Avrasiyanın “ürəyi”ndə üç ssenari: dünyanın hökmdarı kim olacaq?

Avrasiyanın “ürəyi”ndə üç ssenari: dünyanın hökmdarı kim olacaq?
17:03 26 Oktyabr 2016
41 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Mərkəzi Asiya regionu – Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və Tacikistan – hazırda iki təhlükə ilə üz-üzədir.

1. Əfqanıstandan radikal müsəlmanların müdaxiləsi.
2. Çinin tədricən hiss olunan həmləsi.

Bu iki təhlükə hazırda qabarıq görünür, lakin o da qeyd olunmalıdır ki, supergüclər bütün region uğrunda olduqca təhlükəli mübarizə aparır.

***

SSRİ dağılandan sonra region ölkələrinin əksəriyyəti feodalizmə qayıtdı. Hansı ki, SSRİ-yə qədər bu region tayfa prinsipi ilə idarə olunurdu. Xüsusilə, Türkmənistan və Tacikistanda bu, qabarıq görünür. Digərləri ilə müqayisədə bu iki ölkədə birinci şəxsin iradəsi hakimdir.

Misal üçün, Türkmənistanın keçmiş prezidenti Saparmurat Niyazov yerli tayfaların ağsaqqallarına öz hakimiyyətini qəbul etdirərək iqtidarını qurdu. Tacikistan prezidenti Emomali Rahmon əvvəlcə Kulyab qəbiləsinə arxalanırdı. Sonra doğma Danqara şəhərindən gələnlərə bel bağladı. Nəhayət, ən sonra yalnız öz ailəsini hakimiyyətin mənbəyi elan etdi.

Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev əhaliyə müəyyən iqtisadi azadlıq verərək, ölkəni müasirləşdirmək qərarına gəldi. Qırğızıstanda Əsgər Akayevin 15 illik hakimiyyətindən sonra demokratiyaya keçid başlandı və həmin vaxtdan başlayaraq, ölkə daxili problemlərlə əlləşir. Özbəkistanda İslam Kərimovun bir qərinəyə yaxın hökmranlığından sonra yenə eyni sistemi davam etdirirlər.

Rusiya və Qərb Mərkəzi Asiyaya həmişə bütöv bölgə olaraq baxır. Rusiya, ABŞ və Yaponiyada bu regiondakı ölkələr bir-birindən fərqləndirilmir. Avropa Birliyi isə bu regionu bütövlükdə xammal resurslarının mənbəyi və bazar olaraq görür. Lakin heç də təsəvvür edildiyi kimi, Mərkəzi Asiya vahid region deyil.

Hesab olunur ki, Mərkəzi Asiyanın vahidləşməsi üçün üç versiya var.

Birinci: bu, Avrasiya İqtisadi İttifaqıdır. Rusiya və Qazaxıstanın təşəbbüsü ilə yaradılan bu ittifaq SSRİ-nin oxşarı olmağa cəhd edir. Lakin bu ittifaqın uzunmüddətli və düşünülmüş iqtisadi strategiyası olmadığı üçün güclənməsi və regionu öz qanadları altında möhkəm saxlaması çətindir.

İkinci: bu, Çinin “Yeni İpək Yolu” konsepsiyasıdır. Bu layihə Pekinin Mərkəzi Asiyaya doğru sürünən təhlükəli ekspansiyası olaraq qiymətləndirilir.

Üçüncü: bu, islam fundamentalizmidir. Mərkəzi Asiyada əhalinin geniş kütlələri tərəfindən bu konsepsiya qəbul edilir. Bu konsepsiyanın Amerikanın əlində olduğu fikri güclüdür. ABŞ coğrafi tərəfdən uzaq olan regiona məhz radikal islamçıların əli ilə təsir etməyə cəhd edir.

Hər üç konsepsiyanın heç biri tam olaraq alınmayıb və region uğrunda bir-birinə qarşı mübarizə aparır.

Bu mübarizənin nəticəsinin nə olacağı hələ ki, görünmür. Lakin geosiyasi proseslərə bir fikir də hakimdir: Mərkəzi Asiyaya nəzarət edən Avrasiyaya nəzarəti təmin edəcək. Avrasiyaya nəzarət isə bütün dünyanı idarə etməyə imkan yaradacaq.

Bu fikirlər fonunda Avrasiyanın “ürəyi”ni fəth etmək istəklərinin hədəfi aydın görünür.


Mərkəzi Asiya üzrə rusiyalı ekspert Arkadi Dubnov hesab edir ki, Rusiyanın əli hələ ki, güclü görünür: “Moskva üçün Qırğızıstanı yanına çəkmək regionda hakimiyyət üçün çox əhəmiyyətli idi. Hazırda Bişkek də Moskvanın çətiri altına girib, yaxud belə görünür. Prezident Almazbek Atambayev həmişə Moskvanı aldadan və nəticədə bunun əvəzini ödəyən sələfi Kurmanbek Bakiyevdən yaxşı dərs götürüb. O, Rusiya ilə ağıllı münasibət qurmağa çalışır. Amma Atambayev Rusiya və Çin arasında da balansı məharətlə saxlayır. Çinin Qırğızıstana təsiri his olunacaq qədər artır. Buna paralel olaraq, Rusiya da Qırğızıstana müəyyən güzəştlər edir. Misal üçün, “Qazrpom” qazın qiymətini 165 dollardan 150 dollara qədər azaltdı”.

Rusiyalı ekspertə görə, Qırğızıstanda Rusiya və Çinin “yumşaq güc” mübarizəsi də davam edir.

“Bu məsələdə Rusiya hazırda zəif görünür. Belə ki, Qırğızıstanda rus dilinin tədrisi azalmaqdadır. Çinin təhsildə sahib olduğu pay isə artır. (Misal üçün, Konfusti İnstitutu). Qırğızıstanda ABŞ-ın “Sülh korpusu”nun üzvləri, Britaniya Məsləhət Şurasının nümayəndələri, həmçinin, yapon və koreyalı könüllüləri də işləyir. Bütün bunlara baxmayaraq, Mərkəzi Asiya əhalisinin böyük əksəriyyəti hələki Rusiyaya meyllidir. Lakin bir neçə il sonra vəziyyət Rusiyanın əleyhinə dəyişə bilər”, - deyə o vurğulayıb.

Asif

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Nigeriyada silsilə terror hücumları nəticəsində 9 nəfər ölüb

27 İyun 2017 02:43

Sloveniyada məktəb və uşaq bağçası - FOTO

27 İyun 2017 02:32

Bakıda ikimərtəbəli ev yandı

27 İyun 2017 02:29

Alt paltarı geyinmədiyi üçün İŞDƏN QOVULDU - FOTO

27 İyun 2017 02:23

Səudiyyə Ərəbistanının Yəməni bombalaması nəticəsində 9 dinc sakin ölüb

27 İyun 2017 02:22

Yəmən yenidən bombalandı: 9 ölü, 4 yaralı

27 İyun 2017 01:54

Astroloji proqnoz -

27 İyun 2017 01:54

Niderlanda yaşı 4,5 milyard il olan meteorit düşüb

27 İyun 2017 01:42

Qəzzadan İsrail ərazisinə raket atıldı

27 İyun 2017 01:38

Almaniyada şəhər kənarında ev - FOTO

27 İyun 2017 01:32

Mobil telefon bazarında durğunluq yaranıb -

27 İyun 2017 01:32

Beyləqanda yanğın olub

27 İyun 2017 01:08

Qəzza zolağı İsraili raket atəşinə tutdu

27 İyun 2017 01:04

Mingəçevirdə boğulmaq təhlükəsi ilə üzləşən şəxs xilas olunub

27 İyun 2017 00:57

Qəzza zolağından İsrail tərəfə raket atılıb

27 İyun 2017 00:37

Qətərin xarici işlər naziri ABŞ-a səfər edəcək

27 İyun 2017 00:31

Nigeriyada silsilə partlayışlar - 16 ölü, 13 yaralı

27 İyun 2017 00:23

Astroloji proqnoz - 27 iyun

27 İyun 2017 00:08

Qətərin xarici işlər naziri ABŞ-a gedir

27 İyun 2017 00:08

Günün qoroskopu:bütün problemlər həllolunandır

27 İyun 2017 00:05

FİFA Rusiya millisi barədə araşdırmaya başlayıb

26 İyun 2017 23:57

Məşhur aktrisa: "Rejissor soyunmağımı istədi, mən də..." - FOTO

26 İyun 2017 23:57

"Putinin fanatıyam" -

26 İyun 2017 23:57

Bayram süfrələrimizin şahı: Turşu-qovurmalı plov - RESEPT

26 İyun 2017 23:52

İtaliya polisi miqrantlara qarşı gözyaşardıcı qazdan istifadə edib

26 İyun 2017 23:52

183-dən 65-ə düşdü - FOTO

26 İyun 2017 23:52

Gənc oğlanın cəsədi iş yerinin yaxınlığında tapıldı

26 İyun 2017 23:48

Günəş və ya piqment ləkələrinin çarəsi

26 İyun 2017 23:47

"Real"ın baş məşqçisi olmaq istəyirəm"

26 İyun 2017 23:47

Alimlərdən yeni ixtira - robot kuryerlər

26 İyun 2017 23:47

Övladı imtahana hazırlaşan valideynlər, MÜTLƏQ OXUYUN

26 İyun 2017 23:42

Mbappenin məvacibi 9 dəfəyə qədər artırılacaq

26 İyun 2017 23:42

Azərbaycan bayrağı ayaq altına sərilən xalçada əks olunub -

26 İyun 2017 23:41

Bayramda mədəniz ağrımasın deyə belə qidalanın - MƏSLƏHƏT

26 İyun 2017 23:37

İngilis futbolçuya 200 milyon funt qiymət qoyulub

26 İyun 2017 23:37

Dənizə ataraq intihara cəhd edib - Bakıda

26 İyun 2017 23:32

"Stress çarxı"ndan sonra daha bir TƏHLÜKƏLİ OYUNCAQ - FOTO

26 İyun 2017 23:32

1300 uşağı olan poçtalyon

26 İyun 2017 23:28

Bakıda bir nəfər özünü dənizə ataraq intihara cəhd edib

26 İyun 2017 23:24

Köhnə və yeni sevgililəri bənzər olan məşhurlar - FOTO

26 İyun 2017 23:22

Çəhrayının 50 çaları moda ikonalarının obrazlarında - FOTO

26 İyun 2017 23:22

"Akasiya durağı"nın balaca ulduzunun inanılmaz dəyişimi - FOTO

26 İyun 2017 23:17

Dənizdə intihara cəhd

26 İyun 2017 23:14

Lavrov və Tillerson arasında telefon danışığı olub

26 İyun 2017 23:12

Şəkərli diabet xəstələri üçün MÜJDƏ

26 İyun 2017 23:05

Kirayə ev axtaran gənc pakistanlı bir gecədə fenomen oldu - FOTOLAR

26 İyun 2017 23:03

Hamilələr adam öldürə bilər - Yeni qanun

26 İyun 2017 22:57

Mingəçevirin səhiyyə işçiləri Ramazan bayramı münasibətilə xeyriyyə tədbiri keçiriblər

26 İyun 2017 22:57

Qəssab Nüsrət geyimlərinə sərvət ödədi - FOTO

26 İyun 2017 22:57

Pakistanda baş verən yanğında ölənlərin sayı 157 nəfərə çatıb

26 İyun 2017 22:53