Zəlzələlərin emal edildiyi məkandan

Zəlzələlərin emal edildiyi məkandan
13:27 1 Noyabr 2016
Ölkə mətbuatı
A- A+



“Report”un əməkdaşı zəlzələlərin tədqiqatı və öyrənilməsi ilə məşğul olan əsas təşkilatdan yazır
Bakı. 1 noyabr. REPORT.AZ/ Zəlzələ nədir? Necə olur ki, yerin üst qatı titrəyir? Bu suallar məni ilk dəfə 2000-ci il noyabrın 25-də Bakıda zəlzələ baş verəndə narahat etmişdi. Bu sözü ilk dəfəydi eşidirdim və ilk dəfəydi evimiz bu tərzdə yırğalanırdı. Ancaq sonradan təbii səbəblər nəticəsində Yer səthinin tərpənməsinə "zəlzələ" deyildiyini öyrəndim. Ona görə də "Report"un əməkdaşı olaraq bu dəfə AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzində olduq.

Bələdçimiz Mərkəzin Zəlzələlərin tədqiqatı bürosunun rəisi Səidə İsmayılova bildirdi ki, zəlzənin daim baş verdiyi yerlər seysmik qurşaq adlanır. Yer qabığının dərinliklərində toplanan potensial enerjinin təsiri ilə yer səthinin qısa zaman ərzində titrəməsinə zəlzələ deyilir. Zəlzələlər əmələgəlmə şəraitinə görə iki yerə ayrılır: vulkan püskürməsindən əmələ gələn vulkanik mənşəli zəlzələlər və litosfer tavalarının sərhədindəki daxili gərginlik nəticəsində yaranan tektonik mənşəli zəlzələlər. Zəlzələ 12 ballıq Rixter şkalası ilə ölçülür.

Ölkəmizdə 12 bala bölünmüş seysmik cədvəldən (şkaladan) istifadə olunur. Bu cədvələ görə zəif zəlzələlərin intensivliyi 2-3 bal, güclü zəlzələlərinki 5-6 bal, çox güclülərinki 7 bal, dağıdıcı zəlzələlərinki 8 bal, viranedici zəlzələlərinki 9-10 bal, katastrofik zəlzələlərinki isə 11-12 bal sayılır.
Mərkəzə gedərkən böyük bir yer, çoxlu işçi ilə rastlaşacağımı düşünürdüm. Amma təsəvvürümdə yanıldım, əsas iş bir otaqda aparılır. Orda olan vaxt otaqda yeraltında baş verən proseslərin, səslərin dinlənilməsi işi gedirdi.
"Zəlzələ haqqında əvvəlcədən xəbər verən bir sıra əsaslandırılmış üsullar olsa da, bu üsullar yalnız zəlzələ ərəfəsində yaxşı nəticə verə bilər", - deyir müsahibimiz.
"İşğal altında olan ərazilərdə seysmoloji vəziyyətlə bağlı məlumat ala bilmirik..."
Azərbaycan Respublikasının seysmik cəhətdən səciyyələnən zonaları aşağıdakılardır: Böyük Qafqazın cənub yamacı, Naxçıvan, Yuxarı Qarabağ, Gəncə-Qazax, Bakı şəhəri, eləcə də Xəzər dənizinin Xudat-Xaçmaz sahilyanı əraziləri seysmik cəhətdən aktiv sayılır.
Büronun rəisi xatırladıb ki, 1991-ci ildən Azərbaycanda analoq seysmik stansiyalar fəaliyyətə başlayıb. 2014-cü ildə isə analoq seysmik stansiyaların fəaliyyəti dayandırılıb. 2003-cü ildən etibarən ölkə ərazisində ABŞ-ın "Kinemetriks" şirkətinin istehsalı olan telemetrik peyk rabitəsi ilə işləyən 35 seysmik stansiya fəaliyyət göstərir. Bu stansiyalar vasitəsilə bütün dünya ölkələrində baş verən zəlzələləri qeydə almaq mümkündür. Dənizdə olan stansiyalar hələ quraşdırılmayıb, çünki onlara çox pul lazımdır. 
S.İsmayılova deyir ki, işğal altında olan torpaqlarımızda seysmoloji vəziyyətlə bağlı məlumat ala bilmirik. Azərbaycanın işğal olunan ərazilərindəki seysmik stansiyaları erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılıb. Ancaq Ağdam və Füzuli rayonlarının Azərbaycan ordusunun nəzarətində olan ərazilərində yeni tipli peyk rabitəsi ilə işləyən telemetrik seysmik stansiyalar quraşdırılıb.

Büro rəisi vurğulayır ki, işğal altında olan torpaqlarımızda seysmoloji vəziyyətlə bağlı məlumat ala bilmirik. Azərbaycanın işğal olunan ərazilərindəki seysmik stansiyaları erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılıb. Ancaq Ağdam və Füzuli rayonlarının Azərbaycan ordusunun nəzarətində olan ərazilərində yeni tipli peyk rabitəsi ilə işləyən telemetrik seysmik stansiyalar quraşdırılıb.
Zəlzələlərin emal edildiyi məkan

Müsahibimiz qeyd edir ki, seysmik stansiyalarda müxtəlif cihazlar var. Stansiyalardan gələn bütün seysmik məlumatlar peyk rabitə vasitəsilə Bakı şəhərində yerləşən Zəlzələlərin tədqiqatı bürosunda toplanır. Zəlzələlərin tədqiqatı bürosunda respublika ərazisində yerləşən 35 telemetrik stansiyalar şəbəkəsi vasitəsilə yerli, yaxın, uzaq zəlzələlər emal edilir. Zəlzələ emal olunandan sonra əsas parametləri müəyyən olunur. Əsas parametrləri dedikdə zəlzələnin başvermə vaxtı, müddəti, gərginliyi, maqnitudası və episentri nəzərdə tutulur. Bütün məlumatlar xəritədə qeyd olunur, arxivləşir.


Büro rəisi bildirir ki, seysmik stansiyalar enerjini günəş panellərindən alır. Seysmik stansiyalar yalnız zəlzələri deyil, həm də vulkan və sürüşmələri qeydə alır. Zəlzələ qeydə alınan kimi emal olunur və məlumatlar sayta verilir. Zəlzələnin emal olunması üçün 2-3 dəqiqə vaxt bəs edir.
Ən dərin zəlzələlər

Müsahibimiz deyir ki, mətbuatda zəlzələnin maqnitudası və bal anlayışını səhv salırlar: “Onlar ayrı-ayrı anlayışlardır. Dərinlikdə qırılmanın müəyyən yerdəyişməsi olur ki, onun enerji göstəricisi maqnitudadır. Yəni, maqnituda enerji göstəricisidir. İnsanların hiss etdiyi isə intensivlikdir, bu balla hesablanır. Zəlzələ olan kimi biz onu qeyd edirik ki, yaxın ərazilərdə və episentrdə neçə bal gücündə hiss olunur. Zəlzələ hiposentrdə (report: Zəlzələnin Yer daxilində baş verdiyi mərkəzə hiposentr və ya fokus deyilir) baş verir, zəlzələ barədə məlumat isə onun episentrindən (report: Hiposentrin Yer səthində olan proyeksiyasına zəlzələnin episentri deyilir) verilir. Hiposentrdə baş verən zərbə və ya təkanın əmələ gətirdiyi elastik dalğalar süxur­lar üzrə ətrafa yayılır, uzaqlaşır və tədricən sönür. Episentrdən uzaqlaşdıqca Yer sət­hi­nə çatmış dalğaların çıxış bucaqları eləcə də gücləri azalır. Azərbaycan ərazisində zəlzələ ocaqları müxtəlif dərinliklərdə yerləşir. Onların əksəriyyəti yer qabığında 20-30 km dərinlikdədir. Zəlzələnin dərinliyi maksimum 60 kilometrə qədər ola bilər, o da Xəzərdə ola bilər”.


Abşeron yarımadasında zəlzələ ocaqları yoxdur
S.İsmayılova bildirir ki, Abşeron yarımadasında zəlzələ ocaqları yoxdur, zəlzələ ocaqlarının hamısı Xəzər dənizində yerləşir. Dənizdə episentr yoxdur, ona görə də orda intensivlik hiss olunmur.
Dərinliyindən və episentrinin quruya nə qədər yaxın olmasından asılı olaraq zəlzələnin hiss olunma dərəcəsi artır.
2016-cı il Azərbaycanda zəlzələlər

2016-cı ilin ötən dövrü ərzində Azərbaycan ərazisində 3 603 zəlzələ qeydə alınıb. Bu müddətdə ölkədə maqnitudası 3-dən böyük olan 74 zəlzələ baş verib. Onların 14-ü hiss olunub. 2016-cı ildə Azərbaycan və ona bitişik ərazilərdə isə 6 463 zəlzələ baş verib. Bu il Azərbaycan və ona bitişik ərazilərdə baş verən zəlzələrin 40 faizindən çoxunun dərinliyi 10 və 20 km arasında dəyişir. Bu il ərzində Pirqulu, Lənkəran, Lerik, Astara, Ordubad, Naxçıvan ərazisi seysmik cəhətdən aktiv olub.
Foto: Elşən Baba



















RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Xoşbəxtliyin əsas səbəblərindən biri

23 İyun 2017 22:57

İlan itini sancmasın deyə özünü fəda etdi

23 İyun 2017 22:57

Bakıda Siyasi Psixologiya Mərkəzində yaradıcılığın psixologiyası ilə bağlı təlim keçirilib (FOTO)

23 İyun 2017 22:55

Bu adam 32 dildə danışır

23 İyun 2017 22:52

Yeni doğulmuş körpənin dərisində ləkələr varsa... - DÜZGÜN QULLUQ QAYDALARI

23 İyun 2017 22:47

Hidrokolonoterapiya nədir?

23 İyun 2017 22:47

Mingəçevirdə iki yaşlı körpə dərmandan zəhərlənib

23 İyun 2017 22:47

İŞİD-i maliyyələşdirən şəxs öldürüldü

23 İyun 2017 22:47

Boksçumuz Avropa çempionatının FİNALINDA

23 İyun 2017 22:43

Yetkinlik dövründə edilən bu səhv görün nə ilə nəticələnir?

23 İyun 2017 22:42

DƏHŞƏT: Bakıda SÜRƏT QATARI piyada qızı vurdu - HƏMİN ANIN VİDEOSU

23 İyun 2017 22:42

Anasını ilk dəfə görən uşaq hər kəsi təsirləndirdi - VİDEO

23 İyun 2017 22:42

Gədəbəydə inək sahibini vurdu

23 İyun 2017 22:39

6 aylıq körpəsini öldürdü - 12 il idi uşağı olmurdu - FOTO

23 İyun 2017 22:37

Tarkanın konsertindən İLK GÖRÜNTÜLƏR - FOTO/VİDEO

23 İyun 2017 22:33

Uşaq kosmetikası: Bu vasitələrin istifadəsi nə dərəcədə düzgündür? - VİDEO

23 İyun 2017 22:32

Möcüzəvi sənət işləri - FOTO

23 İyun 2017 22:32

Mingəçevirdə məcburi köçkünlər arasında kütləvi dava olub: xəsarət alanlar var

23 İyun 2017 22:27

DƏHŞƏT: Bakıda SÜRƏT QATARI piyada qızı vurdu

23 İyun 2017 22:27

Mənzil üçün müraciət edən jurnalistlərin sayı açıqlandı

23 İyun 2017 22:23

Sinəsini böyüdən TÜRKİYƏLİ ULDUZLAR - FOTO

23 İyun 2017 22:17

Pişiklər sahibinin səsini tanıyır

23 İyun 2017 22:12

Ayaqqabıları bir ölçü böyütməyin sadə üsulu - FOTO

23 İyun 2017 22:12

Milyarderi ayağına gətirən, adını dəfələrlə dəyişən, dünyada "at oynadan" qadın - FOTO

23 İyun 2017 22:12

Azərbaycan neftinin son qiyməti - Cüzi ucuzlaşıb

23 İyun 2017 22:08

Pakistanın şimal-qərbində partlayışlarda ölənlərin sayı 25-ə çatıb

23 İyun 2017 22:08

Formula 1 üzrə Azərbaycan Qran Prisinin ikinci sərbəst yürüşü maraqlı anlarla yadda qalıb

23 İyun 2017 22:07

Qarpız üçün bazara gedənlərin nəzərinə: EHTİYATLI OLUN! - VİDEO

23 İyun 2017 22:05

İnək qadına xəsarət yetirib

23 İyun 2017 22:05

Bakıda təhlükəli anlar - VİDEO

23 İyun 2017 22:05

Təcili yardım maşını qəza törətdi - sürücü yaralandı

23 İyun 2017 21:59

Çimərlik aşiqləri üçün - Dünyanın ən mavi yerləri - FOTO

23 İyun 2017 21:57

Avropa çempionatı:

23 İyun 2017 21:57

Azərbaycanda dəhşətli mənzərə: su kanalına heyvan leşləri atılır - VİDEO

23 İyun 2017 21:52

Azərbaycan boksçusu Kamran Şahsuvarlı finala vəsiqə qazanıb

23 İyun 2017 21:47

Dünyanın ən qeyri-adi bulaqları - "Unitaz şəlaləsi, Qayıq Bulağı" - FOTO

23 İyun 2017 21:47

57 mindən çox şagird buraxılış imtahanı verib

23 İyun 2017 21:43

Azərbaycanlı aktrisa gizlinləri açdı: "Həyat yoldaşıma görə məni çörəyimdən etdi" - FOTO

23 İyun 2017 21:42

Avro-2017: Boksçumuz ½ finala çıxdı

23 İyun 2017 21:39

“Putin bu ideyanı Obamadan götürüb” - FOTOFAKT/VİDEO

23 İyun 2017 21:38

Əkin sahəsinə girən inəkləri atəşə tutdu

23 İyun 2017 21:37

ABA-nın icraçı direktoru Dünya Bankının missiyasını qəbul edib

23 İyun 2017 21:37

İŞİD-in əsas maliyyəçisi öldürüldü

23 İyun 2017 21:29

"Stress çarxı" adı altında insanlar necə aldadılır? - BİLMƏDİYİNİZ HƏQİQƏT

23 İyun 2017 21:27

KİV əməkdaşlarına mənzillərin verilməsi üçün sənəd qəbulu başa çatıb

23 İyun 2017 21:27

Ramazan ayının 29-cu gününün duası -

23 İyun 2017 21:25

Məşhur aktrisadan ŞOK AÇIQLAMA: "Rejissor soyunmağımı istədi, mən də razılaşdım" - FOTO

23 İyun 2017 21:23

Suriyada İŞİD-in əsas maliyyəçilərindən biri məhv edilib

23 İyun 2017 21:22

İtaliyada birinci Azərbaycan Film Festivalı “Əli və Nino” filmi ilə açılıb

23 İyun 2017 21:22

"Bizim küçə"nin Sarası: "O sillədən sonra şok oldum, ürəyim getdi" - FOTO

23 İyun 2017 21:17