Çöldəki “Təyyarə Məzarlığı”nın sirri (FOTO)

Çöldəki “Təyyarə Məzarlığı”nın sirri (FOTO)
04:13 17 Oktyabr 2016
115 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

Təyyarələr köhnəlib istifadəyə yararsız hala gəlincə nə olur? Bu problemin cavabını ABŞ-ın cənub qərbindəki bir təyyarə qəbiristanlığında axtarırıq.

ABŞ-ın Arizona ştatındakı Tucson şəhərinə doğru avtomobil səfəri edirsinizsə bir müddət sonra evlərin gedərək azalıb nəhəng bir sahədə, çöl günəşinin altında sıra-sıra düzülmüş hərbi təyyarələr görərsiniz. Ucsuz-bucaqsız yük təyyarələrini, bombardıman təyyarələrini, F-14 və Tomcat döyüş təyyarələrini …

Bura Davis-Monthan aviabazası. 10 km kvadrat sahədə 4400 ədəd təyyarə saxlanılır. Bəziləri sanki bir neçə saat əvvəl buraya gətirilmiş kimidir, bəziləri isə qumun və tozun aşındırıcı təsirindən qorunmaq üçün örtülü tutulur. Bağlı anbarlarda isə yığın halında təyyarə hissələri Amerikanın ya da dünyanın başqa bir bölgəsinə göndərilərək başqa bir təyyarəyə yerləşdirilmək üzrə gözlədilir. Burada işləyənlər Vəhşi Qərb folklorundan ilhamlanmış kimi bu bazaya qısaca ‘Qəbiristanlıq’ deyir.

Bu baza dünyada tək deyil amma ən böyük təyyarə qəbiristanlığıdır. Arizonanın aşağı nəm, isti, quru havası təyyarələrin daha uzun müddət paslanmadan və aşınmadan qorunmasını təmin edir.
Həmçinin 15 sm torpağın altı sərt gil ilə örtülüdür, beləcə bahalı uçuş zolağlarına ya da avia dayanacaqlara gərək qalmadan təyyarələrin yerləşdirilməsi mümkün olur.

Təyyarələri inşa etmək və qorumaq olduqca bahalı bir işdir, amma ömürlərinin sonunda belə bir çox parçasını yenidən istifadə etmək mümkün olur. Tucson bölgəsinin təbii quru iqlimi bu işin xərcini çox daha ucuza gətirir. Bu səbəblə dünyanın ən böyük təyyarə məzarları ABŞ-ın cənub qərbindəki bu çöl bölgəsində var. İstifadəyə yararsız hala gəlmiş təyyarələri bu bazaya gətirməklə iş bitmir. Bəziləri bir az baxımla yenidən uçuşa hazır hala gətirilmək üzrə gözlədilərkən bəziləri də parçalanaraq istifadə edilə biləcək ehtiyat hissəsi kimi saxlanır.

Parçalanmış bombardman təyyarələri

Qəbiristanlığa gətirilən təyyarələr çoxlu proseslərdən keçir. Təyyarə daşıyan gəmilərində istifadə olunmuş təyyarələr əvvəl dəniz duzu qalıqlarının aşındırıcı təsirini aradan qaldırmaq üçün yaxşıca yuyulur, yanacaq çənləri boşaldılaraq incə maşın yağıyla mühərriki yağlanıyor. Sonra partlaya ya da yanğın çıxara biləcək hissələri sökülür sonra kiçik dəliklər alüminium lentlə bağlanılır. Daha sonra isə təyyarənin hər tərəfi asan ayrılan xüsusi bir qara boyayla iki qat və ən üstü də yandırıcı günəş şüalarını soğurması üçün bir qat ağ boyayla rəngləniyir.

Qəbiristanlıqda nüvə başlığı daşıya bilən bəzi B-52 bombardman təyyarələrinə da rast gəlinir. Sovetlər Birliyi ilə nüvə silahların məhdudlaşdırılması məqsədli edilən strateji razılaşmalara görə, B-52-lərin qanadları sökülmüş halda, sovet peyklərinin istədiyində bunu təsdiq etməsini təmin edəcək şəkildə tutulur.

Bir çox təyyarənin isə parçaları sökülmüş olaraq və ehtiyac olduğunda istifadəsinə qədər təyyarənin daxilində saxlanılır. Qəbiristanlıqda bir də tökməxana var. Əksər parçalar burda əridilərək yenidən istifadəyə hazırlanır.

Davis-Monthan bazasından əlavə digər təyyarə qəbiristanlıqlarını da gəzən havaçılıq yazıçısı Nick Veronico, “Təyyarələr uçduğu müddətcə, onları havada tutmaq üçün hərbi və ticarət təyyarə məzarlıqlarına hər zaman ehtiyac olacaq,” deyir.

Rusiyada da köhnə sovet hərbi təyyarələrinin tutulduğu təyyarə qəbiristanlıqları var, amma buradakıların yenidən uçma ehtimalı demək olar yoxdur. Şərqdəki Vladivostok bölgəsi yaxınlığındakı Vozdvizhenkada Sovet dövründə supersonic bombardman təyyarələrinin tutulduğu bir baza var idi. Soyuq müharibə dövrü sona çatınca bu təyyarələrə ehtiyac qalmadı, əvvəllər gizli olan aviabazalar tərk edilmiş bir halda dayanır.


Sovetlər sonrası dövrə aid bir başqa təyyarə qəbiristanlığı da bu gün Ukraynadakı Çernobildədir. 1986’daki nüvə fəlakətin ardından boşaldılan bölgədə istifadə edilmiş vasitələr radiasiya yüklü olduğu üçün çürüməyə tərk edilmişdir. İllər keçdikcə təhlükə vəziyyət unudulmağa və xüsusilə Rassokha qəbiristanlığındakı vertolyot, hərbi və mülki vasitələrin parçaları sökülməyə başlanmışdı. Geriyə ancaq bu vasitələrin skeletləri qalmışdır.

İngiltərə Krallıq Aviasiya Dərnəyindən Keith Hayward, təyyarələri parçalamanın gəmi və digər ağır nəqliyyat vasitəsi vasitələrindən daha asan olduğunu söyləyir.

Hayward belə deyir: “Gələcəkdə təyyarələri əldən çıxartmaq işi çətinləşə bilər, amma bu problemi həll etmək məqsədiylə sektorda riayət edilməsi lazım olan protokollara diqqət edilir. Yenə də təyyarələrə olan tələbin eniş-yoxuşlu dövrlərində qəbiristanlıqlar əhəmiyyətli rolu oynuyur. Buradakı təyyarə sayına baxaraq iqtisadi inkişaf dövründən yoxsa böhran dövründən mi keçdiyimizi söyləyə bilərik. ”

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Bakıda ruhi xəstə itkin düşüb

28 Aprel 2017 10:49

Bütün gözlər Cennifer Lopesin sinəsinə dikildi – FOTLAR

28 Aprel 2017 10:48

Yumurtanın qabığını atmayın, yeyin

28 Aprel 2017 10:44

“Kapital Bank” SABAH qruplarının tələbələri ilə görüş keçirib

28 Aprel 2017 10:42

Türkiyədə növbəti terror: 1 şəhid, 3 yaralı

28 Aprel 2017 10:39

QHT sədrinin cəzası azaldılıb

28 Aprel 2017 10:37

Şampuna 1 qaşıq şəkər qatın

28 Aprel 2017 10:37

Telman İsmayılov sifarişli qətllərdə ittiham olunur: biznesmenlər, qanuni oğru...

28 Aprel 2017 10:34

General nazirin qardaşı oğlunu Sabirabada rəis göndərdi

28 Aprel 2017 10:33

Azərbaycanın biznes missiyası Dubayda olub

28 Aprel 2017 10:32

Cənubi koreyalı 4 xizəkçi Asiya Oyunları vaxtı pivə içdikləri üçün diskvalifika olunub

28 Aprel 2017 10:32

Kənan İmirzalıoğlunun saqqalı 145 mindir...

28 Aprel 2017 10:32

Raquf Orucovun xanımına vəzifə verildi

28 Aprel 2017 10:29

Azərbaycanın iki rayonuna yeni polis rəisi təyin edilib

28 Aprel 2017 10:27

Putin Abe ilə nəyi müzakirə etdi?

28 Aprel 2017 10:23

Azərbaycan diasporu Strasburqda Türkiyəyə dəstək aksiyası keçirib

28 Aprel 2017 10:21

Gəncədə maşın 3 piyadanı vurdu

28 Aprel 2017 10:19

Nura Suri od püskürdü: “Paxilliqdan qocalmısınız”

28 Aprel 2017 10:18

Naxçıvanda 40349 şagird tibbi müayinədən keçirilib

28 Aprel 2017 10:17

FİFA referisi “Bakı Marafonu 2017”də iştirak edəcək

28 Aprel 2017 10:17

Boşanmış azərbaycanlı müğənni yenidən evlənir?

28 Aprel 2017 10:17

Azərbaycan Türkiyəyə qaz ixracını kəskin azaltdı

28 Aprel 2017 10:14

Tarixdə bu gün nələr baş verib?

28 Aprel 2017 10:14

Özünü Beynəlxalq Bankın qarşısında yandırmaq istədi

28 Aprel 2017 10:09

Yaponiyada vulkan püskürdü - FOTO

28 Aprel 2017 10:08

Stalinin hələ də gizli saxlanılan donuz damındakı YERALTI SIĞINACAĞI - FOTOLAR

28 Aprel 2017 09:58

ABŞ-ın dövlət katibi: “Rusiyaya səfərim zamanı heç nəyi həll etmədik”

28 Aprel 2017 09:57

Azərbaycan nefti

28 Aprel 2017 09:55

Cəbhədən SON XƏBƏR

28 Aprel 2017 09:53

Sulutəpədə 50 yaşlı kişi intihar edib

28 Aprel 2017 09:52

Atəşkəs 120 dəfə pozulub

28 Aprel 2017 09:49

Tramp Cənubi Koreyadan 1 milyard dollar istədi

28 Aprel 2017 09:48

Fahriye Evcenin keçmiş nişanlısı Burak Özçiviti özündən çıxartdı - FOTOLAR

28 Aprel 2017 09:48

Ermənilər atəşkəs rejimini 120 dəfə pozub

28 Aprel 2017 09:47

Cəbhədən xəbər var

28 Aprel 2017 09:44

Azərbaycan nefti ucuzlaşıb

28 Aprel 2017 09:42

Musiqili Teatrın may ayı üçün repertuarı açıqlanıb

28 Aprel 2017 09:42

II Nikolayın Türkiyədəki malikanəsi otel oldu – FOTOLAR

28 Aprel 2017 09:38

Hacıqabul-Bəhrəmtəpə-Mincivan avtomobil yolunun bir hissəsi yenidən salınır

28 Aprel 2017 09:37

Ucarda 50 yaşlı kişi özünü qatarın altına atıb

28 Aprel 2017 09:32

Aprel döyüşlərində şəhid olan polkovnikin həyat yoldaşına

28 Aprel 2017 09:32

Neft bahalaşdı

28 Aprel 2017 09:29

VALYUTA MƏZƏNNƏLƏRİ

28 Aprel 2017 09:28

Elmar Məmmədyarov: "Qarşıdakı danışıqlarda hər şey Ermənistan rəhbərliyinin siyasi iradəsindən asılı olacaq"

28 Aprel 2017 09:27

Azərbaycan Mərkəzi Bankının valyuta məzənnələri (28.04.2017)

28 Aprel 2017 09:27

Milli Məclisin sektor müdirini qətlə yetirən şəxsin şikayəti əsasında məhkəmə başlayıb

28 Aprel 2017 09:27

Beynəlxalq əmtəə, fond və valyuta bazarlarının əsas göstəriciləri (28.04.2017)

28 Aprel 2017 09:27

Külək beşmərtəbəli binanın damını uçurdu - XAÇMAZDA

28 Aprel 2017 09:18

Dollar sabit qaldı

28 Aprel 2017 09:15

Neft bahalaşdı

28 Aprel 2017 09:13