"Tövriyə" nədir?

"Tövriyə" nədir?
21:22 13 Oktyabr 2016
54 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Zahirindən uyğun məna başa düşülüb, danışanın başqa məqsəd güddüyünü bildirən ifadəyə "tövriyə" deyilir. Fəqihlərin nəzərinə görə, yalanın rəva görülən zəruri hallarında gərək "tövriyə"dən istifadə edilsin və "tövriyə" mümkün olduğu təqdirdə aşkar yalana yol verilməsin.

Milli.Az maide.az-a istinadən bildirir ki, başqa sözlə, tövriyə odur ki, insan dediyi sözün uyğun mənasını nəzərdə tutsun, lakin onu elə desin ki, qarşı tərəf (eşidən kəs) onun başqa mənasını başa düşsün. Bununla da danışan kəs öz məqsədinə çatır və o, sözün uyğun mənasını seçdiyi halda, qarşı tərəf başqa mənaya yönəlir. Məsələn, bir kəsdən "İslam Peyğəmbərinin (s) canişini kim idi?" - deyə soruşduqda, o, belə cavab verir: "Mən bintuhu fi beytihi." (Qızı evində olan kəs!) Bunu eşidən kəs qızı Peyğəmbərin (s) evində olan kəsin (yəni Əbu Bəkrin) canişin olduğunu başa düşür. Halbuki cavab verən şəxsin məqsədi Peyğəmbərin (s) qızının onun evində olan kəsin (yəni imam Əlinin (ə)) canişin olmasıdır.

Sual: "Tövriyə" yalan sayılırmı və ondan yalanın müstəsna hallarından (1. zərurət və çarəsizlik zamanı; 2. İki nəfər arasında sülh və barışıq yaratmaq üçün) başqa zamanlarda da istifadə etmək olarmı?

Burada əhəmiyyət kəsb edən məsələ "tövriyə"nin yalana xas olan ölçüləri aşıb-aşmamasını aydınlaşdırmaqdır. Ümumiyyətlə, bu məsələ ilə bağlı iki nəzər mövcuddur:

1. Bəzi alimlərə görə, "tövriyə" əsla yalan sayılmır (və haram deyildir).

Bu nəzərin tərəfdarları onu belə əsaslandırırlar: "Sözün yalan və ya doğruluğunda meyar danışan kəsin məqsədi və nəzərdə tutduğu mənadır. Buna əsasən, danışanın sözü ilə məqsədi uyğun gəlirsə, sözü də doğru olacaq, hərçənd, qarşı tərəf onu başqa cür anlamış olsun. Çünki danışanın məqsədini başa düşməkdə yol verilən səhvin sözün yalan və ya doğruluğuna heç bir təsiri yoxdur. Bütpərəstlərin müqabilində həzrət İbrahimin (ə) "Bəl fəələhu kəbiruhum haza, fəs`əluhum in kanu yəntiqun!" (Bəlkə onların bu böyüyü bunu etmişdir. Əgər danışa bilirlərsə, özlərindən soruşun! - "Ənbiya"/63) və həzrət Yusifin (ə) carçısının "İnnəkum ləsariqun!" (Ey karvan əhli, siz, həqiqətən, oğrusunuz! "Yusif"/70) - dedikləri sözlərini yozan müxtəlif rəvayətlər də "tövriyə"nin yalan sayılmadığını sübut edir.

2. Bəzi alimlərin kəlamlarından belə başa düşülür ki, "tövriyə" yalanın qisimlərindən biridir, lakin onun qəbahət və fəsadı adi yalandan azdır.

Burada zərif bir məsələyə diqqət yetirməklə mövcud mübahisə aradan qalxa bilər və o da budur ki, "tövriyə" hər bir hala aid deyil, söz və kəlamın zatən iki (və daha çox) məna daşıdığı yerlərə məxsusdur; belə ki, danışıq zamanı dinləyən şəxs iki mənadan birini başa düşür. Başqa sözlə, "tövriyə" ikimənalı sözə deyilir; birinicisi, dinləyicinin bilafasilə zehnini cəlb edən zahiri və aşkar məna, ikincisi isə, sözü deyən adamın əsas məqsədini daşıyan, lakin dinləyicinin diqqətindən yayınan məna! Məsələn, Yusif peyğəmbərin (ə) carçısının o həzrətin qardaşlarına dediyi "İnnəkum ləsariqun!" (Ey karvan əhli, siz, həqiqətən, oğrusunuz!) - ibarənin ilk mənası odur ki, siz hal-hazırda oğurluq etmisiniz, lakin carçı onların keçmişdə Yusifi (ə) atasından oğurladıqlarını nəzərdə tuturdu. Bu isə cümlənin zahirən başa düşülməyən digər mənasıdır. Yaxud bir nəfərdən "Bu libası sizə fılankəsmi hədiyyə edib?" - deyə soruşulduqda, o, belə cavab verir: "Allah ona uzun ömür versin!" Halbuki ona libası hədiyyə edən kəs başqasıdır. Bu tip "tövriyə" haram sayılmır.

Ümumiyyətlə, fiqhi kitablarda tövriyə üçün üç qism irəli sürülmüşdür: 1. Tövriyə bir məsləhətə və yaxud bir fitnə-fəsadın dəf edilməsinə səbəb olarsa, ona icazə verilir və yalanın növlərindən hesab olunmur; 2. Tövriyə fitnə-fəsadın yaranmasına, misal üçün, bir müsəlmanın şəxsiyyətinin alçalması və abır-həyasının getməsinə səbəb olarsa, haram sayılır; 3. Məsləhət olmadan, həm də heç bir fitnə-fəsada da səbəb olmadan (boş yerə) deyilən tövriyənin hökmünə gəldikdə isə, bəzi fəqihlər onu yalan hesab etdiklərindən haram saymışlar. ("Əxlaq sayəsində sağlam həyat", Ayətullah Məkarim Şirazi, səh.70-72; "Həsəd və duruğ", Ayətullah Şəhid Seyid Əbdülhüseyn Dəstğeyb, səh.155-156.)

Milli.Az

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Bakının bu küçəsində hərəkət məhdudlaşdırılır - XƏRİTƏ

30 Mart 2017 18:57

Nüsrət məşhur seriala çəkildi - FOTO

30 Mart 2017 18:57

Arıqlamaq üçün 500 min dollar xərclədi - FOTO

30 Mart 2017 18:47

Daha bir küçədə hərəkət məhdudlaşdırılır

30 Mart 2017 18:44

Mədəniz ağrıyırsa, bundan yeyin

30 Mart 2017 18:42

Kişiləri bihuş edən gözəlçə milyonçu ərini ziyalı kişiyə DƏYİŞDİ - FOTO

30 Mart 2017 18:38

Beynəlxalq Muğam Mərkəzində "Baku Brass" nəfəs alətləri ansamblının konserti keçiriləcək

30 Mart 2017 18:37

Almaniya vətəndaşının evindən oğurluq edən qadına 8 İL HƏBS TƏLƏBİ

30 Mart 2017 18:34

Komitə sədri: “Azərbaycanda ərzaq məhsulları ilə özünütəminetmə səviyyəsi yüksəlib”

30 Mart 2017 18:33

İlham Əliyevdən əlillərlə bağlı vacib sərəncam - 2 milyon manat ayrıldı

30 Mart 2017 18:33

Bakıda festival keçiriləcək

30 Mart 2017 18:32

Azərbaycanda çimərlik turizminin inkişafına dair Tədbirlər Planı təsdiq edilib

30 Mart 2017 18:32

Əlillərin protezlərlə təminatı üçün 2 milyon ayrıldı - SƏRƏNCAM

30 Mart 2017 18:29

Millət vəkilinin nəvəsi əcnəbi QIZLA NİŞANLANDI - FOTOLAR

30 Mart 2017 18:28

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün müdafiəsi zamanı əlil olmuş şəxslər üçün yüksək texnologiyalı protezlər hazırlanacaq

30 Mart 2017 18:27

Müharibə əlilləri üçün yüksək texnologiyalı protezlər hazırlanacaq

30 Mart 2017 18:26

Unibank Mobile-dan artıq planşetlərdə də istifadə mümkündür

30 Mart 2017 18:23

Nefti əvəz edən tükənməz resurs - “Ağ qızıl”

30 Mart 2017 18:23

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın ünvanına təbriklər gəlməkdə davam edir

30 Mart 2017 18:22

Sınaq imtahanlarında iştirak etmək istəyənlərin NƏZƏRİNƏ

30 Mart 2017 18:22

Azərbaycanlı məşhurun 22 yaşlı oğlu üzə çıxdı: "Onu dəlicəsinə sevirəm" - FOTO

30 Mart 2017 18:22

Bayramda satılmayan səmənilərin aqibəti...

30 Mart 2017 18:22

Leyla Əliyeva Moskvada Yəhudi Muzeyində - FOTOLAR

30 Mart 2017 18:18

"Neftçi" əvvəlki günlərə dönmək istəyirsə..." - Flavinyo

30 Mart 2017 18:17

Cinayət Məcəlləsinə dəyişiklik

30 Mart 2017 18:12

İtirilən "Smart-kart" necə bərpa olunur?

30 Mart 2017 18:09

Təranə Səmədova: "Qızım metroda öpüşsə..."

30 Mart 2017 18:08

Ermənistan "İsgəndər"ləri döyüş mövqeyinə çıxardı, Bakıdan "Metsamor cavabı" eşidildi - FOTO

30 Mart 2017 18:05

Cenniferdən yeni fotosessiya

30 Mart 2017 18:05

"Ceyhun şərəfsiz hərəkətləri ilə məni elə iyrəndirib ki..."

30 Mart 2017 18:05

"Göstərişi birbaşa Cahangir Hacıyev verib" - MƏHKƏMƏ

30 Mart 2017 18:04

UNEC professoru BMT-nin mükafatına layiq görülüb

30 Mart 2017 17:59

Əsnəmək niyə yoluxucudur?

30 Mart 2017 17:57

Sabah əsla bunları etməyin!

30 Mart 2017 17:53

Həyat yoldaşını yeni itirən məşhur başqa qadınla - FOTO

30 Mart 2017 17:52

Bakıda Frankofoniya həftəsi keçiriləcək

30 Mart 2017 17:52

Öpüşməkdən o tərəfə

30 Mart 2017 17:52

SOCAR-dan dənizdə gözlənilən fırtına ilə bağlı AÇIQLAMA

30 Mart 2017 17:49

Məşhur, gənc model okean sahilində - FOTO

30 Mart 2017 17:47

Bakının təhlükəli ərazilərinin adı AÇIQLANDI

30 Mart 2017 17:47

"Şahdağ"dan darmadağın

30 Mart 2017 17:47

İngiltərədə dəhşət - Bir ailə qanına qəltan edildi

30 Mart 2017 17:43

Komitə: "Münaqişəli ailələrdə uşaqların hüquqlarının qorunması gücləndirilməlidir"

30 Mart 2017 17:42

Azərbaycanlı qızla yataq fotoları yayılan bəy efirə qayıtdı

30 Mart 2017 17:42

Nazənindən ŞOK TƏLƏB: Təranə Qumralın avtomobilinə həbs qoyulsun!

30 Mart 2017 17:39

Bakıda sürüşmə təhlükəsi olan yerlər açıqlandı

30 Mart 2017 17:38

Putin: “Trampa bunu etməyə imkan vermirlər”

30 Mart 2017 17:38

Deputat: "Azərbaycanda iqtisadi inkişaf yerlərdə ixtisaslı kadrlara tələbatı artırır"

30 Mart 2017 17:37

5 uşaq anası kameralara çılpaq "düşdü" - FOTO

30 Mart 2017 17:37

Məmur arvadı özünü asdı - AZƏRBAYCANDA

30 Mart 2017 17:37