Vaşinqtona qarşı Brüsselin Qarabağ planı - TƏHLİL

Vaşinqtona qarşı Brüsselin Qarabağ planı - TƏHLİL
16:58 21 Oktyabr 2016
77 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Fransa ATƏT-in Minsk qrupundakı həmsədrini dəyişdirdi. Bundan sonra fransız diplomat Stefan Viskonti öz həmkarı Pyer Andriunu əvəzləyəcək. Andriunu həmsədrlik fəaliyyəti dövründə o qədər də yadda qalan olmadı. Bunu diplomatın şəxsi keyfiyyətləri ilə izah edə bilərik. Lakin böyük tabloda Fransanın özünün həmsədr dövlət olaraq Minsk qrupunda aktiv olmadığı görünür. Bu baxımdan, Yeliseyin həmsədri dəyişdirməsi “Fransa Qarabağ məsələsində aktivləşirmi?” sualını gündəmə gətirir.

Paris sonuncu dəfə prezidentlərin görüşünə 2014-cü ilin 27 oktyabrında ev sahibliyi etdi. Həmin görüşdən üç ay öncə - avqustun ilk günlərində cəbhədə erməni təxribatı nəticəsində vəziyyət müharibə həddinə çatmışdı. Avqustun 10-da Rusiya prezidenti Vladimir Putin prezidentlərin Soçi görüşünü təşkil etdi. Soçi görüşü fonunda Paris görüşü Qərb-Rusiya qarşıdurması və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınmasında inhisarçılıq mübarizəsindən irəli gəlirdi. Paris görüşü də ABŞ və Avropa Birliyinin birlikdə Rusiyaya qarşı müharibəsindən yaranan addım idi. Parisdə sonuncu dəfə iki il öncə masa ətrafında əyləşən Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin yolu indiyə qədər Fransa torpaqlarına düşməyib. 2015-ci ildə yalnız bir dəfə İsveçrənin Bern şəhərində görüş keçirildi. Bu görüş daha çox Minsk qrupunun hesabatı xarakteri daşıyırdı, nəticə etibarilə yalnız böyük bir sıfır ortaya çıxdı.

2016-cı ildə aprel döyüşləri Qarabağ ətrafında da vəziyyət dəyişdi. Vyana və Sankt-Peterburq görüşündən sonra prezidentlərin növbəti görüşü keçirilmədi. Halbuki, bununla bağlı müzakirələr davam edirdi. Prezidentlərin avqust ayında Paris görüşünün keçiriləcəyinə dair məlumatlar yayıldı. Bu təkliflə Fransa tərəfi çıxış edirdi. Amma o, bu təklifdən əyani işə keçmədi.

Prezidentlərin sonuncu görüşünün rus torpaqlarında (Sankt-Peterburq) keçirildiyini nəzərə alanda, fransızların təklifini “Qarabağ məsələsində Qərb-Rusiya qarşıdurması” olaraq qəbul etmək olardı. Hansı ki, 2014-cü ildə bu, əyani şəkildə özünü göstərirdi. Avropada dəyişən siyasi mənzərə isə fərqli ehtimalları önə çıxarır. Fransız həmsədrin dəyişməsinə də bu kontekstdə baxmaq olar.

Avropa Birliyi-Amerika mübarizəsi

Brüssel-Vaşinqton müttəfiq olduğu qədər də rəqib hesab oluna bilər. Əslində uzaq Şərqdə Çin, Asiyada Rusiya təhlükəsi bu iki qitənin birgə hərəkət etməsini şərtləndirir. Lakin məsələnin alt qatında ABŞ-ın Avropa Birliyinə Şərqə doğru irəliləməsində maneə kimi baxdığı, Avropa Birliyinin də Amerikanı böyüməsindəki əngəl olaraq gördüyü mövcuddur. Vaşinqton və Brüsselin maraq mübarizəsinə təsir edən “gündüzün dostluğu, gecənin düşmənçiliyi” “Brexit”dən sonra aşkar müstəviyə keçdi. Artıq dünya Rusiya-Çin və Qərb yox, ABŞ-İngiltərə, Almaniya-Fransa, Rusiya-Çin cəbhələrinə ayrılır. ABŞ-la bütün cəbhələrdə fərqli yanaşma sərgiləməyə başlayan Almaniya-Fransa tandeminin Dağlıq Qarabağ məsələsində də əvvəlki kimi Vaşinqtonla eyni mövqedən çıxış etmədiyi məlumdur. Fransanın aktivləşməsini Avropa Birliyinin Qarabağ məsələsində ABŞ-ın rolunu üzərinə götürmək istəyi hesab oluna bilər.

2015-ci ildə Azərbaycan prezidenti Almaniyaya səfəri zamanı Angela Merkel Brüsselin prosesdə daha aktiv iştirak etmək istədiyi mesajını vermişdi. Həmin vaxt Minsk qrupunun tərkibinin dəyişdirilməsi, Avropa Birliyi və Türkiyəyə aktiv missiyanın verilməsi təklifi gündəmi zəbt etdi. Bu təkliflər reallaşmasa da, Avropa Birliyi hər an alternativ ola bilmək istəyini ortaya qoydu.

Fransanın həmsədr dəyişikliyinə məhz indi getməsinin arxasında iki səbəb ola bilər.

a) Avropa Birliyi Amerikada prezident seçkilərindən istifadə edərək, münaqişədə Vaşinqtonun rolunu üzərinə götürmək gedişi edir.

b) Bu dəyişikliyin oktyabrın 19-da Fransa, Almaniya və Rusiya liderlərinin Berlində Ukrayna və Suriya münaqişəsini müzakirə etməsindən iki gün sonra edilməsi də diqqətdən yayınmır. Görünür, Paris və Berlin Moskva ilə eyni masada əyləşib, “dondurulmuş münaqişələri” incələmək qərarına gəliblər. ABŞ-ın seçkiyə getməsi onun payını mənimsəmək üçün əla fürsətdir. Qarabağ münaqişəsində aktiv mərhələyə keçidin də arxasında bu hədəflərin dayandığını deyə bilərik.

Avropa Birliyi ABŞ-ın münaqişədə təsirini azaltmaqla nəyə nail olmaq istəyir?

1. Amerikanın Qarabağ da daxil olmaqla digər münaqişələrdə təsirinin azaldılması Qərbdə Almaniya-Fransa cəbhəsinin önə keçməsi deməkdir.
2. Bununla Avropa Birliyi həm də ABŞ-ın öz üzərindəki təsirlərindən qurtulmaq istəyir.
3. Rusiya ilə konstruktiv mövqedən çıxış edərək “dondurulmuş münaqişələr”i həll etməklə, Avropa Birliyinin nüfuzu iki qat artır, həmçinin, bu münaqişələrin mövcud olduğu bölgələrdə Brüsselin öz maraqlarını təmin etmək imkanı yaranır.

Konkret, Qarabağ münaqişəsinə gəldikdə, Avropa Birliyinin Cənubi Qafqazda öz marağını təmin etmək hədəfinə doğru addım atdığını demək mümkündür.

Enerji: Cənubi Qafqazdan Avropaya təbii qaz daşıyacaq layihələrdə Amerika əsas təşəbbüskar kimi çıxış edir. Bu isə Avropa Birliyinin ABŞ-dan asılılığını gücləndirir. Amerika ilə yolları ayırmaq qərarına gələn Avropa Birliyi enerji tələbatını ödəmək siyasətinə özü yiyəlik etmək istəyir. Məhz Qarabağ münaqişəsində aktiv rol oynamaqla bu enerjinin mənbəyi olan Azərbaycanla yaxınlaşmaq mümkündür. Brüsselin Qarabağ siyasətində bu faktor açıq görünür.

İqtisadi: Almaniya və Fransanın Azərbaycanla iqtisadi əməkdaşlığı yüksək səviyyədədir. Azərbaycanın “Azərspace” peykinin hazırlanması və orbitə çıxarılması işini Fransa şirkətləri həyata keçirib. İqtisadi sferada əməkdaşlığı gücləndirmək üçün siyasi sahədə aktivlik tələb olunur. Məsələyə bu kontekstdən də yanaşmaq mümkündür.

Berlin-Paris liderliyində irəliləyən Avropa Birliyinin Cənubi Qafqazda daha aktiv olması üçün Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesində təşəbbüsü ələ almaq istəyi bütün bunların fonunda başadüşüləndir.

Bu, Azərbaycana nə verə bilər?

Bu sualın bir-birinin əksi olan iki cavabı var.

Birinci: Avropa Birliyinin bu prosesdə məhz ABŞ-ın yerini tutmaq istəməsi müsbətə doğru irəliləyişə gətirib çıxara bilər. Fransa və Almaniya Amerikaya alternativ yaratmaq üçün bu məsələdə Rusiya ilə yaxınlıq siyasətini izləyəcəklər. ABŞ-ı əvəz edən Avropa ilə Rusiyanın razılığı münaqişədə irəliləyişə nail olmağa kömək edə bilər. Çünki indiyə qədər Qarabağ məsələsinə regionda Amerika-Rusiya müharibəsi olaraq baxılıb.

İkinci: Fransanın aktivləşməsi bu ölkədə güclü olan erməni diasporunun də danışıqlar prosesinə təsirinin güclənməsi ilə nəticələnə bilər. Bu,ehtimal kiçikdir, lakin mövcud olduğu da danılmazdır.

Lakin qlobal güclərin mübarizəsi çərçivəsində bu amilin uğurlu ola bilmək şansının yoxluğu da önə çıxır. Hazırda Almaniya-Fransa cəbhəsinin ABŞ-İngiltərə cəbhəsinə qarşı mübarizəsi və bu mübarizədə “mehriban düşmən” olduğu Rusiya ilə yaxınlaşması prosesi müşahidə olunur. Bu prosesin Qarabağ məsələsinə təsirini aydınlaşdırmaq üçün isə bir qədər gözləmək lazımdır.

Asif Nərimanlı

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Ramil Quliyevdən daha bir qızıl medal

20 Avqust 2017 21:18

Şahin Diniyev: "Meydanın pis vəziyyətdə olması bizim əksimizə işlədi"

20 Avqust 2017 21:17

115 kq çəki atan qadın inanılmaz hala düşdü

20 Avqust 2017 21:14

Ramil Quliyevdən növbəti çempionluq

20 Avqust 2017 21:04

"Təmkin yeganə qəhrəman deyil" - Ayxan Abbasov

20 Avqust 2017 20:57

"Instagram"-da vacib yenilik

20 Avqust 2017 20:55

Norveçdə muzeydən Vikinqlər dövrünə aid 400 əşya oğurlandı

20 Avqust 2017 20:48

Mingəçevirdə bir gündə iki uşaq təcili yardım maşınında dünyaya gəlib

20 Avqust 2017 20:47

"Sahil" stansiyası bu gündən bağlanır

20 Avqust 2017 20:41

Daşqınlar 700 can aldı

20 Avqust 2017 20:34

5G şəbəkəsi genişlənir

20 Avqust 2017 20:33

Suriya müxalifəti Bəşər Əsədlə bağlı məsələnin müzakirəsinə başlayacaq

20 Avqust 2017 20:32

Düyü ilə orqanizmin təmizlənməsi

20 Avqust 2017 20:28

Monika yenə də təəccübləndirdi - FOTOLAR

20 Avqust 2017 20:18

Ramil Quliyevdən növbəti qələbə

20 Avqust 2017 20:10

Oğuzda ağır qəza: 3 ölü, 4 yaralı

20 Avqust 2017 20:09

Yerə səfər etmiş ən qədim yadplanetlinin skeleti aşkarlandı - FOTOLAR

20 Avqust 2017 20:03

Azərbaycanda yeni nazir təyin edildi

20 Avqust 2017 19:57

Oğuzda ağır yol qəzası olub, 3 nəfər ölüb, 4 nəfər xəsarət alıb

20 Avqust 2017 19:53

Oğuzda ağır yol qəzası: 3 nəfər öldü, 4-ü isə yaralandı

20 Avqust 2017 19:52

"Zirə"nin baş məşqçisi: "Futbolçularım vuruşdular və nəticədə layiqli qələbə qazandıq"

20 Avqust 2017 19:47

Tanınmış iş adamı xəstəxanaya aparıldı

20 Avqust 2017 19:39

İraq Təlafər üzərinə hücuma keçib

20 Avqust 2017 19:38

Bəşəriyyət üçün QORXUNC SSENARİ: Dünya təhlükə ALTINDA

20 Avqust 2017 19:28

Vertolyot qəzaya uğrayıb

20 Avqust 2017 19:23

Azərbaycan əsilli şəxs Rusiyada məşhur idmançını öldürməkdə şübhəli sayılır - FOTO - VİDEO

20 Avqust 2017 19:18

1 nəfər dənizdə batdı

20 Avqust 2017 19:14

Dünyanın ən iyrənc yeməyi - VİDEO

20 Avqust 2017 19:08

Fransada keçirilən festivalda Firəngiz Əlizadənin əsərləri nümayış etdirilib

20 Avqust 2017 19:07

Sena çayından kişi meyiti tapıldı

20 Avqust 2017 18:59

Əsgərlər ölmədən öncə niyə bu qadını görürdülər? - FOTO

20 Avqust 2017 18:53

Futbol üzrə Azərbaycan Premyer Liqasında II turun daha bir oyunu keçirilib

20 Avqust 2017 18:52

Ağır atletika yığmamızın sabiq üzvü vəfat edib

20 Avqust 2017 18:48

Ermənistan prezidenti Rusiyada 18 nəfərin ölümünə səbəb olmuş cinayətkarı əfv edəcək

20 Avqust 2017 18:47

ABŞ-da təyyarə qəzaya uğradı: ölənlər var

20 Avqust 2017 18:43

Cüdoçumuz Universiadada Azərbaycana ilk qızıl medalı qazandırdı

20 Avqust 2017 18:35

"Terrorçuların arasında olanla bizim üçün terrorçudur" - Ərdoğan

20 Avqust 2017 18:33

CAR-da avtobus körpüdən aşdı

20 Avqust 2017 18:30

Dünya çempionu küçə davasında öldürüldü - VİDEO

20 Avqust 2017 18:29

Totti bacarığı ilə hamını heyrətləndirdi

20 Avqust 2017 18:17

İsveç dünyanın ən yaşlı immiqrantını ölkədən çıxarır

20 Avqust 2017 18:13

Portuqaliyada vertolyot qəzaya uğrayıb

20 Avqust 2017 18:12

Rusiyalı dünya çempionunu bu azərbaycanlı öldürüb

20 Avqust 2017 18:09

İraqın ərazi sularında iki gəmi toqquşub, ölənlər var

20 Avqust 2017 17:58

Rus terrorçu anasını hədələdi

20 Avqust 2017 17:58

Bu ölkədə daşlar bala verir - FOTOLAR

20 Avqust 2017 17:48

Zoğalın heç yerdə eşitmədiyiniz faydaları

20 Avqust 2017 17:43

Ordusu olmayan ölkələr: onları kimlər qoruyur?

20 Avqust 2017 17:38

Ona bir də indi baxın - ailəsi tərəfindən zibilliyə atılmışdı - FOTO

20 Avqust 2017 17:38

Rusiyanın pauerliftinq üzrə dünya çempionunu öldürən azərbaycanlı axtarışa verilib

20 Avqust 2017 17:37