SSRİ 500 min vətəndaşı necə "yox" etdi? DƏHŞƏTLİ FAKTLAR - FOTOLAR

SSRİ 500 min vətəndaşı necə "yox" etdi? DƏHŞƏTLİ FAKTLAR - FOTOLAR
17:48 7 Oktyabr 2016
82 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Böyük Vətən Müharibəsi illərində 5 milyondan çox SSRİ vətəndaşı ölkə sərhədlərindən kənarda idi. Onlardan bəziləri əsir və girov düşmüş, bəziləri isə sovet rejimindən narazı olduqlarından ölkəni tərk etmişdilər. Bu yaxınlarda açılmış arxiv materialları əsasında bir sıra faktlar üzə çıxıb. Məlum olub ki, müharibə başa çatdıqdan sonra 500 min SSRİ vətəndaşı Vətənə qayıtmayıb. Elə bu səbəbdən də diktator Stalin Yalta konfransında müttəfiq ölkələrə ərazilərindəki sovet vətəndaşlarının geri qaytarılmasını təkid edirdi. Lakin bu insanları vətəndə faşist düşərgələrindəki işgəncə və məhrumiyyətlər gözləyirdi.

Publika.az “Anarın müəllif araşdırması” layihəsi çərçivəsində SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina etmiş sovet vətəndaşlarının və digər insanların həyatı ilə bağlı faktları təqdim edir.

Yalta qurbanları

Repatriantların (əsirlikdən, mühacirətdən vətənə qayıtmış adamların) və hərbi əsirlərin SSRİ-yə qaytarılması məsələləri 1945-ci ilin fevralında keçrilən Yalta konfransındın əsas müzakirə mövzularından biri idi. SSRİ rəhbərinin inadlı mövqeyindən sonra konfransda iştirak edən digər ölkələrin liderləri bəyan etdilər ki, vətənə qaytarılma məcburi olmalıdır.

Nəşrlərdə və kitablarda repatriantları bu səbəbdən bəzən "Yalta qurbanı", Çörçil və Ruzvelti isə "Stalinin cinayətinin şərikləri” adlandırırlar.

Bununla yanaşı, konfransda kimlərin repatriant adlandırılması məsələsi də həllini tapdı.

SSRİ-nin rəsmi statistikasına əsasən, 1946-cı ilin 1 martında repatriantların sayı “ölkənin daxilində yerləri dəyişdirilmiş” (yəni sürgün, deportasiya olunmuş) ilə birlikdə 5352963 nəfər idi. Əgər sürgün, deportasiya olunmuşları nəzərə almasaq, ölkədə 4199488 repatriant vardı. Onlardan 2660013 nəfəri mülki, 1539475 nəfəri isə hərbçilər idi.

1946-cı ilin avqustunda yaşayış yerlərinə 3322053 repatriant qaytarılmışdı. O cümlədən 1578570 nəfər Rusiyanın ayrı-ayrı ərazilərinə, 1145484 nəfər Ukraynaya, 332301 insan Belarusa, 48780 Litvaya, 54 621 vətəndaş Latviyaya, 14321 nəfər Estoniyaya, 45945 nəfər Moldovaya, 4679 insan Gürcüstana, 4204 nəfər Azərbaycana, 2045 nəfər Ermənistana, 43501 nəfər Qazaxıstana, 4780 nəfər Özbəksitana, 8455 vətəndaş Tacikistana, 901 nəfər Qırğızıstana, 723 nəfər Türkmənistana və 362 nəfər Karel-Fin SSRİ-yə yerləşdirilmişdi.

Kütləvi repatriasiya 1946-cı ilin birinci yarısında başa çatdı. Proses bundan sonra kütləvi hal almadı. Lakin az-az da olsa, davam etdi. Məsələn, 1952-ci ilin iyuluna qədər 4305035 nəfər Vətənə qaytarılmışdı.

“Şərqlilər” və “qərblilər”

Repatriantların hamısı şərti olaraq “şərq”lilərə və “qərb”lilərə bölünürdü. “Şərqlilər” 1939-cu ilin sentyabrına qədər SSRİ-də yaşayanlar, "qərblilər" isə Sağ sahil Moldovası, Qərbi Ukrayna, Qərbi Belarus, Baltikyanı və şimali Bukovina sakinləri idilər. Bu qruplar bir-birindən kəskin dərəcədə fərqlənirdi.

Araşdırmaçıların sözlərinə görə, “şərq”lilərin ən azı 80 faizi vətənə qaytarılmanın könüllülüyü halında SSRİ-yə qayıtmağa məmnuniyyətlə razılıq verərdilər. Lakin "qərblilər” arasında vətənə qayıtmaq istəməyənlər üstünlük təşkil edirdilər.

Böyük Vətən Müharibəsi başa çatdıqdan sonra 5 milyon sovet vətəndaşı ölkə sərhədlərindən kənarda idi. Onların 3 milyondan çoxu müttəfiqlərin (ABŞ və Britaniyanın) nəzarət etdiyi ərazilərdə qalmışdı. İki milyona qədər insan isə SSRİ-nin və Avropa ölkələrinin nəzarəti altında olan ərazilərdə idi. SSRİ-nin “şərq fəhlələri” adlandırılan qrup zorla Almaniyaya və digər ölkələrə aparılaraq icbari əməyə cəlb edilmişdilər.

Bununla yanaşı, SSRİ-yə qayıtmaq istəməyənlərdən bəziləri Britaniya və ABŞ-ın xüsusi xidmət orqanları tərəfindən ələ alınmışdı. Onlar repressiyaların, təqib və ölüm düşərgələrinin gözlədiyi vətənə geri qayıtmaq istəmirdilər.

Həmçinin təxminən 1,7 milyon hərbi əsir və yüz minlərlə sovet vətəndaşı SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina edirdi. Məcburi qaydada həyata keçirilən repatriasiya bir sıra xoşagəlməz tendensiyalarla müşayiət olunurdu. Belə çıxırdı ki, əgər əsir və girovların vətənə dönüşü könüllü şəkildə həyata keçirilsəydi, daha çox insan SSRİ-yə qayıtmaqdan imtina edərdi. Bunu Moskvada da çox yaxşı anlayırdılar. Bütün dünyanın “qırmızı bəla” adlandırdığı sovet rejiminin təhdidlərinə, məcburi şəkildə həyata keçirilən köçürülmələrinə baxmayaraq yarım milyona yaxın insan ölkəyə qayıtmadı. Lakin Almaniyaya (Qərbi Almaniyaya), Avstriyaya və digər ölkələrə sığınmış sovet vətəndaşlarının oradakı aqibəti də acı oldu. Belə ki, 40-cı illərin sonlarında bu insanlar qərb cəmiyyətinə də uyğunlaşa bilməyib acınacaqlı durumla üzləşdilər. Onlar artıq heç kimə lazım deyildilər.

Bu məsələdə ən qalmaqallı məqam kazakların vətənə qaytarılması prosesi idi.1945-ci ilin iyununa olan məlumata görə, 50 min ağ qvardiyaçı ölkədən kənarda idi.

Böyük Vətən Müharibəsi başa çatdıqdan sonra, 1945-ci ilin 26 mayında Lavrenti Beriya Stalin və Molotovu Britaniyanın 40 min sovet kazakını qəbul etməsi haqda məlumatlandırdı. SSRİ-dəki kazaklar isə “NKVD”nin “süzgəci”ndən keçməli idilər. Vətəndə onları yeni əzablar, işgəncələr, “xalq düşməni” dalğası gözləyirdi. Ta Stalinin öləcəyi, Xruşşovun ölkədə özünə dəstək qazanması üçün həyata keçirəcəyi repressiya qurbanlarının bağışlanması qərarının qəbulu gününə qədər.

Anar Tağıyev

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Qurban Qurbanov inamlı danışdı

22 Avqust 2017 22:57

"İlklərə daha birini əlavə etmək istəyirik" - Tahir Gözəl

22 Avqust 2017 22:57

Şəki sakinini ilan sancdı

22 Avqust 2017 22:49

"BHP Billiton" ABŞ-dakı şist neft biznesini satışa çıxaracaq

22 Avqust 2017 22:48

"Qarabağ"ın vitse-prezidenti Tahir Gözəl komandaya dəstək olmaq üçün Kopenhagenə gedib

22 Avqust 2017 22:42

Tramp Əfqanıstanla bağlı strategiyasını açıqlayıb

22 Avqust 2017 22:42

Qurban Qurbanov: "Sabah bizi ağır oyun gözləyir"

22 Avqust 2017 22:37

Azərbaycanda yalnız bir ordu generalı var

22 Avqust 2017 22:33

Ağ Ev yaxınlığında şübhəli əşya tapılıb

22 Avqust 2017 22:32

Xətai rayonunun Sadıqcan Əbilov küçəsində hərəkət məhdudlaşdırılıb

22 Avqust 2017 22:22

İtaliyada zəlzələ -

22 Avqust 2017 22:20

Ani diqqətsizlik insanların həyatına son qoya bilər - quyular açıq vəziyyətdədir - VİDEO

22 Avqust 2017 22:18

Latviyada çadra qadağan olunur

22 Avqust 2017 22:14

Hindistanda 462 nəfər daş atma festivalında xəsarət alıb

22 Avqust 2017 22:12

Məşhur aktyorun qızından çılpaq fotosessiya

22 Avqust 2017 22:08

"Kopenhagen"in baş məşqçisindən "Qarabağ" şərhi

22 Avqust 2017 22:07

İraq ordusu İŞİD-in müdafiə xəttini yardı -

22 Avqust 2017 22:00

BMT: Nigeriyada terrorçular 83 uşaqdan kamikadze kimi istifadə ediblər

22 Avqust 2017 21:57

Yol kənarındakı restoranlarda spirtli içki satmaq düzgündürmü? - VİDEO

22 Avqust 2017 21:48

Aygün Kazımovanın "yataq fotosu"ndakı oğlan kimdir?

22 Avqust 2017 21:38

Suriyanın Hama vilayətinə endirilmiş hava zərbələri nəticəsində 50 dinc sakin həlak olub

22 Avqust 2017 21:37

İran PKK-ya qarşı Türkiyə ilə birgə əməliyyat planlaşdırmır

22 Avqust 2017 21:34

Hamı onların toyunu maraqla izləmişdi. Boşanırlar-

22 Avqust 2017 21:25

Şimali Koreya yenidən Quama zərbə endirəcəyi ilə HƏDƏLƏDİ

22 Avqust 2017 21:18

Fındıq ixracı ölkəmizə 105 milyon dollar gəlir gətirib

22 Avqust 2017 21:12

“ASAN peşə” üzrə sənəd qəbulu başa çatdı

22 Avqust 2017 21:09

Məşhur çeçen əsilli kriminal avtoritet Bakıda niyə saxlanıldı?

22 Avqust 2017 21:03

Qvardioladan Messi barədə açıqlama

22 Avqust 2017 20:55

Naxçıvan ərazisinin 28 faizi xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin payına düşür

22 Avqust 2017 20:52

“Kopenhagen”in baş məşqçisi sabahkı oyunu şərh etdi

22 Avqust 2017 20:43

"BHP Billiton" ABŞ-dakı şist neft biznesini satışa çıxaracaq

22 Avqust 2017 20:42

Şimali Koreyadan ABŞ-a növbəti hədə

22 Avqust 2017 20:39

Mingəçevirdə azyaşlı təhlükəli maddədən zəhərlənib

22 Avqust 2017 20:37

Gürcüstan prezidenti Azərbaycana təşəkkür etdi

22 Avqust 2017 20:30

Mayonezin saça bu faydasını bilmirsiniz... - MASKA

22 Avqust 2017 20:28

Tahir Rzayev: Ermənistan normal himayəçi tapsa, dərhal Rusiyanı satacaq

22 Avqust 2017 20:18

"Kopenhagen"in baş məşqçisi: "Qrup mərhələsinə vəsiqə qazanmaq üçün hər şeyi edəcəyik"

22 Avqust 2017 20:12

İki il əvvəlki VARİANT, düşmənin tamamilə MƏHVİ... – GÜNÜN SİYASİ XÜLASƏSİ

22 Avqust 2017 20:03

Allahşükür Paşazadə dövlətlərarası təşkilatın rəhbərliyində təmsil olunacaq

22 Avqust 2017 20:02

Azərbaycandan Gürcüstana dəstək -

22 Avqust 2017 20:02

"Barselona" klubu Neymara qarşı 8,5 milyon avroluq iddia qaldırıb

22 Avqust 2017 19:47

Ayrıldığı deyilən müğənni haqda şok iddia - FOTOLAR

22 Avqust 2017 19:38

Rostovdakı yanğın tamamilə söndürüldü -

22 Avqust 2017 19:38

Mehdiabad-Balaxanı avtomobil yolunda hərəkət məhdudlaşdırılır

22 Avqust 2017 19:37

FHN-in xilasediciləri Gürcüstanda meşə yanğınlarının söndürülməsinə cəlb olunub

22 Avqust 2017 19:34

Rəqqasə Oksanadan cazibədar pozalar - YENİ FOTOLENT

22 Avqust 2017 19:29

Fransanın nüfuzlu radiosunda Azərbaycanın tolerantlıq mühitindən BƏHS EDİLDİ

22 Avqust 2017 19:23

Barselona terrorunda şübhəli bilinən əsas silahlı məhv edildi

22 Avqust 2017 19:16

Sürücülərin nəzərinə: bu yol sabahdan bağlanacaq - XƏBƏRDARLIQ

22 Avqust 2017 19:14

ABŞ Rusiyanın 4 vətəndaşına və 1 şirkətinə sanksiya TƏTBİQ ETDI

22 Avqust 2017 19:13