kişi ölümcül döyüldü - VİDEO

25 İyun 2017 21:05

Bayramlar mehribançılıq, bayramlar birlikdir - VİDEO

25 İyun 2017 21:05

Hamilələr adam öldürə bilər - Yeni qanun

25 İyun 2017 21:03

Konfederasiyalar Kuboku: yarımfınalçılar müəyyənləşdi

25 İyun 2017 20:59

Çilidən bərabərlik, Almaniyadan ikinci qol - YENİLƏNİR

25 İyun 2017 20:57

Brabus-dan ecazkar Mercedes-Benz - FOTO

25 İyun 2017 20:57

"DIe Welt": Almaniya Ərdoğanın mühafizəçilərinə G20 sammitinə qatılmağı qadağan edib

25 İyun 2017 20:57

Tovuzda bir neçə həkim və tibb bacısı döyüldü - VİDEO

25 İyun 2017 20:57

Ayaq burxulmasına qarşı çarə

25 İyun 2017 20:52

Ronalduya hələ belə təklif gəlməmişdi

25 İyun 2017 20:52

Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Rusiya baş nazirinin müavinini -

25 İyun 2017 20:49

Balığın sağlamlığınıza faydaları

25 İyun 2017 20:47

Lənkəran teatrı İrana qastrol səfərinə gedəcək

25 İyun 2017 20:42

Dar qutuda keçən ömür - FOTO

25 İyun 2017 20:42

Meray Keri Bakıdadır - FOTO

25 İyun 2017 20:42

“Formula-1”: Mükafatları prezident təqdim etdi

25 İyun 2017 20:39

Bakı trası sürprizlərlə dolu idi

25 İyun 2017 20:37

Təbrizdə Azərbaycan-İran əlaqələrinin inkişafı müzakirə olunub

25 İyun 2017 20:37

Hyundai kompakt krossover təqdim etdi - FOTO

25 İyun 2017 20:37

Fransada yanğın: dörd ölü

25 İyun 2017 20:37

Teleaparıcı çimərlikdə "hədəf" oldu - FOTO

25 İyun 2017 20:32

Müsəlmanlar Ramazan bayramını qeyd edirlər - FOTO

25 İyun 2017 20:27

Prezident və xanımı qalibləri mükafatlandırıblar -

25 İyun 2017 20:23

Azad Rəhimov: “Qran Prini yüksək səviyyədə təşkil etməyə davam edəcəyik”

25 İyun 2017 20:22

Qəhvəyi çeşmə

25 İyun 2017 20:22

Türkiyədə terrorçular təhlükəsizlik qüvvələrinə hücum edib: ölən var

25 İyun 2017 20:17