Çöldəki “Təyyarə Məzarlığı”nın sirri (FOTO)

Çöldəki “Təyyarə Məzarlığı”nın sirri (FOTO)
16:03 13 Noyabr 2016
234 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

Təyyarələr köhnəlib istifadəyə yararsız hala gəlincə nə olur? Bu problemin cavabını ABŞ-ın cənub qərbindəki bir təyyarə qəbiristanlığında axtarırıq.

ABŞ-ın Arizona ştatındakı Tucson şəhərinə doğru avtomobil səfəri edirsinizsə bir müddət sonra evlərin gedərək azalıb nəhəng bir sahədə, çöl günəşinin altında sıra-sıra düzülmüş hərbi təyyarələr görərsiniz. Ucsuz-bucaqsız yük təyyarələrini, bombardıman təyyarələrini, F-14 və Tomcat döyüş təyyarələrini …

Bura Davis-Monthan aviabazası. 10 km kvadrat sahədə 4400 ədəd təyyarə saxlanılır. Bəziləri sanki bir neçə saat əvvəl buraya gətirilmiş kimidir, bəziləri isə qumun və tozun aşındırıcı təsirindən qorunmaq üçün örtülü tutulur. Bağlı anbarlarda isə yığın halında təyyarə hissələri Amerikanın ya da dünyanın başqa bir bölgəsinə göndərilərək başqa bir təyyarəyə yerləşdirilmək üzrə gözlədilir. Burada işləyənlər Vəhşi Qərb folklorundan ilhamlanmış kimi bu bazaya qısaca ‘Qəbiristanlıq’ deyir.

Bu baza dünyada tək deyil amma ən böyük təyyarə qəbiristanlığıdır. Arizonanın aşağı nəm, isti, quru havası təyyarələrin daha uzun müddət paslanmadan və aşınmadan qorunmasını təmin edir.
Həmçinin 15 sm torpağın altı sərt gil ilə örtülüdür, beləcə bahalı uçuş zolağlarına ya da avia dayanacaqlara gərək qalmadan təyyarələrin yerləşdirilməsi mümkün olur.

Təyyarələri inşa etmək və qorumaq olduqca bahalı bir işdir, amma ömürlərinin sonunda belə bir çox parçasını yenidən istifadə etmək mümkün olur. Tucson bölgəsinin təbii quru iqlimi bu işin xərcini çox daha ucuza gətirir. Bu səbəblə dünyanın ən böyük təyyarə məzarları ABŞ-ın cənub qərbindəki bu çöl bölgəsində var. İstifadəyə yararsız hala gəlmiş təyyarələri bu bazaya gətirməklə iş bitmir. Bəziləri bir az baxımla yenidən uçuşa hazır hala gətirilmək üzrə gözlədilərkən bəziləri də parçalanaraq istifadə edilə biləcək ehtiyat hissəsi kimi saxlanır.

Parçalanmış bombardman təyyarələri

Qəbiristanlığa gətirilən təyyarələr çoxlu proseslərdən keçir. Təyyarə daşıyan gəmilərində istifadə olunmuş təyyarələr əvvəl dəniz duzu qalıqlarının aşındırıcı təsirini aradan qaldırmaq üçün yaxşıca yuyulur, yanacaq çənləri boşaldılaraq incə maşın yağıyla mühərriki yağlanıyor. Sonra partlaya ya da yanğın çıxara biləcək hissələri sökülür sonra kiçik dəliklər alüminium lentlə bağlanılır. Daha sonra isə təyyarənin hər tərəfi asan ayrılan xüsusi bir qara boyayla iki qat və ən üstü də yandırıcı günəş şüalarını soğurması üçün bir qat ağ boyayla rəngləniyir.

Qəbiristanlıqda nüvə başlığı daşıya bilən bəzi B-52 bombardman təyyarələrinə da rast gəlinir. Sovetlər Birliyi ilə nüvə silahların məhdudlaşdırılması məqsədli edilən strateji razılaşmalara görə, B-52-lərin qanadları sökülmüş halda, sovet peyklərinin istədiyində bunu təsdiq etməsini təmin edəcək şəkildə tutulur.

Bir çox təyyarənin isə parçaları sökülmüş olaraq və ehtiyac olduğunda istifadəsinə qədər təyyarənin daxilində saxlanılır. Qəbiristanlıqda bir də tökməxana var. Əksər parçalar burda əridilərək yenidən istifadəyə hazırlanır.

Davis-Monthan bazasından əlavə digər təyyarə qəbiristanlıqlarını da gəzən havaçılıq yazıçısı Nick Veronico, “Təyyarələr uçduğu müddətcə, onları havada tutmaq üçün hərbi və ticarət təyyarə məzarlıqlarına hər zaman ehtiyac olacaq,” deyir.

Rusiyada da köhnə sovet hərbi təyyarələrinin tutulduğu təyyarə qəbiristanlıqları var, amma buradakıların yenidən uçma ehtimalı demək olar yoxdur. Şərqdəki Vladivostok bölgəsi yaxınlığındakı Vozdvizhenkada Sovet dövründə supersonic bombardman təyyarələrinin tutulduğu bir baza var idi. Soyuq müharibə dövrü sona çatınca bu təyyarələrə ehtiyac qalmadı, əvvəllər gizli olan aviabazalar tərk edilmiş bir halda dayanır.


Sovetlər sonrası dövrə aid bir başqa təyyarə qəbiristanlığı da bu gün Ukraynadakı Çernobildədir. 1986’daki nüvə fəlakətin ardından boşaldılan bölgədə istifadə edilmiş vasitələr radiasiya yüklü olduğu üçün çürüməyə tərk edilmişdir. İllər keçdikcə təhlükə vəziyyət unudulmağa və xüsusilə Rassokha qəbiristanlığındakı vertolyot, hərbi və mülki vasitələrin parçaları sökülməyə başlanmışdı. Geriyə ancaq bu vasitələrin skeletləri qalmışdır.

İngiltərə Krallıq Aviasiya Dərnəyindən Keith Hayward, təyyarələri parçalamanın gəmi və digər ağır nəqliyyat vasitəsi vasitələrindən daha asan olduğunu söyləyir.

Hayward belə deyir: “Gələcəkdə təyyarələri əldən çıxartmaq işi çətinləşə bilər, amma bu problemi həll etmək məqsədiylə sektorda riayət edilməsi lazım olan protokollara diqqət edilir. Yenə də təyyarələrə olan tələbin eniş-yoxuşlu dövrlərində qəbiristanlıqlar əhəmiyyətli rolu oynuyur. Buradakı təyyarə sayına baxaraq iqtisadi inkişaf dövründən yoxsa böhran dövründən mi keçdiyimizi söyləyə bilərik. ”

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Könül Xasıyevaya qarşı dələduzluq - 70 min manatını aldılar

19 Avqust 2017 18:59

Müəllimlərin əmək haqları artırılacaq

19 Avqust 2017 18:56

Əfsanəvi dizaynerin HİKMƏTLİ FİKİRLƏRİ: “Əsl alicənablıq nankorluğu bağışlamaq bacarığıdır”

19 Avqust 2017 18:48

Renat Dadaşov dubl etdi, "Ayntraxt" qələbə qazandı

19 Avqust 2017 18:47

Ata və 2 oğlunu güllələdi

19 Avqust 2017 18:47

Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Samuxda körpələr evi-uşaq bağçası inşa edilib

19 Avqust 2017 18:42

“Chevrolet” Yuxarı Şirvan kanalına aşıb: ölən var

19 Avqust 2017 18:39

Ağdaşda “Chevrolet” su kanalına düşdü

19 Avqust 2017 18:35

Qadınlarda ombanın böyüməsinin SƏBƏBİ bəlli oldu

19 Avqust 2017 18:33

Şəmkir-Samux-Goranboy magistral suvarma kanalının 8,55 kilometrlik hissəsi istifadəyə verilib

19 Avqust 2017 18:32

İŞİD Surqutdakı hücumu öz üzərinə götürüb

19 Avqust 2017 18:24

İdeal plov hazırlamaq üçün ölkənin baş kulinarından A-dan Z-yə hər şey

19 Avqust 2017 18:23

Tarkanın vəfat etmiş atası...

19 Avqust 2017 18:15

2018-ci ilin yanvarından 40 minə yaxın müəllimin əmək haqqı artırılacaq

19 Avqust 2017 18:13

Zəncəfilin möcüzəvi faydaları

19 Avqust 2017 18:02

Məşhur futbol klubu verdiyi sözü tutdu

19 Avqust 2017 17:58

Dmitri Nazarov: "Daha yaxşı nəticələrimiz irəlidədir"

19 Avqust 2017 17:57

9 nəfəri ildırım vurdu

19 Avqust 2017 17:55

Prezident Samuxda yeni yolun açılışını etdi

19 Avqust 2017 17:54

Vizit kartını iki əllə təqdim et, başına toxunma, bərkdən danış - QƏRİBƏ ADƏTLƏR

19 Avqust 2017 17:53

İŞİD Surqutdakı hücumun məsuliyyətini üzərinə götürüb

19 Avqust 2017 17:42

Türkiyədə dövlət xəstəxanasında rəzalət

19 Avqust 2017 17:39

Prezidentdən 24 yaş böyük həyat yoldaşı: “Geyimimə diqqət yetirilməsini sevmirəm ”

19 Avqust 2017 17:38

İlham Əliyev Samuxda səfərdədir (YENİLƏNİR)

19 Avqust 2017 17:33

Azərbaycandakı səhmdar cəmiyyətlərdən birinin rəhbərliyi yenidən formalaşdırılacaq

19 Avqust 2017 17:32

Yaponiyada 9 nəfər ildırım vurmasına görə xəstəxanaya yerləşdirilib

19 Avqust 2017 17:32

Göygöldə Respublika Süni Mayalanma Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb

19 Avqust 2017 17:27

Rauf Əliyev yeni klubunda debüt etdi

19 Avqust 2017 17:27

Zazalı-“İmamzadə” kompleksi-Gəncə avtomobil yolunun açılışı olub

19 Avqust 2017 17:27

106 yaşlı qadını ölkədən qovdular

19 Avqust 2017 17:26

Acunun “O Səs Türkiyə”yə dəvət etdiyi müğənni Aybəniz Haşımovanın qızından nələr dedi? - FOTO/MÜSAHİBƏ

19 Avqust 2017 17:18

Çinarə canlı yayımda...

19 Avqust 2017 17:09

Kimin nə qədər nüvə silahı var? – İNFOQRAFİKA

19 Avqust 2017 17:08

Donald Tramp Əfqanıstan ilə bağlı yeni qərarlar qəbul olunduğunu bildirib

19 Avqust 2017 17:02

Lerikdə minik avtomobili dərəyə aşıb

19 Avqust 2017 16:56

Jirinovski Moskva bazarında corab satdı - VİDEO

19 Avqust 2017 16:53

40 milyonluq futbolçunun cəmi 1 forması satıldı - "Barselona" şokda

19 Avqust 2017 16:47

Diş ağrısından qurtulmağın ƏN SADƏ YOLU: cəmi yarım qaşıq...

19 Avqust 2017 16:43

Müğənni sevənləri ilə vidalaşdı

19 Avqust 2017 16:41

200 milyonluq transfer reallaşır - Anlaşdılar

19 Avqust 2017 16:37

Yeni ordu rəhbərindən Türkiyəyə TƏHDİD: “Söz veririk ki...”

19 Avqust 2017 16:33

Ərik mürəbbəsinin hazırlanması

19 Avqust 2017 16:31

Yeni iddia: PSJ "Monako"nun hücumçusunu 180 milyon avroya transfer edib

19 Avqust 2017 16:27

İspaniyada terror təhlükəsinin dördüncü səviyyəsi saxlanılıb

19 Avqust 2017 16:27

AĞLASIĞMAZ Stalin repressiyaları - 1937-ci il

19 Avqust 2017 16:18

DSMF dəftərxana ləvazimatları və təsərrüfat malları almaq istəyir

19 Avqust 2017 16:17

Bıçaqlı şəxs 8 nəfərə xəsarət yetirdi

19 Avqust 2017 16:15

Səbuhi Xanlarovun vəziyyəti pisləşdi, küçədə huşunu itirdi

19 Avqust 2017 16:13

Ukraynada 200 milyon avro oğurluğa görə axtarışda olan Fransa vətəndaşı saxlanılıb

19 Avqust 2017 16:12

Rusiya Uzaq Şərq və Sibiri itirir: Putinə layihə TƏQDİM OLUNDU

19 Avqust 2017 16:08