Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO

Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO
16:38 13 Noyabr 2016
205 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

Sovet İttifaqının dağılmasıyla orta və ali məktəblərdə sosializm quruluşunun təbliğatı üçün yaradılmış çox ədəbi əsərlərin öyrənilməsi başa çatdı.

Əlbəttə ədəbi-estetik nöqteyi-nəzərdən onların öyrənməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb eləmir. Ancaq bəziləri bundan tarixi mənbə kimi (məsələn etnoqrafik material baxımından) istifadə edə bilərlər. Necə ki, ayrı-ayrı vaxtlarda SSRİ rəhbərləri, o cümlədən İosif Stalin bundan yararlanırdı.

Məlum olduğu kimi, XX əsrin 30-cu illərinin ortalarında "xalqlar atası”nda qəflətən pantürkizmə qarşı qorxunc allergiya yarandı. SSRİ rəhbərliyində çalışan şəxslər rəhbərin bu naxoşluğunun öhdəsindən gəlməyə çalışaraq, bütün allergik qıcıqlandırıcıları kökünü kəsməyə öhdələrinə götürdülər.

Publika.az xəbər verir ki, “pantürkləri” deportasiya edən, sürgünə göndərən, güllələdən sovet rəhbərləri sevinc içində toplaşaraq diktatorun bu barədə göstərişini uğurla həyata keçirmələri barədə xəbəri Stalinə vermək istədilər. Lakin Cuqaşvili “Ay yay-yay, yenə türklər!” – dedi. Kreml kabinetinin hər küncündə yenidən “xalqlar atası”nın gözünə pantürkistlər görünməyə başladılar.

- Bu türklər daha harada qaldılar? – deyə rəhbər qəzəblə soruşdu.

- Türklər uzaq bir cənub respublikasında - Sovet Azərbaycanında yaşayırlar. – deyə Stalinin əsabələrindən biri cavab verdi.

- Hmm, – deyə rəhbər guya Bakı haqqında ilk dəfə eşidirmiş kimi özünü bilməzliyə qoydu. Halbuki onun yaddaşında köhnə şəhərin əyri küçələri, bir zamanlar cəza çəkdiyi Bayıl həbsxanası canlandı.

- S-s-s Sovet Azə...

- Aydındır, məşğul olun, - bu, rəhbərin deportasiya haqqında qısa əmri idi.

Lakin o, dərhal hiyləgərcəsinə nəsə fikirləşdi:

- Yox, dayanın, sovetlər ölkəsində sonuncu türklərlə mən özüm məşğul olacam.

Bu arada Maksim Qorki ilə bağlı bir sıra maraqlı məqamları vurğulamaq yerinə düşür. İlk öncə qeyd edək ki, Qorki Bakıya Stalinin türklərə allergiyası olmayan vaxtlar gəlmişdi.

1936-cı ilə qədər Sovet Azərbaycanının əhalisi özlərinin qədim əcdadlarının adlarını daşımağa davam edirdi. Pasportlarda, rəsmi sənədlərdə, kitablarda, qəzetlərdə - hər yerdə türklər adlandırılırdılar.

Bakıya sovet işğalından əvvəl qonaq gələn Maksim Qorki özünün qısa hekayələrində Azərbaycanın sovet Rusiyası tərəfindən işğalından sonra “bolşevik” qayğısını təsvir edərək, Bakının əsaslı şəkildə dəyişilməsindən yazırdı.

"Bakını tanımaq çətindir. Burada "tatar" evlərindən çox az qalıb. Hər yerdə çox sağlam, şən uşaqlar var və mən onlardan hansının türk, hansının rus olduğunu ayıra bilmirdim. Hətta qədim Qız Qalası cavanlaşmış kimi görünür və şəhəri özünün orijinal formasıyla bəzəyir”, – deyə o yazırdı.

Beləcə, qəmgin "tatar" - şən sovetə çevrildi. Özü də tatar sözünü dırnaq işarəsinin içində yazırdı.

Maksim Qorki Bakı haqqında qısa hekayəsində latın əlifbası haqqında da yazırdı. Bu plan SSRİ-nin bütün türk xalqlarını bölmək məqsədilə bolşeviklər tərəfindən düşünülmüşdü. Otuzuncu illərin ortasında Stalin latın qrafikalı əlifbanın ləğvini və bütün türk xalqlarının yazışmalarının rus (kiril) hərflərilə aparılmasını əmr etdi.

"Daha çox, ölçüyə gəlməz dərəcədə təəssürat Bakıda türklərin mədəni bayramı ilə bağlıdır. Belə ki, paytaxtda latın əlifbasının altıillik ildönümünü bayram edilirdi. Səməd Ağamalıoğlu - ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz edilməsinin təşəbbüskarı cavan oğlanlar kimi alovlu nitqlərlə çıxış edirdi. Natiq Vladimir İliçin ona dediyi “Latın əlifbası ilk addımdır. Siz bununla türklər arasında mədəni inqilaba başlayırsınız” – sözlərini qürurla yada salırdı.

Yeri gəlmişkən, Maksim Qorki bu vaxtlar tez-tez “azərbaycanlı” terminindən istifadə etməyə başlamışdı. “Azərbaycanlılar - bu Azərbaycanın bütün sakinlərinin ümumiləşdirilmiş adıdır, hansılar ki, bu halda müxtəlif etnoslara aid ola bilərlər” – deyə o davam edirdi: "Mən bu insanlara baxırdım, onların nitqlərinə qulaq asırdım və inana bilmirdim ki, bir az əvvəl rus məmurları çar hakimiyyətini gücləndirməyə çalışaraq, türklərlə və ermənilər arasında qanlı düşmənçilik yarada bildilər. Mən bir vaxtlar mütləqiyyətin tayfaların düşmənçiliyini təhrik edən bu cinayəti haqqında yazırdım. Hansı ki, təhrikçi kütləvi qətllərlə müşayiət olunun iyrənc işindən iyrənmirdi. Budur: azadlıq küləyi əsdi. Keçmişə aid dəhşətlər məhv olub getdi. İndi tez-tez türk məktəblərində ermənilər dərs deyirlər, Azərbaycanın kəndliləri Ermənistanın gözəl dağlarının yamaclarında öz mal-qaralarını otarırlar və Sovet İttifaqının zəhmətkeş xalqı vahid yaradıcılıq işinə cəlb olunacaq”.

Sual olunur: - Qorki bu sifarişli işdə "erməni-tatar" qətliamını xatırlamaya bilərdimi? Əlbəttə yox! Bu arada maraqlı bir fakta diqqət edək. Belə ki, bolşevik yazıçısının “Ermənistanın gözəl dağlarının ətəyində” sözləri Azərbaycan kəndlilərini heyrətləndirdi. Lakin onlar bilmirdilər ki, doğma Zəngəzur və Göyçə diyarları tədricən erməniləşdirilir.

Nəhayət, yenidən Maksim Qorkinin bir zamanlar peyğəmbərcəsinə dediyi fikirlərini xatırlatmaq yerinə düşür. Sovet ədəbiyyatının bu korifeyi anlayırdı ki, yoldaş Stalin onu Sovet İttifaqının bütöv xalqlarının adının genişmiqyaslı dəyişdirilməsi planlarına sərf etdi.

"Hələ qədim dövrlərdən Bakıda insanlar küləkdən əziyyət çəkdiklərindən qəsəbə evləri birmərtəbəli tikilirdi. Hər qəsəbədə türk ailələri rus ailələrilə yanaşı yaşayırlar. Uşaqlar birlikdə tərbiyə olunurlar. Bu iki onillik sonra nə türkün, nə də rusun olacağı haqda ümid yaradır. Zəhmətkeşlər ümumdünya qardaşlığı ideyasıyla sıx birləşdiriliblər"

Əslində onun dedikləri doğru çıxdı. Amma Qorkinin proqnozlarının yalnız birinci hissəsi reallaşdı. Belə ki, tezliklə Sovet Azərbaycanında türklər doğrudan da rəsmi şəkildə olmadı. Ancaq yalnız türklər! Proqnozların ruslara aid hissəsi isə söz olaraq qaldı.

Əlbəttə türklər fiziki cəhətdən yox olmadılar. Amma Stalin türklərə qarşı allergiyası ona gətirib çıxardı ki, bütöv xalqın qədim adı 1936-cı ildə Kremldən bir təlimatla dəyişdirildi. Beləcə, "azərbaycanlı" termini hansı ki, "Azərbaycan sakini" kimi izah edilir, özündə heç bir etnik və milli məna daşımır.

Anar Tağıyev

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bakıda “BMW” sürücüsünə “seks”ə görə AĞIR CƏZA - FOTOLAR

22 İyul 2017 10:58

Könül Xasıyeva göz yaşlarını saxlaya bilmədi - FOTOlar

22 İyul 2017 10:57

Daha bəsdir... – Ev ala bilməyən jurnalist yazır

22 İyul 2017 10:54

Aslı Enver “Kardeşim benim 2”də rol almamasının SƏBƏBLƏRİNDƏN danışdı - FOTO

22 İyul 2017 10:53

Rusiyada baş verən avtomobil qəzasında iki Azərbaycan vətəndaşı xəsarət alıb

22 İyul 2017 10:52

Yaponlar bunu da etdilər...

22 İyul 2017 10:50

Qızıl 9 dollara yaxın bahalaşdı

22 İyul 2017 10:47

Tarixə düşmüş 8 ən şanslı insan

22 İyul 2017 10:45

Cəbhə zonasında AĞIR DÖYÜŞLƏR: bir ölü, iki yaralı

22 İyul 2017 10:43

Tudorun gələcəyi sual altındadır

22 İyul 2017 10:42

Bu qəbilə bütün insanları YADPLANETLİ BİLİR: inanmayacağınız VƏRDİŞLƏR - FOTO

22 İyul 2017 10:38

Hamilə qadının mağazadan oğurluq anı

22 İyul 2017 10:38

Boks üzrə superağır çəkidə dünya çempionu titulu uğrunda döyüş Bakıda keçirilə bilər

22 İyul 2017 10:37

Neft ucuzlaşdı

22 İyul 2017 10:37

Bilgəh çimərliyində faciə: 20 yaşlı oğlan öldü

22 İyul 2017 10:34

Rusiyanın dünyadan gizlətdiyi şəhər: 20 il sonra üzə çıxdı - FOTO

22 İyul 2017 10:32

Türkiyə PKK-nın “beynini” öldürüldü - FOTO

22 İyul 2017 10:28

"Fitch" Türkiyənin kredit reytinqini təsdiqləyib

22 İyul 2017 10:27

Kayseridə Azərbaycan və Türkiyə vətəndaşlarının idarə etdiyi avtomobillər toqquşub, 4 tələbə ölüb

22 İyul 2017 10:27

Ekspert: "Ankaranın Qətər böhranının həlli üçün səyləri bəhrəsini verir"

22 İyul 2017 10:27

Mağazada yanğın - Soyuducu istiyə dözmədi

22 İyul 2017 10:23

Beynəlxalq əmtəə, fond və valyuta bazarlarının əsas göstəriciləri (22.07.2017)

22 İyul 2017 10:22

"Neftçi" "Zirə"yə qalib gəldi

22 İyul 2017 10:22

Rihannanın yeni ayaqqabı kolleksiyası

22 İyul 2017 10:21

Qəbələdə beş otaqlı ev yanıb

22 İyul 2017 10:19

Qəbələdə güclü yanğın

22 İyul 2017 10:18

Samuxda fəhlə hündürlükdən yıxılaraq ölüb

22 İyul 2017 10:17

Sızanaq izlərini aparan ən effektiv üsul

22 İyul 2017 10:16

Polis bölməsinə hücum oldu

22 İyul 2017 10:14

Samsung UHD TV Curved-dən real 4К keyfiyyətli təsvir

22 İyul 2017 10:12

Azərbaycanın tikinti şirkəti Qazaxıstanda yol tikintisi üzrə tenderin qalibi olub

22 İyul 2017 10:12

Mətbuat nümayəndələri Heydər Əliyevin məzarını ziyarət ediblər

22 İyul 2017 10:10

Mağazada yanğın olub

22 İyul 2017 10:10

Bakıda maşının nömrə yerinə "seks" yazan sürücü yaxalandı - FOTO

22 İyul 2017 10:05

Norm Sement Milli Mətbuat Günü münasibətilə jurnalistləri təbrik etdi

22 İyul 2017 10:05

Samux sakini faciəvi şəkildə öldü

22 İyul 2017 10:05

Mətbuat nümayəndələri ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdi - FOTO

22 İyul 2017 10:03

Telefonunuzu kimlərin izlədiyini bu kodlarla öyrənin

22 İyul 2017 09:57

Çində bina uçdu: 5 ölü

22 İyul 2017 09:53

Azərbaycan dilində qarşılığı olmayan 18 maraqlı ifadə

22 İyul 2017 09:52

Atası "cənazəsinə getməyəcəm" dediyi oğlunun dəfnində - FOTO

22 İyul 2017 09:47

İnsanabənzər keçi dünyaya gəldi

22 İyul 2017 09:45

Ermənilər cəbhəboyu atəşkəsi pozub

22 İyul 2017 09:44

Fokus alınmadı - Xanımı yandı

22 İyul 2017 09:42

Aktrisanın əlacsız qaldı və...

22 İyul 2017 09:40

Bina uçdu: 5 ölü - Çində

22 İyul 2017 09:37

Abşeronda mağaza yanıb

22 İyul 2017 09:35

Cəbhədə SON VƏZİYYƏT

22 İyul 2017 09:33

Ermənilər atəşkəs rejimini 132 dəfə pozub

22 İyul 2017 09:32

Ermənilər cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində mövqelərimizi vurdu

22 İyul 2017 09:32