Beyini daha yaxşı işlətməyin 7 yolu

Beyini daha yaxşı işlətməyin 7 yolu
22:42 12 Noyabr 2016
211 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

"Sol beyin=məntiq, sağ beyin=inanc" təsəvvürü elmilikdən çox da uzaq deyil...
 
"New Scientist" elmi jurnalı beyinin ən önəmli 7 funksiyasının necə işlədiyini və bunlardan necə daha yaxşı yararlanmaq yollarını öyrənmək üçün tanınmış mütəxəssislərin fikrini öyrənib. Məqalədən əsas bölümləri qısa əlavələrlə diqqətinizə yetiririk. Beyinin çalışma mexanizmini ən yaxşı bilənlər neyropsixoloqlardır. Nüfuzlu "New Scientist" elmi jurnalı beyinin ən önəmli 7 funksiyasının necə işlədiyini və bunlardan necə daha yaxşı yararlanmaq yollarını öyrənmək üçün tanınmış mütəxəssislərə üz tutub. Söhbət Nilli Lavie, Jason Chein, Vinod Goel, Alan Baddeley, Gabriele Wulf, Tim Rogers, Michael Ramscar, John Kounios kimi tanınmış elm adamlarından gedir.
 
DİQQƏT

Milli.Az zamaninsesi.com-a istinadən bildirir ki, beyinimizin ən önəmli və təməl funksiyasından biri diqqətdir. Diqqət bəlli bir zaman dilimində nəyi sezəcəyimizi müəyyənləşdirir və bunun fərqində olmağımızı təmin edir. Çevrəmizdə olub-bitənlərdən bir anlam çıxara bilməkdən ötrü bizimlə əlaqəsi olmayan hər şeyi süzgəcdən keçirməmiz və yalnızca bir şeyə köklənməmiz lazımdır. Diqqət funksiyasının işi bununla bitməz: nəyisə əzbərləmək və ya öyrənmək üçün də diqqətimizi toplamalıyıq. Dolayısıyla diqqəti kökləmək qabiliyyətini inkişaf etdirsək, beyinin başqa funksiyalarını da gəlişdirə bilərik.
 
DİQQƏTDƏN YARARLANMAQ YOLLARI
 
Beyinin 2 diqqət sistemi var: "aşağıdan-yuxarı" və "yuxarıdan-aşağı"."Aşağıdan-yuxarı" diqqət ani səsləri, tərpənən əşyaları və ya toxunma kimi önəmli hissləri avtomatik sezdirir. Bu sistem sürətlə çalışır və hər zaman fəaliyyətdədir (ən azından yuxudan oyanmışıqsa). "Yuxarıdan-aşağı" diqqət sistemi bilərəkdən yararlandığımız diqqətdir. Nəyi düşünmək istəyiriksə, onu hədəfə alır və diqqətdə saxlayır.Belə diqqət hər hansı bir işi görməyimizi təmin edir və həmin işə köklənir. Amma diqqətimiz yayına da bilər. Yuxarıdan-aşağı diqqət dözüm tələb edir və onun dağılma riski yüksəkdir. Onu dağıdan aşağıdan-yuxarıya diqqətdir.
 
DİQQƏTİ NECƏ İNKİŞAF ETDİRMƏK OLAR?
 
Diqqətin dağılmasını önləmək bizim əlimizdədir. Telefonun səsini azaltmaq, televizoru söndürmək kimi adi üsullarla aşağıdan-yuxarı gələn diqqət dağıdıcılarını əngəlləmək olar. London Universitet Kollecində çalışan neyropsixoloq Nilli Lavie-nin fikrincə, belə bəsit üsullar beyinimizin "yuxarıdan-aşağı" diqqət tutumunu artıra bilər. O öz araşdırmalarında "yuxarıdan-aşağı" diqqəti inkişaf etdirməyin yolunu tapıb: bundan ötrü diqqəti bir şeyə deyil, çox şeyə cəmləşdirmək lazımdır. Lavie-nin "yüklənmə teoremi"nə görə, beyin bəlli həddən sonra aldığı siqnalları qəbul etmir. Bunlara diqqətdağıdıcılar da daxildir.
 
Lavie bu kəşfinin həm diqqətdağıdıcılar, həm də dalğınlıq üçün keçərli olduğunu söyləyir. Real həyatda görülən işlər, vizual element əlavələriylə daha diqqətçəkici hala gətirilə bilər. Məsələn, yazılı bir mətni çərçivəyə almaq, arxa planı - fonu rəngləmək yoluyla. Bu baxımdan yaddaşın gəlişdirilməsi də fayda verir. Diqqətini cəmləşdirə bilməyənlər və ya beyini zədəli xəstələrlə işləyən alimlər yaddaşı gəlişdirməklə diqqəti uzun müddət bir nöqtədə toparlamağın mümkünlüyünü düşünürlər. Zehni qabiliyyəti artırmağın bir başqa yolu meditasiyadır. Meditasiya edən insanların beyinləri öyrənilərkən, beyinin diqqətlə bağlı sahələrinin daha yaxşı inkişaf etdiyi üzə çıxır.
 
İŞLƏK YADDAŞ (QISAMÜDDƏTLİ YADDAŞ)
 
İşlək yaddaş da beyinin diqqət qədər həssas funksiyalarından biridir. Bildiyimiz və anımsadığımız hər şey işlək yaddaşda toplanır. Ancaq işlək yaddaş uzunmüddətli yaddaş üçün dəyiş-düyüş yeri deyil. İndi işlək yaddaşa beyinin qeyd dəftərçəsi kimi baxılır. Buradakı bilgilər müvəqqəti saxlanır. Bu bilgiləri düşünərək və seçərək çalışırsınızsa, demək, işlək yaddaşdan yararlanırsınız. İşlək yaddaş necə çalışır? 1970-ci illərdə İngiltərə York Universitetinin əməkdaşı Alan Baddeley və Graham Hitch işlək yaddaşın necə çalışdığını göstərən bir model hazırlayıblar. Bu sistemin ən önəmli parçası "idarəedici vəzifəsini görən nəzarət nöqtəsi"dir. Onun işi diqqəti uyğun bilgilər üzərində cəmləşdirməkdir.
 
Bu gün bəzi əsəb həkimləri işlək yaddaşın ayrı bir sistem olmadığını, əksinə, uzunmüddətli yaddaşın bir parçası olduğunu düşünürlər. Hər necə olsa da, işlək yaddaş insan beyninin standart hissələrindən biridir, amma bəzi insanların işlək yaddaşı digərlərindən daha yaxşıdır. Təsadüfi deyil ki, akademik uğur üçün işlək yaddaş get-gedə IQ-dən-zəka əmsalından daha güvənli bir bildirici sayılır.
 
MƏNTİQLİ DÜŞÜNCƏ VƏ RASİONALLIQ
 
İnsanlar özlərini məntiqli və ağıllı varlıqlar kimi görməyə meyllidirlər. Əslində də belə ola bilərsiniz, ancaq bundan ötrü xeyli əmək sərf etmək qaçılmazdır. Məntiqli düşüncə insanların bir mikromenecer kimi davranmasını tələb edir. Axı insanların çoxu belə doğulmur və yalnız sonradan verilən təhsil və tərbiyə, eləcə də çalışma sayəsində məntiq qazanırlar.
 
"Sol beyin=məntiq, sağ beyin=inanc" şəklində yayılmış təsəvvür, əslində, elmilikdən çox da uzaq deyil. Görüntüləmə texnikası ilə əldə edilən bilgilərə görə məntiqli bir düşüncə silsiləsi formalaşdırmaq üçün yalnız sol yarımkürənin fəaliyyəti lazımdır.
 
Di gəl, məntiqli bir düşüncə ilə inanc arasında bir ziddiyyət olduğu zaman məhz sağ yarımkürənin "müdaxiləsi" ziddiyyəti aradan qaldırır. Amma təəssüf ki, çox vaxt udan tərəf sağ yarımkürə olur. Son illər ard-arda aparılan təcrübədən bu nəticə çıxır: Mövcud təsəvvürlərə zidd olan yeni bilgi ortaya çıxdığı zaman beyin sanki geriyə boylanaraq köhnə təsəvvürlərə ilişib qalır. Başqa sözlə, mövcud düşüncələri yeniləşdirmir.
 
Bir digər çaşdırıcı nöqtə də, ümumi təsəvvürlərdən fərqli olaraq, duyğuların rasionallığa tərs düşməməsidir. Sağ yarımkürəsi zədələnmiş insanlar qərar qəbulunda çətinlik çəkirlər. Üzə çıxan digər bir maraqlı məqam da odur ki, güclü duyğular məntiqli qərar almağımıza mane olur. Bu, sevdiyimiz insanlarla bağlı qərarlarda özünü daha çox hiss etdirir.
 
Toronto York Universitetində yaddaş psixoloqu çalışan Vinod Goel-in fikrincə, beyinə yönəldilən xəbərdarlıq siqnalları məntiqli düşüncə prosesini dəstəkləyir.

Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Anar Məmmədxanovsuz 6 İL

23 Aprel 2017 12:09

Vəssalam, "sarı-qırmızılar" baş məşqçisiz qaldı

23 Aprel 2017 12:07

Mədət Quliyev gitarada ifa etdi, mahnı oxudu

23 Aprel 2017 12:06

Almaniyada türklərin evlərinə irqçi məktublar göndərilir

23 Aprel 2017 12:03

Azərbaycanda ət ucuzlaşdı - VİDEO

23 Aprel 2017 11:53

Günayın keçmiş əri ata oldu - FOTO

23 Aprel 2017 11:47

5 otaqlı ev yandı

23 Aprel 2017 11:47

Zəhərli iynələrin vaxtı keçir deyə, 8 nəfərin edamı tezləşdirildi - ABŞ-da DƏHŞƏT - VİDEO

23 Aprel 2017 11:38

Ziya Hollandiyada bu tur nə etdi?

23 Aprel 2017 11:37

Azərbaycanda ən gülməli "Whatsapp" yazışması

23 Aprel 2017 11:35

Xocalıda məhv edilən tariximiz, mədəniyyətimiz...

23 Aprel 2017 11:32

Milli üzvü heç-heçə gördü

23 Aprel 2017 11:27

Mətanətin iki dəfə nişanı qayıdan qızının 3-cü nişanlısı kimdir? - FOTO

23 Aprel 2017 11:27

İt üstündə dava qanlı sonluqla nəticələndi

23 Aprel 2017 11:22

Dünya paytaxtı - Nyu-Yorkun müharibədən sonrakı gündəlik həyatı - FOTOLAR

23 Aprel 2017 11:18

Səbəbini demədən hər həftə qazı kəsirlər

23 Aprel 2017 11:17

Rusiyada erməni kafedə silaha əl atdı: yaralanan var

23 Aprel 2017 11:12

Rusiyada qızıl şaxtasında uçqun olub

23 Aprel 2017 11:09

"Atletiko" 3 xalı 1 topla qazandı

23 Aprel 2017 11:05

ATV xəbərin çəkilişi zamanı naməlum obyekt göründü

23 Aprel 2017 11:04

Bombaların “atası” və “anası”: Nüvə erasının qeyri-nüvə bədheybətləri - VİDEO - FOTOLAR

23 Aprel 2017 10:58

Super Liqada gözlənilməz istefa

23 Aprel 2017 10:57

Türkiyə Azərbaycana ağac tinglərinin ixracına başladı

23 Aprel 2017 10:52

5 otaqlı ev tamamilə yandı

23 Aprel 2017 10:49

Qızıl şaxtasında UÇQUN: 3 nəfərin taleyindən xəbər yoxdur

23 Aprel 2017 10:47

Azərbaycanda ət ucuzlaşdı

23 Aprel 2017 10:44

Aviabazaya raket zərbələri endirildi

23 Aprel 2017 10:41

Ən ali əsəri öz heykəli oldu...

23 Aprel 2017 10:37

İstixanada zəhərlənən iki qız xəstəxanalıq oldu - AZƏRBAYCANDA

23 Aprel 2017 10:34

Azərbaycanda bu qurğunun tikintisinə 859 milyon dollar ayrılıb

23 Aprel 2017 10:32

5 otaqlı ev tamam yandı - Əşyaları xilas etmək mümkün olmadı

23 Aprel 2017 10:27

İlkinin nişanlısının xınayaxdı mərasimindən FOTOLAR

23 Aprel 2017 10:24

Varlılar siyahısında neçənciyik? - Bu sayt varlı olub-olmadığımızı bizə deyəcək

23 Aprel 2017 10:23

Şəmkirdə iki nəfər kimyəvi maddədən zəhərləndi

23 Aprel 2017 10:22

Yuxuda ilan görmüsünüzsə...

23 Aprel 2017 10:20

"Azərsu"nun böyük su krantını oğurlamağa çalışdılar

23 Aprel 2017 10:19

Sarayda "Mercedes" yandı

23 Aprel 2017 10:17

Ermənilər cəbhədə təxribatlar törədir

23 Aprel 2017 10:14

Dolların bu günə olan məzənnəsi

23 Aprel 2017 10:14

Cəbhədən YENİ XƏBƏR - Ermənilər 16 mərmi atdılar

23 Aprel 2017 10:12

Qeyd olunmayan ad günü...

23 Aprel 2017 10:12

Bu gün Fransada prezident seçkiləri keçiriləcək

23 Aprel 2017 10:09

Тramp hər həftə mediamaqnatla telefonla danışır

23 Aprel 2017 10:05

Düşmən minaatanlardan atəş açdı

23 Aprel 2017 10:04

Sarayda mikroavtobus yandı

23 Aprel 2017 10:03

Abşeronda mikroavtobus yandı

23 Aprel 2017 09:59

Azərbaycanın ən cazibədar nənəsi

23 Aprel 2017 09:59

Gecə klubunda SİLAHLI İNSİDENT - Yaralananlar var - FOTOLAR

23 Aprel 2017 09:53

Dördüncülük uğrunda amansız savaş

23 Aprel 2017 09:52

Azərbaycan Ordusunun mövqeləri minaatanlardan atəşə tutuldu

23 Aprel 2017 09:48