Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO

Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO
17:12 13 Noyabr 2016
64 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Stalinin nəvəsi vəfat etdi (24 May 2017 12:17)
Moskvada Stalinin nəvəsi vəfat edib (24 May 2017 11:55)
Stalinin məşhur nəvəsi ÖLDÜ - FOTO (24 May 2017 11:08)

Sovet İttifaqının dağılmasıyla orta və ali məktəblərdə sosializm quruluşunun təbliğatı üçün yaradılmış çox ədəbi əsərlərin öyrənilməsi başa çatdı.
Əlbəttə, ədəbi-estetik nöqteyi-nəzərdən onların öyrənməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb eləmir. Ancaq bəziləri bundan tarixi mənbə kimi (məsələn etnoqrafik material baxımından) istifadə edə bilərlər. Necə ki, ayrı-ayrı vaxtlarda SSRİ rəhbərləri, o cümlədən İosif Stalin bundan yararlanırdı.

Milli.Az publika.az-a istinadən bildirir ki,  məlum olduğu kimi, XX əsrin 30-cu illərinin ortalarında "xalqlar atası"nda qəflətən pantürkizmə qarşı qorxunc allergiya yarandı. SSRİ rəhbərliyində çalışan şəxslər rəhbərin bu naxoşluğunun öhdəsindən gəlməyə çalışaraq, bütün allergik qıcıqlandırıcıları kökünü kəsməyə öhdələrinə götürdülər.
"Pantürkləri" deportasiya edən, sürgünə göndərən, güllələdən sovet rəhbərləri sevinc içində toplaşaraq diktatorun bu barədə göstərişini uğurla həyata keçirmələri barədə xəbəri Stalinə vermək istədilər. Lakin Cuqaşvili "Ay-ay-ay, yenə türklər!" - dedi. Kreml kabinetinin hər küncündə yenidən "xalqlar atası"nın gözünə pantürkistlər görünməyə başladılar.
- Bu türklər daha harada qaldılar? - deyə rəhbər qəzəblə soruşdu.
- Türklər uzaq bir cənub respublikasında - Sovet Azərbaycanında yaşayırlar, - deyə Stalinin əsabələrindən biri cavab verdi.
- Hmm, - deyə rəhbər guya Bakı haqqında ilk dəfə eşidirmiş kimi özünü bilməzliyə qoydu. Halbuki onun yaddaşında köhnə şəhərin əyri küçələri, bir zamanlar cəza çəkdiyi Bayıl həbsxanası canlandı.
- S-s-s Sovet Azə...
- Aydındır, məşğul olun, - bu, rəhbərin deportasiya haqqında qısa əmri idi.
Lakin o, dərhal hiyləgərcəsinə nəsə fikirləşdi:
- Yox, dayanın, sovetlər ölkəsində sonuncu türklərlə mən özüm məşğul olacam.

Bu arada Maksim Qorki ilə bağlı bir sıra maraqlı məqamları vurğulamaq yerinə düşür. İlk öncə qeyd edək ki, Qorki Bakıya Stalinin türklərə allergiyası olmayan vaxtlar gəlmişdi.
1936-cı ilə qədər Sovet Azərbaycanının əhalisi özlərinin qədim əcdadlarının adlarını daşımağa davam edirdi. Pasportlarda, rəsmi sənədlərdə, kitablarda, qəzetlərdə - hər yerdə türklər adlandırılırdılar.
Bakıya sovet işğalından əvvəl qonaq gələn Maksim Qorki özünün qısa hekayələrində Azərbaycanın sovet Rusiyası tərəfindən işğalından sonra "bolşevik" qayğısını təsvir edərək, Bakının əsaslı şəkildə dəyişilməsindən yazırdı.
"Bakını tanımaq çətindir. Burada "tatar" evlərindən çox az qalıb. Hər yerdə çox sağlam, şən uşaqlar var və mən onlardan hansının türk, hansının rus olduğunu ayıra bilmirdim. Hətta qədim Qız qalası cavanlaşmış kimi görünür və şəhəri özünün orijinal formasıyla bəzəyir", - deyə o yazırdı.

Beləcə, qəmgin "tatar" - şən sovetə çevrildi. Özü də tatar sözünü dırnaq işarəsinin içində yazırdı.
Maksim Qorki Bakı haqqında qısa hekayəsində latın əlifbası haqqında da yazırdı. Bu plan SSRİ-nin bütün türk xalqlarını bölmək məqsədilə bolşeviklər tərəfindən düşünülmüşdü. Otuzuncu illərin ortasında Stalin latın qrafikalı əlifbanın ləğvini və bütün türk xalqlarının yazışmalarının rus (kiril) hərflərilə aparılmasını əmr etdi.
"Daha çox, ölçüyə gəlməz dərəcədə təəssürat Bakıda türklərin mədəni bayramı ilə bağlıdır. Belə ki, paytaxtda latın əlifbasının altıillik ildönümünü bayram edilirdi. Səməd Ağamalıoğlu - ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz edilməsinin təşəbbüskarı cavan oğlanlar kimi alovlu nitqlərlə çıxış edirdi. Natiq Vladimir İliçin ona dediyi "Latın əlifbası ilk addımdır. Siz bununla türklər arasında mədəni inqilaba başlayırsınız" - sözlərini qürurla yada salırdı.

Yeri gəlmişkən, Maksim Qorki bu vaxtlar tez-tez "azərbaycanlı" terminindən istifadə etməyə başlamışdı. "Azərbaycanlılar - bu Azərbaycanın bütün sakinlərinin ümumiləşdirilmiş adıdır, hansılar ki, bu halda müxtəlif etnoslara aid ola bilərlər, - deyə o davam edirdi. - Mən bu insanlara baxırdım, onların nitqlərinə qulaq asırdım və inana bilmirdim ki, bir az əvvəl rus məmurları çar hakimiyyətini gücləndirməyə çalışaraq, türklərlə və ermənilər arasında qanlı düşmənçilik yarada bildilər. Mən bir vaxtlar mütləqiyyətin tayfaların düşmənçiliyini təhrik edən bu cinayəti haqqında yazırdım. Hansı ki, təhrikçi kütləvi qətllərlə müşayiət olunun iyrənc işindən iyrənmirdi. Budur: azadlıq küləyi əsdi. Keçmişə aid dəhşətlər məhv olub getdi. İndi tez-tez türk məktəblərində ermənilər dərs deyirlər, Azərbaycanın kəndliləri Ermənistanın gözəl dağlarının yamaclarında öz mal-qaralarını otarırlar və Sovet İttifaqının zəhmətkeş xalqı vahid yaradıcılıq işinə cəlb olunacaq".
Sual olunur: - Qorki bu sifarişli işdə "erməni-tatar" qətliamını xatırlamaya bilərdimi? Əlbəttə, yox! Bu arada maraqlı bir fakta diqqət edək. Belə ki, bolşevik yazıçısının "Ermənistanın gözəl dağlarının ətəyində" sözləri Azərbaycan kəndlilərini heyrətləndirdi. Lakin onlar bilmirdilər ki, doğma Zəngəzur və Göyçə diyarları tədricən erməniləşdirilir.

Nəhayət, yenidən Maksim Qorkinin bir zamanlar peyğəmbərcəsinə dediyi fikirlərini xatırlatmaq yerinə düşür. Sovet ədəbiyyatının bu korifeyi anlayırdı ki, yoldaş Stalin onu Sovet İttifaqının bütöv xalqlarının adının genişmiqyaslı dəyişdirilməsi planlarına sərf etdi.
"Hələ qədim dövrlərdən Bakıda insanlar küləkdən əziyyət çəkdiklərindən qəsəbə evləri birmərtəbəli tikilirdi. Hər qəsəbədə türk ailələri rus ailələrilə yanaşı yaşayırlar. Uşaqlar birlikdə tərbiyə olunurlar. Bu iki onillik sonra nə türkün, nə də rusun olacağı haqda ümid yaradır. Zəhmətkeşlər ümumdünya qardaşlığı ideyasıyla sıx birləşdiriliblər"
Əslində onun dedikləri doğru çıxdı. Amma Qorkinin proqnozlarının yalnız birinci hissəsi reallaşdı. Belə ki, tezliklə Sovet Azərbaycanında türklər doğrudan da rəsmi şəkildə olmadı. Ancaq yalnız türklər! Proqnozların ruslara aid hissəsi isə söz olaraq qaldı.

Əlbəttə, türklər fiziki cəhətdən yox olmadılar. Amma Stalin türklərə qarşı allergiyası ona gətirib çıxardı ki, bütöv xalqın qədim adı 1936-cı ildə Kremldən bir təlimatla dəyişdirildi. Beləcə, "azərbaycanlı" termini hansı ki, "Azərbaycan sakini" kimi izah edilir, özündə heç bir etnik və milli məna daşımır.

Milli.Az






RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Avtomobillə 1 yaşlı oğlunu vurub öldürdü

27 May 2017 12:01

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı

27 May 2017 11:59

Gürcüstanın müdafiə naziri: “Azərbaycan bizim strateji tərəfdaşımızdır”

27 May 2017 11:57

"Qalatasaray"a İtaliyadan iki ulduz

27 May 2017 11:57

"Peşəkar olmasalar da, musiqini sevirlər" - Xalq artisti - VİDEO - FOTO

27 May 2017 11:52

Bakıda qəza: qadın yaralandı - FOTO

27 May 2017 11:52

Azərbaycan nefti ucuzlaşıb

27 May 2017 11:52

Nostradamusdan Türkiyə ilə bağlı DƏHŞƏTƏ DÜŞÜRƏN PROQNOZLAR: Yunanıstan...

27 May 2017 11:48

Ailəsi zorla ərə vermək istədi, sevdiyi oğlanla qaçdı

27 May 2017 11:46

Trampın "tvit"ləri redaktədən keçəcək

27 May 2017 11:42

Yoxa çıxan şəxsi sevgilisi öldürübmüş: cəsədini 8 hissəyə bölüb - VİDEO - FOTO

27 May 2017 11:42

“Sevirəm” parkında atraksionlarda yaranmış problem həll olunub

27 May 2017 11:37

Şri-Lankada daşqınlar

27 May 2017 11:37

“Alibaba” alış-veriş üçün ödənişi biometrik məlumatlarla qəbul edəcək

27 May 2017 11:35

Süni intellekt şagirdlərin diqqətini izləyəcək (VİDEO)

27 May 2017 11:35

Yeni tip akkumulyatorların tutumu üç dəfə artırılıb

27 May 2017 11:35

Serial ulduzu dəniz kənarında paparassilərə "hədəf" oldu - FOTO

27 May 2017 11:32

Qusarda keçmiş məhkumu boğaraq öldürən şəxslərin cəzaları azaldılıb

27 May 2017 11:32

"Nar" abunəçiləri arasında keçirilən lotereya qaliblərinə mükafatlar təqdim edildi

27 May 2017 11:32

Bakıda 22 180 ədəd xarici markalı siqaret aşkar edilib

27 May 2017 11:29

Məşhur azərbaycanlı müğənni nazir oğlunun QOLLARINDA - FOTOLAR

27 May 2017 11:28

Generallar Bakı bulvarında: onları heç BELƏ GÖRMƏDİNİZ - FOTOLAR

27 May 2017 11:23

Şri-Lankada daşqınlar: 100 nəfər həlak olub

27 May 2017 11:22

İlham Əliyev Misir prezidentinə başsağlığı verdi

27 May 2017 11:19

BMV avtomobilləri yararsız çıxdı - QORXUNC TƏHLÜKƏ

27 May 2017 11:18

Mədət Quliyev Aygün Kazımovaya vəzifə verdi

27 May 2017 11:17

"Real"dan 75 milyonluq transfer

27 May 2017 11:17

Xəbərdarlıq: Hakerlər subtitrlərin köməyi ilə kompüterə müdaxilə edə bilər (VİDEO)

27 May 2017 11:15

İlham Əliyev: “Gündən-günə azğınlaşan terrorizmə qarşı hamılıqla mübarizə aparılmalıdır”

27 May 2017 11:13

XDMX-dən xəbərdarlıq: "Kompüterinizə müdaxilə edə bilərlər"

27 May 2017 11:12

Azərbaycan Prezidenti: "Biz dinc insanlara qarşı yönəlmiş dəhşətli terror əməlindən hədsiz dərəcədə hiddətlənirik"

27 May 2017 11:12

Tanınmış teleaparıcı efirdə mahnı oxudu - VİDEO - FOTO

27 May 2017 11:12

Mədət Quliyevdən əmr: Aygün Kazımovaya DTX-da vəzifə verildi

27 May 2017 11:12

Deputatdan Putinlə bağlı ŞOK ÇAĞIRIŞ: “Əgər...”

27 May 2017 11:08

İlham Əliyev Misir Prezidentinə başsağlığı verib

27 May 2017 11:08

Azərbaycanlı qızlar hansı söyüşləri bilir?

27 May 2017 11:08

Bakıda qadına qarşı soyğunçuluq edən şəxs tutuldu

27 May 2017 11:05

Avroliqada mövsümün rəmzi yığması AÇIQLANDI

27 May 2017 11:05

Avtobus qəzaya uğradı: 8 ölü, 32 yaralı

27 May 2017 10:59

Sel sularının uçurduğu körpü bərpa edilir - FOTO

27 May 2017 10:58

6 gün ərzində iki ərini itirən müğənni yasda - VİDEO - FOTO

27 May 2017 10:57

Cümhuriyyət Gününü hələ belə qeyd edən olmamışdı - VİDEO

27 May 2017 10:57

Körpə ölmüş anasının döşündən süd əmdi

27 May 2017 10:55

SOCAR-ın Təlim Mərkəzinə sənəd qəbulu başlayıb

27 May 2017 10:52

Qızıl bahalaşdı

27 May 2017 10:50

Təsadüfi bir kadr birinci xanımları İFŞA ETDİ - FOTOLAR

27 May 2017 10:48

Zorla ərə vermək istədikləri bacıları başqasına qoşulub qaçdı - "Adətə görə öldürdük"

27 May 2017 10:47

​Azərbaycanlı prorektorun bu görüntüləri izlənmə rekordu qırır

27 May 2017 10:47

QANDONDURAN OLAY: qız sevgilisini öldürdü, tikə-tikə doğradı, sonra...

27 May 2017 10:43

Neft bahalaşdı

27 May 2017 10:40