"Tez elə yat, yoxsa xortdan gələcək"

"Tez elə yat, yoxsa xortdan gələcək"
23:32 17 Oktyabr 2016
73 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Təhdidlə böyüdülən uşaqlar gələcəkdə hansı psixoloji problemlər yaşayır? 

"Əgər yeməyini yeməsən, evdən çıxıb gedəcəm, sənin anan olmayacam", "tez elə yat, yoxsa xortdan gələcək", "axşam atan gəlsin, görərsən, elədiyini ona deyəcəm", "divarları bir də yazsan, polis çağıracam səni aparsın", "əgər ananın sözünə baxmasan, Allah səni cəhənnəmdə yandıracaq", "elə etmə ki, səni uşaq evinə qoyum", "ölməyimi istəyirsən?"...

Etiraf edək ki, valideyn olaraq hər birimiz "çilədən çıxdığımız" an bu ifadələrdən ən azı biri ilə övladımızı təhdid etmişik.

Hamımız  uşaqlarımızı ən yaxşı şəkildə tərbiyə etmək, böyütmək istəyirik. Ancaq bunu edərkən fərqli tərbiyə üsulundan istifadə edirik. Bəzilərimiz uşaqların tərbiyəsində yumşaq və səmimi tərbiyə üsulunu seçiriksə, əksəriyyətimiz onları təhdidedici, sərt qanunlarla böyütməyə  üstünlük veririk. Təhdidmi, sevgimi? Uşağı hansı üsulla tərbiyə etmək daha yaxşıdır? Təhdidin uşağın psixologiyasına təsiri necədir? Təhdidlə, qorxular altında böyüyən uşağın sonu necə olur?  Suallarımıza cavab tapmaq üçün mütəxəssislərə müraciət etdik...

Tərk edilmə qorxusu ilə yaşayan uşaqlar

Psixoloq Könül Mikayılzadə bizimlə söhbətində bildirdi ki, valideynlərin uşaq tərbiyəsində etdiyi ən önəmli xətalardan biri uşağı təhdid etməkdir: "Basqı, yaxud təhdid yoluyla uşağın davranışını dəyişdirməyə çalışmaq edilə biləcək ən böyük xətadır. Əgər valideyn -  ata, ya da ana uşağını qorxudaraq nəyisə etməyə vadar edirsə, həmin uşaqda qorxu yaranır. Belə uşaq adətən qorxduğu üçün bir şeyi həyata keçirir. Məsələn, məktəbdə dərslərini qorxduqları üçün yaxşı oxuyurlar. Məcburiyyətdən qorxu yaranır. Ya da uşağı nədənsə məhrum saxlayırlar. Bu, tam yanlış metodikadır. Uşaqların tərbiyə sistemində problemlərin yaranmasına gətirib çıxarır. Məsələn, gələcəkdə uşaqlarda tez-tez əl yumalar, yaxud kütlə içində olmaqdan bir az yayınmalar, ünsiyyətdən çəkinmək, qorxu hissi yaranır. Əslində qorxunun yaratdığı problemlər özünü gələcəkdə göstərir. Yəni uşaq vaxtı əgər bir valideyn uşağı qorxudarsa, bu,  yeniyetməlik dövründə bir çox psixoloji pozuntularla özünü büruzə verir. Məsələn, iyrənmələrlə, qeyri-adi düşüncələrə, yaxud qohumlarının, yaxın adamlarının ölüm xəbərini eşitdikdə tədirgin olmalarına gətirib çıxarır. Belə uşaqlar böyüyəndə də içlərində qorxu hissi olur. Məsələn, 30-40 yaşları olsa belə, qapını bir neçə dəfə yoxlayırlar ki, birdən evə oğru girər və s. Əgər psixoanalitiklərlə söhbət etsələr, belə insanların uşaqlığının kökündə mütləq qorxu müşahidə ediləcək. Uşaq vaxtı "səni uşaq evinə qoyub gedəcəyəm", "sənin anan olmayacağam"la böyüyən uşaqlar ömrü boyu tərk edilmə qorxusu ilə yaşayacaq. Belələri ailə qurarkən həyat yoldaşının nə vaxtsa onu tərk edəcəyindən qorxduğundan ona bağlılıq yaranır. Yaxud hər zaman uşağını itirmək qorxusu ilə yaşayır. Hər şeyin bir kökü var. Əslində böyük insanların yaşadığı psixoloji problemlərin əksəriyyətinin kökündə uşaqlıqda yaşadıqları, velideynlərinin sərgilədiyi düzgün olmayan tərbiyə sistemi durur. Hər şeylə qorxudulan uşaqlar bir müddət sonra tək qala bilməyən, bir yerə tək getməyə qorxan, özlərini ifadə edə bilməyən, özünə güvəni olmayan insana çevrilirlər. Təhdidlər gələcəkdəki hadisələrlə əlaqəlidir. Uşaqsa olduğu anı yaşayır. Bu səbəbdən uşağın gələcəkdə edə biləcəkləri ilə bağlı təhdidlər onun davranışlarını düzəldə bilməz".
 
Sevgi ilə böyüdülən uşaqlar cəmiyyətə daha yararlı olur
Müsahibimizin sözlərinə görə, uşaq qorxudularaq, təhdid edilərək yola gəlməz: "Övladlarımızı sevgi ilə, anlayışla, mülayim davranışla tərbiyə etməliyik. Bir var, uşağa deyirik, "yalan danışma, yalan danışsan, belə olacaq, filan şeyi edəcəm". Bir də var, yalan sözünü dilə gətirmirsən, deyirsən ki, "doğrunu danışmaq lazımdır". Sevgiylə böyüdülən uşaqların  psixologiyaları qorxu altında böyüdülən uşaqların psixologiyasından fərqli olur və cəmiyyətə daha yararlı uşaqlar kimi yetişirlər. Valideynlər xüsusilə 6 yaşa qədər təhdid metodikasından uzaq durmalıdırlar.
 
Cəza və şantaj fərqli anlayışdır

Psixoloq Narınc Rüstəmova təəssüflə bildirdi ki, valideynlərin bir çoxu uşaqları ilə münasibətlərini şantajla, yaxud şərt kəsərək tənzimləyirlər: "Ancaq bilmirik ki, kölə üsyan edəndə birinci öz ağasına qarşı edir. Xüsusən uşağı qorxudaraq, təhdid edərək böyüdürüksə, inanın, o, üsyanı 12 yaşdan sonra birinci bizə edəcək. Məhz uşaqlıqda etdiyimiz tərbiyənin nəticəsidir ki, bu gün yetkinlik yaşına çatmış uşaqlarda psixoloji pozuntular baş alıb gedir".

Müsahibimiz islam dinindəki cənnət və cəhənnəm, mükafat və cəza anlayışı ilə uşaq tərbiyəsindəki tərbiyə metodu arasında maraqlı müqayisə apardı: "Kim əvvəlcədən cəhənnəmə, yaxud cənnətə gedəcəyini bilir? Hara gedəcəyimizi yalnız dünyamızı dəyişəndən sonra biləcəyik. Burada əslində gözəl bir mexanizm var. Öncədən cəhənnəmə gedəcəyimizi bilsək, olduğumuzdan da pis adam olarıq. Yaxud "cənnətə gedəcəyəm" deyib, arxayınlaşarıq. Bunu uşağın tərbiyəsinə köçürək. Əgər cəzanı öncədən desək, onu şantaj etmiş oluruq. Məsələn, valideyn deyir ki, "əgər oxumasan, səni gəzməyə aparmayacağam". Bu, cəza deyil, şantajdır. Öncədən deyilən söz şantaj sayılır. Amma bir də var, uşaq dərsini oxumaq istəmir, müqavimət göstərir. Nə edirik? Dərs oxumaq saatı bitdikdən sonra deyirik ki, "bax, mən səni çağırdım, istədim bir yerdə oxuyaq, sən oxumadın, müqavimət göstərdin. Gah qarnının ağrıdığını, gah su istədiyini dedin. Dərsini oxumadığına görə biz bu gün gəzintiyə getməyəcəyik". Yəni cəzanı sonda veririk, proses olandan sonra verilən cəza, cəza sayılır. Ancaq öncədən deyəndə bu, şantajdır. Biz bir şeyi düzəldərkən, başqa  bir şeyi korlamamalıyıq". N.Rüstəmovanın sözlərinə görə, cəza üsülunu da düzgün seçməliyik: "Yatmağı, yaxud həkimə aparmağı cəza üsulu kimi göstərməməliyik. Araşdırsaq, görərik ki, böyüyəndə qorxuları olan uşaqların əksəriyyətini valideyni  uşaq vaxtı qorxudub. İndi də problem yarandığından həyəcan yaşayırlar ki, "həkimdən qorxur". Niyə? Çünki valideyn bu vaxta qədər "həkim gəlib iynə vurar" kimi sözlərlə uşağını təhdid edib. Yaxud "xoxan gəlib səni aparar, yeyər", "səni uşaq evinə ataram", "ana ölər, qalarsan anasız" kimi sözlərlə uşaqda itirmə qorxusu yaradıblar. Bunlar cəza deyil, belə tərbiyə üsulu olmaz. Körpəlikdən uşağı bu cür tərbiyə edəndə 12 yaşdan sonra bunların hamısını özümüzə qaytaracaq, zaman keçdikcə, o, bizi şantaj etməyə başlayacaq: "Mən dərsimi oxuyuram, sən mənə planşet almalısan", "mən bunu edirəm, sən məni filan yerə aparmalısan, yaxud pul verməlisən" kimi qarşımıza davamlı şərtlər qoyacaq. İstədiyini keçirə bilməyəndə isə qarnının, başının ağrıdığını, xəstələndiyini deyəcək. Buna görə də uşağı qorxu, təhdidlə böyütməməyə çalışmalıyıq. Cəza və şantaj arasında dağlar qədər fərq var. Cəhənnəm-cənnət məsələsi kimi, uşaq da bilməməlidir ki, yanlış davranış olanda valideyni onu cəzalandıracaq. Uşaq bunu biləndə yalanlar artır, özünü sığortalayır, ananın yanında eləmir, nənənin yanında eləyir, atanın yanında olanda edir, amma ana ilə olanda etmir. Buna görə də şərait yaratmalıyıq ki, uşaq özü düşünsün, analiz etsin. Uşaq hər bir situasiyaya düşə bilər. Narkoman da ola bilər, ətrafında pis adamlar da ola bilər və bu adamlar onu yanlış yerlərə yönəldə bilər. Buna görə çalışmalıyıq ki, uşağımız balacalıqdan düzgün seçim etməyi bacarsın, doğru hərəkətin nə olduğunu bilsin və etsin".

Bir uşağın ziyanı

Mütəxəssis bu gün ailələrdə bir, ən yaxşı halda iki uşağın olmasının pis nəticələrə gətirib çıxardığını deyir: "Uşaqların sayının az olması bu gün evimizi yıxıb. Əgər valideynlərin bir uşağı varsa, bütün arzularını bir uşağın üzərində cəmləyir və buna görə daim onu himayə edir. Uşağı həyətə çıxmağa qoymur ki, səni oğurlayarlar, qaraçılar aparar. Uşaq üçün davamlı bir qorxu mənbəyi yaratdığımızdan uşaqda dünya qorxusu yaranır. Sonra da psixoloqa aparmağa, müalicə etdirməyə başlayırıq. Amma profilaktik tədbiri vaxtında görsək, psixoloqa ehtiyacımız olmaz".

Kaspi.az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Azərbaycanda qeyri-rəsmi əmək fəaliyyəti araşdırılacaq

30 May 2017 11:36

ABB-nin xarici öhdəliklərinin yenidən strukturlaşdırılması bazar dəyərini yüksəldəcək

30 May 2017 11:36

“Siri” itmiş “iPhone” smartfonunu tapmağa kömək edəcək

30 May 2017 11:35

Dartıla bilən ekranın işi nümayiş etdirilib

30 May 2017 11:35

"Qəbələnd" Əyləncə Mərkəzində “Açıq Qapı” günü

30 May 2017 11:34

Bakıda polis avtomobili qəzaya düşdü

30 May 2017 11:34

Komitə sədri: “Ailə institutunun möhkəmləndirilməsi üçün vahid siyasət həyata keçirilir”

30 May 2017 11:33

Yaraların daha tez sağalma üsulu tapıldı

30 May 2017 11:33

Maşın iftar süfrələrinin arasında qaldı - FOTO

30 May 2017 11:32

Azərbaycanda ayda 150 manat ödəməklə kimlər ev ala bilər?

30 May 2017 11:29

Tatlısəsin qızı küçənin ortasında sevgilisi ilə öpüşdü - VİDEO - FOTO

30 May 2017 11:27

"Ərinin icazəsi ilə məni gecə evə çağırdı, uşağa qaldı" - VİDEO

30 May 2017 11:27

Şimali İrlandiya yığmasının baş məşqçisi: "Azərbaycan millisinə qalib gəlməsək, hazırkı mövqeyimizi qoruya bilməyəcəyik"

30 May 2017 11:27

Formula 1-ə bilet alanlara xüsusi endirimlər ediləcək

30 May 2017 11:22

Ağdaş Rayon İcra Hakimiyyətindən oğurluq olub

30 May 2017 11:22

Moskva Dövlət Universitetinin Bakı filialı bakalavriat səviyyəsinə qəbul elan edir

30 May 2017 11:22

Azərbaycanda gömrük əməkdaşlarının 20%-i məsuliyyətə cəlb edilib

30 May 2017 11:22

Kim Çen ln ABŞ-a daha çox "hədiyyə" göndərmək istəyir

30 May 2017 11:22

Filarmoniyanın iyun ayı üçün tədbirlər planı - CƏDVƏL

30 May 2017 11:22

Bakıda AĞIR QƏZA: polis maşını "Porşe" ilə toqquşdu, polis öldü - GÖRÜNTÜLƏR

30 May 2017 11:19

Elariz şeiri ilə ELZANI GERİDƏ QOYDU: “Həsrət qalmışıq, bəlkə basasan...” - BİABIRÇILIQ

30 May 2017 11:18

Milan Ticarət Palatasının ekspertləri BBF-də Azərbaycan turizminin inkişaf istiqamətlərini müzakirə ediblər

30 May 2017 11:17

"Problemli kreditlərlə bağlı banklarla müzakirələr başlayib"

30 May 2017 11:17

Əməliyyat: Şəhərə giriş-çıxışlar bağlandı

30 May 2017 11:17

Arda Turandan GÖZLƏNİLMƏZ QƏRAR

30 May 2017 11:13

Elariz Elzaya şeir həsr etdi: "Bu nə poza?" - FOTO

30 May 2017 11:12

Qlobal iqtisadiyyatının yavaşlaması Rusiya üçün ən böyük təhlükə olacaq

30 May 2017 11:12

Bakıda 17 yaşlı qız yoxa çıxdı

30 May 2017 11:12

Aylıq 130 manata ev almaq istəyənlər bu xəbəri mütləq oxusunlar - VİDEO

30 May 2017 11:12

Körpə doğuşdan dərhal sonra yeriməyə başladı

30 May 2017 11:10

Zamirin gözləri əbədiyyən kor qala bilər - YARDIM EDƏK!

30 May 2017 11:09

Qaz yüklü tanker partladı: 2 nəfər öldü - VİDEO

30 May 2017 11:08

Zindandan zənginliyə

30 May 2017 11:07

Sərxoş tutulan milyarder idmançı: "İçməmişdim" - FOTO

30 May 2017 11:05

5 gün əvvəl boşanan müğənni yeni eşqə başladı

30 May 2017 11:05

Biznesmeni qətlə yetirən Qazaxıstanda YAXALANDI

30 May 2017 11:04

DİQQƏT: Güzəştli mənzil almaq istəyənlər

30 May 2017 11:04

Adnan Oktar iftardan sonra görün nə etdi - VİDEO

30 May 2017 11:03

28 May - Respublika Günü media nümayəndələrinin iştirakı ilə Lənkəranda qeyd olunub

30 May 2017 11:02

Müğənni Eltonu "Maşın şou"dan uzaqlaşdırdılar - "Qarşıdurma"

30 May 2017 10:59

"Facebook"da qızının çılpaq fotolarını gördü -

30 May 2017 10:59

Azərbaycanda özəlləşdirmə nəticəsində 1,1 mlrd. manatdan çox investisiya yatırılıb

30 May 2017 10:57

45 il sonra Premyer Liqada

30 May 2017 10:57

Əli Əhmədov: Azərbaycan son 15 ilin ən uğurlu inkişafına imza atmış dövlətlərdən biridir

30 May 2017 10:55

İrəvanın qorxunc hiyləgərliyi: Putin ERMƏNİ İŞĞALINA qarşı hərəkətə keçdi

30 May 2017 10:53

Bakının bu əraziləri susuz qalacaq

30 May 2017 10:52

Ukrayna prezidenti və baş naziri Gürcüstana səfər edəcək

30 May 2017 10:52

Bakıda sürücülərin gününü qara edən YÜK TAKSİLƏRİ

30 May 2017 10:52

Moskvada qasırğa qurbanlarının sayı 14 nəfərə çatdı

30 May 2017 10:50

Bu gün Bakının bu yerlərində su olmayacaq

30 May 2017 10:49