Avrasiyanın “ürəyi”ndə üç ssenari: dünyanın hökmdarı kim olacaq?

Avrasiyanın “ürəyi”ndə üç ssenari: dünyanın hökmdarı kim olacaq?
17:03 26 Oktyabr 2016
41 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Mərkəzi Asiya regionu – Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və Tacikistan – hazırda iki təhlükə ilə üz-üzədir.

1. Əfqanıstandan radikal müsəlmanların müdaxiləsi.
2. Çinin tədricən hiss olunan həmləsi.

Bu iki təhlükə hazırda qabarıq görünür, lakin o da qeyd olunmalıdır ki, supergüclər bütün region uğrunda olduqca təhlükəli mübarizə aparır.

***

SSRİ dağılandan sonra region ölkələrinin əksəriyyəti feodalizmə qayıtdı. Hansı ki, SSRİ-yə qədər bu region tayfa prinsipi ilə idarə olunurdu. Xüsusilə, Türkmənistan və Tacikistanda bu, qabarıq görünür. Digərləri ilə müqayisədə bu iki ölkədə birinci şəxsin iradəsi hakimdir.

Misal üçün, Türkmənistanın keçmiş prezidenti Saparmurat Niyazov yerli tayfaların ağsaqqallarına öz hakimiyyətini qəbul etdirərək iqtidarını qurdu. Tacikistan prezidenti Emomali Rahmon əvvəlcə Kulyab qəbiləsinə arxalanırdı. Sonra doğma Danqara şəhərindən gələnlərə bel bağladı. Nəhayət, ən sonra yalnız öz ailəsini hakimiyyətin mənbəyi elan etdi.

Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev əhaliyə müəyyən iqtisadi azadlıq verərək, ölkəni müasirləşdirmək qərarına gəldi. Qırğızıstanda Əsgər Akayevin 15 illik hakimiyyətindən sonra demokratiyaya keçid başlandı və həmin vaxtdan başlayaraq, ölkə daxili problemlərlə əlləşir. Özbəkistanda İslam Kərimovun bir qərinəyə yaxın hökmranlığından sonra yenə eyni sistemi davam etdirirlər.

Rusiya və Qərb Mərkəzi Asiyaya həmişə bütöv bölgə olaraq baxır. Rusiya, ABŞ və Yaponiyada bu regiondakı ölkələr bir-birindən fərqləndirilmir. Avropa Birliyi isə bu regionu bütövlükdə xammal resurslarının mənbəyi və bazar olaraq görür. Lakin heç də təsəvvür edildiyi kimi, Mərkəzi Asiya vahid region deyil.

Hesab olunur ki, Mərkəzi Asiyanın vahidləşməsi üçün üç versiya var.

Birinci: bu, Avrasiya İqtisadi İttifaqıdır. Rusiya və Qazaxıstanın təşəbbüsü ilə yaradılan bu ittifaq SSRİ-nin oxşarı olmağa cəhd edir. Lakin bu ittifaqın uzunmüddətli və düşünülmüş iqtisadi strategiyası olmadığı üçün güclənməsi və regionu öz qanadları altında möhkəm saxlaması çətindir.

İkinci: bu, Çinin “Yeni İpək Yolu” konsepsiyasıdır. Bu layihə Pekinin Mərkəzi Asiyaya doğru sürünən təhlükəli ekspansiyası olaraq qiymətləndirilir.

Üçüncü: bu, islam fundamentalizmidir. Mərkəzi Asiyada əhalinin geniş kütlələri tərəfindən bu konsepsiya qəbul edilir. Bu konsepsiyanın Amerikanın əlində olduğu fikri güclüdür. ABŞ coğrafi tərəfdən uzaq olan regiona məhz radikal islamçıların əli ilə təsir etməyə cəhd edir.

Hər üç konsepsiyanın heç biri tam olaraq alınmayıb və region uğrunda bir-birinə qarşı mübarizə aparır.

Bu mübarizənin nəticəsinin nə olacağı hələ ki, görünmür. Lakin geosiyasi proseslərə bir fikir də hakimdir: Mərkəzi Asiyaya nəzarət edən Avrasiyaya nəzarəti təmin edəcək. Avrasiyaya nəzarət isə bütün dünyanı idarə etməyə imkan yaradacaq.

Bu fikirlər fonunda Avrasiyanın “ürəyi”ni fəth etmək istəklərinin hədəfi aydın görünür.


Mərkəzi Asiya üzrə rusiyalı ekspert Arkadi Dubnov hesab edir ki, Rusiyanın əli hələ ki, güclü görünür: “Moskva üçün Qırğızıstanı yanına çəkmək regionda hakimiyyət üçün çox əhəmiyyətli idi. Hazırda Bişkek də Moskvanın çətiri altına girib, yaxud belə görünür. Prezident Almazbek Atambayev həmişə Moskvanı aldadan və nəticədə bunun əvəzini ödəyən sələfi Kurmanbek Bakiyevdən yaxşı dərs götürüb. O, Rusiya ilə ağıllı münasibət qurmağa çalışır. Amma Atambayev Rusiya və Çin arasında da balansı məharətlə saxlayır. Çinin Qırğızıstana təsiri his olunacaq qədər artır. Buna paralel olaraq, Rusiya da Qırğızıstana müəyyən güzəştlər edir. Misal üçün, “Qazrpom” qazın qiymətini 165 dollardan 150 dollara qədər azaltdı”.

Rusiyalı ekspertə görə, Qırğızıstanda Rusiya və Çinin “yumşaq güc” mübarizəsi də davam edir.

“Bu məsələdə Rusiya hazırda zəif görünür. Belə ki, Qırğızıstanda rus dilinin tədrisi azalmaqdadır. Çinin təhsildə sahib olduğu pay isə artır. (Misal üçün, Konfusti İnstitutu). Qırğızıstanda ABŞ-ın “Sülh korpusu”nun üzvləri, Britaniya Məsləhət Şurasının nümayəndələri, həmçinin, yapon və koreyalı könüllüləri də işləyir. Bütün bunlara baxmayaraq, Mərkəzi Asiya əhalisinin böyük əksəriyyəti hələki Rusiyaya meyllidir. Lakin bir neçə il sonra vəziyyət Rusiyanın əleyhinə dəyişə bilər”, - deyə o vurğulayıb.

Asif

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Kapital Bank İslam Həmrəyliyi Oyunlarının rəsmi tərəfdaşı oldu

25 Aprel 2017 10:57

Vitse-spiker: "Azərbaycan Xəzəryanı ölkələrə nümunədir"

25 Aprel 2017 10:57

Bürclərə görə sevdiyiniz kişilərin xasiyyəti

25 Aprel 2017 10:55

Hər an başlaya bilər - MÜHARİBƏYƏ HAZIRLIQ

25 Aprel 2017 10:53

Türkiyə qırıcıları İraq və Suriyada əməliyyat keçirdi

25 Aprel 2017 10:52

Azərbaycan hotellərində də "halallıq" olacaq

25 Aprel 2017 10:52

"Kurtlar Vadisi Vatan"ın yayım tarixi bəlli oldu - FOTO

25 Aprel 2017 10:52

29 yaşlı Sinem Kobaldan GÖZLƏNİLMƏZ QƏRAR

25 Aprel 2017 10:48

Əflatun Amaşovun oğlu: "Jurnalist olmaq istəməmişəm" - FOTO

25 Aprel 2017 10:47

"İnter"dən futbolçulara maraqlı qadağa

25 Aprel 2017 10:47

Venesuela qan çanağına dönür: daha 3 ölü - FOTO

25 Aprel 2017 10:47

Bu il 6 ali məktəbin akkreditasiyası keçiriləcək

25 Aprel 2017 10:44

Əncirin İNANILMAZ FAYDALARI

25 Aprel 2017 10:43

Qulağınız ağrıyanda bu üsulu tətbiq edin

25 Aprel 2017 10:43

Azərbaycanlı futbolçunun toyu olub - FOTO

25 Aprel 2017 10:42

"28 may" metrosu yaxınlığında ÖLÜM

25 Aprel 2017 10:42

"Atam ömrünün son günündə üzümə belə, baxmadı, çünki..." - Tanınmış şairin qızı - FOTO

25 Aprel 2017 10:42

Azərbaycanlı deputat AŞPA-da erməniləri ifşa etdi

25 Aprel 2017 10:42

Bu küçələrdə hərəkət məhdudlaşacaq - SİYAHI

25 Aprel 2017 10:39

Bu küçələrdə üfüqi nişanlanma xətləri rənglənəcək

25 Aprel 2017 10:38

Daha bir türk serialı bu həftə bitir - FOTO

25 Aprel 2017 10:37

Kibercinayətkarlar mesaj və vacib məlumatların mübadiləsində hansı proqramlara üstünlük verirlər?

25 Aprel 2017 10:35

Prezident İlham Əliyev yeni səfirin etimadnaməsini qəbul etdi

25 Aprel 2017 10:35

"Neft hasilatı azaldılmalıdır" - NAZİR

25 Aprel 2017 10:34

Uşağı olmayanlar YANDI: YENİ VERGİ

25 Aprel 2017 10:33

32 yaşlı musiqiçi özünü hamamda boğdu - FOTO

25 Aprel 2017 10:32

Hollivud ulduzu oğrunu tutdu: "Məndən qaça bilməz" - FOTO

25 Aprel 2017 10:32

​ABŞ-ın atom sualtı qayıqları Şimali Koreyaya çatdı

25 Aprel 2017 10:32

DTX-ya yeni səlahiyyət verildi

25 Aprel 2017 10:29

Şuşaya gedən yol GÖRÜNDÜ - FOTO/VİDEO

25 Aprel 2017 10:28

Neft bahalaşır

25 Aprel 2017 10:27

Baş katib: "İƏT Azərbaycana qarşı erməni təcavüzünü qəti şəkildə pisləyir"

25 Aprel 2017 10:27

Bakıda "BMW" qaydaları pozdu: "Mercedes" ona çırpıldı - FOTO

25 Aprel 2017 10:27

Bu qabın içində nə hazırladıqlarını bilsəniz...

25 Aprel 2017 10:25

Bakı yaxınlığında ağır qəza: qadın öldü

25 Aprel 2017 10:24

ROK musiqisinin əfsanəsi REANİMASİYADA

25 Aprel 2017 10:23

Bir il sonra yenidən Premyer Liqada

25 Aprel 2017 10:22

Dəhşətli QƏZA: 27 nəfər öldü

25 Aprel 2017 10:22

Azərbaycan-Türkiyə birgə təlimlərində istifadə ediləcək silahlar nümayiş olundu - FOTO

25 Aprel 2017 10:18

İlahə robot müsahibə verə bilmədi

25 Aprel 2017 10:18

Yıldırım: "Avropa Türkiyəni İttifaqda üzv istəyib-istəməməsini konkretləşdirsin"

25 Aprel 2017 10:17

12 min müəllim imtahana çəkilir

25 Aprel 2017 10:17

Prezident İlham Əliyev Yaponiya səfirinin etimadnaməsini qəbul edib - FOTO

25 Aprel 2017 10:17

Bu gün İlkinin toyudur

25 Aprel 2017 10:17

Ədalət Şükürov 51 yaşını belə qeyd etdi - VİDEO

25 Aprel 2017 10:14

Tramp Azərbaycana maliyyə yardımını ləğv etməyi planlaşdırır

25 Aprel 2017 10:13

Azərbaycan neftinin qiyməti DƏYİŞDİ

25 Aprel 2017 10:12

"Ebru yanımda soyunub deyə bilirəm" - FOTO

25 Aprel 2017 10:12

Dollar sabit qaldı

25 Aprel 2017 10:10

“UNEC professorları ilə görüş şagirdlər üçün faydalıdır”

25 Aprel 2017 10:09