ABŞ-da seçkilər: paradokslar və sistem nöqsanları fonunda

ABŞ-da seçkilər: paradokslar və sistem nöqsanları fonunda
15:52 4 Noyabr 2016
58 Dünya
Ölkə mətbuatı
A- A+

Amerika cəmiyyəti prezident seçkisi marafonundan əməlli-başlı silkələnir. Cəmi iki namizədin mübarizə aparmasına baxmayaraq, ortaya o qədər utandırıcı məqamlar çıxıb ki, hətta ölkənin imici şübhə altına alınıb. Əsasən respublikaçı Donald Trampla bağlı əcaib faktlar açıqlanır.

Milli.Az newtimes.az-a istinadən bildirir ki, bunun fonunda isə Hillari Klinton tərəfdarları bəzi hallarda seçicilərə qəribə və əxlaqsız təkliflər edirlər. Belə təəssürat yaranır ki, Amerikada seçki təbliğatı çox qüsurlu gedir. Mütəxəssislər, eyni zamanda, ölkə qanunvericiliyindəki nöqsanlara da diqqət yönəldirlər. Onlar həmin çatışmazlıqların əsrlərdir mövcud olduğunu, heç kimin də onları yeniləşdirmək istəmədiyini vurğulayırlar. Lakin rəsmi Vaşinqton başqa dövlətlərə seçki ilə bağlı iradlar tutur, onları sanksiyalarla hədələyir. Bu paradoksal vəziyyət ABŞ-ın özünün imicinə ciddi zərbə vurur. Artıq ona etibar itib. Bütün bu reallıqların fonunda builki seçki demokratiya aspektində kifayət qədər ziddiyyətli təsir bağışlayır.

Səsvermə hüququ: Amerika təzadları

Dünyanın ən qüdrətli demokratiya ölkəsi sayılan ABŞ-da seçki günü yaxınlaşdıqca, meydana çoxlu sayda müəmmalı suallar çıxır. Seçki kampaniyasının aparılması qaydasından tutmuş namizədlərin mübarizə üsullarına qədər məsələlərin geniş dairəsinin demokratik prinsiplərlə uzlaşmadığı aydın olur. Başqa dövlətləri seçki məsələsində tənqid etməyə alışmış Amerikanın özündə prezident seçkisinin ciddi qüsurlarla müşayiət olunması ekspertlərə xeyli dərəcədə maraqlı görünür.

Mütəxəssislər, ümumiyyətlə, Amerikada seçki qanunvericiliyinin nöqsanlı olduğunu vurğulayırlar. Belə ki, elə hallar olur ki, xalqın daha çox səsini qazanmış namizəd deyil, məhdud sayda seçici kollegiyasının dəstəyini əldə edən qalib hesab olunur. Bu hal sonuncu dəfə Albert Qor-Corc Buş yarışmasında qeydə alınıb. O zaman Albert Qor xalqın səsini qazanıb, seçici kollegiyası və ABŞ qanunvericiliyi isə üstünlüyü ikinciyə verib. Bu, demokratiyanın kökündən pozulmasıdır. Hətta burada söhbət sifarişli seçkidən də gedə bilər. Belə ki, ölkə üzrə əhalinin səsinin çoxunu əldə edən adam hansısa "gizli əl"in onun yolunu seçki kollegiyasında kəsməyəcəyinə əmin deyildir. Görünür, bu kollegiya məsələsi də məhz həmin variant üçün "icad" edilib.

Baxın, normal demokratik cəmiyyətdə seçicinin rəyi əsas sayılmalıdır, çünki demokratiya termini elə məhz bunu ifadə edir. Ancaq buna rəğmən, əlavə olaraq bir komissiya da yaradılıb ki, daha "doğrusunu və ədalətlisini" o bilməlidir. Paradoksdur, deyilmi? Məhz bu kollegiyanın üstünlük verdiyi C.Buş Yaxın Şərqi qan çanağına döndərdi ki, indi də o bataqlıqda milyonlarla insan həyatını itirir. Deməli, Amerikada oliqarxların, gizli servislərin, silah tacirlərinin, mafioz qrupların, lobbi qruplarının marağının qorunmasına daha çox fikir verilir.

Məsələ bununla bitmir. Seçki qaydalarının özündə süni əngəllər yaradılıb. Deyək ki, ABŞ-da hər vətəndaş şəxsiyyət vəsiqəsi ala bilmir - bu, uzun sürən çətin bir prosesdir. Nəticədə, milyonlarla amerikalı bu sənədsiz yaşayır. Seçki qanununda isə şəxsiyyət vəsiqəsi olmayanların səs verməsinə icazə yoxdur. Belə çıxır ki, hər bir seçkidə ölkənin milyonlarla seçicisinin hüquqları pozulur. Təbii ki, onların əksəriyyəti qaradərililərdir. Belə çıxır ki, əhalinin müəyyən qismi həmişə seçkidən kənarda saxlanılır. Hansı səbəblərdən? Başqa ölkələrdə seçki saxtakarlığı axtaran Amerika ən böyük saxtakarlığı öz vətəndaşlarına qarşı etmirmi? Dərisinin rənginə görə hüququ tapdalanan insan özünü nə dərəcədə tamhüquqlu vətəndaş hesab edə bilər?

Belə ayrı-seçkiliyi Vaşinqton nəyə görə edir? Qorxur ki, fərqli siyasi baxışları olan adamlar ölkənin bütövlüyünə zərər verər? Onda bəs hansı əsasla ABŞ dünyanın müxtəlif regionlarında ölkələrə göstəriş verir, milli azlıqların hüquqlarından bəhs edir, "siyasi məhbus" uydurması həyata keçirir? Onun özündə şəxsiyyət vəsiqəsinə görə səsvermədən kənarda qalmış milyonlarla insan əsl siyasi məhbuslar deyilmi?

Qarayaxma kampaniyaları və sistem: ABŞ-a olan etibar azalır

Görünür, məhz bu kimi gizli niyyətlər əsasında Amerikada yalnız iki partiya - demokratlar və respublikaçılar prezident seçkisində yarışa bilir. Əslində isə ölkədə 28 partiya qeydiyyatdan keçib. Bu məhdudluq, rəsmi dairələrin nəzarət edə bildiyi sərhədləri müəyyənləşdirmək üçündürmü? Elə deyilsə, nəyə görə başqa partiyalar dövlət başçılığına namizədlərini sona qədər müdafiə edə bilmirlər? Əgər onların sosial bazaları yoxdursa, hansı məntiqlə uzun illərdir ki, partiya formasında qala bilirlər? Deməli, çoxpartiyalılıq ABŞ-da gözdən pərdə asmaq üçündür. Reallıqda asanlıqla nəzarətdə saxlana biləcək iki partiya fəaliyyətdədir ki, onlar da mövcud sistemi saxlamaqla hakimiyyəti növbə ilə bir-birilərinə ötürürlər. Ancaq, deyəsən, bu dəfə ardıcıllıq pozula bilər.

Məsələ burasındadır ki, Amerikada müəyyən dairələr "dəli" Donald Trampın prezident seçilməməsi üçün əlindən gələni edir. Birincisi, bu "dəli"nin necə olub ki, böyük dövlətin prezidenti olaraq namizədliyini sona qədər respublikaçılar dəstəkləyiblər? Yəni Amerikada adamın dəli olduğunu yalnız son məqamda bilirlər? İkincisi, yox, əgər o dəli deyilsə, niyə onun seçki hüququnu məhdudlaşdırırlar? Bu cəmiyyət o dərəcədə mənəvi olaraq pozulub ki, məşhur müğənnilər D.Trampa səs verməmələri üçün seçicilərə ən əxlaqsız təklifləri belə edirlər. Məsələn, hamının tanıdığı Madonna!

Bundan başqa, Hillari Klintonun seçki tezislərini təbliğ etmək əvəzinə demokratlar cəbhəsindən D.Trampı daha çox qaralamaq kampaniyasına üstünlük verirlər. Açığı, elə respublikaçılar da həmin mövqedədirlər. Onlar da Klintonun həyatından daha çox danışırlar. Nəticədə, seçki kampaniyası namizədlərin bir-birini qaralama həngaməsinə çevrilib. Buyurun, dünyaca məşhur "The Washington Post" qəzeti manşetə belə bir cümlə çıxarır: "Tramp nəinki donuzdur, hətta yırtıcıdır"!

Əcəba, Amerikada donuzlar, eşşəklər (demokratların rəmzi), fillər (respublikaçıların simvolu), yırtıcılar və sair heyvanlar dövlət başçılığına namizəd ola bilirlər? Özü də son məqama qədər həmin yerə iddialı olurlar? Burada çox qəribə bir gerçəklik var. Görünür, həm siyasi liderlikdə ölkədə bir kasadlıq vardır - normal insanlar sırasından prezident seçmək imkanı yoxdur, həm də cəmiyyətdə mənəvi mühit tamam korlanıb. Hətta KİV belə etiket qaydalarına əməl etmir. Baxın, bir müğənni televiziya ekranlarından milyonlarla insana əxlaqsız təkliflər edir, ona mane olmurlar, başqa halda qəzet prezidentliyə namizədi açıqca təhqir edir, ona da söz deyən yoxdur. Hamı D.Trampın qarşısını kəsməyə çalışır. Bunun üçün də bütün vasitələrdən istifadə edilir. Bütün bu iyrəncliklərin adını isə demokratiya qoyurlar.

Əsla belə deyildir. Bunlar rəsmi Vaşinqtonun xarici siyasətdə istifadə etdiyi metodlara bənzəyir. Onlar bütün vasitələrdən istifadə edib, kimlərisə qaralamağa, digər layiqsizləri isə başa çıxarmağa çalışırlar. Sözdə isə insan haqlarından, ədalətdən, demokratiyadan dəm vururlar.

İndi bütün dünya ABŞ-da gedən bu proseslərə baxır. Onlar görürlər ki, bu ölkə heç də demokratiyanın beşiyi deyil. Orada dövlətin başına keçmək istəyən qüvvələr bir-birinə qarşı ən yaramaz üsuldan belə istifadə edir, başqalarının həyatlarına müdaxilə etməkdən çəkinmirlər. Onların hətta ailələrini belə dağıdırlar. Təsəvvür edin ki, bir çox qanunsuz intim olaylarında adları hallanan D.Tramp, yaxud H.Klinton ABŞ-ın prezidenti olacaq. Hansı nümunə ilə? Onlara baxan gənc amerikalı hansı əxlaq sahibi ola bilər? Bu suallara cavab tapmaq çox çətindir.

Bunlar bir yana dursun, heç seçkinin müşahidə edilməsi məsələsində belə Amerika beynəlxalq qaydalara tam əməl etmir. Məsələn, ATƏT-in seçki müşahidəçilərini Texas ştatında seçki qutusuna yaxın buraxmamışdılar. Onlara xəbərdarlıq edilibmiş ki, 30 metrdən yaxına getsələr, cinayət işi açılacaq. Səbəbi isə çox sadə olub - "biz belə istəyirik, siz başqa cür fikirləşə bilərsiniz"!

Belə çıxır ki, məsələ Amerikada kimin prezident seçilməsində deyil. Bu ölkədə demokratiya qaydaları kobud surətdə pozulur. Hakimiyyət uğrunda mübarizədə istədikləri vasitələrdən yararlanırlar. Bir-birilərinə böhtan atırlar. Sübut etməyə çalışırlar ki, rəqib çox keyfiyyətsiz adamdır, hətta "heyvandır". Ancaq birdən həmin "heyvan" dövlətin başına keçir. Onda seçici, görəsən, ona necə baxır - adam kimi, yoxsa...?

Başqa tərəfdən, belə görünür ki, ABŞ-da seçki qanunvericiliyində ciddi dəyişikliklərə ehtiyac yaranıb. Müasir dövrün tələblərinə zidd olan müddəalar çoxdur. Onların dəyişməsinə olan ehtiyacdan hər kəs danışır, lakin real addım atılmır.

Nəhayət, Amerika siyasi mühiti üçün daha vacib olan bir çatışmazlıq da özünü göstərməkdədir. Məsələ ondan ibarətdir ki, D.Tramp və H.Klintonun prezident olmaq üçün apardıqları mübarizə göstərir ki, ABŞ siyasi mühiti əsl lider yetişdirə bilmir. Meydanda olanlardan vətəndaşlar bezib. Onlar simaların dəyişməsini istəyirlər. Ancaq D.Trampın timsalında isteblişment sübut edir ki, məhdud dairədən kənarda olanlar "dəlidirlər"! Bu, cəmiyyətin tarixi paradoksu, tənəzzülün başlanğıcıdır!

Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Çində torpaq sürüşdü, 3 nəfər öldü

23 Aprel 2017 12:22

Millimiz Monteneqroya qarşı

23 Aprel 2017 12:22

Elektrik avtomatlarını maşına yükləyərkən tutuldu - BAKIDA

23 Aprel 2017 12:19

Azərbaycanda 2 telekanalın yayımı dayandırıldı

23 Aprel 2017 12:17

"Mənə sataşanı qardaşımdan əvvəl özüm öldürərəm"

23 Aprel 2017 12:16

Körfəzdə inanılmaz varlıq tapıldı - UZANDIQCA QƏRİBƏ FORMAYA DÜŞÜR - FOTOLAR

23 Aprel 2017 12:13

Anar Məmmədxanovsuz 6 İL

23 Aprel 2017 12:09

Vəssalam, "sarı-qırmızılar" baş məşqçisiz qaldı

23 Aprel 2017 12:07

Mədət Quliyev gitarada ifa etdi, mahnı oxudu

23 Aprel 2017 12:06

Almaniyada türklərin evlərinə irqçi məktublar göndərilir

23 Aprel 2017 12:03

Azərbaycanda ət ucuzlaşdı - VİDEO

23 Aprel 2017 11:53

Günayın keçmiş əri ata oldu - FOTO

23 Aprel 2017 11:47

5 otaqlı ev yandı

23 Aprel 2017 11:47

Zəhərli iynələrin vaxtı keçir deyə, 8 nəfərin edamı tezləşdirildi - ABŞ-da DƏHŞƏT - VİDEO

23 Aprel 2017 11:38

Ziya Hollandiyada bu tur nə etdi?

23 Aprel 2017 11:37

Azərbaycanda ən gülməli "Whatsapp" yazışması

23 Aprel 2017 11:35

Xocalıda məhv edilən tariximiz, mədəniyyətimiz...

23 Aprel 2017 11:32

Milli üzvü heç-heçə gördü

23 Aprel 2017 11:27

Mətanətin iki dəfə nişanı qayıdan qızının 3-cü nişanlısı kimdir? - FOTO

23 Aprel 2017 11:27

İt üstündə dava qanlı sonluqla nəticələndi

23 Aprel 2017 11:22

Dünya paytaxtı - Nyu-Yorkun müharibədən sonrakı gündəlik həyatı - FOTOLAR

23 Aprel 2017 11:18

Səbəbini demədən hər həftə qazı kəsirlər

23 Aprel 2017 11:17

Rusiyada erməni kafedə silaha əl atdı: yaralanan var

23 Aprel 2017 11:12

Rusiyada qızıl şaxtasında uçqun olub

23 Aprel 2017 11:09

"Atletiko" 3 xalı 1 topla qazandı

23 Aprel 2017 11:05

ATV xəbərin çəkilişi zamanı naməlum obyekt göründü

23 Aprel 2017 11:04

Bombaların “atası” və “anası”: Nüvə erasının qeyri-nüvə bədheybətləri - VİDEO - FOTOLAR

23 Aprel 2017 10:58

Super Liqada gözlənilməz istefa

23 Aprel 2017 10:57

Türkiyə Azərbaycana ağac tinglərinin ixracına başladı

23 Aprel 2017 10:52

5 otaqlı ev tamamilə yandı

23 Aprel 2017 10:49

Qızıl şaxtasında UÇQUN: 3 nəfərin taleyindən xəbər yoxdur

23 Aprel 2017 10:47

Azərbaycanda ət ucuzlaşdı

23 Aprel 2017 10:44

Aviabazaya raket zərbələri endirildi

23 Aprel 2017 10:41

Ən ali əsəri öz heykəli oldu...

23 Aprel 2017 10:37

İstixanada zəhərlənən iki qız xəstəxanalıq oldu - AZƏRBAYCANDA

23 Aprel 2017 10:34

Azərbaycanda bu qurğunun tikintisinə 859 milyon dollar ayrılıb

23 Aprel 2017 10:32

5 otaqlı ev tamam yandı - Əşyaları xilas etmək mümkün olmadı

23 Aprel 2017 10:27

İlkinin nişanlısının xınayaxdı mərasimindən FOTOLAR

23 Aprel 2017 10:24

Varlılar siyahısında neçənciyik? - Bu sayt varlı olub-olmadığımızı bizə deyəcək

23 Aprel 2017 10:23

Şəmkirdə iki nəfər kimyəvi maddədən zəhərləndi

23 Aprel 2017 10:22

Yuxuda ilan görmüsünüzsə...

23 Aprel 2017 10:20

"Azərsu"nun böyük su krantını oğurlamağa çalışdılar

23 Aprel 2017 10:19

Sarayda "Mercedes" yandı

23 Aprel 2017 10:17

Ermənilər cəbhədə təxribatlar törədir

23 Aprel 2017 10:14

Dolların bu günə olan məzənnəsi

23 Aprel 2017 10:14

Cəbhədən YENİ XƏBƏR - Ermənilər 16 mərmi atdılar

23 Aprel 2017 10:12

Qeyd olunmayan ad günü...

23 Aprel 2017 10:12

Bu gün Fransada prezident seçkiləri keçiriləcək

23 Aprel 2017 10:09

Тramp hər həftə mediamaqnatla telefonla danışır

23 Aprel 2017 10:05

Düşmən minaatanlardan atəş açdı

23 Aprel 2017 10:04