Ayın qaranlıq üzündəki SİRR...

Ayın qaranlıq üzündəki SİRR...
08:22 10 Oktyabr 2016
126 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

1959-cu il oktyabrın 7-də "Luna-3" sovet avtomat stansiyası dünyada ilk dəfə olaraq Yer kürəsinin təbii peykinin əks tərəfinin fotosunu çəkdi. Ayı hələ dan yeri ağararkən müşahidə edirdilər. Və bu, həmişəlik olaraq müəmmalı qaldı. Heç kim bilmirdi ki, onun əks tərəfində nələr gizlənir. Bütün bunlar bir çox miflərin ortaya çıxmasına səbəb oldu.

"Luna-3" stansiyası alimlərə uzaq kosmosda obyektlərdən informasiyanın alınmasının, onların izlənilməsinin ilk təcrübəsini verdi. Ekspedisiya üzvlərinin kosmik hazırlıqları, qarşılaşdıqları çətinliklərin təfərrüatları mətbuata bu yaxınlarda məlum olub.

Milli.Az "Rusiya Kosmik Sistemləri" şirkətinin əməkdaşı Rudolf Baxitkonun bütün bunlarla bağlı mediaya müsahibəsindəki bəzi maraqlı məqamları təqdim edir. Qeyd edək ki, o, 1959-cu ildə "Luna-3" stansiyası üçün bort sistemlərinin hazırlığında və Ayın əks tərəfinin şəklinin çəkilməsində şəxsən iştirak edirdi.

Həmin illərdə Ayın əks tərəfi barədə özünün və həmkarlarının düşüncələrini bölüşən Rudolf Baxitko bildirib ki, o və mühəndislər, xüsusən SSRİ Elmlər Akademiyasının astronomları hər hansı yadplanetlini görəcəklərini gözləmirdilər: "Güman edirdilər ki, yalnız Ayın səthi strukturu onun görünən tərəfindən bir az fərqli ola bilər.

Ümumiyyətlə, biz məsələnin bu tərəfinə onda çox əhəmiyyət vermirdik. Bizi daha çox aparaturanın yaradılması, onu şəklini necə çəkmək, hansı məsafədə yerləşdirmək maraqlandırırdı. Bu, sadə deyil, mürəkkəb məsələ idi. Həmin vaxta qədər dünyada heç kim buna oxşar heç nə etmirdi.

Layihə bir nömrəli Baş Təcrübə Konstruktor Bürosunda və Elmlər Akademiyasında başlandı. Bizim qarşımıza aparat sistemlərini idarə etməyi, bortdan siqnal verməyi və onu Yer kürəsində qəbul etmək məsələsini qoydular.

Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin şöbə rəisi Elmi-Tədqiqat İnstitutuna gəldi. Bizi cərgəyə düzdülər. O, dedi: "Vətən sizi unutmayacaq: kosmik əlaqələri qəbul edib ötürmək üçün bort cihazını yaratmaq lazımdır".

Artıq 9 ay sonra onu stansiyanın kosmosdakı bortuna buraxmaq lazım idi. Həmin vaxtlar tapşırıqları icra etmək üçün bu qədər vaxt ayrılırdı: "Əksəriyyətimiz gənclərdən ibarət idi. İnstitutu yenicə bitirmişdik. SSRİ-də təkmilləşən tranzistorları həyatımızda ilk dəfə idi görürdük. O vaxt heç bir mikrosxem, prosessor yox idi. Müəssisədə bizi xüsusi otaqla təmin etdilər. Onun içinə yığılıb açılan çarpayı qoydular. İşə bazar ertəsi səhər gəlir, şənbə günü qayıdırdıq. Yalnız bazar günü evdə olurduq. İki-üç ay bu cür işlədik. Heç kim şikayət etmir və əlavə iş üçün pul istəmirdi.

Bortötürücü aparatın gücü Yer kürəsində qəbulun təmin edilməsinə çatmırdı. O vaxt işimizə hərbi qurum nəzarət edir, tapşırılan işin görülməsini tələb edirdi.

Biz zarafatyana hətta "sənəd" də təşkil etdik: "Hesab etmək olar ki, Yer kürəsindən Aya qədər məsafə 384 min kilometr yox, 184 min kilometrdir, çünki bunu daha rahat bacarar. Onu hamıya göstərirdilər. Baş konstruktor sənədi görəndə buna həmçinin o da yumorla yanaşdı və "sənədi" təsdiq etməyi təklif etdi".

Onun sözlərinə görə, gərgin iş şəraitində hər şey uğurla alınıb: "Bu uzaq kosmik əlaqə üçün dünyada ilk qəbuledici-ötürücü aparat idi. O, ultraqısadalğalı diapazonda işləyirdi və Elmi-Tədqiqat İnstitutu-35-də yenicə yaradılmış birinci tranzistorlarda hazırlanmışdı. Onu qısa zamanda bizə gətirdilər. Bütün bunlara baxmayaraq, cihaz bütün ekspedisiya boyunca dayanmadan işləyirdi".

"Luna-3" ekspedisiyasının başlanması barədə danışan Rudolf Baxitko bildirib ki, stansiyanın içindəki raketin hərəkətə başlaması prosesini görməyib: "Biz onda qruplara bölündük. Həmkarlarımın bir hissəsi Baykanura yola düşdü, amma mən aparatların idarə edilməsi üçün yerüstü stansiyanın avadanlığını hazırlamaq və şəkilləri ondan almaq üçün Krıma - Simeizə getdim.

Bu, yeni stansiya idi. O artıq "Luna-2" ekspedisiyasının gedişatında istifadə olunur və bu aparatın uçuşunu izləyirdi. Bizim qarşımızda "Luna-3" ilə informasiyanın qəbulu və ötürülməsi vəzifəsi dayanırdı. Xatırlayıram, stansiyanın bortundan informasiyanın ötürülməsi üçün güc kifayət etmirdi. Yer kürəsində belə informasiyanın qəbulu çox mürəkkəb məsələ idi. Belə təcrübə heç kimdə yox idi.

Simeizdəki stansiya dağ yaxınlığında yerləşdirilmiş iki antennalı kiçik taxta evcikdən ibarət idi. Siqnalların, informasiyaların qəbulunu müharibədən sonra Almaniyadan qənimət olaraq gətirilmiş antenna həyata keçirirdi. İkincisi ötürücü antenna isə SSRİ-də hazırlanmışdı. Siqnalın qəbulu və ötürülməsinin bütün aparatları Elmi-Tədqiqat İnstitutu-885-də hazırlanmışdı.

Biz Krıma "Luna-3" stansiyasının işə salınmasından sonra gəldik. O, uçuşda olanda stansiyanın üstündəkı avadanlığı qaydaya salmalı idik. Əvvəllər Moskvada necə işləyirdilərsə, indi də həmin rejimdə çalışırdılar.

Bortun içindəki fotoaparatın plyonkası vardı. O, şəkil çəkirdi. Həmin vaxt başqa aparatlar belə deyildi. Nazik pərdənin çıxarılması stansiyanın içində həyata keçirilir, bu, xeyli vaxt aparırdı.

Sonra xüsusi fotoelementin köməyi ilə təsvir oxunurdu - "şüa" hərəkət edir, qara və ağ nöqtələri yığırdı, bütün bunlar elektrik siqnallarına konversiya edilirdi. Təsvir bu formada Yer kürəsinə ötürülürdü. Yerdə bu qayda ilə kağıza şüa çəkilirdi, qara və ağ rənglər olduğu kimi əks etdirilirdi.

Keyfiyyətli təsvir maqnit pərdəsinə yazılmalı idi. Amma həmin vaxtda istifadə edilən "plyonka" dartılarkən nazikləşirdi, bu vaxt təsvir korlana bilərdi. Həmin səbəbdən də xüsusi deşilmiş nazik pərdə sifariş etmək lazım gəldi.

Onu uzun müddətə hazırladılar. Amma bizim Krıma getməyimizə qədər istehsal etməyə vaxt tapmadılar. Buna görə də sonra onu təcili təyyarəylə Simferopola, oradan helikopterlə Simeizə çatdırdılar. Helikopter üçün enmə meydançası olmadığından nazik pərdəni bizə iplə endirirdilər".

Lakin bu vaxt qəribə hadisə baş verir: "Nazik pərdəni bizə gətirəndə təsərrüfatla məşğul olan yoldaşlarımızdan biri ərazidəki otu yandırırdı. Birdən taxtadan hazırlanmış tualetə alov düşdü. Siz təsəvvür edin - helikopterdən nazik "plyonka"nı endirirlər və bu zaman bizdə tualet yanır. Dəhşət. Bütün bunlar dövlət komissiyasının üzvü Serqey Korolyovun yanında baş verirdi. O, qəzəblənib, söyüş söyürdü.
Yalnız tezlikli modulyasiyalı siqnalla bircə şəkili qəbul etdilər. Baş verənlər bütün dünyaya məlum oldu. Qəzetlər bu barədə yazdı. İctimaiyyət qeyri-adi nəsə görmək istəyirdi.

Bizim Simeizdəki otağımızın mərkəzində masa, divarda "Volqa" aparatının qaçan şüasının kamerası vardı. Stansiya Aya uçdu, onun şəklini çəkdi və Yerə geri qayıtdı. Biz ona bortun qoşulması üçün ötürücü aparatlar vasitəsilə komanda verdik və siqnalı qəbul etməyə başladıq.

Hər şey normal idi. Şəkili ala bildik. Fotoların çəkilməsi barədə siqnal qəbul etdik".

Bizimlə yanaşı, eyni zamanda Moskvada Elmlər Akademiyasında da uçuşun trayektoriyasını izləyirdilər: "O zaman bununla Elmlər Akademiyasının ən güclü BESM-2 hesablayıcı maşınında riyaziyyatçı Dmitri Oxosimskiy, bizdə, Simeizdə isə gənc alim Seva Yeqorov loqarifm xəttilə bununla məşğul olurdu. Onun hesablamaları bəzən daha dəqiq idi. Onlar müxtəlif metodlardan istifadə etdilər. Oxosimskiy bizim stansiyaya qədər alınan məlumatları sürət və məsafə üzrə, Yeqorov isə yalnız sürət üzrə hesablayırdı.

Bütün hesablamalar göstərirdi ki, stansiya Yer kürəsinə uçmalı və zonaya digər tərəfdən çıxmalı idi. Amma çıxmadı.

Biz aparatları quraşdıraraq siqnalları axtardıq, bununla yanaşı, ötürücüyə komanda verib bir neçə gün gözlədik. Korolyevin rəhbərlik etdiyi dövlət komissiyası da çıxıb getdi, biz isə işimizi davam etdirdik".

Bu zaman məzəli hadisə baş verir: "Qeyd edim ki, bizdə Luna-3"dəki kimi aparat vardı. Bu, "bortun imitatoru" adlanırdı. Yerüstü sistemləri yoxlamaq üçün vaxtaşırı onu qoşurduq. O, bort aparatı kimi işləyir, komandalar qəbul edir, siqnallar verirdi.
Vaxtaşırı gedib onu yoxlayırdım. Günlərin birində gedib növbəti dəfə yoxladım və növbətçi rejimə qoşub geri qayıtdım. Bundan sonra "Luna-3" ilə əlaqənin növbəti seansına başladılar.

Birdən bizim imitatorumuz qoşuldu. Siqnalı görüb, sevindik. Amma sonra operator dedi: "Dopler nədənsə sıfırdadır". Bu o deməkdir ki, aparat hərəkət etmir. Əlimi başıma vurdum, bu qoşulan mənim imitatorumdur ki! Orda hərbçimiz vardı. O, dərhal Moskvaya stansiyanın tapılması haqda informasiya verdi. Bu barədə SSRİ rəhbəri Xruşova məruzə olundu. Bundan sonra bərk hay-küy qopdu".

Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

İsmayıllıda polislər turisti itlərin hücumundan xilas edib

28 İyul 2017 21:02

Şəkidə meşələrdə yanğın təhlükəsizliyinin qorunması mövzusunda seminar-müşavirə keçirilib

28 İyul 2017 21:02

Dubay taksiləri "ağıllı" sayğaclarla təchiz edilir

28 İyul 2017 20:57

London faciəsi Helsinkidə təkrarlandı - Ölən var

28 İyul 2017 20:53

Tanınmış model 3 fərqli obrazda klip çəkdirdi - VİDEO

28 İyul 2017 20:52

İstanbulda Bosfor boğazının altından 3 mərtəbəli tunel tikiləcək

28 İyul 2017 20:47

Yeniyetmələrin Avropa Olimpiya Festivalında velosiped yarışları başa çatıb

28 İyul 2017 20:42

Polşalı turist: "Azərbaycan polisinin şücaəti və operativliyi məni valeh edib"

28 İyul 2017 20:42

Gigi Hadid yenə stili ilə seçildi - FOTO

28 İyul 2017 20:42

VİDEO: Azərbaycan efirində görünməmiş hadisə

28 İyul 2017 20:40

“Barama” İnnovasiya və Sahibkarlıq Mərkəzin “Blockchain”lə bağlı tədbir keçirilib

28 İyul 2017 20:32

"Bu, məşhurlaşmağıma mane olur" - "Günəşim ol"un Nərgizi

28 İyul 2017 20:32

DİM-dən abituriyentlərə MÜRACİƏT

28 İyul 2017 20:28

Bodrumda elə hərəkətlər etdi ki... - FOTO

28 İyul 2017 20:27

KXDR növbəti dəfə ballistik raket atdı

28 İyul 2017 20:24

Azərbaycan İsveçrədən 362 kq qızıl qəbul edib

28 İyul 2017 20:19

Göbək çuxuruna spirtli pambıq qoyun

28 İyul 2017 20:18

""Jara" festivalından böyük gözləntilərim var"

28 İyul 2017 20:17

"Jara" həyəcanı davam edir: Festival iştirakçılarının qırmızı xalı üzərindən keçidi başlayıb

28 İyul 2017 20:17

ABŞ terrorçu PKK-nın Suriyadakı qollarına 626 maşın silah-sirsat təhvil verib

28 İyul 2017 20:17

CAR-da jest dili dövlət dili statusu ala bilər

28 İyul 2017 20:17

Xaçmazda DƏHŞƏTLİ OLAY: 2 yaşlı uşaq stuldan yıxılaraq öldü - FOTO/VİDEO

28 İyul 2017 20:13

“Bank of Baku” maliyyə göstəricilərini açıqlayıb

28 İyul 2017 20:12

Eyni serialda iki rolda çəkiləcək - FOTO

28 İyul 2017 20:12

Fransalı jurnalistlər Mətbuat Şurasında olublar

28 İyul 2017 20:05

38 yaşlı qadın xeyli psixotrop dərman içdi - ŞİRVANDA

28 İyul 2017 20:04

Suriyada 100 bomba partladı

28 İyul 2017 20:04

Boksçularımız dünya çempionatına hazırlaşır

28 İyul 2017 20:03

“Neftçi” futbolçusunu Venesuela klubuna icarəyə verib

28 İyul 2017 20:02

DİM Dövlət Dəniz Akademiyasında təhsil almaq istəyən abituriyentlərə müraciət edib

28 İyul 2017 20:02

Ölkədən çıxışınıza qadağa qoyulub?

28 İyul 2017 19:50

Serenay Sarıkayanın afrikasayağı imici - FOTO

28 İyul 2017 19:47

Fərdi uçot sisteminin əhatə etdiyi əcnəbilərin sayı 32 919 nəfər təşkil edir

28 İyul 2017 19:47

28 yaşlı qadın intihara cəhd edib

28 İyul 2017 19:47

Göygöldə "Opel" yanıb

28 İyul 2017 19:43

"Traktorsazi"yə 90+1 şoku

28 İyul 2017 19:37

Azərbaycan boksçuları dünya çempionatına hazırlığı davam etdirirlər

28 İyul 2017 19:37

"Opel" yanıb

28 İyul 2017 19:37

Terrorçu supermarketdə bıçaqla insanlara hücum etdi

28 İyul 2017 19:35

Dənizdə batan var - Axtarışlar davam edir

28 İyul 2017 19:33

Sukerberq planetin 5-ci varlısı oldu

28 İyul 2017 19:32

Tədris planları təsdiqləndi

28 İyul 2017 19:29

Azərbaycanın “Artilleriya atəşinin ustaları” müsabiqəsində rəqibləri məlum olub

28 İyul 2017 19:27

UFAZ-a qəbul imtahanlarının nəticələri elan olunub

28 İyul 2017 19:27

Mərkəzi Bankda saxlancda olan qızılın miqdarı açıqlanıb

28 İyul 2017 19:27

İfaçı özündən 40 yaş kiçik qızla evlənib

28 İyul 2017 19:22

Göz ətrafı dərinizin sağlamlığı üçün təbii üsul

28 İyul 2017 19:20

Azərbaycanda 30 əcnəbiyə yaşamaq üçün icazə verilməyib

28 İyul 2017 19:17

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində əlvan daşlarla bəzədilmiş super-yaxta suya buraxılıb

28 İyul 2017 19:17

Yeni qeydiyyatdan keçmiş 16 dini icmaya şəhadətnamə verilib - FOTO

28 İyul 2017 19:12