Xruşovdan “Kuzkinanın anası” mesajı: Dəhşətli sınaqdan 55 il keçdi – FOTO/VİDEO

Xruşovdan “Kuzkinanın anası” mesajı: Dəhşətli sınaqdan 55 il keçdi – FOTO/VİDEO
17:18 15 Noyabr 2016
631 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

1961-ci il oktyabrın 30-da SSRİ istilik-nüvə aviasiya bombasının tarixində ən güclü sınağını keçirdi. “Russia Today” (RT) kanalı həmin günün hadisələrini bərpa etdi və dünya ictimaiyyətinin “Çar bomba”sının sınağına reaksiyasını xatırlatdı.

Xirosimadan Qazaxıstana qədər

ABŞ 1943-cü ildə “Manhetten” layihəsi çərçivəsində atom bombalarını hazırlamağa başladı. Amerikalılar 1945-ci il iyulun 16-da Nyu-Meksika ştatındakı Alamoqordo poliqonunda birinci sınağı keçirdilər, 6 və 9 avqust tarixlərində isə Yaponiyanın Xirosima və Naqasaki şəhərlərinə atom bombaları atdılar. Təxminən eyni vaxtda SSRİ özünün nüvə silahını hazırlamağa başladı.

Sovet nüvə bombasının ilk sınaqları 1949-cu ilin avqustunda Qazaxıstan SSR-nin Semipalatinskiy vilayətində keçirildi. RDS-1 bombasının partlayış gücü 22 kiloton trotil ekvivalenti təşkil edirdi. 1950-ci illərdə hər iki super dövlətin gücü atom bombasının gücündən bir neçə dəfə çox olan istilik-nüvə bombasını hazırlamağa başladı. 1952-ci ildən 1954-cü ilə qədər əvvəlcə ABŞ, sonra isə SSRİ-də sözügedən silahın sınaqları keçirildi. Amerika istehsalı olan bombanın partlayış gücü 15 kiloton trotil ekvivalenti təşkil edirdi. RDS-6 ilk sovet hidrogen bombasının gücü isə Amerika bombasından bir neçə min az idi.

Casus Pauers

Super dövlətlər 1950-ci illərinin sonuna yaxın qarşılıqlı olaraq silahsızlaşma haqqında razılaşmağa çalışırdılar. Ancaq nə SSRİ və ABŞ liderlərinin danışıqları, nə də BMT Baş Assambleyasının XIV və XV (1959-1960) sessiyaları nəticə verdi.

Qərbi Berlinin statusu ilə bağlı məsələ hər iki dövlətə dinclik vermirdi. SSRİ Avropa ölkələri və ABŞ-ın Almaniya Demokratik Respublikasında öz qoşunlarını yerləşdirməsinə qarşı çıxırdı. Nikita Xruşov Qərbi Berlinin demilitarizasiyasını (silahsızlaşma) tələb edirdi. Ölkələr 1960-cı ilin mayında Paris konfransında bu məsələni müzakirə etməyi planlaşdırırdılar. Amma mayın 1-də baş verən hadisə buna mane oldu. Həmin gün Amerika pilot-kəşfiyyatçısı Frensis Pauers SSRİ-nin hava məkanını pozdu. Pilotun vəzifələrinə hərbi, həmçinin atom müəssisələrinin fotoşəkillərinin çəkilişi daxil idi. Pauersin təyyarəsi Sverdlovsk üzərində “Yer-hava” sinfindən olan raketlə vurulmuşdu.

Sonrakı hadisələr - 1961-ci ildə Berlin divarının inşası və Amerikanın Fidel Kastronun sosializm rejimini devirmək məqsədi ilə Kubaya müdaxiləsi ona gətirib çıxardı ki, 1961-il avqustun 31-də sovet hökuməti nüvə sınaqlarını yeniləmək barədə qərar verdi.

"Bizdə bomba olacaq"

SSRİ-də istilik-nüvə silahının hazırlanması 1954-cü ildən İqor Kurçatovun rəhbərliyi altındakı fiziklər qrupu tərəfindən aparılırdı: Andrey Saxarov, Viktor Adamskiy, Yuri Babayev, Yuri Smirnov, Yuri Trutnev və başqaları. 1959-cu ildə sınağa hazırlıq başa çatdı. Amma Nikita Xruşov sınağın təxirə salınması barədə əmr verdi. O, ABŞ-la münasibətlərin qaydaya salınacağına ümid edirdi. Amma 1959-1961-ci illərdəki hadisələrdən sonra SSRİ rəhbərliyi nüvə silahının sınaqlarını yeniləmək barədə qərar qəbul etdi. Yaradılan AN 602 bombasının gücü 100 meqatona çatırdı. İri ölçülər və gücünə görə ona Qərbdə “Çar Bombası” adını verdilər. Buna bəzən “Kuzkinanın anası” da deyirlər. Bu rus sözü olub "Biz sizə göstərərik!" mənasına gəlir və Nikita Xruşov tərəfindən 1960-cı ildə BMT Baş Assambleyasında ABŞ-a öz nüvə potensialını göstərmək kimi işlədilir. “Çar Bombası”nın müxtəlif kod adları var: Proyekt 700, RDS-200, RDS-202, AN602, Vanya kodadı, Böyük İvan, Kuzkinanın anası və sair.

Sınaqların Novaya Zemlya arxipelaqında yerləşən poliqonda keçirilməsi barədə qərar verilir. Bombanın özü “Arzamas-16” məxfiləşdirilmiş rejim müəssisəsində yığılmışdı. 1961-ci il iyulun 10-da bombanın istehsalçılarından biri olan Andrey Saxarov Xruşova məktub göndərir. O, qeyd edirdi ki, nüvə sınaqlarının yenilənməsi SSRİ və ABŞ arasında münaqişə təhlükəsi yaradacaq, eyni zamanda nüvə sınaqlarından qarşılıqlı imtina haqqında müqavilə ideyasını dəfn edəcək. Xruşov akademiklə razılaşmır və sınaqlara hazırlığın davam etdirilməsində təkid edib. Sınaqdan sonra Saxarov nüvə silahlarının istifadəsi əleyhinə çıxış etdi və bu da onu Sovet dissidentləri sırasına qatdı.

Təyyarə-daşıyıcının hazırlığı da paralel aparılırdı. Diametri 2, uzunluğu 8 metr olan bomba Tu-95-də yerləşmirdi. Bombanı təyyarədə yerləşdirmək üçün konstruktorlar Tu-95-in korpusunun bir hissəsini kəsərək və ona xüsusi hissə əlavə etdilər. “Çar Bombası” sınaq ərazisinə (Novaya Zemlya adası, Suxoy Nos məntəqəsi) modifikasiyalaşdırılmış Tu-95V təyyarəsi vasitəsi ilə çatdırıldı.

Bomba 1961-ci il oktyabrın 30-da Moskva vaxtı ilə 11:33-də 10 min metrdən atıldı. Göbələk buludu 40 saniyə ərzində 30 kilometr, daha sonra isə 67 kilometr hündürlüyə qədər yüksəlmişdi. Bu o deməkdir ki, nüvə buludu stratosfer və mezosfer təbəqələrinə qədər yüksəlmişdi. Partlayışdan sonra seysmik dalğa yer kürəsinin ətrafından üç dəfə keçdi. Yaxınlıqda yerləşən yaşayış məntəqələri dağılmış, poliqondan yüzlərlə kilometrdə radioəlaqə 1 saat müddətində kəsilmişdi. Partlayış nöqtəsinin 270 kilometrliyində işıq impulsunun təsiri hiss olunurdu. Sınaq iştirakçılarından biri 270 kilometr məsafədən partlayış işığını görmüş və müvəqqəti olaraq kor olmuşdu. Zərbə dalğası Norveç və Finlandiyada hiss edilmişdi. 700 kilometr məsafədə yerləşən Dikson qəsəbəsində evlərin şüşələri qırılmışdı.

Bomba istehsalçılarından biri olan Yuri Trutnev yada salırdı: “Partlayışdan əvvəl son saniyələr idi... Və birdən təyyarə ekipajı ilə yerüstü poliqon xidmətləri arasında əlaqə tamamilə itdi. Bu o demək idi ki, bomba işlədi. Amma heç kəs dəqiq bilmirdi ki, əslində nə baş verib. Bunun üçün həyəcan dolu 40 dəqiqəni yaşamaq lazım idi”.

“Çar Bombası” bəşəriyyət tərəfindən icad edilmiş ən güclü silahdır. Bombanın gücü 100 meqatona çatırdı. Müqayisə üçün ABŞ-da sınaqdan keçirilmiş "Bravo qəsri" silahı 25 meqaton gücündə olub. Belə silahlar əsasən uzaq-mənzilli ballistik raketlər və ya təyyarələr vasitəsi ilə hədəfə çatdırılır. Bu tip nüvə silahları əsasən iri şəhərləri və ya müəyyən regionları məhv etmək üçün istifadə olunur.

Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XXII qurultayında Nikita Xruşov bombanın gücünün 50 meqatona qədər azaldılması haqqında danışdı.

“... Demək istəyirəm ki, yeni nüvə silahının sınaqları çox müvəffəqiyyətlə keçir. Biz sınaqları tezliklə başa çatdıracağıq. Görünür, bu, oktyabrın sonunda olacaq. Ehtimal ki, gücü 50 meqaton trotil ekvivalenti olan hidrogen bombasını partladaq. Biz deyirik ki, gücü 100 meqaton trotil ekvivalentində olan bombaya malikik. Və bu, düzdür. Amma biz belə bombanı partlatmayacağıq. Çünki, hətta ən uzaq yerlərdə onu partladaraq pəncərələrimizi sındıra bilərik”, - Nikita Xruşov deyirdi.

“Çar Bomba”sının hazırlamasına cəlb edilmiş alimlər əla anlayırdılar ki, ondan hərbi hədəflər üçün istifadə edilməyəcək və bu gücdə olan silahın sınağı siyasi aksiya idi. “Arzamas-16”nın elmi rəhbəri, baş konstruktor Yuliya Haritonun sözlərinə görə, Xruşov dünyaya ən güclü nüvə silahına malik olduğunu göstərmək istəyirdi.

“Çar bomba”sının sınağı heyrətləndirən effekti verdi. Yaponiyanın baş naziri Xayato İkeda Nikita Xruşova göndərdiyi teleqramda bildirirdi ki, hadisədən şoka düşüb. Partlayışın növbəti günü ABŞ-ın “The New York Times” qəzeti yazırdı ki, SSRİ belə hərəkətlərlə Amerika cəmiyyətini dəhşətə və təlaşa salmaq istəyirdi.

1963-cü il avqustun 5-də SSRİ, ABŞ və Böyük Britaniya Moskvada atmosferdə, suyun altında və kosmosda nüvə silahının sınaqlarının qadağası haqqında müqaviləni imzaladı.

Ömər Dağlı

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Ən parlaq canlılar

29 May 2017 04:21

Filippin prezidenti separatçıları terrorçularla mübarizəyə çağırıb

29 May 2017 04:07

Şəkidə it ev sahibini dişlədi

29 May 2017 04:03

Universitetdə məktəb kampusu - FOTO

29 May 2017 03:32

Azərbaycan bayrağının rəngləri İstanbul boğazında bərq vurur

29 May 2017 03:24

Braziliyada 50-dən artıq aviareys təxirə saxlanılıb

29 May 2017 03:22

Çempionlar Liqasında qrup mərhələsinə birbaşa vəsiqələrin bütün sahibləri müəyyənləşib

29 May 2017 03:22

Qaxın ucqar kəndinə dolu yağdı - FOTO

29 May 2017 02:58

Böyürtkənin inanılmaz faydaları

29 May 2017 02:49

"Roma"nın kapitanı Françesko Totti karyerasını başa vurub

29 May 2017 02:42

Cənubi koreya hərbiçiləri KXDR-in raket buraxılışını həyata keçirildiyi haqda xəbər veriblər

29 May 2017 02:36

Göydələndəki apartament - FOTO

29 May 2017 02:32

Goranboyda avtomobil aşdı - Xəsarət alanlar var

29 May 2017 02:28

Gəncədə avtomobil süpürgəçini öldürdü

29 May 2017 01:58

Bakıda üç uşaq atası özünü asaraq öldürüb

29 May 2017 01:57

Gürcü ekspert: “Ermənistandakı “İsgəndər-m” operativ-taktiki raket kompleksi region üçün təhlükədir"

29 May 2017 01:47

Şri-Lankada daşqınlar nəticəsində ölənlərin sayı 151-ə çatıb

29 May 2017 01:43

Azərbaycanlı aparıcı italyan aşpaza ərə getdi

29 May 2017 01:34

“Roma” "İmperator"u belə yola saldı - FOTO/VİDEO

29 May 2017 01:33

70-ci illərin binasındakı mənzil - FOTO

29 May 2017 01:32

Saqqal saxlayan kişilərə pis xəbər

29 May 2017 01:24

Goranboyda maşın aşdı - 4 yaralı

29 May 2017 01:19

ÇL-nin qrup mərhələsinə birbaşa vəsiqə qazanan klublar - SİYAHI

29 May 2017 01:09

Mayın 29-na olan

29 May 2017 00:58

Somalidə silahlı kişi insanlara atəş açıb: 6 ölü

29 May 2017 00:55

Abşeronda yanğın hadisəsi

29 May 2017 00:44

İran sərhədində atışma - Ölənlər var

29 May 2017 00:33

"Maşın" şou başladı

29 May 2017 00:23

Səudiyyə Ərəbistanı enerji içkiləri və tütün məhsullarına 100 faizlik aksiz tətbiq edəcək

29 May 2017 00:15

Totti “Roma” ilə vidalaşdı

29 May 2017 00:14

Fələstinli gözəl Roma gecəsinə qatıldı - FOTO

29 May 2017 00:05

Günün qoroskopu: orijinal ideyalarınız yaranacaq

29 May 2017 00:05

Astroloji proqnoz - 29 may

29 May 2017 00:03

Kann Kinofestivalının qalibi bəlli oldu

28 May 2017 23:59

"Maşın" şou başladı - iştirakçıların siyahısı

28 May 2017 23:57

Aqil M.Quliyevin qızının 25 yaşı tamam olur

28 May 2017 23:57

Bu mübarək aya necə xitab edək?

28 May 2017 23:57

İtkin düşən tələbənin cəsədi Xəzərdən tapıldı - FOTO

28 May 2017 23:52

Ramazan ayında şeytanın zəncirə vurulması nə deməkdir?

28 May 2017 23:52

“Müharibə Qarabağın astanasındadır” – Qriqori Trofimçuk

28 May 2017 23:52

Qızıl palma budağı mükafatının sahibi məlum oldu

28 May 2017 23:51

56 günlük körpəsini zəhərləyib öldürən ana - FOTO

28 May 2017 23:47

Oruclu adamların yayda ən çox ehtiyac duyduğu meyvələr

28 May 2017 23:47

Rüku halında nə qədər əyilmək lazımdır?

28 May 2017 23:47

Qızıl palma budağı mükafatının sahibi məlum olub

28 May 2017 23:43

Şəki sakinini it dişləyib

28 May 2017 23:42

Qaxa dolu yağıb - FOTO

28 May 2017 23:42

Yüksək təzyiq zamanı xalq təbabəti

28 May 2017 23:42

Şimali İrlandiya millisinin daha bir hücumçusu Azərbaycan yığmasına qarşı oynamayacaq

28 May 2017 23:42

Qazaxda iki maşın toqquşdu, 3 nəfər xəsarət aldı

28 May 2017 23:33