Avrasiyanın “ürəyi”ndə üç ssenari: dünyanın hökmdarı kim olacaq?

Avrasiyanın “ürəyi”ndə üç ssenari: dünyanın hökmdarı kim olacaq?
17:03 26 Oktyabr 2016
41 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Mərkəzi Asiya regionu – Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və Tacikistan – hazırda iki təhlükə ilə üz-üzədir.

1. Əfqanıstandan radikal müsəlmanların müdaxiləsi.
2. Çinin tədricən hiss olunan həmləsi.

Bu iki təhlükə hazırda qabarıq görünür, lakin o da qeyd olunmalıdır ki, supergüclər bütün region uğrunda olduqca təhlükəli mübarizə aparır.

***

SSRİ dağılandan sonra region ölkələrinin əksəriyyəti feodalizmə qayıtdı. Hansı ki, SSRİ-yə qədər bu region tayfa prinsipi ilə idarə olunurdu. Xüsusilə, Türkmənistan və Tacikistanda bu, qabarıq görünür. Digərləri ilə müqayisədə bu iki ölkədə birinci şəxsin iradəsi hakimdir.

Misal üçün, Türkmənistanın keçmiş prezidenti Saparmurat Niyazov yerli tayfaların ağsaqqallarına öz hakimiyyətini qəbul etdirərək iqtidarını qurdu. Tacikistan prezidenti Emomali Rahmon əvvəlcə Kulyab qəbiləsinə arxalanırdı. Sonra doğma Danqara şəhərindən gələnlərə bel bağladı. Nəhayət, ən sonra yalnız öz ailəsini hakimiyyətin mənbəyi elan etdi.

Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev əhaliyə müəyyən iqtisadi azadlıq verərək, ölkəni müasirləşdirmək qərarına gəldi. Qırğızıstanda Əsgər Akayevin 15 illik hakimiyyətindən sonra demokratiyaya keçid başlandı və həmin vaxtdan başlayaraq, ölkə daxili problemlərlə əlləşir. Özbəkistanda İslam Kərimovun bir qərinəyə yaxın hökmranlığından sonra yenə eyni sistemi davam etdirirlər.

Rusiya və Qərb Mərkəzi Asiyaya həmişə bütöv bölgə olaraq baxır. Rusiya, ABŞ və Yaponiyada bu regiondakı ölkələr bir-birindən fərqləndirilmir. Avropa Birliyi isə bu regionu bütövlükdə xammal resurslarının mənbəyi və bazar olaraq görür. Lakin heç də təsəvvür edildiyi kimi, Mərkəzi Asiya vahid region deyil.

Hesab olunur ki, Mərkəzi Asiyanın vahidləşməsi üçün üç versiya var.

Birinci: bu, Avrasiya İqtisadi İttifaqıdır. Rusiya və Qazaxıstanın təşəbbüsü ilə yaradılan bu ittifaq SSRİ-nin oxşarı olmağa cəhd edir. Lakin bu ittifaqın uzunmüddətli və düşünülmüş iqtisadi strategiyası olmadığı üçün güclənməsi və regionu öz qanadları altında möhkəm saxlaması çətindir.

İkinci: bu, Çinin “Yeni İpək Yolu” konsepsiyasıdır. Bu layihə Pekinin Mərkəzi Asiyaya doğru sürünən təhlükəli ekspansiyası olaraq qiymətləndirilir.

Üçüncü: bu, islam fundamentalizmidir. Mərkəzi Asiyada əhalinin geniş kütlələri tərəfindən bu konsepsiya qəbul edilir. Bu konsepsiyanın Amerikanın əlində olduğu fikri güclüdür. ABŞ coğrafi tərəfdən uzaq olan regiona məhz radikal islamçıların əli ilə təsir etməyə cəhd edir.

Hər üç konsepsiyanın heç biri tam olaraq alınmayıb və region uğrunda bir-birinə qarşı mübarizə aparır.

Bu mübarizənin nəticəsinin nə olacağı hələ ki, görünmür. Lakin geosiyasi proseslərə bir fikir də hakimdir: Mərkəzi Asiyaya nəzarət edən Avrasiyaya nəzarəti təmin edəcək. Avrasiyaya nəzarət isə bütün dünyanı idarə etməyə imkan yaradacaq.

Bu fikirlər fonunda Avrasiyanın “ürəyi”ni fəth etmək istəklərinin hədəfi aydın görünür.


Mərkəzi Asiya üzrə rusiyalı ekspert Arkadi Dubnov hesab edir ki, Rusiyanın əli hələ ki, güclü görünür: “Moskva üçün Qırğızıstanı yanına çəkmək regionda hakimiyyət üçün çox əhəmiyyətli idi. Hazırda Bişkek də Moskvanın çətiri altına girib, yaxud belə görünür. Prezident Almazbek Atambayev həmişə Moskvanı aldadan və nəticədə bunun əvəzini ödəyən sələfi Kurmanbek Bakiyevdən yaxşı dərs götürüb. O, Rusiya ilə ağıllı münasibət qurmağa çalışır. Amma Atambayev Rusiya və Çin arasında da balansı məharətlə saxlayır. Çinin Qırğızıstana təsiri his olunacaq qədər artır. Buna paralel olaraq, Rusiya da Qırğızıstana müəyyən güzəştlər edir. Misal üçün, “Qazrpom” qazın qiymətini 165 dollardan 150 dollara qədər azaltdı”.

Rusiyalı ekspertə görə, Qırğızıstanda Rusiya və Çinin “yumşaq güc” mübarizəsi də davam edir.

“Bu məsələdə Rusiya hazırda zəif görünür. Belə ki, Qırğızıstanda rus dilinin tədrisi azalmaqdadır. Çinin təhsildə sahib olduğu pay isə artır. (Misal üçün, Konfusti İnstitutu). Qırğızıstanda ABŞ-ın “Sülh korpusu”nun üzvləri, Britaniya Məsləhət Şurasının nümayəndələri, həmçinin, yapon və koreyalı könüllüləri də işləyir. Bütün bunlara baxmayaraq, Mərkəzi Asiya əhalisinin böyük əksəriyyəti hələki Rusiyaya meyllidir. Lakin bir neçə il sonra vəziyyət Rusiyanın əleyhinə dəyişə bilər”, - deyə o vurğulayıb.

Asif

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

"Şüvəlan" qələbə qazandı

19 Avqust 2017 15:27

Alman siyasətçi: “Rusiya heç vaxt bunu etməyəcək”

19 Avqust 2017 15:23

Göygöldə “Çiçəkli” Su Elektrik Stansiyası əsaslı yenidənqurmadan sonra istismara verilib

19 Avqust 2017 15:22

Azərbaycanlı şairin həyat yoldaşını quduz it dişlədi

19 Avqust 2017 15:19

İnsan başlı, heyvan bədənli məxluq

19 Avqust 2017 15:19

Tiflis “Dinamo”su Qəbələdə

19 Avqust 2017 15:17

Xarici dil öyrənmək istəyənlərə 10 QIZIL TÖVSİYƏ

19 Avqust 2017 15:13

Göygöldə əsaslı şəkildə yenidən qurulan 4 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının açılışı olub

19 Avqust 2017 15:12

ABŞ-da silahlı insident

19 Avqust 2017 15:11

Deputat Sabirabadda atasına heykəl qoydurub

19 Avqust 2017 15:09

Türkiyədə güclü yanğın

19 Avqust 2017 15:07

Prezident Göygöldədir

19 Avqust 2017 15:03

Vladimir Putinə Rusiya paytaxtını dəyişmək təklif edilib

19 Avqust 2017 15:02

Azərbaycan Prezidenti Göygöldəki Qələbə parkında yaradılan şəraitlə tanış olub

19 Avqust 2017 15:02

Prezident Göygöldə

19 Avqust 2017 14:59

Suyun içindəki adamın üstünə atılan aslanın görüntüləri rekord qırdı - VİDEO

19 Avqust 2017 14:58

Prezident İlham Əliyev Göygöl rayonuna səfər edib

19 Avqust 2017 14:57

"Qarabağ" “İnter”ə, “Neftçi” debütanta qarşı - YENİLƏNİR

19 Avqust 2017 14:57

Məktəb rəhbərlərinin diaqnostik qiymətləndirilməsi aparılır

19 Avqust 2017 14:48

Surqutda bıçaqla əhaliyə hücum edənin kimliyi müəyyənləşib

19 Avqust 2017 14:47

Ad gününə bir gün qalmış öldü

19 Avqust 2017 14:42

Rusiyada silahlı HÜCUM: 8 yaralı – VİDEO

19 Avqust 2017 14:38

Azərbaycan kimya məhsullarının ixracından gəlirini 30% artırıb

19 Avqust 2017 14:37

Prezident "Azərsu"ya 11,8 milyon manat ayırdı - Sərəncam

19 Avqust 2017 14:34

Rusiyada bıçaqlı hücum

19 Avqust 2017 14:34

Təbii daşlar haqda bilmədiklərimiz

19 Avqust 2017 14:30

Öldürülmüş körpələrin QANINI İÇƏN qadın - VERSAL SARAYININ dəhşətləri

19 Avqust 2017 14:28

Salyanda su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulmasına 11,8 milyon manat ayrılıb

19 Avqust 2017 14:27

Norveç millisi Azərbaycan yığması ilə görüşə futbolçu itkisi ilə çıxacaq

19 Avqust 2017 14:22

Salyana 11.8 milyon manat vəsait ayrıldı

19 Avqust 2017 14:20

Bakıda 350 sürücü cərimələndi - REYD

19 Avqust 2017 14:19

Milli Məclisin deputatı: "Atamın heykəli sovet dövründə qoyulub, qızıl suyuna da salınmayıb"

19 Avqust 2017 14:17

Səs gücləndiriciyə 500 voltluq elektrik verilərsə, nə baş verər?

19 Avqust 2017 14:13

DYP paytaxtda reyd keçirib, 350-dən artıq sürücü cərimələnib

19 Avqust 2017 14:02

Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqənin müsahibə mərhələsinə başlanılır

19 Avqust 2017 14:02

Binəqədidə minik avtomobili yanıb

19 Avqust 2017 14:01

Bermud üçbucağının sirri

19 Avqust 2017 13:49

Kənan İmirzalıoğlu həyat yoldaşının yanlarına ŞAPALAQ VURDU – FOTO

19 Avqust 2017 13:48

"Yuventus"un 18 milyonluq ulduzu "Qalatasaray"da

19 Avqust 2017 13:47

ABŞ-da atışma olub, bir polis zabiti ölüb, biri yaralanıb

19 Avqust 2017 13:42

"Kopenhagen”dən Azərbaycana qadağa

19 Avqust 2017 13:37

Xırdalanda orta məktəb qarət olundu

19 Avqust 2017 13:37

2025-ci ilə qədər... - Moskvadan İrəvana ZƏRBƏ

19 Avqust 2017 13:28

Rusiyada naməlum şəxs insanlara bıçaqla hücum edib, 8 nəfər yaralanıb

19 Avqust 2017 13:27

“BakuBus” təkər almaq istəyir

19 Avqust 2017 13:27

İstirahət gününün havası

19 Avqust 2017 13:25

Finlandiyada Turku şəhərindəki bıçaqlı hücumla əlaqədar daha 5 nəfər saxlanılıb

19 Avqust 2017 13:22

Qərəzli yazı və ya şüşəsi 10 000 avroya “qalxan” fransız şərabı

19 Avqust 2017 13:22

Konsertlərindən sərvət qazanan məşhur müğənni dilənçiyə elə sifət göstəridi ki... - FOTO

19 Avqust 2017 13:18

Kişilər arasında dünya çempionatının oyunlarına ilk dəfə qadın hakimlər təyinat alıb

19 Avqust 2017 13:02