Dövlətsiz beş il: Qəddafini ölümə aparan 180 milyard və ərəb ənənələri – FOTO/VIDEO

Dövlətsiz beş il: Qəddafini ölümə aparan 180 milyard və ərəb ənənələri – FOTO/VIDEO
17:03 20 Oktyabr 2016
76 Dünya
Ölkə mətbuatı
A- A+

Ən böyük valyuta ehtiyatlarına malik ölkələr – SİYAHI (18 Fevral 2017 23:27)

Düz beş il bundan əvvəl - 20 oktyabr 2011-ci ildə 42 il ölkəyə rəhbərlik edən Liviya lideri, polkovnik Müəmmər Qəddafi NATO qoşunlarının dəstəklədiyi Liviya üsyançıları tərəfindən öldürüldü.

Liviyadakı vətəndaş müharibəsi və tayfalararası çəkişmələrə altıncı ildir ki, davam edir. Dövlət orqanlarını yaratmaq cəhdləri müvəffəqiyyətsiz olub, iqtisadiyyat dağılıb. Ölkədə bütün region üçün təhlükə yaradan vəziyyət hökm sürür. Bütün bunlara görə isə Şimali Afrika ölkəsinin siyasi quruluşunu zorla dəyişdirən Qərb dövlətləri birbaşa məsuliyyət daşıyır.

Publika.az “RİA-Novosti” agentliyinə istinadən xəbər verir ki, “Rusiya Seqodnya” informasiya agentliyinin multimedia mətbuat mərkəzində dəyirmi masa ətrafında toplaşan diplomatlar, alimlər və siyasətçilər Qəddafisiz və dövlətsiz Liviyanın 5 ilini müzakirə ediblər.

Cəzasız qalan cinayət

2011-ci ilin 17 fevralından ölkədə vətəndaş müharibəsi başlanmışdı. Həmin ilin yayında Qəddafi qanundan kənar elan edildi: Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi onu qətllər və qanunsuz həbslərdə ittiham edərək həbsinə sanksiya verdi. Payız aylarında NATO-nun dəstəyi ilə hərəkət edən silahlı güclər ölkənin bütün ərazisini nəzarət altına aldılar. Yalnız Qəddafinin vətəni olan Sirt şəhəri qalmışdı. Keçid Milli Şurası adından hərəkət edən üsyançılar onu demək olar ki, parçaladılar. Kimlərsə onun dəhşətli görüntülərini mobil telefonla çəkərək bütün dünyaya yaydı.

Qəddafinin ölümü məhkəmənin hökmü üzrə edam deyildi. Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasının aktual beynəlxalq problemlər İnstitutunun Avrasiya Tədqiqatları Mərkəzinin rəhbəri, 1980-ci illərin ikinci yarısında Liviyada SSRİ-in fövqəladə və səlahiyyətli səfiri işləyən Oleq Peresıpkin hesab edir ki, bu, nə vaxtsa araşdırılacaq qətl və cinayət idi.

Liviya və Suriya xalqları ilə həmrəylik üzrə Rusiya komitəsinin sədri Sergey Baburin iddia edir ki, nə Tripolini, nə də Sirti heç bir müxalifət gücü tutmayıb. Baburinin fikrincə, onlar Qərb tərəfindən maliyyələşdirilən muzdlular idilər. “Müəmmər Qəddafi NATO-un xüsusi əməliyyatı nəticəsində tutulmuşdu. Onu öldürmək hüququnu isə bir dəstədən başqasına satırdılar. Biz uzun müddət həqiqəti bilməyəcəyik, amma həqiqət gec-tez dünyaya məlum olacaq. Vaxt gələcək, Qəddafi görkəmli xadimlərin arasına daxil ediləcək”.

Qəddafi kimə mane olurdu?

Oleq Peresıpkin hesab edir ki, iqtisadi səbəblər Qərb ölkələri, hər şeydən əvvəl ABŞ-ın Qəddafini devirməsinin səbəbi idi. “Müxtəlif mənbələrə görə, Qəddafi Qərbi Avropa və ABŞ-da qiymətli kağızlara təxminən 180 milyard qoymuşdu. Təbii ki, indi bütün bu pul və çoxsaylı obyektlər müsadirə edilib”, - o, qeyd edib.

Serqey Baburin isə bildirir ki, Qəddafinin aradan götürülməsinin mühüm səbəblərindən biri onun demokratiyanın qərb modelinə uyğun olmaması idi: “Çünki Liviya ərəb xalqının çoxəsirlik ənənələri ilə yaşayırdı, amma müasir reallıqları da nəzərə alırdı. Qərb strateqləri hesab edirdilər ki, Liviyanı unifikasiya edilmiş dövlət modelini qurmağa məcbur etmək çox sadədir”.

Həyata keçməyən ümidlər

Yaxın Şərq və Şimali Afrikanın müasir tarixi üzrə mütəxəssis Qriqori Lukyanovun sözlərinə görə, əhalinin hələ də əhəmiyyətli hissəsi yeni Liviyanı qurmağa, onu dünyanın iqtisadi və siyasi sisteminə birləşdirməyə ümid edir. Onların fikrincə, Qəddafi dövründə ölkə təcrid edilmişdi. Xüsusilə, bu əhval-ruhiyyə gənc livanlıların arasında yayılıb. Bu isə əhalinin böyük əksəriyyətidir. Əhalinin 60 faizini 29 yaşa qədər olan insanlar təşkil edir.

Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Yuri Zinin bildirir ki, “Ərəb baharı” Liviya üçün əsl faciə olub. Onun sözlərinə görə, indiyə kimi nə qədər insanın həlak olduğu dəqiq məlum deyil.

“Ölkə öz birliyini və sabitliyini itirdi. Liviya ümumxalq seçilmiş parlament və azad KİV əldə etdi. Amma nəticədə parlament iki parlamentə parçalandı, kütləvi informasiya vasitələri silahlı qrupların əlində oyuncağa çevrildi”, - Yuri Zinin qeyd edib.

Zinin hesab edir ki, Qəddafinin diktaturasından qurtulan Liviya xalqı bütün parametrlər üzrə ölkəni geri atdı: “Dövlət institutları dağıdılıb, iqtisadiyyat məhv edilib, ölkənin əsas sərvəti olan neftin hasilatı dörd dəfə azalıb. Ölkəyə İŞİD-in dəstələri daxil olub, Amerika aviasiyası Liviya ərazisini yenidən bombalayır. Liviyanın birliyini bərpa etmək üçün BMT-nin göstərdiyi bütün səylər nəticəsiz qalıb. Ölkədə iki hərbi-siyasi blok fəaliyyət göstərir. Faktiki olaraq Liviya vahid ölkə kimi daha mövcud deyil. Ölkəni son parçalanmadan azad etmək üçün çox sərt güc, ola bilər ki, hərbi idarə lazımdır”.

Qriqori Lukyanov bildirir ki, ölkə bütün Yaxın Şərq və Şimali Afrika üçün qeyri-sabitlik mərkəzinə çevrilib. O, əlavə edir ki, Liviya əvvəlki kimi təbii resursların geniş ehtiyatlarına malik olan zəngin ölkə olaraq qalır.

Oleq Peresıpkin bu fikirdədir ki, Liviya dövlətinin bərpası prosesinə ərəb ölkələri qoşulmalıdır. Amma o, Müəmmər Qəddafi ilə müqayisə edilə biləcək fiqurun tapılacağına şübhə edir.

Liviyada hazırda faktiki olaraq, qanuni hökumət yoxdur. Ölkədə vətəndaş müharibəsi gedir və iki hökumət fəaliyyət göstərir: ölkənin şərqindəki Tobruk şəhərində parlament və Tripolidə Ümumi Milli Konqres. Bundan başqa, Sirt, Kirenaika və Tripolitaniyada naməlum hərbiləşdirilmiş qruplaşmalar var. Ölkəni sahil boyunca keçmək böyük problemdir. Liviyada İŞİD müvəffəqiyyətlə hərəkət edir. Bir sözlə, Liviyanı anlamaq çox çətindir. Liviya çoxdan dünya informasiya məkanından kənardadır. Ölkədə jurnalistlər praktik olaraq işləmirlər, bu sonsuz vətəndaş mübarizələri heç kəsə maraqlı deyil.

Ömər Dağlı

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Astroloji proqnoz - 29 aprel

29 Aprel 2017 00:08

"Qalatasaray" Brumanı saxlaya bilmir

29 Aprel 2017 00:05

Günün qoroskopu: işlərinizdə uğur vəd edən gündür

29 Aprel 2017 00:05

Raytorala görə 27 nömrəli formadan imtina etdi - FOTO

28 Aprel 2017 23:57

Bakı həbsxanasında dustaq özünü asaraq intihar edib

28 Aprel 2017 23:57

Elmar Məmmədyarovdan erməni nazirlə görüşü ilə bağlı

28 Aprel 2017 23:56

Limon dənələrini atmayın, əkin - FOTO İZAH

28 Aprel 2017 23:52

Mineral suların faydası

28 Aprel 2017 23:47

"Liverpul" futbolçu ilə müqavilə yenilədi

28 Aprel 2017 23:47

Qohumlararası evliliklər gen xəstəliklərinin artmasına səbəb olur

28 Aprel 2017 23:42

Təzyiqi normallaşdırır, saç tökülmənin qarşısını alır...

28 Aprel 2017 23:42

Lö Pen Zidanın cavabını verdi:

28 Aprel 2017 23:40

49 yaşlı kişini ilan vurdu - Şəmkirdə

28 Aprel 2017 23:39

Kişilərin ən çox arzuladığı qadın çimərlikdə - FOTOLAR

28 Aprel 2017 23:38

"Bavariya" futbolçunun müqaviləsini yenilədi

28 Aprel 2017 23:37

Xanımı Sərdardan belə acıq çıxdı - FOTO

28 Aprel 2017 23:37

Baş Konsul Rəşad İsmayılov Batumi Bələdiyyə Məclisinin sədri ilə görüşüb

28 Aprel 2017 23:29

Avstriyada sağçı ekstremizm və rasizm ilə bağlı cinayətlərin sayı artıb

28 Aprel 2017 23:27

Hıçqırığı necə dayandırmaq olar?

28 Aprel 2017 23:27

"Əl-Qaidə" liderlərindən biri öldürüldü

28 Aprel 2017 23:26

Şeydayevin Slovakiya çempionatında ikinci qolu - VİDEO

28 Aprel 2017 23:24

Futbolçunun bir ayağına 80 milyon avro qiymət qoyuldu

28 Aprel 2017 23:23

İmişlidə piyadanı avtomobil vurub

28 Aprel 2017 23:22

"Spartak"ın oyunçusu karyerasını Türkiyədə davam etdirəcək

28 Aprel 2017 23:22

"Məhz bu səbəbdən Meksika ilə aramızda divarın olması zəruridir"

28 Aprel 2017 23:17

Selena Qomez üç fərqli geyimdə - FOTO

28 Aprel 2017 23:12

"Prezidentlikdən öncəki həyatım üçün darıxıram"

28 Aprel 2017 23:12

Dərini təmizləyir, məsamələri yığır - GİL MASKASI

28 Aprel 2017 23:12

Ölkənin birincı xanımı televiziya aparıcısı olacaq - FOTOLAR

28 Aprel 2017 23:08

Elməddin xanımı haqda: "4 il olmuşuq"

28 Aprel 2017 23:05

"Son illərdə "Milan"ın heç bir baş məşqçisi məndən yaxşı olmayıb"

28 Aprel 2017 23:05

22 yaşlı qadın müəmmalı şəkildə bıçaq xəsarəti aldı - Ucarda

28 Aprel 2017 23:04

"Monako" 80 milyon avroya Mbappenin yalnız bir ayağını satar"

28 Aprel 2017 22:57

Xatirə İslam tənqid olundu - FOTO

28 Aprel 2017 22:57

"Shamkir Chess 2017":

28 Aprel 2017 22:55

Tarkan 50 avroluq nahar etdi, ofisiantlara 450 avro bəxşiş verdi

28 Aprel 2017 22:52

Hülya Avşar şayiələrə son qoydu - VİDEO

28 Aprel 2017 22:52

Melaniya Trampın geyimi müzakirələrə səbəb oldu

28 Aprel 2017 22:49

Tanınmış aparıcı qızı ilə bu evdə yaşayır - FOTO

28 Aprel 2017 22:47

Quartz: Azərbaycan iqtisadi cəhətdən ən normal ölkədir

28 Aprel 2017 22:42

Yeniyetmələr üçün enerji içkiləri böyük təhlükə mənbəyidir

28 Aprel 2017 22:42

Fəhləlikdən milyonçuluğa gedən yol –

28 Aprel 2017 22:38

"Əl-Qaidə"nin liderlərindən biri məhv edilib

28 Aprel 2017 22:37

ABŞ-ın sabiq prezidenti xəstəxanadan evə buraxılıb

28 Aprel 2017 22:37

Dünya liderlərinin cah-cəlallı İQAMƏTGAHLARI - FOTOLAR

28 Aprel 2017 22:33

Gül kələmi - həm tərəvəz, həm dərman

28 Aprel 2017 22:32

Rollarına görə keçəl olan 9 aktrisa - FOTO

28 Aprel 2017 22:32

Sözünü, əməli təkzib edir: Qadağan olsa da, uşaqlara siqaret satılır - VİDEO

28 Aprel 2017 22:27

Avtobus sürməyə icazəsi yoxdur - amma sükan arxasındadır - VİDEO

28 Aprel 2017 22:27

Ata Buş xəstəxanadan evə buraxıldı

28 Aprel 2017 22:24