"Tövriyə" nədir?

"Tövriyə" nədir?
21:22 13 Oktyabr 2016
54 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Zahirindən uyğun məna başa düşülüb, danışanın başqa məqsəd güddüyünü bildirən ifadəyə "tövriyə" deyilir. Fəqihlərin nəzərinə görə, yalanın rəva görülən zəruri hallarında gərək "tövriyə"dən istifadə edilsin və "tövriyə" mümkün olduğu təqdirdə aşkar yalana yol verilməsin.

Milli.Az maide.az-a istinadən bildirir ki, başqa sözlə, tövriyə odur ki, insan dediyi sözün uyğun mənasını nəzərdə tutsun, lakin onu elə desin ki, qarşı tərəf (eşidən kəs) onun başqa mənasını başa düşsün. Bununla da danışan kəs öz məqsədinə çatır və o, sözün uyğun mənasını seçdiyi halda, qarşı tərəf başqa mənaya yönəlir. Məsələn, bir kəsdən "İslam Peyğəmbərinin (s) canişini kim idi?" - deyə soruşduqda, o, belə cavab verir: "Mən bintuhu fi beytihi." (Qızı evində olan kəs!) Bunu eşidən kəs qızı Peyğəmbərin (s) evində olan kəsin (yəni Əbu Bəkrin) canişin olduğunu başa düşür. Halbuki cavab verən şəxsin məqsədi Peyğəmbərin (s) qızının onun evində olan kəsin (yəni imam Əlinin (ə)) canişin olmasıdır.

Sual: "Tövriyə" yalan sayılırmı və ondan yalanın müstəsna hallarından (1. zərurət və çarəsizlik zamanı; 2. İki nəfər arasında sülh və barışıq yaratmaq üçün) başqa zamanlarda da istifadə etmək olarmı?

Burada əhəmiyyət kəsb edən məsələ "tövriyə"nin yalana xas olan ölçüləri aşıb-aşmamasını aydınlaşdırmaqdır. Ümumiyyətlə, bu məsələ ilə bağlı iki nəzər mövcuddur:

1. Bəzi alimlərə görə, "tövriyə" əsla yalan sayılmır (və haram deyildir).

Bu nəzərin tərəfdarları onu belə əsaslandırırlar: "Sözün yalan və ya doğruluğunda meyar danışan kəsin məqsədi və nəzərdə tutduğu mənadır. Buna əsasən, danışanın sözü ilə məqsədi uyğun gəlirsə, sözü də doğru olacaq, hərçənd, qarşı tərəf onu başqa cür anlamış olsun. Çünki danışanın məqsədini başa düşməkdə yol verilən səhvin sözün yalan və ya doğruluğuna heç bir təsiri yoxdur. Bütpərəstlərin müqabilində həzrət İbrahimin (ə) "Bəl fəələhu kəbiruhum haza, fəs`əluhum in kanu yəntiqun!" (Bəlkə onların bu böyüyü bunu etmişdir. Əgər danışa bilirlərsə, özlərindən soruşun! - "Ənbiya"/63) və həzrət Yusifin (ə) carçısının "İnnəkum ləsariqun!" (Ey karvan əhli, siz, həqiqətən, oğrusunuz! "Yusif"/70) - dedikləri sözlərini yozan müxtəlif rəvayətlər də "tövriyə"nin yalan sayılmadığını sübut edir.

2. Bəzi alimlərin kəlamlarından belə başa düşülür ki, "tövriyə" yalanın qisimlərindən biridir, lakin onun qəbahət və fəsadı adi yalandan azdır.

Burada zərif bir məsələyə diqqət yetirməklə mövcud mübahisə aradan qalxa bilər və o da budur ki, "tövriyə" hər bir hala aid deyil, söz və kəlamın zatən iki (və daha çox) məna daşıdığı yerlərə məxsusdur; belə ki, danışıq zamanı dinləyən şəxs iki mənadan birini başa düşür. Başqa sözlə, "tövriyə" ikimənalı sözə deyilir; birinicisi, dinləyicinin bilafasilə zehnini cəlb edən zahiri və aşkar məna, ikincisi isə, sözü deyən adamın əsas məqsədini daşıyan, lakin dinləyicinin diqqətindən yayınan məna! Məsələn, Yusif peyğəmbərin (ə) carçısının o həzrətin qardaşlarına dediyi "İnnəkum ləsariqun!" (Ey karvan əhli, siz, həqiqətən, oğrusunuz!) - ibarənin ilk mənası odur ki, siz hal-hazırda oğurluq etmisiniz, lakin carçı onların keçmişdə Yusifi (ə) atasından oğurladıqlarını nəzərdə tuturdu. Bu isə cümlənin zahirən başa düşülməyən digər mənasıdır. Yaxud bir nəfərdən "Bu libası sizə fılankəsmi hədiyyə edib?" - deyə soruşulduqda, o, belə cavab verir: "Allah ona uzun ömür versin!" Halbuki ona libası hədiyyə edən kəs başqasıdır. Bu tip "tövriyə" haram sayılmır.

Ümumiyyətlə, fiqhi kitablarda tövriyə üçün üç qism irəli sürülmüşdür: 1. Tövriyə bir məsləhətə və yaxud bir fitnə-fəsadın dəf edilməsinə səbəb olarsa, ona icazə verilir və yalanın növlərindən hesab olunmur; 2. Tövriyə fitnə-fəsadın yaranmasına, misal üçün, bir müsəlmanın şəxsiyyətinin alçalması və abır-həyasının getməsinə səbəb olarsa, haram sayılır; 3. Məsləhət olmadan, həm də heç bir fitnə-fəsada da səbəb olmadan (boş yerə) deyilən tövriyənin hökmünə gəldikdə isə, bəzi fəqihlər onu yalan hesab etdiklərindən haram saymışlar. ("Əxlaq sayəsində sağlam həyat", Ayətullah Məkarim Şirazi, səh.70-72; "Həsəd və duruğ", Ayətullah Şəhid Seyid Əbdülhüseyn Dəstğeyb, səh.155-156.)

Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bakıda gənc oğlana qonşusu 5 bıçaq zərbəsi vurub

23 İyul 2017 06:42

Məşhur aktyor vəfat etdi

23 İyul 2017 06:39

75 il əvvəl itkin düşmüş cütlüyün qalıqları tapıldı -

23 İyul 2017 06:35

"Taxtlar oyunu"nun ulduzu fərqli obrazda - FOTO

23 İyul 2017 06:32

Bu idman növünün adı dəyişdirildi

23 İyul 2017 06:14

Martin Şülts yeni qaçqın böhranından narahatdır

23 İyul 2017 06:12

Ərdoğan Körfəz ölkələrinə səfərə gedir

23 İyul 2017 05:59

Mexikoda gözəl ev - FOTO

23 İyul 2017 05:32

"VAZ" kül oldu

23 İyul 2017 05:14

İstifadə etdiyimiz 13 "ÇİRKLİ" ƏŞYA - FOTOLAR

23 İyul 2017 05:13

Venesuela müxalifəti ölkədə tətillərin olacağını elan edib

23 İyul 2017 05:12

Alt paltarlarının satışa çıxarılması Madonnanı qəzəbləndirdi -

23 İyul 2017 04:56

Cici, Ənvər və Zeyn - FOTO

23 İyul 2017 04:32

BMT-də TƏCİLİ İCLAS

23 İyul 2017 04:18

Bəşər Əsədə sadiq qüvvələr iki yaşayış məntəqəsini İŞİD-in əlindən alıb

23 İyul 2017 04:17

BMT TŞ Yerusəlimə dair təcili iclas keçirəcək

23 İyul 2017 04:14

Youtube video serveri İŞİD-ə qarşı funksiya hazırlayır

23 İyul 2017 04:07

Sumqayıtda yaşayış binasında yanğın - 8 sakin təxliyə olundu

23 İyul 2017 03:48

Makronun reytinqi 10% aşağı düşüb

23 İyul 2017 03:47

Məşhur aktyorun yeni FOTOları

23 İyul 2017 03:32

Romada içməli su qurtarır

23 İyul 2017 03:19

Misirdə Yaxın Şərqin və Afrikanın ən böyük hərbi bazası açılıb

23 İyul 2017 03:06

Təndirxana və taxta sexi yandı

23 İyul 2017 03:04

Alimlər əsrlər boyu dənizin altında gizlənən 2 tonluq balıq tapıblar

23 İyul 2017 03:02

İran yeni raketlərinin istehsalına başladı

23 İyul 2017 02:53

Emili və Devid - FOTO

23 İyul 2017 02:32

Yunanıstanda iki güclü zəlzələ

23 İyul 2017 02:18

Ərəb şeyxindən 222 milyon avroluq təklif -

23 İyul 2017 02:15

Cazibədar İzabeli - FOTO

23 İyul 2017 01:32

"Ankaraya aid siyasətə yenidən baxmaq lazımdır" - Merkelin dəftərxanasının rəhbəri

23 İyul 2017 01:27

Robot özünü suya ataraq intihar etdi -

23 İyul 2017 01:09

Yunanıstanda yenə zəlzələ oldu

23 İyul 2017 00:29

BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası Qüdsə görə təcili toplantı keçirəcək

23 İyul 2017 00:27

Əfqanıstanda Taliban silahlıları azı 70 nəfəri əsir götürüblər

23 İyul 2017 00:26

24 il Ağdamsız...

23 İyul 2017 00:17

Cəlilabadda qəza törədən maşın yanacaqdoldurma məntəqəsinə çırpılıb

23 İyul 2017 00:12

Astroloji proqnoz - 23 iyul

23 İyul 2017 00:08

Bella Venesiya küçələrini dolaşdı - FOTO

23 İyul 2017 00:05

Günün qoroskopu: maraqlı təfərrüatlar öyrənə bilərsiniz

23 İyul 2017 00:05

Ağdamın işğalından 24 il ötür

23 İyul 2017 00:02

Sumqayıtda binada yanğın, 8 sakin təxliyə olundu

22 İyul 2017 23:59

Həyat yoldaşı, qardaşı və anasını qətlə yetirdikdən sonra özünü güllələdi -

22 İyul 2017 23:56

Misirdə Yaxın Şərqin və Afrikanın ən böyük hərbi bazası açılıb

22 İyul 2017 23:52

İran yeni raketlərin istehsalına başlayıb

22 İyul 2017 23:52

17 yaşlı tələbə intim münasibətdən imtina edən qadının 1 aylıq körpəsini öldürdü

22 İyul 2017 23:48

Milli üzvü baxdı, komandası qola həsrət qaldı

22 İyul 2017 23:47

Halitoz-ağızdan pis qoxunun gəlməsi

22 İyul 2017 23:47

Yövmüş-şəkk nədir?

22 İyul 2017 23:42

Donald Trampın şəxsi vəkili istefa verdi

22 İyul 2017 23:42

Ən gözəl baldırlı qadın seçildi - FOTO

22 İyul 2017 23:32