Çöldəki “Təyyarə Məzarlığı”nın sirri (FOTO)

Çöldəki “Təyyarə Məzarlığı”nın sirri (FOTO)
16:03 13 Noyabr 2016
234 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

Təyyarələr köhnəlib istifadəyə yararsız hala gəlincə nə olur? Bu problemin cavabını ABŞ-ın cənub qərbindəki bir təyyarə qəbiristanlığında axtarırıq.

ABŞ-ın Arizona ştatındakı Tucson şəhərinə doğru avtomobil səfəri edirsinizsə bir müddət sonra evlərin gedərək azalıb nəhəng bir sahədə, çöl günəşinin altında sıra-sıra düzülmüş hərbi təyyarələr görərsiniz. Ucsuz-bucaqsız yük təyyarələrini, bombardıman təyyarələrini, F-14 və Tomcat döyüş təyyarələrini …

Bura Davis-Monthan aviabazası. 10 km kvadrat sahədə 4400 ədəd təyyarə saxlanılır. Bəziləri sanki bir neçə saat əvvəl buraya gətirilmiş kimidir, bəziləri isə qumun və tozun aşındırıcı təsirindən qorunmaq üçün örtülü tutulur. Bağlı anbarlarda isə yığın halında təyyarə hissələri Amerikanın ya da dünyanın başqa bir bölgəsinə göndərilərək başqa bir təyyarəyə yerləşdirilmək üzrə gözlədilir. Burada işləyənlər Vəhşi Qərb folklorundan ilhamlanmış kimi bu bazaya qısaca ‘Qəbiristanlıq’ deyir.

Bu baza dünyada tək deyil amma ən böyük təyyarə qəbiristanlığıdır. Arizonanın aşağı nəm, isti, quru havası təyyarələrin daha uzun müddət paslanmadan və aşınmadan qorunmasını təmin edir.
Həmçinin 15 sm torpağın altı sərt gil ilə örtülüdür, beləcə bahalı uçuş zolağlarına ya da avia dayanacaqlara gərək qalmadan təyyarələrin yerləşdirilməsi mümkün olur.

Təyyarələri inşa etmək və qorumaq olduqca bahalı bir işdir, amma ömürlərinin sonunda belə bir çox parçasını yenidən istifadə etmək mümkün olur. Tucson bölgəsinin təbii quru iqlimi bu işin xərcini çox daha ucuza gətirir. Bu səbəblə dünyanın ən böyük təyyarə məzarları ABŞ-ın cənub qərbindəki bu çöl bölgəsində var. İstifadəyə yararsız hala gəlmiş təyyarələri bu bazaya gətirməklə iş bitmir. Bəziləri bir az baxımla yenidən uçuşa hazır hala gətirilmək üzrə gözlədilərkən bəziləri də parçalanaraq istifadə edilə biləcək ehtiyat hissəsi kimi saxlanır.

Parçalanmış bombardman təyyarələri

Qəbiristanlığa gətirilən təyyarələr çoxlu proseslərdən keçir. Təyyarə daşıyan gəmilərində istifadə olunmuş təyyarələr əvvəl dəniz duzu qalıqlarının aşındırıcı təsirini aradan qaldırmaq üçün yaxşıca yuyulur, yanacaq çənləri boşaldılaraq incə maşın yağıyla mühərriki yağlanıyor. Sonra partlaya ya da yanğın çıxara biləcək hissələri sökülür sonra kiçik dəliklər alüminium lentlə bağlanılır. Daha sonra isə təyyarənin hər tərəfi asan ayrılan xüsusi bir qara boyayla iki qat və ən üstü də yandırıcı günəş şüalarını soğurması üçün bir qat ağ boyayla rəngləniyir.

Qəbiristanlıqda nüvə başlığı daşıya bilən bəzi B-52 bombardman təyyarələrinə da rast gəlinir. Sovetlər Birliyi ilə nüvə silahların məhdudlaşdırılması məqsədli edilən strateji razılaşmalara görə, B-52-lərin qanadları sökülmüş halda, sovet peyklərinin istədiyində bunu təsdiq etməsini təmin edəcək şəkildə tutulur.

Bir çox təyyarənin isə parçaları sökülmüş olaraq və ehtiyac olduğunda istifadəsinə qədər təyyarənin daxilində saxlanılır. Qəbiristanlıqda bir də tökməxana var. Əksər parçalar burda əridilərək yenidən istifadəyə hazırlanır.

Davis-Monthan bazasından əlavə digər təyyarə qəbiristanlıqlarını da gəzən havaçılıq yazıçısı Nick Veronico, “Təyyarələr uçduğu müddətcə, onları havada tutmaq üçün hərbi və ticarət təyyarə məzarlıqlarına hər zaman ehtiyac olacaq,” deyir.

Rusiyada da köhnə sovet hərbi təyyarələrinin tutulduğu təyyarə qəbiristanlıqları var, amma buradakıların yenidən uçma ehtimalı demək olar yoxdur. Şərqdəki Vladivostok bölgəsi yaxınlığındakı Vozdvizhenkada Sovet dövründə supersonic bombardman təyyarələrinin tutulduğu bir baza var idi. Soyuq müharibə dövrü sona çatınca bu təyyarələrə ehtiyac qalmadı, əvvəllər gizli olan aviabazalar tərk edilmiş bir halda dayanır.


Sovetlər sonrası dövrə aid bir başqa təyyarə qəbiristanlığı da bu gün Ukraynadakı Çernobildədir. 1986’daki nüvə fəlakətin ardından boşaldılan bölgədə istifadə edilmiş vasitələr radiasiya yüklü olduğu üçün çürüməyə tərk edilmişdir. İllər keçdikcə təhlükə vəziyyət unudulmağa və xüsusilə Rassokha qəbiristanlığındakı vertolyot, hərbi və mülki vasitələrin parçaları sökülməyə başlanmışdı. Geriyə ancaq bu vasitələrin skeletləri qalmışdır.

İngiltərə Krallıq Aviasiya Dərnəyindən Keith Hayward, təyyarələri parçalamanın gəmi və digər ağır nəqliyyat vasitəsi vasitələrindən daha asan olduğunu söyləyir.

Hayward belə deyir: “Gələcəkdə təyyarələri əldən çıxartmaq işi çətinləşə bilər, amma bu problemi həll etmək məqsədiylə sektorda riayət edilməsi lazım olan protokollara diqqət edilir. Yenə də təyyarələrə olan tələbin eniş-yoxuşlu dövrlərində qəbiristanlıqlar əhəmiyyətli rolu oynuyur. Buradakı təyyarə sayına baxaraq iqtisadi inkişaf dövründən yoxsa böhran dövründən mi keçdiyimizi söyləyə bilərik. ”

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Ramazanda ağız qoxusunun qarşısını alan Ən EFFEKTLİ ÜSUL

25 May 2017 14:48

Azərbaycanın BMT-dəki nümayəndəliyinin hazırladığı sənəd BMT Təhlükəsizlik Şurası və Baş Məclisinin sənədi kimi yayılıb

25 May 2017 14:47

"Bilirəm ki, soyadım Azərbaycanda məşhurdur" - Ceyhun Hacıbəylinin gəlini və nəvəsi - FOTO

25 May 2017 14:47

İşğal olunmuş ərazilərdə qeyri-qanuni fəaliyyətlərlə bağlı üçüncü tərəflərin məsuliyyətinə dair hüquqi rəy təqdim olunub

25 May 2017 14:43

"Gürcüstan Azərbaycan qazından asılıdır" - Kaxa Kaladze

25 May 2017 14:42

Totti karyerasını davam etdirə bilər

25 May 2017 14:42

Bakıda avtobusda dava

25 May 2017 14:40

İsko mükafatlandırıldı

25 May 2017 14:37

Mançester terrorçusu partlayışa belə hazırlaşıb - VİDEO

25 May 2017 14:37

NATO PA-nın Tbilisidə keçiriləcək yaz sessiyasında 600-ə yaxın nümayəndə iştirak edəcək

25 May 2017 14:37

“Şəmkir”in prezidenti iranlı futbolçunu aldadıb - İDDİA

25 May 2017 14:37

OPEC neft hasilatının azaldılması anlaşmasını 9 ay uzadıb

25 May 2017 14:37

“Micro-LED” displeylərinin sınaq istehsalına başlanılacaq

25 May 2017 14:35

4 aylıq uşaq narkoman doğulub - DƏHŞƏT - FOTOLAR

25 May 2017 14:33

Metroda yeni xətlər istifadəyə verilir

25 May 2017 14:33

Gənc aktrisa sevgilisi ilə əyləndi - FOTO

25 May 2017 14:32

“Azərbaycandakı bu aparıcılar "GEY"DİR! - Onların ərləri var!”

25 May 2017 14:31

Aprel ayı üçün yerli və xarici kanalların izlənmə statistikası

25 May 2017 14:29

Ramazan ərəfəsində bazarda ucuzlaşma - Qiymət siyahısı - VİDEO

25 May 2017 14:27

Rusiyada neft bazasında baş verən yanğın nəticəsində 2 nəfər həlak olub

25 May 2017 14:27

Tbilisidə Regional Enerji Sammiti keçirilib

25 May 2017 14:22

Mançesterdə yenə partlayış təhlükəsi elan olunub

25 May 2017 14:22

"Bizdə heç it də yoxdur" - Araz Əlizadə

25 May 2017 14:22

Qazaxıstanın elmi ekspedisiyası Azərbaycana gələcək

25 May 2017 14:22

"Kara Sevda" Acuna uduzdu - SİYAHI

25 May 2017 14:22

“Türk Hava Yolları” səhmdarlarına 840 mln. dollar dividend ödəyəcək

25 May 2017 14:22

Kiyevdə 28 May - Respublika Günü ilə bağlı təntənəli tədbir keçirilib (FOTO)

25 May 2017 14:22

Nikaha daxil olmaq üçün

25 May 2017 14:18

"Fitch" Azərbaycan Beynəlxalq Bankının reytinqini "məhdud defolt" səviyyəsinə endirib

25 May 2017 14:17

Gürcüstan baş nazirinin müavini: "Biz enerji sahəsində Azərbaycanla sıx əməkdaşlıq edirik"

25 May 2017 14:17

Xavi: "Finalda "Real"a azarkeşlik edə bilmərəm"

25 May 2017 14:17

Soğan adlı bu möcüzə

25 May 2017 14:14

Mançesterdə növbəti terror həyəcanı! Ordu şəhərə yeridildi

25 May 2017 14:12

Bakıda gənclərin mağazadan "spinner" oğurluğu kameraya düşdü - VİDEO

25 May 2017 14:12

"Torino"nun ehtiyat qapıçısı "İnter"ə keçir

25 May 2017 14:12

Kaxa Kaladze: “Gürcüstanın enerji təhlükəsizliyini təmin olunmasında Azərbaycanın rolu böyükdür”

25 May 2017 14:12

Özcan Denizdən Bollivuda oğurluq ittihamı - FOTO

25 May 2017 14:12

"Bir pəncərə" İxraca Dəstək Mərkəzinin təqdim olunub

25 May 2017 14:08

“Bu taktika Krımın zəbtində işlədi” - Putinin 2018-cı il PLANI AÇIQLANDI

25 May 2017 14:08

“Azər-Türk” şirkətinin rəhbərinə qarşı 31 min manatlıq dələduzluq edilib

25 May 2017 14:07

Britaniya Mançesterdəki terrora dair informasiyanı ABŞ-la bölüşməyəcək

25 May 2017 14:07

Limon, istiot və duz qarışığı ilə 9 xəstəliyin müalicəsi

25 May 2017 14:06

Kişiləri evə çağırıb başına oyun açan qadından ŞOK ETİRAFLAR: "12 yaşımda anamın adamları məni qaçırtdı" - VİDEO - FOTO

25 May 2017 14:05

"Yoxlamalar 1000 dəfə azaldılıb" - Nazir müavini

25 May 2017 14:05

"Qəzada üzüm cırıldı deyə aktyor yox, meyxanaçı oldum" - Vüqar Əbdülov - VİDEO - FOTO

25 May 2017 14:05

360 min dollarlıq telefon ilanın qucağına düşdü - FOTO

25 May 2017 14:03

"Beşiktaş" aparıcı futbolçusu ilə müqavilə müddətini uzadıb

25 May 2017 14:02

Londonda səfirliklər hərbçilər tərəfindən mühafizə olunacaq

25 May 2017 14:01

Ən yaraşıqlı məhbus moda şousunda - FOTO

25 May 2017 13:57

Sabaha olan məzənnə

25 May 2017 13:56