SSRİ 500 min vətəndaşı necə "yox" etdi? DƏHŞƏTLİ FAKTLAR - FOTOLAR

SSRİ 500 min vətəndaşı necə "yox" etdi? DƏHŞƏTLİ FAKTLAR - FOTOLAR
17:48 7 Oktyabr 2016
82 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

SSRİ-ni dünyaya rəngli formada təqdim edən jurnal – FOTOLAR (16 Aprel 2017 15:03)

Böyük Vətən Müharibəsi illərində 5 milyondan çox SSRİ vətəndaşı ölkə sərhədlərindən kənarda idi. Onlardan bəziləri əsir və girov düşmüş, bəziləri isə sovet rejimindən narazı olduqlarından ölkəni tərk etmişdilər. Bu yaxınlarda açılmış arxiv materialları əsasında bir sıra faktlar üzə çıxıb. Məlum olub ki, müharibə başa çatdıqdan sonra 500 min SSRİ vətəndaşı Vətənə qayıtmayıb. Elə bu səbəbdən də diktator Stalin Yalta konfransında müttəfiq ölkələrə ərazilərindəki sovet vətəndaşlarının geri qaytarılmasını təkid edirdi. Lakin bu insanları vətəndə faşist düşərgələrindəki işgəncə və məhrumiyyətlər gözləyirdi.

Publika.az “Anarın müəllif araşdırması” layihəsi çərçivəsində SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina etmiş sovet vətəndaşlarının və digər insanların həyatı ilə bağlı faktları təqdim edir.

Yalta qurbanları

Repatriantların (əsirlikdən, mühacirətdən vətənə qayıtmış adamların) və hərbi əsirlərin SSRİ-yə qaytarılması məsələləri 1945-ci ilin fevralında keçrilən Yalta konfransındın əsas müzakirə mövzularından biri idi. SSRİ rəhbərinin inadlı mövqeyindən sonra konfransda iştirak edən digər ölkələrin liderləri bəyan etdilər ki, vətənə qaytarılma məcburi olmalıdır.

Nəşrlərdə və kitablarda repatriantları bu səbəbdən bəzən "Yalta qurbanı", Çörçil və Ruzvelti isə "Stalinin cinayətinin şərikləri” adlandırırlar.

Bununla yanaşı, konfransda kimlərin repatriant adlandırılması məsələsi də həllini tapdı.

SSRİ-nin rəsmi statistikasına əsasən, 1946-cı ilin 1 martında repatriantların sayı “ölkənin daxilində yerləri dəyişdirilmiş” (yəni sürgün, deportasiya olunmuş) ilə birlikdə 5352963 nəfər idi. Əgər sürgün, deportasiya olunmuşları nəzərə almasaq, ölkədə 4199488 repatriant vardı. Onlardan 2660013 nəfəri mülki, 1539475 nəfəri isə hərbçilər idi.

1946-cı ilin avqustunda yaşayış yerlərinə 3322053 repatriant qaytarılmışdı. O cümlədən 1578570 nəfər Rusiyanın ayrı-ayrı ərazilərinə, 1145484 nəfər Ukraynaya, 332301 insan Belarusa, 48780 Litvaya, 54 621 vətəndaş Latviyaya, 14321 nəfər Estoniyaya, 45945 nəfər Moldovaya, 4679 insan Gürcüstana, 4204 nəfər Azərbaycana, 2045 nəfər Ermənistana, 43501 nəfər Qazaxıstana, 4780 nəfər Özbəksitana, 8455 vətəndaş Tacikistana, 901 nəfər Qırğızıstana, 723 nəfər Türkmənistana və 362 nəfər Karel-Fin SSRİ-yə yerləşdirilmişdi.

Kütləvi repatriasiya 1946-cı ilin birinci yarısında başa çatdı. Proses bundan sonra kütləvi hal almadı. Lakin az-az da olsa, davam etdi. Məsələn, 1952-ci ilin iyuluna qədər 4305035 nəfər Vətənə qaytarılmışdı.

“Şərqlilər” və “qərblilər”

Repatriantların hamısı şərti olaraq “şərq”lilərə və “qərb”lilərə bölünürdü. “Şərqlilər” 1939-cu ilin sentyabrına qədər SSRİ-də yaşayanlar, "qərblilər" isə Sağ sahil Moldovası, Qərbi Ukrayna, Qərbi Belarus, Baltikyanı və şimali Bukovina sakinləri idilər. Bu qruplar bir-birindən kəskin dərəcədə fərqlənirdi.

Araşdırmaçıların sözlərinə görə, “şərq”lilərin ən azı 80 faizi vətənə qaytarılmanın könüllülüyü halında SSRİ-yə qayıtmağa məmnuniyyətlə razılıq verərdilər. Lakin "qərblilər” arasında vətənə qayıtmaq istəməyənlər üstünlük təşkil edirdilər.

Böyük Vətən Müharibəsi başa çatdıqdan sonra 5 milyon sovet vətəndaşı ölkə sərhədlərindən kənarda idi. Onların 3 milyondan çoxu müttəfiqlərin (ABŞ və Britaniyanın) nəzarət etdiyi ərazilərdə qalmışdı. İki milyona qədər insan isə SSRİ-nin və Avropa ölkələrinin nəzarəti altında olan ərazilərdə idi. SSRİ-nin “şərq fəhlələri” adlandırılan qrup zorla Almaniyaya və digər ölkələrə aparılaraq icbari əməyə cəlb edilmişdilər.

Bununla yanaşı, SSRİ-yə qayıtmaq istəməyənlərdən bəziləri Britaniya və ABŞ-ın xüsusi xidmət orqanları tərəfindən ələ alınmışdı. Onlar repressiyaların, təqib və ölüm düşərgələrinin gözlədiyi vətənə geri qayıtmaq istəmirdilər.

Həmçinin təxminən 1,7 milyon hərbi əsir və yüz minlərlə sovet vətəndaşı SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina edirdi. Məcburi qaydada həyata keçirilən repatriasiya bir sıra xoşagəlməz tendensiyalarla müşayiət olunurdu. Belə çıxırdı ki, əgər əsir və girovların vətənə dönüşü könüllü şəkildə həyata keçirilsəydi, daha çox insan SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina edərdi. Bunu Moskvada da çox yaxşı anlayırdılar. Bütün dünyanın “qırmızı bəla” adlandırdığı sovet rejiminin təhdidlərinə, məcburi şəkildə həyata keçirilən köçürülmələrinə baxmayaraq yarım milyona yaxın insan ölkəyə qayıtmadı. Lakin Almaniyaya (Qərbi Almaniyaya), Avstriyaya və digər ölkələrə sığınmış sovet vətəndaşlarının oradakı aqibəti də acı oldu. Belə ki, 40-cı illərin sonlarında bu insanlar qərb cəmiyyətinə də uyğunlaşa bilməyib acınacaqlı durumla üzləşdilər. Onlar artıq heç kimə lazım deyildilər.

Bu məsələdə ən qalmaqallı məqam kazakların vətənə qaytarılması prosesi idi.1945-ci ilin iyununa olan məlumata görə, 50 min ağ qvardiyaçı ölkədən kənarda idi.

Böyük Vətən Müharibəsi başa çatdıqdan sonra, 1945-ci ilin 26 mayında Lavrenti Beriya Stalin və Molotovu Britaniyanın 40 min sovet kazakını qəbul etməsi haqda məlumatlandırdı. SSRİ-dəki kazaklar isə “NKVD”nin “süzgəci”ndən keçməli idilər. Vətəndə onları yeni əzablar, işgəncələr, “xalq düşməni” dalğası gözləyirdi. Ta Stalinin öləcəyi, Xruşşovun ölkədə özünə dəstək qazanması üçün həyata keçirəcəyi repressiya qurbanlarının bağışlanması qərarının qəbulu gününə qədər.

Anar Tağıyev

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Dünyanın ən uzun göydələni tikiləcək - FOTO

30 Aprel 2017 07:32

Bu ölkədə fövqəladə vəziyyət müddəti uzadıldı

30 Aprel 2017 07:28

Gədəbəy sakini bir qrup şəxs tərəfindən döyülüb

30 Aprel 2017 07:17

Çində ağır yol qəzası: 12 ölü, 10 yaralı

30 Aprel 2017 07:15

Şou-biznesin plastik əməliyyat etdirən məşhurları

30 Aprel 2017 06:57

Tramp iqlim razılaşmasını tənqid etdi

30 Aprel 2017 06:54

Tayvanda 6 bal gücündə zəlzələ olub

30 Aprel 2017 06:52

Zərdabda qoyun oğruları saxlanıldı

30 Aprel 2017 06:33

Ağ interyerli mənzil - FOTO

30 Aprel 2017 06:32

Tramp: ABŞ NATO ölkələrini müdafiə üçün üzərlərinə düşən payı ödəməyə məcbur edəcək

30 Aprel 2017 06:22

10 000 məmur saxta diploma görə işdən qovuldu

30 Aprel 2017 06:09

400 minlik toyu ilə gündəmə gələn məmur qızının elə FOTOLARI YAYILDI Kİ...

30 Aprel 2017 05:33

Sidneydə taunhaus - FOTO

30 Aprel 2017 05:32

Tramp hakimiyyətdə olduğu ilk 100 günü məhsuldar adlandırıb

30 Aprel 2017 05:22

Hipnoz haqqında qeyri-adi faktlar

30 Aprel 2017 05:13

Stoltenberq: “NATO Türkiyəsiz zəif olacaq"

30 Aprel 2017 05:09

Roma Papası ABŞ prezidenti ilə görüşə hazır olduğunu bildirib

30 Aprel 2017 05:07

Cordan kamera qarşısında - FOTO

30 Aprel 2017 04:32

Tramp Şimali Koreyaya hərbi müdaxilədən danışıb

30 Aprel 2017 04:27

Malidə fövqəladə vəziyyət 6 ay müddətinə uzadılıb

30 Aprel 2017 04:22

Kliçko nokauta düşdü

30 Aprel 2017 04:13

Tibbi yardım təyyarəsi yerə çırpıldı, ölənlər var

30 Aprel 2017 04:09

Türkiyədə "Wikipedia"ya giriş bağlandı

30 Aprel 2017 04:08

Dünyanın ən bahalı limuzinləri

30 Aprel 2017 03:40

Mosulda ABŞ hərbçisi həlak olub

30 Aprel 2017 03:36

Vitali Kliçko Entoni Coşuaya nokautla məğlub olub

30 Aprel 2017 03:32

Mənzildə qara çiçək və ağac - FOTO

30 Aprel 2017 03:32

Coşua Kliçkonu nokaut etdi

30 Aprel 2017 03:24

İranın "GEM" telekanalının prezidenti Türkiyədə qətlə yetirilib

30 Aprel 2017 03:22

Mosulda polislərə hücum edən terrorçular məhv edilıb

30 Aprel 2017 02:49

Çində mağara evi - FOTO

30 Aprel 2017 02:37

Mosulda 14 polis əməkdaşı partlayışın qurbanı olub

30 Aprel 2017 02:29

Fransadakı beynəlxalq konfransda Dağlıq Qarabağın Ermənistan tərəfindən işğalına toxunulub

30 Aprel 2017 02:22

Doşab inanılmaz dərəcədə faydalıdır

30 Aprel 2017 02:14

Qurban Qurbanov “Qarabağ”ın yay planlarını açıqladı

30 Aprel 2017 02:04

Təl-Əvivdə şou-rum - FOTO

30 Aprel 2017 01:32

Estoniyada 5 min ev işıqsız qalıb

30 Aprel 2017 01:29

Yeni nəsil elektrik maşınlarının istehsalı çətinləşir

30 Aprel 2017 01:18

Şəhriyar Məmmədyarov Vüqar Həşimovun xatirə turnirində ilk məğlubiyyətlə üzləşib

30 Aprel 2017 01:02

Məşhurlar uşaq əmizdirərkən

30 Aprel 2017 01:00

Xaçmazda yanğın olub

30 Aprel 2017 00:55

Maşın 11 yaşlı uşağı vurub komaya saldı

30 Aprel 2017 00:49

"Bavariya"dan ardıcıl 5-ci çempionluq

30 Aprel 2017 00:48

Kubada hərbi təyyarə qəzaya uğradı

30 Aprel 2017 00:47

Polis müştəri saç ustası tərəfindən döyüldü

30 Aprel 2017 00:31

Türkiyədə "Wikipedia"ya giriş bağlanıb

30 Aprel 2017 00:22

İntihara əl atan qadını polis xilas etdi

30 Aprel 2017 00:16

Polad Bülbüloğlu bu ölkənin xalq artisti oldu

30 Aprel 2017 00:09

Astroloji proqnoz - 30 aprel

30 Aprel 2017 00:08

Əyləncənin "dozası"nı qaçıranda belə olur

30 Aprel 2017 00:07