Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO

Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO
16:38 13 Noyabr 2016
205 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

Stalinin nəvəsi vəfat etdi (24 May 2017 12:17)
Moskvada Stalinin nəvəsi vəfat edib (24 May 2017 11:55)
Stalinin məşhur nəvəsi ÖLDÜ - FOTO (24 May 2017 11:08)

Sovet İttifaqının dağılmasıyla orta və ali məktəblərdə sosializm quruluşunun təbliğatı üçün yaradılmış çox ədəbi əsərlərin öyrənilməsi başa çatdı.

Əlbəttə ədəbi-estetik nöqteyi-nəzərdən onların öyrənməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb eləmir. Ancaq bəziləri bundan tarixi mənbə kimi (məsələn etnoqrafik material baxımından) istifadə edə bilərlər. Necə ki, ayrı-ayrı vaxtlarda SSRİ rəhbərləri, o cümlədən İosif Stalin bundan yararlanırdı.

Məlum olduğu kimi, XX əsrin 30-cu illərinin ortalarında "xalqlar atası”nda qəflətən pantürkizmə qarşı qorxunc allergiya yarandı. SSRİ rəhbərliyində çalışan şəxslər rəhbərin bu naxoşluğunun öhdəsindən gəlməyə çalışaraq, bütün allergik qıcıqlandırıcıları kökünü kəsməyə öhdələrinə götürdülər.

Publika.az xəbər verir ki, “pantürkləri” deportasiya edən, sürgünə göndərən, güllələdən sovet rəhbərləri sevinc içində toplaşaraq diktatorun bu barədə göstərişini uğurla həyata keçirmələri barədə xəbəri Stalinə vermək istədilər. Lakin Cuqaşvili “Ay yay-yay, yenə türklər!” – dedi. Kreml kabinetinin hər küncündə yenidən “xalqlar atası”nın gözünə pantürkistlər görünməyə başladılar.

- Bu türklər daha harada qaldılar? – deyə rəhbər qəzəblə soruşdu.

- Türklər uzaq bir cənub respublikasında - Sovet Azərbaycanında yaşayırlar. – deyə Stalinin əsabələrindən biri cavab verdi.

- Hmm, – deyə rəhbər guya Bakı haqqında ilk dəfə eşidirmiş kimi özünü bilməzliyə qoydu. Halbuki onun yaddaşında köhnə şəhərin əyri küçələri, bir zamanlar cəza çəkdiyi Bayıl həbsxanası canlandı.

- S-s-s Sovet Azə...

- Aydındır, məşğul olun, - bu, rəhbərin deportasiya haqqında qısa əmri idi.

Lakin o, dərhal hiyləgərcəsinə nəsə fikirləşdi:

- Yox, dayanın, sovetlər ölkəsində sonuncu türklərlə mən özüm məşğul olacam.

Bu arada Maksim Qorki ilə bağlı bir sıra maraqlı məqamları vurğulamaq yerinə düşür. İlk öncə qeyd edək ki, Qorki Bakıya Stalinin türklərə allergiyası olmayan vaxtlar gəlmişdi.

1936-cı ilə qədər Sovet Azərbaycanının əhalisi özlərinin qədim əcdadlarının adlarını daşımağa davam edirdi. Pasportlarda, rəsmi sənədlərdə, kitablarda, qəzetlərdə - hər yerdə türklər adlandırılırdılar.

Bakıya sovet işğalından əvvəl qonaq gələn Maksim Qorki özünün qısa hekayələrində Azərbaycanın sovet Rusiyası tərəfindən işğalından sonra “bolşevik” qayğısını təsvir edərək, Bakının əsaslı şəkildə dəyişilməsindən yazırdı.

"Bakını tanımaq çətindir. Burada "tatar" evlərindən çox az qalıb. Hər yerdə çox sağlam, şən uşaqlar var və mən onlardan hansının türk, hansının rus olduğunu ayıra bilmirdim. Hətta qədim Qız Qalası cavanlaşmış kimi görünür və şəhəri özünün orijinal formasıyla bəzəyir”, – deyə o yazırdı.

Beləcə, qəmgin "tatar" - şən sovetə çevrildi. Özü də tatar sözünü dırnaq işarəsinin içində yazırdı.

Maksim Qorki Bakı haqqında qısa hekayəsində latın əlifbası haqqında da yazırdı. Bu plan SSRİ-nin bütün türk xalqlarını bölmək məqsədilə bolşeviklər tərəfindən düşünülmüşdü. Otuzuncu illərin ortasında Stalin latın qrafikalı əlifbanın ləğvini və bütün türk xalqlarının yazışmalarının rus (kiril) hərflərilə aparılmasını əmr etdi.

"Daha çox, ölçüyə gəlməz dərəcədə təəssürat Bakıda türklərin mədəni bayramı ilə bağlıdır. Belə ki, paytaxtda latın əlifbasının altıillik ildönümünü bayram edilirdi. Səməd Ağamalıoğlu - ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz edilməsinin təşəbbüskarı cavan oğlanlar kimi alovlu nitqlərlə çıxış edirdi. Natiq Vladimir İliçin ona dediyi “Latın əlifbası ilk addımdır. Siz bununla türklər arasında mədəni inqilaba başlayırsınız” – sözlərini qürurla yada salırdı.

Yeri gəlmişkən, Maksim Qorki bu vaxtlar tez-tez “azərbaycanlı” terminindən istifadə etməyə başlamışdı. “Azərbaycanlılar - bu Azərbaycanın bütün sakinlərinin ümumiləşdirilmiş adıdır, hansılar ki, bu halda müxtəlif etnoslara aid ola bilərlər” – deyə o davam edirdi: "Mən bu insanlara baxırdım, onların nitqlərinə qulaq asırdım və inana bilmirdim ki, bir az əvvəl rus məmurları çar hakimiyyətini gücləndirməyə çalışaraq, türklərlə və ermənilər arasında qanlı düşmənçilik yarada bildilər. Mən bir vaxtlar mütləqiyyətin tayfaların düşmənçiliyini təhrik edən bu cinayəti haqqında yazırdım. Hansı ki, təhrikçi kütləvi qətllərlə müşayiət olunun iyrənc işindən iyrənmirdi. Budur: azadlıq küləyi əsdi. Keçmişə aid dəhşətlər məhv olub getdi. İndi tez-tez türk məktəblərində ermənilər dərs deyirlər, Azərbaycanın kəndliləri Ermənistanın gözəl dağlarının yamaclarında öz mal-qaralarını otarırlar və Sovet İttifaqının zəhmətkeş xalqı vahid yaradıcılıq işinə cəlb olunacaq”.

Sual olunur: - Qorki bu sifarişli işdə "erməni-tatar" qətliamını xatırlamaya bilərdimi? Əlbəttə yox! Bu arada maraqlı bir fakta diqqət edək. Belə ki, bolşevik yazıçısının “Ermənistanın gözəl dağlarının ətəyində” sözləri Azərbaycan kəndlilərini heyrətləndirdi. Lakin onlar bilmirdilər ki, doğma Zəngəzur və Göyçə diyarları tədricən erməniləşdirilir.

Nəhayət, yenidən Maksim Qorkinin bir zamanlar peyğəmbərcəsinə dediyi fikirlərini xatırlatmaq yerinə düşür. Sovet ədəbiyyatının bu korifeyi anlayırdı ki, yoldaş Stalin onu Sovet İttifaqının bütöv xalqlarının adının genişmiqyaslı dəyişdirilməsi planlarına sərf etdi.

"Hələ qədim dövrlərdən Bakıda insanlar küləkdən əziyyət çəkdiklərindən qəsəbə evləri birmərtəbəli tikilirdi. Hər qəsəbədə türk ailələri rus ailələrilə yanaşı yaşayırlar. Uşaqlar birlikdə tərbiyə olunurlar. Bu iki onillik sonra nə türkün, nə də rusun olacağı haqda ümid yaradır. Zəhmətkeşlər ümumdünya qardaşlığı ideyasıyla sıx birləşdiriliblər"

Əslində onun dedikləri doğru çıxdı. Amma Qorkinin proqnozlarının yalnız birinci hissəsi reallaşdı. Belə ki, tezliklə Sovet Azərbaycanında türklər doğrudan da rəsmi şəkildə olmadı. Ancaq yalnız türklər! Proqnozların ruslara aid hissəsi isə söz olaraq qaldı.

Əlbəttə türklər fiziki cəhətdən yox olmadılar. Amma Stalin türklərə qarşı allergiyası ona gətirib çıxardı ki, bütöv xalqın qədim adı 1936-cı ildə Kremldən bir təlimatla dəyişdirildi. Beləcə, "azərbaycanlı" termini hansı ki, "Azərbaycan sakini" kimi izah edilir, özündə heç bir etnik və milli məna daşımır.

Anar Tağıyev

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Hitlerin öldürmədiyi yeganə yəhudi odur

28 May 2017 11:02

Rusiyada 4 mazut sisterni relsdən çıxıb

28 May 2017 11:01

İŞİD Misirdə törədilmiş terror aktına görə məsuliyyəti üzərinə götürüb

28 May 2017 10:52

Premyer Liqa klubunda yeni baş məşqçi

28 May 2017 10:52

"Oğlunun yas mərasimində bir saatdan artıq otura bilmədi…" - Günün qəhrəmanları

28 May 2017 10:47

"Barselona" İspaniya Kral Kubokunun qalibi oldu

28 May 2017 10:44

Türkiyə 10 terrorçunu məhv etdi

28 May 2017 10:32

Müsəlman qadınları təhqir edən şəxs 3 nəfəri bıçaqladı

28 May 2017 10:26

Fransada avtobus qəzası: 10 yaralı

28 May 2017 10:22

Elviz Presliyə məxsus təyyarə hərracda satılıb

28 May 2017 10:22

PSJ kuboku avtoqolla qazandı

28 May 2017 10:22

Silahlılar 19 dinc sakini öldürdü - Filippində

28 May 2017 10:18

Kubok “Borussiya”ya qismət oldu

28 May 2017 10:17

Şəmkirdə partlayış: yaralanan var

28 May 2017 10:12

Tanınmış solist vəfat edib

28 May 2017 10:11

Türkiyə HHQ 10 PKK terrorçusunu məhv edib

28 May 2017 10:08

Türkiyədə 10 PKK terrorçusu məhv edilib

28 May 2017 10:02

“Borussiya" D Almaniya kubokunun qalibi oldu - VİDEO

28 May 2017 09:58

Şarl de Qollun qəbri dağıdıldı

28 May 2017 09:57

Atəşkəs 120 dəfə pozuldu

28 May 2017 09:56

Ermənilər bu gecə minaatanlarla sakitliyi pozdu

28 May 2017 09:48

Təxribat davam edir - Ermənilər minaatanlardan 10 mərmi atdılar

28 May 2017 09:47

Filippində silahlılar 19 dinc sakini öldürüb

28 May 2017 09:43

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəsi 120 dəfə pozub

28 May 2017 09:37

Filippində hərbçilərlə terrorçular arasında baş vermiş toqquşmalarda 85 nəfər öldürülüb

28 May 2017 09:32

Çayxanada yanğın

28 May 2017 09:32

ABŞ-da təyyarə qəzaya uğradı

28 May 2017 09:29

ABŞ Koreya sahillərinə üçüncü aviadaşıyıcısını yolladı

28 May 2017 09:27

PSJ bu titulunu qorudu - VİDEO

28 May 2017 09:18

Mosulda qadınların niqab geyinməsinə qadağa qoyuldu

28 May 2017 09:17

Qubada çayxana yandı

28 May 2017 09:13

Bakıda 4 dəmir köşkü yandı

28 May 2017 09:12

Mərakeşdə 20 nəfər saxlanılıb - Milli təhlükəsizlik səbəbindən

28 May 2017 09:12

Ankarada Qarabağ Parkı açıldı - FOTOLAR

28 May 2017 09:08

Belqradda güclü partlayış: ölən və yaralananlar var

28 May 2017 09:05

“Borussiya Dortmund” Almaniya Kubokunun qalibi olub

28 May 2017 09:02

Qubada çayxanada yanğın olub

28 May 2017 08:50

"Müstəqillik mübarizəmiz bitməyib, davam edir"

28 May 2017 08:47

Yaponiya Şimali Koreyaya qarşı sanksiyalar paketi hazırlayır

28 May 2017 08:42

Polşa çempionatında MÖCÜZƏ-QOL - Hakim hara baxırdı? - VİDEO

28 May 2017 08:03

Xamenei: “Səudiyyə Ərəbistanının başında “ləyaqətsiz insanlar” durur”

28 May 2017 07:57

ABŞ-da təyyarə qəzası: ölənlər var Подробнее на ТАСС: http://tass.ru/proisshestviya/4288572

28 May 2017 07:43

Ramazanda bədəninizi susuz qoymayın!

28 May 2017 07:38

Belqradda partlayış baş verib

28 May 2017 07:32

Yeni kolleksiya - FOTO

28 May 2017 07:32

Tramp SÖZ VERDİ

28 May 2017 07:03

Türkiyədə güclü zəlzələ baş verib

28 May 2017 06:37

Qocalığa meydan oxuyan Monika - FOTO

28 May 2017 06:32

Şimali Koreya yeni RƏM sistemini uğurla sınaqdan keçirib

28 May 2017 06:27

"Barselona" baş məşqçini əlidolu yola saldı - VİDEO

28 May 2017 06:13