Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO

Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO
16:38 13 Noyabr 2016
205 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

Almaniyada türklərin evlərinə irqçi məktublar göndərilir (23 Aprel 2017 12:03)
Putin sirr kimi saxlayırdı, ilk dəfə ORTAYA ÇIXDI - FOTOLAR (19 Aprel 2017 17:58)
Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO (31 Mart 2017 13:48)

Sovet İttifaqının dağılmasıyla orta və ali məktəblərdə sosializm quruluşunun təbliğatı üçün yaradılmış çox ədəbi əsərlərin öyrənilməsi başa çatdı.

Əlbəttə ədəbi-estetik nöqteyi-nəzərdən onların öyrənməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb eləmir. Ancaq bəziləri bundan tarixi mənbə kimi (məsələn etnoqrafik material baxımından) istifadə edə bilərlər. Necə ki, ayrı-ayrı vaxtlarda SSRİ rəhbərləri, o cümlədən İosif Stalin bundan yararlanırdı.

Məlum olduğu kimi, XX əsrin 30-cu illərinin ortalarında "xalqlar atası”nda qəflətən pantürkizmə qarşı qorxunc allergiya yarandı. SSRİ rəhbərliyində çalışan şəxslər rəhbərin bu naxoşluğunun öhdəsindən gəlməyə çalışaraq, bütün allergik qıcıqlandırıcıları kökünü kəsməyə öhdələrinə götürdülər.

Publika.az xəbər verir ki, “pantürkləri” deportasiya edən, sürgünə göndərən, güllələdən sovet rəhbərləri sevinc içində toplaşaraq diktatorun bu barədə göstərişini uğurla həyata keçirmələri barədə xəbəri Stalinə vermək istədilər. Lakin Cuqaşvili “Ay yay-yay, yenə türklər!” – dedi. Kreml kabinetinin hər küncündə yenidən “xalqlar atası”nın gözünə pantürkistlər görünməyə başladılar.

- Bu türklər daha harada qaldılar? – deyə rəhbər qəzəblə soruşdu.

- Türklər uzaq bir cənub respublikasında - Sovet Azərbaycanında yaşayırlar. – deyə Stalinin əsabələrindən biri cavab verdi.

- Hmm, – deyə rəhbər guya Bakı haqqında ilk dəfə eşidirmiş kimi özünü bilməzliyə qoydu. Halbuki onun yaddaşında köhnə şəhərin əyri küçələri, bir zamanlar cəza çəkdiyi Bayıl həbsxanası canlandı.

- S-s-s Sovet Azə...

- Aydındır, məşğul olun, - bu, rəhbərin deportasiya haqqında qısa əmri idi.

Lakin o, dərhal hiyləgərcəsinə nəsə fikirləşdi:

- Yox, dayanın, sovetlər ölkəsində sonuncu türklərlə mən özüm məşğul olacam.

Bu arada Maksim Qorki ilə bağlı bir sıra maraqlı məqamları vurğulamaq yerinə düşür. İlk öncə qeyd edək ki, Qorki Bakıya Stalinin türklərə allergiyası olmayan vaxtlar gəlmişdi.

1936-cı ilə qədər Sovet Azərbaycanının əhalisi özlərinin qədim əcdadlarının adlarını daşımağa davam edirdi. Pasportlarda, rəsmi sənədlərdə, kitablarda, qəzetlərdə - hər yerdə türklər adlandırılırdılar.

Bakıya sovet işğalından əvvəl qonaq gələn Maksim Qorki özünün qısa hekayələrində Azərbaycanın sovet Rusiyası tərəfindən işğalından sonra “bolşevik” qayğısını təsvir edərək, Bakının əsaslı şəkildə dəyişilməsindən yazırdı.

"Bakını tanımaq çətindir. Burada "tatar" evlərindən çox az qalıb. Hər yerdə çox sağlam, şən uşaqlar var və mən onlardan hansının türk, hansının rus olduğunu ayıra bilmirdim. Hətta qədim Qız Qalası cavanlaşmış kimi görünür və şəhəri özünün orijinal formasıyla bəzəyir”, – deyə o yazırdı.

Beləcə, qəmgin "tatar" - şən sovetə çevrildi. Özü də tatar sözünü dırnaq işarəsinin içində yazırdı.

Maksim Qorki Bakı haqqında qısa hekayəsində latın əlifbası haqqında da yazırdı. Bu plan SSRİ-nin bütün türk xalqlarını bölmək məqsədilə bolşeviklər tərəfindən düşünülmüşdü. Otuzuncu illərin ortasında Stalin latın qrafikalı əlifbanın ləğvini və bütün türk xalqlarının yazışmalarının rus (kiril) hərflərilə aparılmasını əmr etdi.

"Daha çox, ölçüyə gəlməz dərəcədə təəssürat Bakıda türklərin mədəni bayramı ilə bağlıdır. Belə ki, paytaxtda latın əlifbasının altıillik ildönümünü bayram edilirdi. Səməd Ağamalıoğlu - ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz edilməsinin təşəbbüskarı cavan oğlanlar kimi alovlu nitqlərlə çıxış edirdi. Natiq Vladimir İliçin ona dediyi “Latın əlifbası ilk addımdır. Siz bununla türklər arasında mədəni inqilaba başlayırsınız” – sözlərini qürurla yada salırdı.

Yeri gəlmişkən, Maksim Qorki bu vaxtlar tez-tez “azərbaycanlı” terminindən istifadə etməyə başlamışdı. “Azərbaycanlılar - bu Azərbaycanın bütün sakinlərinin ümumiləşdirilmiş adıdır, hansılar ki, bu halda müxtəlif etnoslara aid ola bilərlər” – deyə o davam edirdi: "Mən bu insanlara baxırdım, onların nitqlərinə qulaq asırdım və inana bilmirdim ki, bir az əvvəl rus məmurları çar hakimiyyətini gücləndirməyə çalışaraq, türklərlə və ermənilər arasında qanlı düşmənçilik yarada bildilər. Mən bir vaxtlar mütləqiyyətin tayfaların düşmənçiliyini təhrik edən bu cinayəti haqqında yazırdım. Hansı ki, təhrikçi kütləvi qətllərlə müşayiət olunun iyrənc işindən iyrənmirdi. Budur: azadlıq küləyi əsdi. Keçmişə aid dəhşətlər məhv olub getdi. İndi tez-tez türk məktəblərində ermənilər dərs deyirlər, Azərbaycanın kəndliləri Ermənistanın gözəl dağlarının yamaclarında öz mal-qaralarını otarırlar və Sovet İttifaqının zəhmətkeş xalqı vahid yaradıcılıq işinə cəlb olunacaq”.

Sual olunur: - Qorki bu sifarişli işdə "erməni-tatar" qətliamını xatırlamaya bilərdimi? Əlbəttə yox! Bu arada maraqlı bir fakta diqqət edək. Belə ki, bolşevik yazıçısının “Ermənistanın gözəl dağlarının ətəyində” sözləri Azərbaycan kəndlilərini heyrətləndirdi. Lakin onlar bilmirdilər ki, doğma Zəngəzur və Göyçə diyarları tədricən erməniləşdirilir.

Nəhayət, yenidən Maksim Qorkinin bir zamanlar peyğəmbərcəsinə dediyi fikirlərini xatırlatmaq yerinə düşür. Sovet ədəbiyyatının bu korifeyi anlayırdı ki, yoldaş Stalin onu Sovet İttifaqının bütöv xalqlarının adının genişmiqyaslı dəyişdirilməsi planlarına sərf etdi.

"Hələ qədim dövrlərdən Bakıda insanlar küləkdən əziyyət çəkdiklərindən qəsəbə evləri birmərtəbəli tikilirdi. Hər qəsəbədə türk ailələri rus ailələrilə yanaşı yaşayırlar. Uşaqlar birlikdə tərbiyə olunurlar. Bu iki onillik sonra nə türkün, nə də rusun olacağı haqda ümid yaradır. Zəhmətkeşlər ümumdünya qardaşlığı ideyasıyla sıx birləşdiriliblər"

Əslində onun dedikləri doğru çıxdı. Amma Qorkinin proqnozlarının yalnız birinci hissəsi reallaşdı. Belə ki, tezliklə Sovet Azərbaycanında türklər doğrudan da rəsmi şəkildə olmadı. Ancaq yalnız türklər! Proqnozların ruslara aid hissəsi isə söz olaraq qaldı.

Əlbəttə türklər fiziki cəhətdən yox olmadılar. Amma Stalin türklərə qarşı allergiyası ona gətirib çıxardı ki, bütöv xalqın qədim adı 1936-cı ildə Kremldən bir təlimatla dəyişdirildi. Beləcə, "azərbaycanlı" termini hansı ki, "Azərbaycan sakini" kimi izah edilir, özündə heç bir etnik və milli məna daşımır.

Anar Tağıyev

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Atəşkəs minaatanlarla pozuldu - 130 dəfə

27 Aprel 2017 09:44

Metroda həyəcanlı anlar - Qatar tuneldə qaldı

27 Aprel 2017 09:42

Səhiyyə Nazirliyi: "Meyitdən orqan köçürülməsinə azərbaycanlılara xas düşüncə çətinlik yaradır"

27 Aprel 2017 09:42

Ermənistan silahlı qüvvələri Azərbaycan ordusunun mövqelərini minaatanlardan atəşə tutub

27 Aprel 2017 09:42

Neft ucuzlaşdı

27 Aprel 2017 09:38

Beynəlxalq əmtəə, fond və valyuta bazarlarının əsas göstəriciləri (27.04.2017)

27 Aprel 2017 09:37

Azərbaycan neftinin qiyməti 54 dolları ötüb

27 Aprel 2017 09:37

“Elektron hökumət” portalında elektron arayışların sayı artırılıb

27 Aprel 2017 09:35

Bu günün VALYUTA MƏZƏNNƏLƏRİ

27 Aprel 2017 09:33

Türkiyədə avtobusla yük avtomobili toqquşub, 11 nəfər xəsarət alıb

27 Aprel 2017 09:32

"AŞPA-nın Türkiyə ilə bağlı qərarı tarixi səhvdir"

27 Aprel 2017 09:32

"Azercell" abunəçilərinə xəbərdarlıq edib

27 Aprel 2017 09:32

London klublarından minimalhesablı qələbə

27 Aprel 2017 09:32

Bəhreyn İslamiadada 3 idman növündə təmsil olunacaq

27 Aprel 2017 09:32

Manatın MƏZƏNNƏSİ

27 Aprel 2017 09:32

Dəməşqdə güclü partlayış

27 Aprel 2017 09:29

Dəməşq aeroportunda güclü PARTLAYIŞ

27 Aprel 2017 09:29

Məşhur rejissor vəfat etdi

27 Aprel 2017 09:28

7 il sonra vurulan 100-cü qol

27 Aprel 2017 09:27

Sərnişin daşımalarına daşıyıcıların cəlb olunmasına dair müsabiqənin keçirilməsi qaydasında dəyişiklik edilib

27 Aprel 2017 09:27

Sektor müdiri: "Bəzən ödəniş tələb olunmayan yerdə pasiyentdən ödəniş də tələb edilir"

27 Aprel 2017 09:27

Azərbaycan Mərkəzi Bankının valyuta məzənnələri (27.04.2017)

27 Aprel 2017 09:22

Dollar sabit qaldı

27 Aprel 2017 09:21

Azərbaycanda daha bir çörək istehsalçısı səhmdarlarına hesabat verəcək

27 Aprel 2017 09:17

Almaniya kubokunda finalçılar bəlli oldu

27 Aprel 2017 09:17

UNEC tələbələri “Əcnəbi tələbələrin fikir platforması”nın qalibi olub

27 Aprel 2017 09:14

Dəməşq aeroportunda güclü PARTLAYIŞ

27 Aprel 2017 09:13

"Fənərbağça" əzmkarlıqla şansını qorudu

27 Aprel 2017 09:12

Azərbaycan Beynəlxalq Bankında elektron poçt sistemi qurulacaq

27 Aprel 2017 09:12

İtlərin toyuna görə Aşıqlar Birliyindən qovulan danışdı

27 Aprel 2017 09:12

Yeni prosessorlu ilk kompüterlər satılacaq

27 Aprel 2017 09:05

18+ filmlərin iranlı ulduzu futbolçunu biabır etdi

27 Aprel 2017 09:05

CANLI YAYIMDA Quran oxuyarkən canını tapşırdı - VİDEO

27 Aprel 2017 09:03

Lənkəranda ağır yol qəzası baş verib

27 Aprel 2017 08:57

Tramp: "Assanjın həbsinin əleyhinə deyiləm"

27 Aprel 2017 08:57

Kibercinayətkarlar hansı proqramlara üstünlük verirlər?

27 Aprel 2017 08:52

"Türkiyə Somalini bundan sonra da dəstəkləməyə hazırdır" - Ərdoğan

27 Aprel 2017 08:47

Almaniyada kibercinayətkarlıq 80% artıb

27 Aprel 2017 08:47

Kompüteriniz üçün maraqlı şəkillər - FOTOSESSİYA

27 Aprel 2017 08:47

XİN rəhbəri: "Biz Krımı Rusiya ərazisi kimi tanımaqdan imtina edirik"

27 Aprel 2017 08:43

Venesuela Amerika Dövlətləri Təşkilatını tərk edəcək

27 Aprel 2017 08:42

HTC virtual reallıq peyki buraxacaq

27 Aprel 2017 08:42

ABŞ-da atışma: polis əməkdaşı ölüb - YENİLƏNİB - FOTO

27 Aprel 2017 08:37

Tramp tvitini 3 saata tamamladı

27 Aprel 2017 08:37

Peskov Putin və Trampın görüşü barədə məlumatı təkzib edib

27 Aprel 2017 08:32

Elektronika ərlə arvadı barışdıracaq

27 Aprel 2017 08:32

Obama: "Selfi çəkdirərkən diqqətli olun!"

27 Aprel 2017 08:27

Rusiyada 4,8 bal gücündə zəlzələ olub

27 Aprel 2017 08:22

"Ağıllı” eynək gözlərək kömək edəcək

27 Aprel 2017 08:22

ABŞ-ın hərbi helikopteri qəzaya uğradı

27 Aprel 2017 08:18