Saxtakarın müdafiəçiləri

Saxtakarın müdafiəçiləri
17:42 16 Noyabr 2016
42 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Azərbaycan Baş Prokurorluğu Cinayət Məcəlləsinə əlavələr edilməsi üçün Milli Məclisə təklif göndərib. Mahiyyəti budur ki, internet informasiya resurslarında saxta istifadəçi adından, hesablardan istifadə edərək böhtan və təhqirlərə yol vermək cinayət məsuliyyəti sayılsın, müvafiq olaraq, CM-nin 148-ci maddəsinə 1 bəndi əlavə edilsin.

Dəyişikliyi zəruri edən amillər barədə əsaslandırma aparmağa ehtiyac yoxdur. Saxta profillərdən istifadə edərək şəxsi həyat sirri hesab edilən məlumatların ələ keçirilərək yayılması, insanların təhqir, şantaj edilməsi, böhtana məruz qalması təkcə Azərbaycan üçün xarakterik deyil, qlobal bəlaya çevrilib. İş o yerə çatıb ki, Avropa Şurası kimi dövlətlərarası təşkilatlar həyəcan siqnalı çalıb, mövzuya aid beynəlxalq müzakirələr keçirilməsinə start veriblər.
Problemə qarşı mübarizə aparılmasının vahid mexanizmi yoxdur. Yalnız ümumi prinsip var: mübarizə elə aparılmalıdır ki, internetdə ifadə azadlığı məhdudlaşdırılmasın, qanunlara, beynəlxalq konvensiyalara uyğun olsun. Bu prinsipi əsas götürən ölkələr, problemə qarşı mübarizədə fərdi modellər seçməkdə azaddırlar.

Azərbaycanda internet informasiya resurslarında saxta istifadəçi ad və ya hesablarından istifadə edərək böhtan və təhqirə yol verməyin cinayət məsuliyyəti sayılması təklifi nə beynəlxalq praktikaya, nə də Azərbaycan qanunlarına zidd deyil. Əslində, məntiqlə yanaşsaq, görərik ki, təkilif edilən layihədə nəzərdə tutulan müddəalar Azərbaycan qanunlarında ayrı-ayrılıqda, dağınıq halda mövcuddurlar, indi söhbət onların daha da konkretləşməsindən gedir. Məsələn, "Kütləvi informasiya vasitələri haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu"nun 3-cü maddəsinə ("Əsas anlayışlar" bölməsi) görə, internet də digər yayımlar kimi KİV hesab olunur. Əgər internetə KİV kimi yanaşırıqsa, onda KİV haqqında qanunun 28-ci maddəsinin də tətbiq edilməsinin qayğısını çəkməyə borcluyuq. Həmin maddəyə görə, KİV-də istinad məlumatları - KİV qurumunun təsisçi, yaradıcısı, rəhbəri, dövriyyəsi, xəbərin müəllifi dəqiq göstərilməlidir. Bunu internetə tətbiq etsək, profil sahibləri haqqında məlumat da səhih olmalıdır. Yaxud, təhqir və böhtanın yolverilməzliyi həm KİV haqqında qanunvericilik, həm Cinayət Məcəlləsi, həm də xəbər istehsalçılarının (jurnalistlərin) "Etik Kodeksi" ilə yasaqlanır. 2013-cü ildə Cinayət Məcəlləsinin 147 və 148 -ci maddələrinə xüsusi əlavələr edildi, təhqir və böhtanın internet üzərindən də yayılmasının yolverilməz olduğu bir daha qeyd edildi. Misalların sayını kifayət qədər uzada bilərik. Amma sadalananlar təklif edilən dəyişikliklərin məntiqə və qanunlara uyğun olmasını əsaslandırmaq üçün kifayətdir.

Qeyri-adi görünən, əsaslandırılması zəruri olan isə bu dəyişikliyə qarşı çıxanların mövqeyidir. Dəyişiklik təklifi gündəmə çıxdığı andan öz əleyhidarlarını da tapıb. Belələri təkcə qanuna əlavə layihəsini tənqid etmirlər, həm də "Azərbaycanda azad internet dövrü bitdi" deyə beynəlxalq kampaniya başladıblar. Məntiqi sual yaranır: bunlar saxta profil sahiblərini niyə müdafiə edirlər? Əlbəttə, cavab aydındır: belələri üçün internet azadlığı yox, istənilən hadisədən yararlanıb Azərbaycana qarşı kampaniya aparmaq maraqlıdır. Bununla yanaşı, "şər qrupuna daxil olanların" istinad etdikləri arqumentlər də maraqlıdır. Məsələn, elan edirlər ki, Avropada təhqir və böhtana qarşı mübarizə artıq diffomasiya qanunu əsasında aparılır, Azərbaycan isə "hələ də Cinayət Məcəlləsini möhkəmləndirməyə üstünlük verir".

Əlbəttə, beynəlxalq praktikada təhqir və böhtana görə məsuliyyətin Cinayət Məcəlləsindən çıxarılıb diffomasiya haqqında qanunla tənzimlənməsi tendensiyası var. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti də 27 dekabr 2011-ci il tarixli sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasında insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin səmərəliliyini artırmaq sahəsində Milli Fəaliyyət Proqramı"nı təsdiq edib. Həmin sərəncama əsasən, Azərbaycanda diffomasiya qanununun qəbul edilməsi və digər qanunların buna uyğunlaşdırılması üçün hazırlıq aparılmalıdır. Media ictimaiyyətinin gözləntisi budur ki, prokurorluq internetdə təhqir və böhtanın qarşısının alınması üçün atdığı prinsipial adımlarla yanaşı, həm də diffomasiya haqqında əlahiddə qanunun qəbul edilməsi yönündə prosesləri də sürətləndirsin. Amma bunun son dəyişiklik təklifini bəhanə edib Azərbaycana qarşı kampaniya aparanlara aidiyyəti yoxdur. Çünki onlar lazım olan aşkar bir məqamın üzərindən sakitcə ötür və ya onu gizlətməyə çalışırlar. Məsələ ondadır ki, diffomasiya qanunu Avropa məkanında yalnız 17 ölkədə tətbiq edilir, digər 30 ölkədə hələ də proses Cinayət Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Bu halda difomasiya qanununun qəbul edilməməsini əsas götürüb Azərbaycanda internetin boğulmasını necə iddia etmək olar?

Sonda bir məqamı da qeyd etmək zəruridir. İnternetdə saxta profillərdən istifadə edib yalan məlumat yayanlar, xəbər istehsal edənlər hüquqi məsuliyyətdən yayınmağın yollarını da yaxşı bilirlər. Onlar adətən xarici ölkələrdə qeydiyyatdan keçməklə fəaliyyət göstərirlər ki, bu halda onların kimliklərini müəyyənləşdirmək və məsuliyyətə cəlb etmək mümkünsüz olur. Prokurorluğun təklif etdiyi dəyişikliklərdə bu məqam yenə də açıq qalır. Yəni anonim profil müəllifləri barədə hüquqi məsuliyyət nəzərdə tutulsa da, bu qanunun gerçəkləşdirilmə mexanizmləri, yəni saxta profil müəlliflərinin müəyyənləşdirilib məsuliyyətə cəlb edilmə mexanizmlərinə aydınlıq gətirilmir. Prokurorluq saxta profil müəlliflərini, həm də onlar xaricdə qeydiyyatdan keçdikləri halda, necə müəyyənləşdirə və hüquqi məsuliyyətə cəlb edə biləcək? Yaxşı olar ki, təklif müəllifləri media ictimaiyyətini maraqlandıran bu suallara aydınlıq gətirsinlər ki, əlavə şərhlərə yer qalmasın.

Müşfiq Ələsgərli
Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Azərbaycanlı milyarder 320 milyonluq yaxtasıyla Bodrumda: silahlı şəxslər, raket vurucu, hovuzlar... - FOTOLENT

18 Avqust 2017 16:49

İnsanları qaynar qazanda bişirib, diri-diri yandıran QANİÇƏN KRALİÇA - ŞOK FAKTLAR

18 Avqust 2017 16:48

Məleykə Abbaszadə Ağdaşda vətəndaşları qəbul edib

18 Avqust 2017 16:47

“Nar bağı” “Oskar”a təqdim olundu

18 Avqust 2017 16:43

Masallı Sənaye Məhəlləsində tikinti işləri gələn il başa çatdırılacaq

18 Avqust 2017 16:42

Fərdi kompüterlər üçün ən sürətli çiplər təqdim edilib

18 Avqust 2017 16:35

Birində bomba, digərində avtomobil - Qərblə Şərqdə terror niyə fərqlidir?

18 Avqust 2017 16:33

Polis mayorunun ölümünə səbəb olan sürücü məhkəmə zalında həbs edilib

18 Avqust 2017 16:32

İspaniyada terror aktı ilə əlaqədar dördüncü şübhəli şəxs saxlanılıb

18 Avqust 2017 16:32

Siqareti dərhal tərgitmək üçün möhtəşəm üsul

18 Avqust 2017 16:32

Bakıda təcili yardım həkimini döydülər

18 Avqust 2017 16:29

"Qalatasaray"dan Usayn Bolt bombası

18 Avqust 2017 16:27

Həştərxan vilayəti Dumasının sədri Gürcüstana buraxılmayıb

18 Avqust 2017 16:27

Bir ailənin 7 üzvü edam edildi

18 Avqust 2017 16:23

Qaçaqmalçılıqla gətirilən 50 min ədəd siqaretin satışının qarşısı alınıb

18 Avqust 2017 16:20

Hande Yener lələyi, zövqsüz kadr, “gülünc” geyim - Yayın uğurlu və bərbad klipləri – VİDEO

18 Avqust 2017 16:18

Boliviyanın dövlət başçısı Azərbaycan Prezidentini IV Qaz sammitinə dəvət edib

18 Avqust 2017 16:17

Gömrükdə 50 min siqaret müsadirə edildi

18 Avqust 2017 16:13

Gülməli hərəkət: Klintonu prezident seçilməsi münasibətilə təbrik etdi - VİDEO

18 Avqust 2017 16:13

Ərdoğandan ŞOK MÜRACİƏT: "Merkelin partiyasına səs verməyin!"

18 Avqust 2017 16:09

Avrozonada illik inflyasiya sabit qalıb

18 Avqust 2017 16:07

Ata qızına təcavüz edəni öldürdü - VİDEO

18 Avqust 2017 16:03

Bu avtobusa nə minmək olur, nə də düşmək...

18 Avqust 2017 16:00

Ən qəzəbli və təhlükəli bürclər - Onlarla ehtiyatlı davranın!

18 Avqust 2017 15:53

Afrikanın ən varlı adamı İngiltərənin "Arsenal" klubunu almaq istəyir

18 Avqust 2017 15:52

Tovuzda yol qəzası olub, bir ailənin 4 üzvü ağır yaralanıb

18 Avqust 2017 15:47

Yazmasın deyə, dəlixanaya qoyulan, aparıcıya "Tanrım" deyən yazıçı: Koelyonun HEYRƏTAMİZ DÜNYASI

18 Avqust 2017 15:43

"Neftçi” futbol klubu yeni üzvlük kartlarının satışına start verib

18 Avqust 2017 15:42

“Neft Daşları”ında yeni quyu istismara verilib

18 Avqust 2017 15:40

Beş ölkənin keçmiş prezidenti Bakıya gələcək

18 Avqust 2017 15:37

Rusiya ilk dəfə Türkiyəni "Ka-32" helikopterləri ilə təchiz edəcək

18 Avqust 2017 15:37

Bakı "İnter"i yeni futbolçularla müqavilə təkli etdi - ÖZƏL

18 Avqust 2017 15:37

Tolikin "Lider" TV-dəki verilişi bağlanıb? – AÇIQLAMA

18 Avqust 2017 15:33

“ASAN peşə” layihəsi üzrə 8160 nəfər qeydiyyatdan keçib

18 Avqust 2017 15:32

"2 aylıq hamilə olanda ərimə xəyanət etdim" - FOTOLAR

18 Avqust 2017 15:29

SORĞU: “MilliÖn” və “Bakı Kart” terminalları necə işləyir?

18 Avqust 2017 15:25

Bakı Nəqliyyat Agentliyi 4 marşrut sahibinə xəbərdarlıq etdi

18 Avqust 2017 15:23

Kıvanç Tatlıtuğ özündən 6 yaş böyük qadınla evlənməsinin səbəbini açıqladı

18 Avqust 2017 15:18

Azərbaycana qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilmiş 50 min ədəd siqaretin realizəsinin qarşısı alınıb

18 Avqust 2017 15:17

Nazirlik: Sosial xidmət müəssisələrində 1106 nəfər şəxs daimi dövlət təminatında yaşayır

18 Avqust 2017 15:17

Səudiyyə Ərəbistanının ağırlıqqaldırma üzrə yığma komandası Azərbaycana təlim-məşq toplanışına gələcək

18 Avqust 2017 15:17

Uşağı öldürən alman Polşa klubunu ziyana saldı - FOTO

18 Avqust 2017 15:17

Türkiyə Rusiya ilə azad ticarətə keçmək istəyir

18 Avqust 2017 15:12

Müdafiə Nazirliyi yeni məlumat yaydı

18 Avqust 2017 15:10

Müdafiə Nazirliyindən ermənilərin yaydığı dezinformasiyalara CAVAB

18 Avqust 2017 15:08

Barselona terroru - terrorçular həm də düşmənçilik toxumu səpirlər

18 Avqust 2017 15:02

Formatı dəyişən "Lider" TV 14 saatlıq yayıma keçir – AÇIQLAMA

18 Avqust 2017 14:58

Balakən “ABAD”çılarının məhsulları satışa çıxarılıb

18 Avqust 2017 14:57

3350 tələbə ali məktəbini dəyişmək istəyir

18 Avqust 2017 14:54

"Yayılan sənədlər saxtadır" - Müdafiə Nazirliyindən CAVAB

18 Avqust 2017 14:49