Dövlətsiz beş il: Qəddafini ölümə aparan 180 milyard və ərəb ənənələri – FOTO/VIDEO

Dövlətsiz beş il: Qəddafini ölümə aparan 180 milyard və ərəb ənənələri – FOTO/VIDEO
17:03 20 Oktyabr 2016
76 Dünya
Ölkə mətbuatı
A- A+

Düz beş il bundan əvvəl - 20 oktyabr 2011-ci ildə 42 il ölkəyə rəhbərlik edən Liviya lideri, polkovnik Müəmmər Qəddafi NATO qoşunlarının dəstəklədiyi Liviya üsyançıları tərəfindən öldürüldü.

Liviyadakı vətəndaş müharibəsi və tayfalararası çəkişmələrə altıncı ildir ki, davam edir. Dövlət orqanlarını yaratmaq cəhdləri müvəffəqiyyətsiz olub, iqtisadiyyat dağılıb. Ölkədə bütün region üçün təhlükə yaradan vəziyyət hökm sürür. Bütün bunlara görə isə Şimali Afrika ölkəsinin siyasi quruluşunu zorla dəyişdirən Qərb dövlətləri birbaşa məsuliyyət daşıyır.

Publika.az “RİA-Novosti” agentliyinə istinadən xəbər verir ki, “Rusiya Seqodnya” informasiya agentliyinin multimedia mətbuat mərkəzində dəyirmi masa ətrafında toplaşan diplomatlar, alimlər və siyasətçilər Qəddafisiz və dövlətsiz Liviyanın 5 ilini müzakirə ediblər.

Cəzasız qalan cinayət

2011-ci ilin 17 fevralından ölkədə vətəndaş müharibəsi başlanmışdı. Həmin ilin yayında Qəddafi qanundan kənar elan edildi: Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi onu qətllər və qanunsuz həbslərdə ittiham edərək həbsinə sanksiya verdi. Payız aylarında NATO-nun dəstəyi ilə hərəkət edən silahlı güclər ölkənin bütün ərazisini nəzarət altına aldılar. Yalnız Qəddafinin vətəni olan Sirt şəhəri qalmışdı. Keçid Milli Şurası adından hərəkət edən üsyançılar onu demək olar ki, parçaladılar. Kimlərsə onun dəhşətli görüntülərini mobil telefonla çəkərək bütün dünyaya yaydı.

Qəddafinin ölümü məhkəmənin hökmü üzrə edam deyildi. Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasının aktual beynəlxalq problemlər İnstitutunun Avrasiya Tədqiqatları Mərkəzinin rəhbəri, 1980-ci illərin ikinci yarısında Liviyada SSRİ-in fövqəladə və səlahiyyətli səfiri işləyən Oleq Peresıpkin hesab edir ki, bu, nə vaxtsa araşdırılacaq qətl və cinayət idi.

Liviya və Suriya xalqları ilə həmrəylik üzrə Rusiya komitəsinin sədri Sergey Baburin iddia edir ki, nə Tripolini, nə də Sirti heç bir müxalifət gücü tutmayıb. Baburinin fikrincə, onlar Qərb tərəfindən maliyyələşdirilən muzdlular idilər. “Müəmmər Qəddafi NATO-un xüsusi əməliyyatı nəticəsində tutulmuşdu. Onu öldürmək hüququnu isə bir dəstədən başqasına satırdılar. Biz uzun müddət həqiqəti bilməyəcəyik, amma həqiqət gec-tez dünyaya məlum olacaq. Vaxt gələcək, Qəddafi görkəmli xadimlərin arasına daxil ediləcək”.

Qəddafi kimə mane olurdu?

Oleq Peresıpkin hesab edir ki, iqtisadi səbəblər Qərb ölkələri, hər şeydən əvvəl ABŞ-ın Qəddafini devirməsinin səbəbi idi. “Müxtəlif mənbələrə görə, Qəddafi Qərbi Avropa və ABŞ-da qiymətli kağızlara təxminən 180 milyard qoymuşdu. Təbii ki, indi bütün bu pul və çoxsaylı obyektlər müsadirə edilib”, - o, qeyd edib.

Serqey Baburin isə bildirir ki, Qəddafinin aradan götürülməsinin mühüm səbəblərindən biri onun demokratiyanın qərb modelinə uyğun olmaması idi: “Çünki Liviya ərəb xalqının çoxəsirlik ənənələri ilə yaşayırdı, amma müasir reallıqları da nəzərə alırdı. Qərb strateqləri hesab edirdilər ki, Liviyanı unifikasiya edilmiş dövlət modelini qurmağa məcbur etmək çox sadədir”.

Həyata keçməyən ümidlər

Yaxın Şərq və Şimali Afrikanın müasir tarixi üzrə mütəxəssis Qriqori Lukyanovun sözlərinə görə, əhalinin hələ də əhəmiyyətli hissəsi yeni Liviyanı qurmağa, onu dünyanın iqtisadi və siyasi sisteminə birləşdirməyə ümid edir. Onların fikrincə, Qəddafi dövründə ölkə təcrid edilmişdi. Xüsusilə, bu əhval-ruhiyyə gənc livanlıların arasında yayılıb. Bu isə əhalinin böyük əksəriyyətidir. Əhalinin 60 faizini 29 yaşa qədər olan insanlar təşkil edir.

Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Yuri Zinin bildirir ki, “Ərəb baharı” Liviya üçün əsl faciə olub. Onun sözlərinə görə, indiyə kimi nə qədər insanın həlak olduğu dəqiq məlum deyil.

“Ölkə öz birliyini və sabitliyini itirdi. Liviya ümumxalq seçilmiş parlament və azad KİV əldə etdi. Amma nəticədə parlament iki parlamentə parçalandı, kütləvi informasiya vasitələri silahlı qrupların əlində oyuncağa çevrildi”, - Yuri Zinin qeyd edib.

Zinin hesab edir ki, Qəddafinin diktaturasından qurtulan Liviya xalqı bütün parametrlər üzrə ölkəni geri atdı: “Dövlət institutları dağıdılıb, iqtisadiyyat məhv edilib, ölkənin əsas sərvəti olan neftin hasilatı dörd dəfə azalıb. Ölkəyə İŞİD-in dəstələri daxil olub, Amerika aviasiyası Liviya ərazisini yenidən bombalayır. Liviyanın birliyini bərpa etmək üçün BMT-nin göstərdiyi bütün səylər nəticəsiz qalıb. Ölkədə iki hərbi-siyasi blok fəaliyyət göstərir. Faktiki olaraq Liviya vahid ölkə kimi daha mövcud deyil. Ölkəni son parçalanmadan azad etmək üçün çox sərt güc, ola bilər ki, hərbi idarə lazımdır”.

Qriqori Lukyanov bildirir ki, ölkə bütün Yaxın Şərq və Şimali Afrika üçün qeyri-sabitlik mərkəzinə çevrilib. O, əlavə edir ki, Liviya əvvəlki kimi təbii resursların geniş ehtiyatlarına malik olan zəngin ölkə olaraq qalır.

Oleq Peresıpkin bu fikirdədir ki, Liviya dövlətinin bərpası prosesinə ərəb ölkələri qoşulmalıdır. Amma o, Müəmmər Qəddafi ilə müqayisə edilə biləcək fiqurun tapılacağına şübhə edir.

Liviyada hazırda faktiki olaraq, qanuni hökumət yoxdur. Ölkədə vətəndaş müharibəsi gedir və iki hökumət fəaliyyət göstərir: ölkənin şərqindəki Tobruk şəhərində parlament və Tripolidə Ümumi Milli Konqres. Bundan başqa, Sirt, Kirenaika və Tripolitaniyada naməlum hərbiləşdirilmiş qruplaşmalar var. Ölkəni sahil boyunca keçmək böyük problemdir. Liviyada İŞİD müvəffəqiyyətlə hərəkət edir. Bir sözlə, Liviyanı anlamaq çox çətindir. Liviya çoxdan dünya informasiya məkanından kənardadır. Ölkədə jurnalistlər praktik olaraq işləmirlər, bu sonsuz vətəndaş mübarizələri heç kəsə maraqlı deyil.

Ömər Dağlı

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bu ölkədə daşlar bala verir - FOTOLAR

20 Avqust 2017 17:48

Zoğalın heç yerdə eşitmədiyiniz faydaları

20 Avqust 2017 17:43

Ordusu olmayan ölkələr: onları kimlər qoruyur?

20 Avqust 2017 17:38

Ona bir də indi baxın - ailəsi tərəfindən zibilliyə atılmışdı - FOTO

20 Avqust 2017 17:38

Rusiyanın pauerliftinq üzrə dünya çempionunu öldürən azərbaycanlı axtarışa verilib

20 Avqust 2017 17:37

Dünya çempionunu küçədə belə öldürdülər

20 Avqust 2017 17:28

Aleksandr Səmədov üzr istədi

20 Avqust 2017 17:27

“Azərxalça” ASC-nin Şəmkir filialının açılışı olub

20 Avqust 2017 17:24

İran parlamenti Ruhaninin namizədini dəstəkləmədi

20 Avqust 2017 17:19

Son aylar ərzində ən çox satılan telefon məlum olub

20 Avqust 2017 17:14

Xəzərdə ölümlə üzləşən 3 nəfər xilas edildi

20 Avqust 2017 17:09

Azərbaycanda toy vaya döndü - Toy karvanındakı maşın 4 qonağı vurdu - FOTO

20 Avqust 2017 17:03

Cüdoçularımız universiada ilk qızıl medalı qazandı

20 Avqust 2017 16:59

Rusiyada zəlzələ baş verib

20 Avqust 2017 16:58

"Barselona"dan gözlənilməz transfer

20 Avqust 2017 16:57

"Apple"dəki hissələrini 800 dollara satan insanın bəxtsizlik HEKAYƏSİ

20 Avqust 2017 16:53

Livan əsgərləri Suriya ilə sərhəddə minaya düşüb: ölənlər var

20 Avqust 2017 16:47

Bülənt Ərsoyun 40 minlik istirahəti

20 Avqust 2017 16:46

Yer sivilizasiyası tarixinin ən təhlükəli dövrünə daxil olub

20 Avqust 2017 16:43

Beynəlxalq sərgi zamanı terror

20 Avqust 2017 16:37

Bu şəhərdə hasar çəkmək, itləri zəncirdə saxlamaq qadağandır - FOTO/VİDEO

20 Avqust 2017 16:33

Rusiyada zəlzələ olub

20 Avqust 2017 16:32

Qadın müəllim həyat yoldaşını bıçaqladı

20 Avqust 2017 16:21

Dünya şokda: Hamilə ikən hamilə qaldı - FOTOLAR

20 Avqust 2017 16:18

Əməkdar artistin evi başına uçdu

20 Avqust 2017 16:11

30 milyon manatlıq 1 cüt sırğa - FOTO

20 Avqust 2017 16:08

Daha bir dünya ulduzu Türkiyə klubunda - FOTO

20 Avqust 2017 15:57

“Dihaj” Bakının mərkəzində pulsuz konsert verdi

20 Avqust 2017 15:54

Fasiləsiz televizor izləmək xəstəlik yaradır

20 Avqust 2017 15:50

"Barselona"dan sürpriz Arda Turan qərarı

20 Avqust 2017 15:47

Belə də olur - Ər və arvad eyni oğlana aşiq oldu

20 Avqust 2017 15:43

Suriyada beynəlxalq sərgi atəşə tutulub, ölənlər və yaralananlar var

20 Avqust 2017 15:42

Prezident İlham Əliyev “Azərxalça” ASC-nin Şəmkir filialının açılışında iştirak edib

20 Avqust 2017 15:40

Bineli Yıldırım: "Türkiyə sərhədini qanunsuz keçmək istəyən 5 İŞİD terrorçusu zərərsizləşdirilib"

20 Avqust 2017 15:37

“Körpə gəzintidə” filmi gerçək oldu

20 Avqust 2017 15:33

30 ildən sonra belə istirahət edə bilərik - FOTOLAR

20 Avqust 2017 15:23

Ən sürətlə arıqladan dietik üsul

20 Avqust 2017 15:23

Ağcabədidə "Mercedes" yanıb

20 Avqust 2017 15:14

Nəcməddin Sadıkov prezident İlham Əliyevə raport verdi

20 Avqust 2017 15:13

Azərbaycan cüdoçusu Universiadada qızıl medal qazanıb

20 Avqust 2017 15:12

İraqda iki gəmi toqquşub, ölənlər var

20 Avqust 2017 15:07

Məşhur aktyor sevişmə səhnəsindən danışdı

20 Avqust 2017 15:04

"Ginnesin Rekordlar Kitabı"na düşən Bakı metrosu haqda 10 MARAQLI FAKT

20 Avqust 2017 14:58

Burkino-Fasoda terror aktı zamanı öldürülənlərin sayı 19-a çatıb

20 Avqust 2017 14:52

Dənizdə boğulmaq üzrə olan şəxs xilas edilib

20 Avqust 2017 14:52

İran-İraq müharibəsi başa çatıb

20 Avqust 2017 14:41

Məşhur amerikalı aktyor və yazıçı vəfat edib

20 Avqust 2017 14:39

Yaşı 3 milyard ildir: İDDİA TƏSDİQLƏNDİ - VİDEO

20 Avqust 2017 14:38

ABŞ-da təyyarə qəzaya uğrayıb, ölənlər var

20 Avqust 2017 14:37

Köpəkbalığının yeni növü aşkarlandı

20 Avqust 2017 14:28