"Tez elə yat, yoxsa xortdan gələcək"

"Tez elə yat, yoxsa xortdan gələcək"
23:32 17 Oktyabr 2016
73 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Təhdidlə böyüdülən uşaqlar gələcəkdə hansı psixoloji problemlər yaşayır? 

"Əgər yeməyini yeməsən, evdən çıxıb gedəcəm, sənin anan olmayacam", "tez elə yat, yoxsa xortdan gələcək", "axşam atan gəlsin, görərsən, elədiyini ona deyəcəm", "divarları bir də yazsan, polis çağıracam səni aparsın", "əgər ananın sözünə baxmasan, Allah səni cəhənnəmdə yandıracaq", "elə etmə ki, səni uşaq evinə qoyum", "ölməyimi istəyirsən?"...

Etiraf edək ki, valideyn olaraq hər birimiz "çilədən çıxdığımız" an bu ifadələrdən ən azı biri ilə övladımızı təhdid etmişik.

Hamımız  uşaqlarımızı ən yaxşı şəkildə tərbiyə etmək, böyütmək istəyirik. Ancaq bunu edərkən fərqli tərbiyə üsulundan istifadə edirik. Bəzilərimiz uşaqların tərbiyəsində yumşaq və səmimi tərbiyə üsulunu seçiriksə, əksəriyyətimiz onları təhdidedici, sərt qanunlarla böyütməyə  üstünlük veririk. Təhdidmi, sevgimi? Uşağı hansı üsulla tərbiyə etmək daha yaxşıdır? Təhdidin uşağın psixologiyasına təsiri necədir? Təhdidlə, qorxular altında böyüyən uşağın sonu necə olur?  Suallarımıza cavab tapmaq üçün mütəxəssislərə müraciət etdik...

Tərk edilmə qorxusu ilə yaşayan uşaqlar

Psixoloq Könül Mikayılzadə bizimlə söhbətində bildirdi ki, valideynlərin uşaq tərbiyəsində etdiyi ən önəmli xətalardan biri uşağı təhdid etməkdir: "Basqı, yaxud təhdid yoluyla uşağın davranışını dəyişdirməyə çalışmaq edilə biləcək ən böyük xətadır. Əgər valideyn -  ata, ya da ana uşağını qorxudaraq nəyisə etməyə vadar edirsə, həmin uşaqda qorxu yaranır. Belə uşaq adətən qorxduğu üçün bir şeyi həyata keçirir. Məsələn, məktəbdə dərslərini qorxduqları üçün yaxşı oxuyurlar. Məcburiyyətdən qorxu yaranır. Ya da uşağı nədənsə məhrum saxlayırlar. Bu, tam yanlış metodikadır. Uşaqların tərbiyə sistemində problemlərin yaranmasına gətirib çıxarır. Məsələn, gələcəkdə uşaqlarda tez-tez əl yumalar, yaxud kütlə içində olmaqdan bir az yayınmalar, ünsiyyətdən çəkinmək, qorxu hissi yaranır. Əslində qorxunun yaratdığı problemlər özünü gələcəkdə göstərir. Yəni uşaq vaxtı əgər bir valideyn uşağı qorxudarsa, bu,  yeniyetməlik dövründə bir çox psixoloji pozuntularla özünü büruzə verir. Məsələn, iyrənmələrlə, qeyri-adi düşüncələrə, yaxud qohumlarının, yaxın adamlarının ölüm xəbərini eşitdikdə tədirgin olmalarına gətirib çıxarır. Belə uşaqlar böyüyəndə də içlərində qorxu hissi olur. Məsələn, 30-40 yaşları olsa belə, qapını bir neçə dəfə yoxlayırlar ki, birdən evə oğru girər və s. Əgər psixoanalitiklərlə söhbət etsələr, belə insanların uşaqlığının kökündə mütləq qorxu müşahidə ediləcək. Uşaq vaxtı "səni uşaq evinə qoyub gedəcəyəm", "sənin anan olmayacağam"la böyüyən uşaqlar ömrü boyu tərk edilmə qorxusu ilə yaşayacaq. Belələri ailə qurarkən həyat yoldaşının nə vaxtsa onu tərk edəcəyindən qorxduğundan ona bağlılıq yaranır. Yaxud hər zaman uşağını itirmək qorxusu ilə yaşayır. Hər şeyin bir kökü var. Əslində böyük insanların yaşadığı psixoloji problemlərin əksəriyyətinin kökündə uşaqlıqda yaşadıqları, velideynlərinin sərgilədiyi düzgün olmayan tərbiyə sistemi durur. Hər şeylə qorxudulan uşaqlar bir müddət sonra tək qala bilməyən, bir yerə tək getməyə qorxan, özlərini ifadə edə bilməyən, özünə güvəni olmayan insana çevrilirlər. Təhdidlər gələcəkdəki hadisələrlə əlaqəlidir. Uşaqsa olduğu anı yaşayır. Bu səbəbdən uşağın gələcəkdə edə biləcəkləri ilə bağlı təhdidlər onun davranışlarını düzəldə bilməz".
 
Sevgi ilə böyüdülən uşaqlar cəmiyyətə daha yararlı olur
Müsahibimizin sözlərinə görə, uşaq qorxudularaq, təhdid edilərək yola gəlməz: "Övladlarımızı sevgi ilə, anlayışla, mülayim davranışla tərbiyə etməliyik. Bir var, uşağa deyirik, "yalan danışma, yalan danışsan, belə olacaq, filan şeyi edəcəm". Bir də var, yalan sözünü dilə gətirmirsən, deyirsən ki, "doğrunu danışmaq lazımdır". Sevgiylə böyüdülən uşaqların  psixologiyaları qorxu altında böyüdülən uşaqların psixologiyasından fərqli olur və cəmiyyətə daha yararlı uşaqlar kimi yetişirlər. Valideynlər xüsusilə 6 yaşa qədər təhdid metodikasından uzaq durmalıdırlar.
 
Cəza və şantaj fərqli anlayışdır

Psixoloq Narınc Rüstəmova təəssüflə bildirdi ki, valideynlərin bir çoxu uşaqları ilə münasibətlərini şantajla, yaxud şərt kəsərək tənzimləyirlər: "Ancaq bilmirik ki, kölə üsyan edəndə birinci öz ağasına qarşı edir. Xüsusən uşağı qorxudaraq, təhdid edərək böyüdürüksə, inanın, o, üsyanı 12 yaşdan sonra birinci bizə edəcək. Məhz uşaqlıqda etdiyimiz tərbiyənin nəticəsidir ki, bu gün yetkinlik yaşına çatmış uşaqlarda psixoloji pozuntular baş alıb gedir".

Müsahibimiz islam dinindəki cənnət və cəhənnəm, mükafat və cəza anlayışı ilə uşaq tərbiyəsindəki tərbiyə metodu arasında maraqlı müqayisə apardı: "Kim əvvəlcədən cəhənnəmə, yaxud cənnətə gedəcəyini bilir? Hara gedəcəyimizi yalnız dünyamızı dəyişəndən sonra biləcəyik. Burada əslində gözəl bir mexanizm var. Öncədən cəhənnəmə gedəcəyimizi bilsək, olduğumuzdan da pis adam olarıq. Yaxud "cənnətə gedəcəyəm" deyib, arxayınlaşarıq. Bunu uşağın tərbiyəsinə köçürək. Əgər cəzanı öncədən desək, onu şantaj etmiş oluruq. Məsələn, valideyn deyir ki, "əgər oxumasan, səni gəzməyə aparmayacağam". Bu, cəza deyil, şantajdır. Öncədən deyilən söz şantaj sayılır. Amma bir də var, uşaq dərsini oxumaq istəmir, müqavimət göstərir. Nə edirik? Dərs oxumaq saatı bitdikdən sonra deyirik ki, "bax, mən səni çağırdım, istədim bir yerdə oxuyaq, sən oxumadın, müqavimət göstərdin. Gah qarnının ağrıdığını, gah su istədiyini dedin. Dərsini oxumadığına görə biz bu gün gəzintiyə getməyəcəyik". Yəni cəzanı sonda veririk, proses olandan sonra verilən cəza, cəza sayılır. Ancaq öncədən deyəndə bu, şantajdır. Biz bir şeyi düzəldərkən, başqa  bir şeyi korlamamalıyıq". N.Rüstəmovanın sözlərinə görə, cəza üsülunu da düzgün seçməliyik: "Yatmağı, yaxud həkimə aparmağı cəza üsulu kimi göstərməməliyik. Araşdırsaq, görərik ki, böyüyəndə qorxuları olan uşaqların əksəriyyətini valideyni  uşaq vaxtı qorxudub. İndi də problem yarandığından həyəcan yaşayırlar ki, "həkimdən qorxur". Niyə? Çünki valideyn bu vaxta qədər "həkim gəlib iynə vurar" kimi sözlərlə uşağını təhdid edib. Yaxud "xoxan gəlib səni aparar, yeyər", "səni uşaq evinə ataram", "ana ölər, qalarsan anasız" kimi sözlərlə uşaqda itirmə qorxusu yaradıblar. Bunlar cəza deyil, belə tərbiyə üsulu olmaz. Körpəlikdən uşağı bu cür tərbiyə edəndə 12 yaşdan sonra bunların hamısını özümüzə qaytaracaq, zaman keçdikcə, o, bizi şantaj etməyə başlayacaq: "Mən dərsimi oxuyuram, sən mənə planşet almalısan", "mən bunu edirəm, sən məni filan yerə aparmalısan, yaxud pul verməlisən" kimi qarşımıza davamlı şərtlər qoyacaq. İstədiyini keçirə bilməyəndə isə qarnının, başının ağrıdığını, xəstələndiyini deyəcək. Buna görə də uşağı qorxu, təhdidlə böyütməməyə çalışmalıyıq. Cəza və şantaj arasında dağlar qədər fərq var. Cəhənnəm-cənnət məsələsi kimi, uşaq da bilməməlidir ki, yanlış davranış olanda valideyni onu cəzalandıracaq. Uşaq bunu biləndə yalanlar artır, özünü sığortalayır, ananın yanında eləmir, nənənin yanında eləyir, atanın yanında olanda edir, amma ana ilə olanda etmir. Buna görə də şərait yaratmalıyıq ki, uşaq özü düşünsün, analiz etsin. Uşaq hər bir situasiyaya düşə bilər. Narkoman da ola bilər, ətrafında pis adamlar da ola bilər və bu adamlar onu yanlış yerlərə yönəldə bilər. Buna görə çalışmalıyıq ki, uşağımız balacalıqdan düzgün seçim etməyi bacarsın, doğru hərəkətin nə olduğunu bilsin və etsin".

Bir uşağın ziyanı

Mütəxəssis bu gün ailələrdə bir, ən yaxşı halda iki uşağın olmasının pis nəticələrə gətirib çıxardığını deyir: "Uşaqların sayının az olması bu gün evimizi yıxıb. Əgər valideynlərin bir uşağı varsa, bütün arzularını bir uşağın üzərində cəmləyir və buna görə daim onu himayə edir. Uşağı həyətə çıxmağa qoymur ki, səni oğurlayarlar, qaraçılar aparar. Uşaq üçün davamlı bir qorxu mənbəyi yaratdığımızdan uşaqda dünya qorxusu yaranır. Sonra da psixoloqa aparmağa, müalicə etdirməyə başlayırıq. Amma profilaktik tədbiri vaxtında görsək, psixoloqa ehtiyacımız olmaz".

Kaspi.az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bakıda supermarket rəhbərliyi oğrunu döyüb ət soyuducusuna saldı - ŞOK İDDİA

28 İyul 2017 13:05

Polis arvadını öldürdü: özü də azyaşlı uşağının gözü qarşısında İNTİHAR ETDİ - VİDEO - FOTO

28 İyul 2017 13:05

Dəniz Sekidən sevənlərinə sürpriz

28 İyul 2017 13:05

Çoban itləri turisti dişlədi – AZƏRBAYCANDA

28 İyul 2017 13:04

Qanunsuz əməllər törədən MTN-in şöbə rəisinə 5 illik həbs tələbi

28 İyul 2017 13:03

Makkeyn Trampın istəyini rədd etdi: Prezident vədini yerinə yetirə bilmədi

28 İyul 2017 13:03

Kolleclərə qəbul olmaq istəyənlərin nəzərinə

28 İyul 2017 13:03

Pakistan Azərbaycana yeni hərbi attaşe təyin edib

28 İyul 2017 13:02

Pərvin Bodrumda dincəlir

28 İyul 2017 13:00

Neftçilər Xəstəxanasının baş həkimi vəzifəsindən azad edildi

28 İyul 2017 12:59

Ermənilər iş başında – Türkiyə-Almaniya gərginliyindən istifadə edirlər

28 İyul 2017 12:58

"Bakcell" Cocuq Mərcanlı sakinləri üçün pulsuz danışıq tarifi müəyyən edib

28 İyul 2017 12:57

Mövsümün 10-cu üzüntüsü

28 İyul 2017 12:57

Azərbaycanın xarici dövlət borcu artıb

28 İyul 2017 12:52

Bengü sevgilisini belə sakitləşdirdi - FOTOlar

28 İyul 2017 12:52

Prokuror keçmiş MTN polkovnikinə cəza istəyib

28 İyul 2017 12:52

Sabaha olan hava proqnozu

28 İyul 2017 12:50

Namaz qıldığı zaman çəkdirdiyi fotosunu paylaşdı: rəzil oldu - FOTO

28 İyul 2017 12:47

Gürcüstanda çayda köməksiz qalan azərbaycanlı turistlər xilas edildi

28 İyul 2017 12:47

Bank of Baku Nyu-Yorka 2 nəfərlik səyahət qazandırır!

28 İyul 2017 12:47

Sumqayıtda 11 avtomobildən oğurluq edən şəxs tutuldu

28 İyul 2017 12:47

"Krasnodar" klubunun futbolçusu Məhəmmədşəfi Süleymanov postsovet futbolu tarixinə düşüb

28 İyul 2017 12:47

BAKIDA MÜƏMMALI HADİSƏ - dilənçi qız yoxa çıxdı

28 İyul 2017 12:44

Kinematoqrafçılar İttifaqı bir qrup kino xadiminə pul mükafatları təqdim edib

28 İyul 2017 12:42

18 yaşlı gənc milyonları heyrətləndirir - VİDEO - FOTO

28 İyul 2017 12:42

Ali məktəblərə ixtisas seçimi başlayır

28 İyul 2017 12:42

Evə əxlaqsız qız gətirən qonşusunu öldürənə 10 İL 6 AY HƏBS TƏLƏBİ

28 İyul 2017 12:39

Kustar üsulla neft istehsal edib satışa çıxaranlar - MÖHTƏŞƏM FOTOLAR

28 İyul 2017 12:38

"Barselona" yetirməsi MLS klubunda

28 İyul 2017 12:37

“GoPro QuikStories” videonu avtomatik ötürəcək

28 İyul 2017 12:35

Murad Arif: "Hər yerdə dağ başındayam"

28 İyul 2017 12:32

Sabahın HAVAsı

28 İyul 2017 12:32

Bu il Hepatit B və C virusu aşkarlanan xəstələrin 33-ü çox ağır vəziyyətdə olub

28 İyul 2017 12:32

Bakıda avtomobildən xeyli pul oğurlanıb

28 İyul 2017 12:29

Aydın Əliyev Ağcabədidə vətəndaşları qəbul edib

28 İyul 2017 12:28

Sabahın HAVASI: 42 dərəcə İSTİ OLACAQ

28 İyul 2017 12:28

Rus turist qadın intihar etmək üçün binanın damına çıxdı... - VİDEO - FOTO

28 İyul 2017 12:27

Havanın temperaturu qalxır - XƏBƏRDARLIQ

28 İyul 2017 12:24

Şəbnəm Tovuzlunun konsertində ŞOK ANLAR: pərəstişkarları müğənnini... - VİDEO

28 İyul 2017 12:23

Büdcənin gəlirləri ilə bağlı yarımillik proqnoz AÇIQLANDI

28 İyul 2017 12:22

Ferrari aldı, 1 saat sonra xurd-xəşil etdi - FOTO

28 İyul 2017 12:22

Sumqayıtda avtomobilləri talayan şəxs ələ keçdi

28 İyul 2017 12:19

7 idmançımız atıcılıq üzrə Avropa çempionatında mübarizəyə qoşuldu

28 İyul 2017 12:17

İsti hava şəraiti davam edəcək

28 İyul 2017 12:17

Məleykə Əsədova İtaliyada belə dincəlir

28 İyul 2017 12:17

Aspir yağının möcüzəsi

28 İyul 2017 12:14

Hitlerin 93 yaşlı tərcüməçisinin başına Kanadada OYUN AÇDILAR

28 İyul 2017 12:13

Broyler fabrikində baş vermiş partlayışla bağlı cinayət işi başladıldı

28 İyul 2017 12:12

"Azərbaycanda B hepatitinin yayılma səviyyəsi azalıb"

28 İyul 2017 12:12

Şabranda sevgilisindən ayrılan qız özünü asaraq intihara cəhd edib

28 İyul 2017 12:07