"Tövriyə" nədir?

"Tövriyə" nədir?
21:22 13 Oktyabr 2016
54 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Zahirindən uyğun məna başa düşülüb, danışanın başqa məqsəd güddüyünü bildirən ifadəyə "tövriyə" deyilir. Fəqihlərin nəzərinə görə, yalanın rəva görülən zəruri hallarında gərək "tövriyə"dən istifadə edilsin və "tövriyə" mümkün olduğu təqdirdə aşkar yalana yol verilməsin.

Milli.Az maide.az-a istinadən bildirir ki, başqa sözlə, tövriyə odur ki, insan dediyi sözün uyğun mənasını nəzərdə tutsun, lakin onu elə desin ki, qarşı tərəf (eşidən kəs) onun başqa mənasını başa düşsün. Bununla da danışan kəs öz məqsədinə çatır və o, sözün uyğun mənasını seçdiyi halda, qarşı tərəf başqa mənaya yönəlir. Məsələn, bir kəsdən "İslam Peyğəmbərinin (s) canişini kim idi?" - deyə soruşduqda, o, belə cavab verir: "Mən bintuhu fi beytihi." (Qızı evində olan kəs!) Bunu eşidən kəs qızı Peyğəmbərin (s) evində olan kəsin (yəni Əbu Bəkrin) canişin olduğunu başa düşür. Halbuki cavab verən şəxsin məqsədi Peyğəmbərin (s) qızının onun evində olan kəsin (yəni imam Əlinin (ə)) canişin olmasıdır.

Sual: "Tövriyə" yalan sayılırmı və ondan yalanın müstəsna hallarından (1. zərurət və çarəsizlik zamanı; 2. İki nəfər arasında sülh və barışıq yaratmaq üçün) başqa zamanlarda da istifadə etmək olarmı?

Burada əhəmiyyət kəsb edən məsələ "tövriyə"nin yalana xas olan ölçüləri aşıb-aşmamasını aydınlaşdırmaqdır. Ümumiyyətlə, bu məsələ ilə bağlı iki nəzər mövcuddur:

1. Bəzi alimlərə görə, "tövriyə" əsla yalan sayılmır (və haram deyildir).

Bu nəzərin tərəfdarları onu belə əsaslandırırlar: "Sözün yalan və ya doğruluğunda meyar danışan kəsin məqsədi və nəzərdə tutduğu mənadır. Buna əsasən, danışanın sözü ilə məqsədi uyğun gəlirsə, sözü də doğru olacaq, hərçənd, qarşı tərəf onu başqa cür anlamış olsun. Çünki danışanın məqsədini başa düşməkdə yol verilən səhvin sözün yalan və ya doğruluğuna heç bir təsiri yoxdur. Bütpərəstlərin müqabilində həzrət İbrahimin (ə) "Bəl fəələhu kəbiruhum haza, fəs`əluhum in kanu yəntiqun!" (Bəlkə onların bu böyüyü bunu etmişdir. Əgər danışa bilirlərsə, özlərindən soruşun! - "Ənbiya"/63) və həzrət Yusifin (ə) carçısının "İnnəkum ləsariqun!" (Ey karvan əhli, siz, həqiqətən, oğrusunuz! "Yusif"/70) - dedikləri sözlərini yozan müxtəlif rəvayətlər də "tövriyə"nin yalan sayılmadığını sübut edir.

2. Bəzi alimlərin kəlamlarından belə başa düşülür ki, "tövriyə" yalanın qisimlərindən biridir, lakin onun qəbahət və fəsadı adi yalandan azdır.

Burada zərif bir məsələyə diqqət yetirməklə mövcud mübahisə aradan qalxa bilər və o da budur ki, "tövriyə" hər bir hala aid deyil, söz və kəlamın zatən iki (və daha çox) məna daşıdığı yerlərə məxsusdur; belə ki, danışıq zamanı dinləyən şəxs iki mənadan birini başa düşür. Başqa sözlə, "tövriyə" ikimənalı sözə deyilir; birinicisi, dinləyicinin bilafasilə zehnini cəlb edən zahiri və aşkar məna, ikincisi isə, sözü deyən adamın əsas məqsədini daşıyan, lakin dinləyicinin diqqətindən yayınan məna! Məsələn, Yusif peyğəmbərin (ə) carçısının o həzrətin qardaşlarına dediyi "İnnəkum ləsariqun!" (Ey karvan əhli, siz, həqiqətən, oğrusunuz!) - ibarənin ilk mənası odur ki, siz hal-hazırda oğurluq etmisiniz, lakin carçı onların keçmişdə Yusifi (ə) atasından oğurladıqlarını nəzərdə tuturdu. Bu isə cümlənin zahirən başa düşülməyən digər mənasıdır. Yaxud bir nəfərdən "Bu libası sizə fılankəsmi hədiyyə edib?" - deyə soruşulduqda, o, belə cavab verir: "Allah ona uzun ömür versin!" Halbuki ona libası hədiyyə edən kəs başqasıdır. Bu tip "tövriyə" haram sayılmır.

Ümumiyyətlə, fiqhi kitablarda tövriyə üçün üç qism irəli sürülmüşdür: 1. Tövriyə bir məsləhətə və yaxud bir fitnə-fəsadın dəf edilməsinə səbəb olarsa, ona icazə verilir və yalanın növlərindən hesab olunmur; 2. Tövriyə fitnə-fəsadın yaranmasına, misal üçün, bir müsəlmanın şəxsiyyətinin alçalması və abır-həyasının getməsinə səbəb olarsa, haram sayılır; 3. Məsləhət olmadan, həm də heç bir fitnə-fəsada da səbəb olmadan (boş yerə) deyilən tövriyənin hökmünə gəldikdə isə, bəzi fəqihlər onu yalan hesab etdiklərindən haram saymışlar. ("Əxlaq sayəsində sağlam həyat", Ayətullah Məkarim Şirazi, səh.70-72; "Həsəd və duruğ", Ayətullah Şəhid Seyid Əbdülhüseyn Dəstğeyb, səh.155-156.)

Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Əli Əliyev növbəti dəfə VİP-in sədri seçilib

28 May 2017 14:42

"Heydər Əliyev deyərdi ki, "bir yerə bir mıx vura bilməyən adam, həmişə yekə-yekə danışır"

28 May 2017 14:39

Yaxşı maaş almaq istəyirsinizsə, bu şəhərlərə köçün - SİYAHI

28 May 2017 14:37

Kommünike: Böyük yeddilik dövlətlərin ərazi bütövlüyünə riayət olunmasının tərəfdarıdır

28 May 2017 14:36

Mətanətin nəvəsi Səyyad Əlizadənin klipində - FOTO

28 May 2017 14:32

Bu hadisələrin sirri uzun illərdir açılmayıb

28 May 2017 14:32

İraqda silsilə terror aktları törədilib: ölənlər və yaralananlar var

28 May 2017 14:27

Portuqaliyada bu qapıçının şərəfinə heykəl ucaldıldı - FOTO

28 May 2017 14:22

Əfqanıstanda mikroavtobus dərəyə yuvarlandı

28 May 2017 14:19

Ərəb şeyxləri üçün özəl hazırlanmış inanılmaz avtomobillər -FOTOLAR

28 May 2017 14:18

Reynaldo üçün azərbaycanlı baş məşqçi

28 May 2017 14:17

İki sərnişin göydə mübahisə etdi - Təyyarə təcili endirildi

28 May 2017 14:12

"KaMAZ"la "ZİL" toqquşdu - Yaralananlar var

28 May 2017 14:12

PKK-ya daha bir zərbə: 13 terrorçu öldürüldü

28 May 2017 14:08

Futbol tarixinin ən bahalı 10 transferi - SİYAHI

28 May 2017 14:07

19 dinc sakin öldürüldü

28 May 2017 14:06

Bakıda ziyarətgahdan telefon oğurluğunun GÖRÜNTÜLƏRİ YAYILDI - VİDEO

28 May 2017 14:05

Rusiyadan Türkiyə uçan təyyarə təcili eniş edib

28 May 2017 14:01

Dünyanın ən maraqlı və bahalı 10 velosipedi - FOTOLAR

28 May 2017 13:58

"Kadiz" qol yağışından xalla çıxdı

28 May 2017 13:47

Bakıda ziyarətgahdan telefon oğurluğu görüntüləri yayıldı

28 May 2017 13:45

Çikaqoda Respublika Günü qeyd olundu

28 May 2017 13:43

"Zirə" klubu fransalı legioneri ilə yollarını ayırıb

28 May 2017 13:42

İraqda terrorçu-kamikadze özünü partlatdı

28 May 2017 13:38

Nağıyev yenilgi gördü

28 May 2017 13:37

İraqda terrorçu-kamikadze özünü partladıb: 4 ölü

28 May 2017 13:36

Məlahət özünü niyə asdı? - SƏBƏB

28 May 2017 13:32

"Neftçi"də yeni idman direktoru - ÖZƏL

28 May 2017 13:27

Şri-Lankada daşqınlar 146 nəfərin həyatına son qoyub

28 May 2017 13:27

Paşayev bu tur nə etdi?

28 May 2017 13:27

"Barselona"dan şok təklif: Onu verin, Neymarı alın

28 May 2017 13:27

Azərbaycan məktəbində “Son zəng” faciəsi

28 May 2017 13:19

64 il xəbərsiz qaldığımız tarixi məqalə – Rəsulzadə bütün Qafqazı birləşdirmək istəyirdi?

28 May 2017 13:13

Azərbaycanlı məşqçi Türkiyənin məşhur klubunda

28 May 2017 13:12

Şri-Lankada daşqınlar: 146 ölü

28 May 2017 13:08

Azərbaycanlı milyarderdən modelə 500 minlik təklif

28 May 2017 13:06

Ərzaq daşıyan yük maşını "Mercedes"lə toqquşdu: 3 nəfər yaralandı

28 May 2017 13:05

Sabah hava necə olacaq?

28 May 2017 13:03

Tarixin ən bahalı transferi olacaq futbolçu

28 May 2017 12:57

Ramil Şeydayev mövsümün son oyununda 2 qol vurdu

28 May 2017 12:57

Rus qızların şıdırğı Azərbaycan rəqsi

28 May 2017 12:54

İranın 2 sərhədçi öldürüldü

28 May 2017 12:52

Qəhvənin insan orqanizminə İNANILMAZ TƏSİRİ

28 May 2017 12:48

Tərtərdə yük avtomobilləri toqquşub: xəsarət alanlar var

28 May 2017 12:42

Qəhrəman jurnalistlərimiz

28 May 2017 12:42

Bakıda 35 yaşlı kişi özünü zəhərlədi

28 May 2017 12:37

İranın qərbində 2 sərhədçi terrorçular tərəfindən öldürülüb

28 May 2017 12:36

Qarışqalar onları aldadan digər qarışqanı belə öldürdülər

28 May 2017 12:35

"Kəs səsini, sözünü geri götür" - ADU rektoru - VİDEO

28 May 2017 12:27

Yaponiya KXDR-ə qarşı özünün sanksiyalar paketini hazırlayır

28 May 2017 12:22