Trampın zəfəri və elitanın iflası - TƏHLİL

Trampın zəfəri və elitanın iflası - TƏHLİL
15:24 11 Noyabr 2016
79 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

“Biz indi yol ayrıcındayıq və seçməliyik: keçmişin yanlışlarını təkrar edirik, yoxsa bizləri və gözəl vətənimizi hələ də möhtəşəm gələcək gözlədiyinə inanırıq? Mən gələcəyə inanır və onun möhtəşəm olacağını bilirəm. Hamımız çox yaxşı başa düşürük ki, bizim problemlərimiz həll olunmayacaq – nə qədər ki, biz o problemləri yaradan siyasətçilərə ümid edirik. Artıq bu durumu dəyişməyin vaxtı çatıb! Mənə inanın, bu dəyişiklik olacaq! Biz Vaşinqtondakı bataqlığı qurudaraq onu yeni idarəçiliklə - xalq naminə həyata keçiriləcək xalq hakimiyyəti ilə əvəz edəcəyik!”

 

Yuxarıdakı sözlər Donald Trampın seçkiqabağı kampaniya çərçivəsində 22 oktyabr 2016-cı il tarixində Pensilvaniya ştatının Gettysburg qəsəbəsində söylədiyi proqram nitqindəndir. Məkan təsadüfən seçilməmişdi: ABŞ-ın ilk respublikaçı prezidenti Avraam Linkoln 1863-cü il noyabrın 19-da vətəndaş müharibəsinin ən qanlı toqquşmalarının baş verdiyi bu qəsəbədəki əsgər məzarlığının açılışında 2 dəqiqəlik çıxışı ilə tarixə düşüb. Yuxarıdakı sitatın son cümləsini Trampın spiçrayterləri məhz mərhum prezidentin məşhur nitqinin yaddaşlara həkk olunan unudulmaz son cümləsindən təsirlənərək qələmə alıblar. Linkolnun məzarlığa toplaşmış insanları duyğulandıran o cümləsi belə idi: “Gəlin, təntənəli şəkildə and içək ki, onların ölümü boşuna deyil və Tanrı tərəfindən qorunan bu millət öz azadlığını əldə edəcək və xalqın hakimiyyəti, xalqın iradəsi ilə, xalq naminə yer üzündən silinməyəcək!” 

 

Donald Trampın qələbəsinin sirrini burada axtarmaq lazımdır. O, kampaniya boyunca insanların hisslərinə, duyğularına xitab etdi. Böyük biznesin nümayəndəsi kütlələrin qarşısına onların dərdini bilən və anlayan qeyri-standart siyasətçi obrazında çıxdı.

 

Kənardan nəzər yetirdikdə Amerika Birləşmiş Ştatları yüksək rifah səviyyəsinə çatmış, qayğısız ölkə kimi görünsə də, bu ölkə də digərləri kimi sosial-iqtisadi xarakterli problemlərdən xali deyil. İnsanlar bu problemlərin mənbəyi, səbəbkarı kimi ənənəvi siyasəti və mövcud sistemin siyasətdəki təmsilçilərini görürlər. Bəli, Amerikada da sosial ədalətsizlik var, “Wall Street”in - iri maliyyə korporasiyalarının hegemonluğu var, ədalətsiz gəlir bölgüsü var. Milli gəlirin təxminən 40 faizi əhalinin 1 faizini təşkil edən elit qrupun əlində cəmləşib və bu imtiyazlı təbəqə ildən-ilə öz sərvətinə sərvət qatır. Orta təbəqə isə yerində sayır, fəhlələrin, işsizlərin vəziyyəti yaxşılığa doğru dəyişmir. İri korporasiyalar ucuz işçi qüvvəsi və aşağı vergilər səbəbindən istehsal sahələrini ölkə xaricinə köçürür, bu isə ölkənin özündə işsizliyin yaranmasına gətirib çıxarır. Başqa bir narazılıq mənbəyi ölkədə milyonlarla qeyri-leqal miqrantın mövcudluğu və bu axının nəzarətsiz şəkildə davam etməsidir. Bu da yerli vətəndaşın maraqlarına toxunan amillərdən biridir, çünki miqrantlar amerikalılardan dəfələrlə az əməkhaqqı müqabilində çalışmağa razı olur, nəticədə əmək bazarında haqsız rəqabət yaranır və iş axtaran ABŞ vətəndaşı bu rəqabətin qurbanına çevrilir. Tramp seçki kampaniyasının başından sonuna qədər məhz bu problemləri gündəmə gətirdi, onları həll edəcəyini söylədi və insanları buna inandırdı.

 

8 noyabr 2016-cı il seçkiləri göstərdi ki, qlobal kapitalizm və neoliberal siyasətə qarşı dünyada güclənən əhval-ruhiyyə Amerikadan da yan keçməyib. Bu tendensiya elə qlobalizmin mahiyyətinə uyğun şəkildə sərhəd tanımadan sunami dalğası kimi hər yerə yayılır, qarşısına çıxan maneələri yıxıb keçir. Antisistem, antielita xarakterli qüvvələr, qeyri-standart baxış və ritorikaya sahib populist liderlər sürətlə önə çıxaraq populyarlaşır. Və maraqlıdır ki, qlobal kapitalizmin alternativi kimi ənənəvi sol qüvvələr yox, radikal sağ, millətçi, hətta irqçi qüvvələr populyarlıq qazanır. Məşhur strateq Zbiqnev Bjezinski bu sosial kataklizmin yaxınlaşdığını hələ 2008-ci ildə təxmin etmişdi. Onun “The New York Times”da dərc edilmiş “The global political awakening” (“Qlobal siyasi oyanış”) adlı məqaləsində məhz bundan – siyasi iştirak səviyyəsi aşağı olan passiv və əzilən kütlələrin oyanaraq öz sözünü deyəcəyindən bəhs olunurdu. Bjezinski marksist yanaşma nümayiş etdirməkdən çəkinməyərək bildirirdi ki, Qərb və ümumən dünyada siyasi üstqurum və cəmiyyətin sosial-iqtisadi bazisi arasında uyğunsuzluq güclənir. O, xəbərdarlıq edirdi ki, dünya sürətlə dəyişir və elitalar bunu nəzərə alıb dəyişməlidir.

 

Əvvəllər elitalar ənənəvi media vasitəsilə ictimai rəylə istədikləri kimi manipulyasiya edirdilər, dəyişiklik elitanın və sistemin bir nümayəndəsinin başqası ilə əvəzlənməsi şəklində baş verirdi. Lakin texnoloji inkişaf sosial media fenomenini yaratdı. Sosial media qısa müddətdə o dərəcədə populyarlaşdı ki, gündəlik həyat tərzinin ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Hətta əvvəllər qəzet oxumayan, TV-də xəbərləri izləməyən apolitik kütlələr də indi sosial mediada hər gün bu tip yayımlarla iç-içədir. Sosial media onları bir növ, siyasiləşdirir. Fərdlər ictimai-siyasi proseslərə təsir göstərmək, siyasi sistemin xaricində qalmış kütlələr sistemi sarsıtmaq imkanı əldə edib. Bu, müasir dünyada tamamilə yeni bir mərhələnin başlanması deməkdir. Amerika demokratları bu tendensiyanı əlbəttə ki, görürdülər, lakin ya onu lazımi qədər qiymətləndirə bilmədilər, ya da yetərincə ciddiyə almadılar. Əslində demokratların daxilində də cəmiyyətin gözləntilərinə uyğun lider ortaya çıxmışdı, senator Berni Sanders “praymeriz”də gənclərin, dəyişiklik istəyənlərin dəstəyini arxasına alaraq Hillari Klintonla ciddi rəqabətə girmişdi. Lakin elitanın və sistemin dəstəyi nəticəsində xanım Klinton rəsmi namizəd seçildi, dəyişiklik tərəfdarı olan elektorat isə məyus oldu. Məhz həmin elektoral kütlə səsverməyə qatılmayaraq Kintonun sonunu hazırladı. Namizəd seçimində bu kritik xəta demokratlara çox baha başa gəldi, onlar həm Ağ Evi itirdilər, həm də Nümayəndələr Palatası və Senatda çoxluq əldə edə bilmədilər. Üstəlik, Ali Məhkəmədə boş qalmış yerə mühafizəkar zehniyyətə sahib hakimin təyin olunması üçün də şans yaranıb və respublikaçılar bu şansı qaçırmayacaq. Bu təyinat nəticəsində Ali Məhkəmədə paritet respublikaçıların xeyrinə pozulacaq və onlar Amerika cəmiyyətində mübahisə doğrudan bəzi təşəbbüslərini ali instansiyanın yekun qərarı əsasında reallaşdırmaq fürsəti əldə edəcəklər.  

 

...Bjezinski hakim dairələrə təklif edirdi ki, “inqilab”ı yuxarılar etməli və yeni siyasi elita – üstqurum formalaşdırılmalıdır. Elitalar bu çağırışı dinləmədi, təhlükənin fərqinə varmadı, nəticədə “inqilab”ı aşağılar həyata keçirdi. ABŞ-da və dünyada yeni bir dövr başladı...

 

Şahin Cəfərli,

APA Analitik Mərkəzi

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

"Bunu etsək, insanlar işləməkdən yorularlar" - Səlim Müslümov

29 Mart 2017 13:42

BDU-dan açıqlama: "Yanan binanın bizə aidiyyəti yoxdur"

29 Mart 2017 13:42

Qadının sürdüyü maşının altında qalıb öldü - BAKIDA

29 Mart 2017 13:39

Partizanlar hücuma keçdi

29 Mart 2017 13:39

Fast fud restoranlarının 6 hiyləsi - DİQQƏTLİ OLUN! - FOTOLAR

29 Mart 2017 13:38

22 yaşlı qız dəm qazından zəhərləndi

29 Mart 2017 13:37

Corc Maykl ölümündən 3 ay sonra gizli şəkildə dəfn edildi - FOTO

29 Mart 2017 13:37

İsrailli model hamilədir - FOTO

29 Mart 2017 13:37

Qətər "DÇ-2022" üçün Azərbaycandan işçi qüvvəsi istədi

29 Mart 2017 13:37

Fişinq hücumlarından necə yayınmaq olar?

29 Mart 2017 13:35

“Məşhur aktyoru ayağından güllələmişdilər” - Akif Aşırlı

29 Mart 2017 13:33

Kürdə boğulan şəxsin adı açıqlandı – sərxoş olub

29 Mart 2017 13:29

Qarabağın qaytarılması ilə bağlı GİZLİ SAZİŞ: Sarkisyanla Ter-Petrosyan RAZILIĞA GƏLDİ

29 Mart 2017 13:28

Azərbaycanda da ölüm hökmü geri qayıda bilər...

29 Mart 2017 13:28

Millimiz Moldovaya qarşı

29 Mart 2017 13:27

Pişiyə dəmiryolu stansiyasında vəzifə verildi - FOTO

29 Mart 2017 13:27

Polşanın Ukraynadakı baş konsulluğu atəşə tutuldu

29 Mart 2017 13:27

Azərbaycanlı məşhurun model tanışı ana oldu - FOTO

29 Mart 2017 13:27

Seks effekti yaradan pivə, tapançalı araq və bikinili... - FOTOLAR

29 Mart 2017 13:23

Əməkdar artist hədələdi: "Özünü yığışdır, elə eləmə gəlib səni..."

29 Mart 2017 13:22

Aeroport yolunda avtomobillərin hərəkəti məhdudlaşdırıldı

29 Mart 2017 13:22

Cem Yılmaza qarşı gözlənilməz ittiham

29 Mart 2017 13:22

Sabahın HAVAsı

29 Mart 2017 13:22

Azərbaycanda "körpü bank"lar yaradılacaq

29 Mart 2017 13:19

Sabah hava necə olacaq?

29 Mart 2017 13:18

Təbiətin şıltaqlığı uçuşları iflic etdi - Sərnişinlər didərgin düşüb

29 Mart 2017 13:18

Türkyəli məşhur aktrisa HƏBS EDİLDİ - YALNIŞLIQLA

29 Mart 2017 13:17

Sabah Bakıda 17°, bölgələrdə 23° isti olacaq

29 Mart 2017 13:16

Havalar isinir – PROQNOZ

29 Mart 2017 13:14

ABŞ-ın patrul gəmiləri Qara dənizdə...

29 Mart 2017 13:09

Elza Seyidcahan: “Şeir gecəsi keçirəcəm, tezliklə kitabım da çıxacaq” - MÜSAHİBƏ

29 Mart 2017 13:08

Həbs edilən gözəl qız baxışları ilə "danışdı" - FOTO

29 Mart 2017 13:05

"Heç kim şoka-zada düşməsin, Cavanşirlə uzun illər..."

29 Mart 2017 13:05

Rusiya dövlət başçılarının ən mühüm sənədləri imzaladığı kabinetin İNANILMAZ SİRRİ

29 Mart 2017 13:03

"Neft Daşları" üçün yeni platforma istismara verildi

29 Mart 2017 13:01

Narkotik qaçaqmalçılığının qarşısı alındı

29 Mart 2017 12:59

Aeroport yolunda avtomobillərin hərəkəti qismən məhdudlaşdırıldı

29 Mart 2017 12:59

Aktyorun 8 illik sevgilisi gənc oğlanla kafedə tutuldu - FOTO

29 Mart 2017 12:57

ŞOK: naməlum varlıqlar peyda oldu, burada...

29 Mart 2017 12:56

Aparıcı mini ətək geyindiyini unutdu

29 Mart 2017 12:54

“Ayın o biri üzü”

29 Mart 2017 12:53

Bu yolda hərəkət etməyin

29 Mart 2017 12:53

Almanlar İncirliyə alternativlər tapdılar - SİYAHI

29 Mart 2017 12:53

Dəb ikonası sərgidə

29 Mart 2017 12:49

Teymur Məmmədov Avropa çempionu oldu

29 Mart 2017 12:47

Putin Rusiya hərbçilərinin sayını artırdı

29 Mart 2017 12:47

"Qəbələ"nin hücumçusu darmadağına töhfə verdi

29 Mart 2017 12:47

Moldova millimizlə oyun üçün heyəti açıqladı

29 Mart 2017 12:47

Qriqorçuk İngiltərə çempionu ilə görüş istədi

29 Mart 2017 12:47

Hitler, Xruşşov və Roma Papasını BİRLƏŞDİRƏN MƏQAM

29 Mart 2017 12:43