Zəlzələlərin emal edildiyi məkandan

Zəlzələlərin emal edildiyi məkandan
13:27 1 Noyabr 2016
Ölkə mətbuatı
A- A+



“Report”un əməkdaşı zəlzələlərin tədqiqatı və öyrənilməsi ilə məşğul olan əsas təşkilatdan yazır
Bakı. 1 noyabr. REPORT.AZ/ Zəlzələ nədir? Necə olur ki, yerin üst qatı titrəyir? Bu suallar məni ilk dəfə 2000-ci il noyabrın 25-də Bakıda zəlzələ baş verəndə narahat etmişdi. Bu sözü ilk dəfəydi eşidirdim və ilk dəfəydi evimiz bu tərzdə yırğalanırdı. Ancaq sonradan təbii səbəblər nəticəsində Yer səthinin tərpənməsinə "zəlzələ" deyildiyini öyrəndim. Ona görə də "Report"un əməkdaşı olaraq bu dəfə AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzində olduq.

Bələdçimiz Mərkəzin Zəlzələlərin tədqiqatı bürosunun rəisi Səidə İsmayılova bildirdi ki, zəlzənin daim baş verdiyi yerlər seysmik qurşaq adlanır. Yer qabığının dərinliklərində toplanan potensial enerjinin təsiri ilə yer səthinin qısa zaman ərzində titrəməsinə zəlzələ deyilir. Zəlzələlər əmələgəlmə şəraitinə görə iki yerə ayrılır: vulkan püskürməsindən əmələ gələn vulkanik mənşəli zəlzələlər və litosfer tavalarının sərhədindəki daxili gərginlik nəticəsində yaranan tektonik mənşəli zəlzələlər. Zəlzələ 12 ballıq Rixter şkalası ilə ölçülür.

Ölkəmizdə 12 bala bölünmüş seysmik cədvəldən (şkaladan) istifadə olunur. Bu cədvələ görə zəif zəlzələlərin intensivliyi 2-3 bal, güclü zəlzələlərinki 5-6 bal, çox güclülərinki 7 bal, dağıdıcı zəlzələlərinki 8 bal, viranedici zəlzələlərinki 9-10 bal, katastrofik zəlzələlərinki isə 11-12 bal sayılır.
Mərkəzə gedərkən böyük bir yer, çoxlu işçi ilə rastlaşacağımı düşünürdüm. Amma təsəvvürümdə yanıldım, əsas iş bir otaqda aparılır. Orda olan vaxt otaqda yeraltında baş verən proseslərin, səslərin dinlənilməsi işi gedirdi.
"Zəlzələ haqqında əvvəlcədən xəbər verən bir sıra əsaslandırılmış üsullar olsa da, bu üsullar yalnız zəlzələ ərəfəsində yaxşı nəticə verə bilər", - deyir müsahibimiz.
"İşğal altında olan ərazilərdə seysmoloji vəziyyətlə bağlı məlumat ala bilmirik..."
Azərbaycan Respublikasının seysmik cəhətdən səciyyələnən zonaları aşağıdakılardır: Böyük Qafqazın cənub yamacı, Naxçıvan, Yuxarı Qarabağ, Gəncə-Qazax, Bakı şəhəri, eləcə də Xəzər dənizinin Xudat-Xaçmaz sahilyanı əraziləri seysmik cəhətdən aktiv sayılır.
Büronun rəisi xatırladıb ki, 1991-ci ildən Azərbaycanda analoq seysmik stansiyalar fəaliyyətə başlayıb. 2014-cü ildə isə analoq seysmik stansiyaların fəaliyyəti dayandırılıb. 2003-cü ildən etibarən ölkə ərazisində ABŞ-ın "Kinemetriks" şirkətinin istehsalı olan telemetrik peyk rabitəsi ilə işləyən 35 seysmik stansiya fəaliyyət göstərir. Bu stansiyalar vasitəsilə bütün dünya ölkələrində baş verən zəlzələləri qeydə almaq mümkündür. Dənizdə olan stansiyalar hələ quraşdırılmayıb, çünki onlara çox pul lazımdır. 
S.İsmayılova deyir ki, işğal altında olan torpaqlarımızda seysmoloji vəziyyətlə bağlı məlumat ala bilmirik. Azərbaycanın işğal olunan ərazilərindəki seysmik stansiyaları erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılıb. Ancaq Ağdam və Füzuli rayonlarının Azərbaycan ordusunun nəzarətində olan ərazilərində yeni tipli peyk rabitəsi ilə işləyən telemetrik seysmik stansiyalar quraşdırılıb.

Büro rəisi vurğulayır ki, işğal altında olan torpaqlarımızda seysmoloji vəziyyətlə bağlı məlumat ala bilmirik. Azərbaycanın işğal olunan ərazilərindəki seysmik stansiyaları erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılıb. Ancaq Ağdam və Füzuli rayonlarının Azərbaycan ordusunun nəzarətində olan ərazilərində yeni tipli peyk rabitəsi ilə işləyən telemetrik seysmik stansiyalar quraşdırılıb.
Zəlzələlərin emal edildiyi məkan

Müsahibimiz qeyd edir ki, seysmik stansiyalarda müxtəlif cihazlar var. Stansiyalardan gələn bütün seysmik məlumatlar peyk rabitə vasitəsilə Bakı şəhərində yerləşən Zəlzələlərin tədqiqatı bürosunda toplanır. Zəlzələlərin tədqiqatı bürosunda respublika ərazisində yerləşən 35 telemetrik stansiyalar şəbəkəsi vasitəsilə yerli, yaxın, uzaq zəlzələlər emal edilir. Zəlzələ emal olunandan sonra əsas parametləri müəyyən olunur. Əsas parametrləri dedikdə zəlzələnin başvermə vaxtı, müddəti, gərginliyi, maqnitudası və episentri nəzərdə tutulur. Bütün məlumatlar xəritədə qeyd olunur, arxivləşir.


Büro rəisi bildirir ki, seysmik stansiyalar enerjini günəş panellərindən alır. Seysmik stansiyalar yalnız zəlzələri deyil, həm də vulkan və sürüşmələri qeydə alır. Zəlzələ qeydə alınan kimi emal olunur və məlumatlar sayta verilir. Zəlzələnin emal olunması üçün 2-3 dəqiqə vaxt bəs edir.
Ən dərin zəlzələlər

Müsahibimiz deyir ki, mətbuatda zəlzələnin maqnitudası və bal anlayışını səhv salırlar: “Onlar ayrı-ayrı anlayışlardır. Dərinlikdə qırılmanın müəyyən yerdəyişməsi olur ki, onun enerji göstəricisi maqnitudadır. Yəni, maqnituda enerji göstəricisidir. İnsanların hiss etdiyi isə intensivlikdir, bu balla hesablanır. Zəlzələ olan kimi biz onu qeyd edirik ki, yaxın ərazilərdə və episentrdə neçə bal gücündə hiss olunur. Zəlzələ hiposentrdə (report: Zəlzələnin Yer daxilində baş verdiyi mərkəzə hiposentr və ya fokus deyilir) baş verir, zəlzələ barədə məlumat isə onun episentrindən (report: Hiposentrin Yer səthində olan proyeksiyasına zəlzələnin episentri deyilir) verilir. Hiposentrdə baş verən zərbə və ya təkanın əmələ gətirdiyi elastik dalğalar süxur­lar üzrə ətrafa yayılır, uzaqlaşır və tədricən sönür. Episentrdən uzaqlaşdıqca Yer sət­hi­nə çatmış dalğaların çıxış bucaqları eləcə də gücləri azalır. Azərbaycan ərazisində zəlzələ ocaqları müxtəlif dərinliklərdə yerləşir. Onların əksəriyyəti yer qabığında 20-30 km dərinlikdədir. Zəlzələnin dərinliyi maksimum 60 kilometrə qədər ola bilər, o da Xəzərdə ola bilər”.


Abşeron yarımadasında zəlzələ ocaqları yoxdur
S.İsmayılova bildirir ki, Abşeron yarımadasında zəlzələ ocaqları yoxdur, zəlzələ ocaqlarının hamısı Xəzər dənizində yerləşir. Dənizdə episentr yoxdur, ona görə də orda intensivlik hiss olunmur.
Dərinliyindən və episentrinin quruya nə qədər yaxın olmasından asılı olaraq zəlzələnin hiss olunma dərəcəsi artır.
2016-cı il Azərbaycanda zəlzələlər

2016-cı ilin ötən dövrü ərzində Azərbaycan ərazisində 3 603 zəlzələ qeydə alınıb. Bu müddətdə ölkədə maqnitudası 3-dən böyük olan 74 zəlzələ baş verib. Onların 14-ü hiss olunub. 2016-cı ildə Azərbaycan və ona bitişik ərazilərdə isə 6 463 zəlzələ baş verib. Bu il Azərbaycan və ona bitişik ərazilərdə baş verən zəlzələrin 40 faizindən çoxunun dərinliyi 10 və 20 km arasında dəyişir. Bu il ərzində Pirqulu, Lənkəran, Lerik, Astara, Ordubad, Naxçıvan ərazisi seysmik cəhətdən aktiv olub.
Foto: Elşən Baba



















RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Mühəndislik Universitetində bəzi ixtisaslara qəbul dayandırıldı

28 Aprel 2017 16:24

Rövşəni öldürdüyünü deyən oğru haqda ŞOK DETAL

28 Aprel 2017 16:23

At əti satmaq istəyən daha bir nəfər tutuldu - FOTO

28 Aprel 2017 16:22

Azərbaycanda xeyirxah bərbər - Şəhid ailələrinə pulsuz xidmət göstərir - VİDEO - FOTO

28 Aprel 2017 16:22

Əməkdar artist xəstəxanaya yerləşdirildi - İnsult keçirib...

28 Aprel 2017 16:18

Dövlət Komitəsi sədrinin müavini Fransa XİN-in nümayəndələri ilə görüşüb

28 Aprel 2017 16:17

İti vuran oğrular evdən qızıl oğurladılar - VİDEO - FOTO

28 Aprel 2017 16:17

Qəbələdə at əti zərərsizləşdirilib

28 Aprel 2017 16:14

Qəbələdə aşkarlanan at əti zərərsizləşdirilib

28 Aprel 2017 16:14

Kişi 4 tonluq qayanın altında qaldı - FOTO

28 Aprel 2017 16:13

5-dən çox uşağı olan ailələrə veriləcək uşaqpulu məlum oldu - MƏBLƏĞ

28 Aprel 2017 16:12

XİN-dən nazirlərin Moskva görüşü ilə bağlı AÇIQLAMA

28 Aprel 2017 16:12

Azərbaycanlı müğənni bu mahnının sözlərini yazanı axtarır - VİDEO

28 Aprel 2017 16:09

Bakı Mühəndislik Universitetinə pedaqoji sahə üzrə qəbul dayandırılıb, 13 yeni ixtisas yaradılıb

28 Aprel 2017 16:07

"Bank Standard"da qeyri-işlək kreditlərin həcmi 707 mln. manatdır

28 Aprel 2017 16:05

Kəndli WhatsApp-dan yararlandı, pul qazandı, məşhur oldu - VİDEO - FOTO

28 Aprel 2017 16:05

Plastik cərrahiyədə YENİLİK - Dodaqlar tamam başqa cür olacaq - FOTO

28 Aprel 2017 16:03

Binəqədidə iki evdən eyni üsulla 24 min manatlıq qızıl oğurlanıb

28 Aprel 2017 16:02

Polis işçisi olan ata qızını boğaraq öldürdü

28 Aprel 2017 15:59

“Bank Standard”ın kreditorları Kreditorlar Komitəsində hamılıqla təmsil olunmadıqlarından narazılıq edib

28 Aprel 2017 15:57

Rusiyalı gimnast Bakıda Dünya Kubokunun finalında yaxşı çıxış edəcəyinə ümid edir

28 Aprel 2017 15:57

Özünü qatarın altına atdı - ayağını dizdən kəsdilər

28 Aprel 2017 15:54

Səfir: "Azərbaycan ilə Macarıstan arasında əlaqələr bütün sahələrdə inkişaf edir"

28 Aprel 2017 15:52

Bunun nəyi razılıqdır?!

28 Aprel 2017 15:52

Moskva görüşünün nəticələri dövlət başçılarına məruzə ediləcək

28 Aprel 2017 15:51

Əjdər Həmidov xəstəxanaya yerləşdirildi

28 Aprel 2017 15:47

Vilayət Eyvazov Dərbənddə: generalların görüşü

28 Aprel 2017 15:47

14 yaşlı qızı "çay evi"nə apardı: yarıçılpaq fotolarını çəkdi

28 Aprel 2017 15:47

Vətəndaş və İnkişaf Partiyasının qurultayının vaxtı açıqlanıb

28 Aprel 2017 15:47

Sürücülərin nəzərinə: bu yollarda təmir gedir- SİYAHI

28 Aprel 2017 15:44

Qəbələdə at əti aşkarlandı - FOTO

28 Aprel 2017 15:43

"Mersi Baku!"

28 Aprel 2017 15:42

May ayında niyə toy etmirik?

28 Aprel 2017 15:41

Birinci xanımların ilhamlandırıcı stilləri – FOTOLAR

28 Aprel 2017 15:38

Məktəblilərin ən çox şikayətləndiyi xəstəliklər - "Bu 3 bəla..." - VİDEO - FOTO

28 Aprel 2017 15:37

Yaponiyanın mobil operatoru uçan sferik ekran yaradıb

28 Aprel 2017 15:35

“Google Trips” səyahətlərin planlaşdırılmasını asanlaşdıracaq

28 Aprel 2017 15:35

Böyük müharibə başlayır: son 2 saat qaldı – FOTOLAR

28 Aprel 2017 15:33

Belarus gimnastı: "Tamaşaçıların dəstəyi mənə irəli getməyə güc verir"

28 Aprel 2017 15:32

Azərbaycan XİN: Nazirlərin üçtərəfli görüşünün nəticələri dövlət başçılarına məruzə ediləcək

28 Aprel 2017 15:32

Nazir aktyoru mükafatlandırdı

28 Aprel 2017 15:32

Azərbaycanın Finlandiyada keçirdiyi konfransda erməni təxribatının qarşısı alınıb

28 Aprel 2017 15:32

"Facebook Messenger Lite" istifadəyə verildi

28 Aprel 2017 15:32

Macarıstanın Azərbaycandakı səfiri Bakıda keçirilən şoppinq festivalını yüksək qiymətləndirir

28 Aprel 2017 15:32

“Bank Standard”ın kredit portfelinin 60%-i təminatsızdır

28 Aprel 2017 15:32

Kəlbəcərin yeni GÖRÜNTÜLƏRİ - FOTO

28 Aprel 2017 15:32

Bu axşam Bakının iki rayonunda yolcizgi xətləri yenidən rənglənəcək

28 Aprel 2017 15:32

"MTN-də 1 milyon pulumun 300 minini götürdülər" - ZƏRƏRÇƏKMİŞ ŞƏXS

28 Aprel 2017 15:29

"Nəinki Qarabağı, İrəvanı da geri qaytarmaq olar"

28 Aprel 2017 15:26

Milli Şura BŞİH-in təklifi ilə razılaşmadı

28 Aprel 2017 15:24