Ermənilərin qənimi olan Kərbəlayı İsmayıl haqqında bilmədiklərimiz - FOTOLAR

Ermənilərin qənimi olan Kərbəlayı İsmayıl haqqında bilmədiklərimiz - FOTOLAR
15:08 22 Oktyabr 2016
185 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Abasqulu bəyi Kərbəlayı öldürməyib - "Bura Vətəndir" Tərtərdə - VİDEO (11 May 2017 12:18)

Yazıçı Fərman Kərimzadənin 1967-ci ildə çap etdirdiyi “Qarlı aşırım” romanı bir zamanlar erməni daşnaklarına qarşı mübarizə aparmış Kərbəlayı İsmayılın sovet rejiminə qarşı mübarizəsinin bir sıra detallarını gündəmə gətirdi. Yazıçı 1969-cu ildə həmin roman əsasında özünün “Axırıncı aşırım” adlı bir seriyalı bədii filminin ssenarisini tamamladı. Bir il sonra eyni adla çəkilən film təbii ki, sovet senzurasından keçməli, real həyatdakı bəzi faktlar təhrif edilməli, gizlədilməli idi. Bəs əslində Kərbəlayı İsmayıl kim idi? Azərbaycan SSRİ-nin “düşməni” kimi qələmə verilən bu şəxs nə üçün sovet rejiminin qurulduğu 9 il ərzində yox, məhz 1929-cu ildə silaha sarılmışdı? Tədqiqatçı, “Abbasqulu bəy Şadlinski” kitabının müəllifi Əziz Ələkbərli Publika.az-a müsahibəsində Kərbəlayı İsmayılın həyatı ilə bağlı real faktlardan danışdı.

Erməni daşnaklarına qan udduran qəhrəman

Araşdırmaçı ilk öncə bildirdi ki, İrəvan xanlığında məskunlaşdırılan ermənilər tezliklə yerli türk-müsəlman əhaliyə problemlər yaratmağa başladı. Çar Rusiyasına arxalanan ermənilərin azərbaycanlılara qarşı ilk soyqırımı 1905-ci ildə həyata keçirilir: “Xalqımız növbəti belə bir soyqırımı aktı ilə 1917-1920-ci illərdə üz-üzə dayandı. Bu səbəbdən də Vedibasar əhalisi 3 il ərzində erməni daşnaklarına qarşı milli-azadlıq mübarizəsinə qalxdı.

Onlardan biri də İrəvan Çuxurunda yerləşən Vedibasar mahalının Çimənkənd kəndindən olan Kərbəlayı İsmayıl idi. 1917-ci ildə vedibasarlılar erməni təcavüzünə qarşı ilk özünümüdafiə dəstələri yaradanda Kərbəlayı İsmayılın 48-50 yaşı vardı. Mahalda el ağsaqqalı kimi tanınan, hörmət-izzət sahibi olan Kərbəlayı İsmayıl ağıllı və bacarıqlı təsərrüfat başçısı idi.

Vedibasarın müdafiəsini əfsanəvi xalq qəhrəmanı Abbasqulu bəy Şadlinskinin başçılıq etdiyi “Mübariz dəstə” həyata keçirsə də, dağlıq kəndlərin erməni təcavüzündən müdafiəsində Kərbəlayı İsmayıl mühüm rol oynayırdı. Kərbəlayı ilə xalauşaqları - Usuboğlu tayfası arasında qan düşmənçiliyi olduğundan və Mikayıl Usub oğlu “Mübariz dəstə”nin Çimənkənd bölüyünün komandiri təyin edildiyindən İsmayılın oğlanları və qohumları bu bölüyün tərkibində yox, onun başına toplaşaraq müstəqil dəstə şəklində mübarizə aparırdılar”.

Bununla belə, Kərbəlayı İsmayıl mübarizədə yaşca özündən kiçik olmağına baxmayaraq, dostu, qohumu Abbasqulu bəylə əlbir və məsləhətli şəkildə hərəkət edirdi: “Abbasqulu bəy ermənilərə qarşı mübarizə aparanda dağ kəndlərində Kərbəlayı İsmayıl, oğlanları Əsədulla, Firidun, Cəmaləddin və Hüseyn, qardaşı Əli, qardaşı oğlu Məhərrəm də xüsusi fəallıq göstərərək Vedibasarın dağlıq kəndlərini düşməndən qoruyublar. Şahablı, Qaraxaç, Qədirli, Keşişdağ və başqa kəndlərdə erməni vəhşiliyinin qurbanı olmuş camaatın köməyinə ilk çatanlar və düşmənə lazımınca cavab verənlər arasında Kərbəlayı İsmayılın dəstəsinin xüsusi yeri olub. Onlar təcavüzkarlara qan uddururdu. Kərbəlayı İsmayıl və dəstəsi düşmənə ağır zərbələr enidirdi”.

Kərbəlayı ilə Abbasqulu bəy yaxın qohum, dost idi

Kərbəlayı İsmayılla Abbasqulu bəy arasındakı qohumluq və şəxsi dostluq münasibətləri onların ailələri arasında da dostluğa səbəb olmuşdu. Abbasqulu bəylə Kərbəlayı İsmayılın qardaşı Pənah bacanaq idilər: Abbasqulu bəy hər dəfə dağ kəndlərinə qalxanda yaxın dostu Kərbəlayı İsmayılın evində qonaq qalırdı. 1920-ci ilin payızında Naxçıvanda “Qırmızı tabor” yaradılanda Kərbəlayının xeyir-duası ilə qardaşı oğlu Məhərrəm Abbasqulu bəyin taboruna qoşuldu.

Vedibasarda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra digər vedibasarlılar kimi Kərbəlayı İsmayıl da mühacirətdən doğma vətənə qayıtdı və dinc həyata başladı. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində Kərbəlayı İsmayıla toxunulmasa da, 1927-ci ildən sonra ilk təqiblər hiss olunmağa başladı. 1929-cu ildə onu “sağ təmayül” çıxarıb, səsvermə hüququndan məhrum etdilər”.

Abbasqulu bəyin öldürülməsində erməni izi

Əziz Ələkbərlinin sözlərinə görə, Moskvada və İrəvanda sovet hakimiyyəti strukturlarında möhkəmlənmiş ermənilər “qolçomaqlara qarşı mübarizə” adı altında Vedibasarda azərbaycanlılara qarşı təzyiqləri gücləndirdilər: “Kərbəlayı İsmayıl da təzyiq və təhqirlərə dözməyərək, 1929-cu ildə 250-300 nəfərlik dəstə ilə Vedibasarın dağ kəndlərinə çəkilib, hökumətə qarşı silahlı qiyam qaldırdı.

Fürsətdən istifadə edən ermənilər Vedibasarın qəhrəmanlarından qisas almaq qərarına gəlirlər. Zaqafqaziyanın Banditizmə Qarşı İdarəsinin erməni əsilli rəisi Vediyə gəlmişdi. 1930-cu ildə erməni millətçilərinin qurğusu ilə Abbasqulu bəy Şadlinski Kərbəlayı İsmayılla danışıq aparmaq məqsədilə qiyamçıların düşərgəsinə göndərilir. Lakin Kərbəlayı İsmayıl Abbasqulu bəylə görüşdən yayınır. Birincisi, onun Abbasqulu bəyin sözündən çıxmaq gücü yox idi. İkincisi, Abbasqulu bəy Kərbəlayı ilə görüşə gedəndə onun öldürülməsi haqda qərar verilmişdi.

Abbasqulu bəyə dedilər ki, Kərbəlayı İsmayılla görüş, silahı yerə qoysun. O, bilirdi ki, Kərbəlayı İsmayıl hökumətə heç nə edə bilməyəcək. Buna görə də qan tökülməsini istəmirdi.

Abbasqulu bəy Kərbəlayı ilə görüşə iki təkliflə gedirdi - ya silahı yerə qoysun, təhlükəsizliyinizə təminat veriləcək, ona toxunmayacaqlar. Ya da Türkiyəyə getsin.

Abbasqulu bəy özünün bölük komandirlərindən olmuş silahdaşı, Vedi kolxozunun sədri Xəlili götürüb yola düşdü. Sonradan raykomun təbliğat-təşviqat şöbəsinin müdiri Müzəffər Talıbovu da onlara qoşdular. Talıbov hökumətin adamı idi və onun missiyası məlum deyildi. Təbii ki o həm də DTK-nın adamı idi”.

Abbasqulu bəyi Kərbəlayı İsmayılın yanına yola düşməzdən 1 gün əvvəl gizli şəkildə Kərbəlayı İsmayılın yanına adam göndərirlər: “O, Kərbəlayıya deyir ki, Abbasqulu bəy sizin yerinizi öyrənməyə gəlir. Qayıdandan sonra üstünüzə qoşun göndərəcək. Bir tərəfdən Abbasqulu bəyi “barışıq” adıyla Kərbəlayının yanına göndərirlər, digər tərəfdən isə qaçaqları Abbasqulu bəyin üstünə qaldırırlar. Məktubu göndərən isə rayon ispalkomunun sədri idi”.

Qaçaqlar yığışıb Abbasqulu bəyin gəlişi ilə bağlı toplantı keçirirlər: “Deyirlər Abbasqulu bəy bizi satıb. Səs çoxluğu ilə qərara gəlirlər ki, o, öldürülməlidir. Bir sözlə, Abbasqulu bəy barədə ölüm qərarı 1 gün əvvəl verilmişdi. Toplantıda 2-ci məsələni də müzakirəyə çıxarırlar - Abbasqulu bəyi necə öldürək? Bəy, yoxsa bizi satmış xəyanətkar kimi? Qaçaqlar qərara gəlirlər ki, onu bəy kimi, mərdanə öldürsünlər.

Əziz Ələkbərlinin sözlərinə görə, “Axırıncı aşırım”da Kərbəlayının sağ əli kimi qardaşı Vəli göstərilir: “Əslində, Vəli Qəmlonun qardaşı olub. Kərbəlayının sağ əli isə qardaşı oğlu Məhərrəm olub. Abbasqulu bəy elə Məhərrəmə güvənib danışıqlara gəlirdi. Deyir ki, Məhərrəm ordadırsa, mənə güllə atmazlar. Məhərrəm Abbasqulu bəyin bölük komandirlərindən olduğundan bəy ermənilərə qan udduran silahdaşına inanırdı”.

Kərbəlayı İsmayıl Abbasqulu bəylə görüşdən niyə yayındı?

Abbasqulu bəy barəsində ölüm hökmü çıxarıldığından Kərbəlayı İsmayıl görüşdən yayınır: “Bundan başqa, əgər o, Abbasqulu bəylə görüşsəydi, silahı yerə qoymaq təklifini yerə sala bilməyəcəkdi. Filmdə Abbasqulu bəyin guya Qarabağlara silahsız getdiyi vurğulanır. Əslində, bu, yalandır. Bəy ömrü boyu silahı belindən açmayıb”.

Abbasqulu bəyin Kərbəlayı İsmayılla görüşü baş tutmur. Qaçaqlar martın əvvəllərində əvvəlcə Xəlili, sonra isə Abbasqulu bəyi öldürürlər: “Kərbəlayı İsmayıl bir neçə gün sonra mübarizəni davam etdirməyin mənasızlığını başa düşərək gecə ikən oğlanları və tərəfdarları ilə sərhədi keçib Türkiyəyə pənah aparır.

Kərbəlayı İsmayılın arvadı Səkinə, oğlu Həsən, Məhərrəmin ailəsi və daha bir neçə nəfər Əyricə yaylaqlarında həbs edilərək Kəvər türməsinə salınıblar”.

Müsahibim xüsusi olaraq vurğuladı ki, Ermənistanda azərbaycanlılara qarşı milli-etnik təzyiqlər də məhz Abbasqulu bəy, Kərbəlayı İsmayıl kimi Vətən oğullarının fiziki məhvi ilə eyni vaxta düşür. Türkiyədə Kərbəlayı İsmayıla və onunla gələnlərə Ermənistan təhlükəsizlik orqanlarının casusu kimi yanaşıb, onları nəzarətdə saxladılar. Buna dözməyən qaçqınların, Kərbəlayı İsmayıldan və böyük oğlu Əsədulladan başqa, demək olar ki, hamısı geri – Vətənə qayıtdı. Lakin Araz çayını adlayıb, Ermənistan tərəfə keçən kimi onları həbs etdilər”.

Sürgün edilən, repressiyaya məruz qalan ailə

Ermənilər dəfələrlə cəhd etsələr də, Türkiyədə Kərbəlayı İsmayılı öldürmək onlara nəsib olmadı. Onun yanına oğlanlarını, qohumlarını göndərib, dilə tutmaqla Vedibasara gətirtməyə cəhd etdilər. Lakin Kərbəlayı İsmayıl Türkiyədə tək qaldı.

1940-cı illərdə Kərbəlayı İsmayılla əlaqə tamam kəsilir, yalnız bu məlum olur ki, o, Türkiyədə İqdır vilayətinin Aralıq mahalının Daşburun kəndində yaşayır.

Kərbəlayı İsmayıl 1948-ci ildə vəfat edir. Son nəfəsində deyir ki, Vedibasarda oğlum, qardaşım uşaqları var, məzarımı yol kənarında qazın ki, bura yolları düşsə, gəlişlərini hiss edim.

Kərbəlayı İsmayılın altı oğlu, bir qızı olub: Əsədulla, Yadulla, Firidun, Cəmaləddin, Hüseyn, Həsən və Zəhra. Yadulla nişanlı ikən qan düşmənçiliyi üstündə qətlə yetirilib. Oğlanları Əsədulla, Firidun, Cəmaləddin, Hüseyn və qardaşı Əli 1937-ci ildə həbs edilərək İrəvanda sorğu-sualsız güllələniblər.

1941-ci ildə Kərbəlayı İsmayılın arvadı Səkinəni, oğlu Həsəni, qardaşı İsrafili, qaynı Paşanı və başqalarını Qazaxıstana sürgün etdilər. Bu vaxt yalnız qızı Zəhra ərdə olduğundan sürgündən xilas oldu. Kərbəlayı İsmayılın sürgün olunan doğmaları bir də 1953-cü ildə sürgündən azad olub Azərbaycana qayıtdılar və Bərdə, Tərtər rayonlarında məskunlaşdılar”.

Anar Tağıyev










RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Hərbi hissələrində “Açıq qapı” günü keçirildi - YENİLƏNDİ

26 İyun 2017 17:48

Ölkə çempionatının ən seksual voleybolçusu seçildi - FOTO

26 İyun 2017 17:47

Paşayevin "Neftçi"yə keçidi niyə yubanır? - SƏBƏB

26 İyun 2017 17:47

"Hər çəkilişdən sonra halım pisləşir"

26 İyun 2017 17:42

Avtomobillərdə ən qeyri-adi təkər diskləri

26 İyun 2017 17:39

Bu maşına 10 nəfər mindi - FOTOLAR

26 İyun 2017 17:38

Millimizin üzvü üçün erməni baş məşqçi

26 İyun 2017 17:37

“İnter”in də oyunu canlı yayımlanacaq

26 İyun 2017 17:37

"Rayola, dünən, bu gün və sabah" - Donnarumma

26 İyun 2017 17:37

“Formula-1”: Münaqişədə Hamilton günahkar sayıldı

26 İyun 2017 17:34

Könüldən barışıq addımı: "Bu gün də görsəm, onunla salamlaşaram, qucaqlayıb öpərəm" - FOTO

26 İyun 2017 17:32

Üç ay əvvəl ana olan İrina Şeykin gecə həyatı - FOTO

26 İyun 2017 17:27

Məşhur aktyor reanimasiyaya yerləşdirildi

26 İyun 2017 17:22

Azərbaycanlı deputat AŞPA-nın iclasında ermənilərin iddialarına sərt reaksiya verib

26 İyun 2017 17:22

İranın neft emalı zavodunda yanğın baş verib

26 İyun 2017 17:17

İran Azərbaycanda özəl tibbi mərkəzi yaracaq

26 İyun 2017 17:15

Emin Ağalarov TANINMAZ HALA SALINDI - VİDEO

26 İyun 2017 17:13

Emmanın yeni görünüşü - FOTO

26 İyun 2017 17:12

Mingəçevirdə küt alətlə mağaza sahibini döyən şəxs ona çoxsaylı bədən xəsarətləri yetirib

26 İyun 2017 17:12

Rusiyanın 95 yaşlı tanınmış aktyoru poliklinikanın pilləkənindən yıxılaraq xəsarət alıb

26 İyun 2017 17:12

2021-ci ilə qədər "Real"da

26 İyun 2017 17:12

Xalq artistlərinin qohumu faciəvi şəkildə öldü

26 İyun 2017 17:05

Tuba Büyüküstün çətin günlər yaşayır - GİZLİ FOTOLAR

26 İyun 2017 17:05

Daha bir məşhur aktyorun vəziyyəti AĞIRLAŞDI

26 İyun 2017 16:58

Kim gəlir, kim gedir?

26 İyun 2017 16:57

Aktyor Vladimir Etuş reanimasiyaya yerləşdirilib

26 İyun 2017 16:50

Gülçülük sovxozunda top mərmisi tapıldı - FOTO

26 İyun 2017 16:44

Bakıda top mərmisi tapılıb

26 İyun 2017 16:44

İnternetdə məşhurlaşmaq üçün elə bir yola əl atdılar ki... - FOTO

26 İyun 2017 16:43

49 yaşlı xalq artisti makiyajsız ŞƏKLİNİ paylaşdı

26 İyun 2017 16:38

Türkiyəli deputat Ramazan bayramı günü AŞPA-nın iclasının keçirilməsinə etiraz edib

26 İyun 2017 16:37

"Barselona"nın B komandası çempion oldu

26 İyun 2017 16:37

Bakıya uçan təyyarələrdə sərnişinlərə erməni yeməyi verirlər - VİDEO - FOTO

26 İyun 2017 16:32

Bakıda kafedə yanğın olub

26 İyun 2017 16:32

"Sevgi insanı yerdən-yerə vurur" - Tünzalə - VİDEO

26 İyun 2017 16:22

Kobraların inanılmaz rəqsi - VİDEO

26 İyun 2017 16:18

Xaçmazda ikimərtəbəli ev yanıb

26 İyun 2017 16:17

Bakıda top mərmisi tapılıb

26 İyun 2017 16:15

Məşhur müğənniyə ərindən QEYRİ-ADİ JEST - FOTO/VİDEO

26 İyun 2017 16:08

Tarkan və xanımı Bakı aeroportubda - "Uşaq istəyirik, amma..." - FOTO

26 İyun 2017 16:05

Cəlilabadda maşıb aşıb: sürücü ölüb

26 İyun 2017 16:04

Rusiya və ABŞ prezidentləri Almaniyada görüşə bilər

26 İyun 2017 16:02

Xaçmazda ikimərtəbəli ev yanıb

26 İyun 2017 16:01

Feysbuk serial çəkir

26 İyun 2017 15:58

İran Azərbaycanda özəl tibbi mərkəzi yaradır

26 İyun 2017 15:57

Polis gənc qızın başını divara çırpdı, qanı...

26 İyun 2017 15:56

Emma dəyişib belə oldu - FOTO

26 İyun 2017 15:54

Bakıda kafe yandı

26 İyun 2017 15:49

Gürcüstanın məşhur teleaparıcısı Tbilisi meri vəzifəsinə namizəd olub

26 İyun 2017 15:47

Ayanın yeni evindən FOTOlar

26 İyun 2017 15:47