Saxtakarın müdafiəçiləri

Saxtakarın müdafiəçiləri
17:42 16 Noyabr 2016
42 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Azərbaycan Baş Prokurorluğu Cinayət Məcəlləsinə əlavələr edilməsi üçün Milli Məclisə təklif göndərib. Mahiyyəti budur ki, internet informasiya resurslarında saxta istifadəçi adından, hesablardan istifadə edərək böhtan və təhqirlərə yol vermək cinayət məsuliyyəti sayılsın, müvafiq olaraq, CM-nin 148-ci maddəsinə 1 bəndi əlavə edilsin.

Dəyişikliyi zəruri edən amillər barədə əsaslandırma aparmağa ehtiyac yoxdur. Saxta profillərdən istifadə edərək şəxsi həyat sirri hesab edilən məlumatların ələ keçirilərək yayılması, insanların təhqir, şantaj edilməsi, böhtana məruz qalması təkcə Azərbaycan üçün xarakterik deyil, qlobal bəlaya çevrilib. İş o yerə çatıb ki, Avropa Şurası kimi dövlətlərarası təşkilatlar həyəcan siqnalı çalıb, mövzuya aid beynəlxalq müzakirələr keçirilməsinə start veriblər.
Problemə qarşı mübarizə aparılmasının vahid mexanizmi yoxdur. Yalnız ümumi prinsip var: mübarizə elə aparılmalıdır ki, internetdə ifadə azadlığı məhdudlaşdırılmasın, qanunlara, beynəlxalq konvensiyalara uyğun olsun. Bu prinsipi əsas götürən ölkələr, problemə qarşı mübarizədə fərdi modellər seçməkdə azaddırlar.

Azərbaycanda internet informasiya resurslarında saxta istifadəçi ad və ya hesablarından istifadə edərək böhtan və təhqirə yol verməyin cinayət məsuliyyəti sayılması təklifi nə beynəlxalq praktikaya, nə də Azərbaycan qanunlarına zidd deyil. Əslində, məntiqlə yanaşsaq, görərik ki, təkilif edilən layihədə nəzərdə tutulan müddəalar Azərbaycan qanunlarında ayrı-ayrılıqda, dağınıq halda mövcuddurlar, indi söhbət onların daha da konkretləşməsindən gedir. Məsələn, "Kütləvi informasiya vasitələri haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu"nun 3-cü maddəsinə ("Əsas anlayışlar" bölməsi) görə, internet də digər yayımlar kimi KİV hesab olunur. Əgər internetə KİV kimi yanaşırıqsa, onda KİV haqqında qanunun 28-ci maddəsinin də tətbiq edilməsinin qayğısını çəkməyə borcluyuq. Həmin maddəyə görə, KİV-də istinad məlumatları - KİV qurumunun təsisçi, yaradıcısı, rəhbəri, dövriyyəsi, xəbərin müəllifi dəqiq göstərilməlidir. Bunu internetə tətbiq etsək, profil sahibləri haqqında məlumat da səhih olmalıdır. Yaxud, təhqir və böhtanın yolverilməzliyi həm KİV haqqında qanunvericilik, həm Cinayət Məcəlləsi, həm də xəbər istehsalçılarının (jurnalistlərin) "Etik Kodeksi" ilə yasaqlanır. 2013-cü ildə Cinayət Məcəlləsinin 147 və 148 -ci maddələrinə xüsusi əlavələr edildi, təhqir və böhtanın internet üzərindən də yayılmasının yolverilməz olduğu bir daha qeyd edildi. Misalların sayını kifayət qədər uzada bilərik. Amma sadalananlar təklif edilən dəyişikliklərin məntiqə və qanunlara uyğun olmasını əsaslandırmaq üçün kifayətdir.

Qeyri-adi görünən, əsaslandırılması zəruri olan isə bu dəyişikliyə qarşı çıxanların mövqeyidir. Dəyişiklik təklifi gündəmə çıxdığı andan öz əleyhidarlarını da tapıb. Belələri təkcə qanuna əlavə layihəsini tənqid etmirlər, həm də "Azərbaycanda azad internet dövrü bitdi" deyə beynəlxalq kampaniya başladıblar. Məntiqi sual yaranır: bunlar saxta profil sahiblərini niyə müdafiə edirlər? Əlbəttə, cavab aydındır: belələri üçün internet azadlığı yox, istənilən hadisədən yararlanıb Azərbaycana qarşı kampaniya aparmaq maraqlıdır. Bununla yanaşı, "şər qrupuna daxil olanların" istinad etdikləri arqumentlər də maraqlıdır. Məsələn, elan edirlər ki, Avropada təhqir və böhtana qarşı mübarizə artıq diffomasiya qanunu əsasında aparılır, Azərbaycan isə "hələ də Cinayət Məcəlləsini möhkəmləndirməyə üstünlük verir".

Əlbəttə, beynəlxalq praktikada təhqir və böhtana görə məsuliyyətin Cinayət Məcəlləsindən çıxarılıb diffomasiya haqqında qanunla tənzimlənməsi tendensiyası var. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti də 27 dekabr 2011-ci il tarixli sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasında insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin səmərəliliyini artırmaq sahəsində Milli Fəaliyyət Proqramı"nı təsdiq edib. Həmin sərəncama əsasən, Azərbaycanda diffomasiya qanununun qəbul edilməsi və digər qanunların buna uyğunlaşdırılması üçün hazırlıq aparılmalıdır. Media ictimaiyyətinin gözləntisi budur ki, prokurorluq internetdə təhqir və böhtanın qarşısının alınması üçün atdığı prinsipial adımlarla yanaşı, həm də diffomasiya haqqında əlahiddə qanunun qəbul edilməsi yönündə prosesləri də sürətləndirsin. Amma bunun son dəyişiklik təklifini bəhanə edib Azərbaycana qarşı kampaniya aparanlara aidiyyəti yoxdur. Çünki onlar lazım olan aşkar bir məqamın üzərindən sakitcə ötür və ya onu gizlətməyə çalışırlar. Məsələ ondadır ki, diffomasiya qanunu Avropa məkanında yalnız 17 ölkədə tətbiq edilir, digər 30 ölkədə hələ də proses Cinayət Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Bu halda difomasiya qanununun qəbul edilməməsini əsas götürüb Azərbaycanda internetin boğulmasını necə iddia etmək olar?

Sonda bir məqamı da qeyd etmək zəruridir. İnternetdə saxta profillərdən istifadə edib yalan məlumat yayanlar, xəbər istehsal edənlər hüquqi məsuliyyətdən yayınmağın yollarını da yaxşı bilirlər. Onlar adətən xarici ölkələrdə qeydiyyatdan keçməklə fəaliyyət göstərirlər ki, bu halda onların kimliklərini müəyyənləşdirmək və məsuliyyətə cəlb etmək mümkünsüz olur. Prokurorluğun təklif etdiyi dəyişikliklərdə bu məqam yenə də açıq qalır. Yəni anonim profil müəllifləri barədə hüquqi məsuliyyət nəzərdə tutulsa da, bu qanunun gerçəkləşdirilmə mexanizmləri, yəni saxta profil müəlliflərinin müəyyənləşdirilib məsuliyyətə cəlb edilmə mexanizmlərinə aydınlıq gətirilmir. Prokurorluq saxta profil müəlliflərini, həm də onlar xaricdə qeydiyyatdan keçdikləri halda, necə müəyyənləşdirə və hüquqi məsuliyyətə cəlb edə biləcək? Yaxşı olar ki, təklif müəllifləri media ictimaiyyətini maraqlandıran bu suallara aydınlıq gətirsinlər ki, əlavə şərhlərə yer qalmasın.

Müşfiq Ələsgərli
Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Tramp separatçı rejimin rəhbəri ilə danışmaqdan imtina etdi

28 Aprel 2017 06:39

Tillerson: "İran ABŞ üçün ciddi təhlükədir"

28 Aprel 2017 06:28

Məşhur model Türkiyə vətəndaşı oldu

28 Aprel 2017 06:14

Bundestaq çadraya qismən qadağanı dəstəklədi

28 Aprel 2017 06:04

Tramp Şimali Koreya ilə böyük müharibənin baş verə biləcəyini bildirib

28 Aprel 2017 06:02

Bakıda dərsə gedən 3 məktəbli qəzaya düşərək xəsarət alıb

28 Aprel 2017 05:47

Yeni buz planet kəşf olundu

28 Aprel 2017 05:33

Şimali Koreya Ağ evin şərti olaraq məhv edilməsi ilə bağlı video yayıb

28 Aprel 2017 05:07

Londonda antiterror əməliyatı: 4 nəfər tutuldu

28 Aprel 2017 05:04

Bakıda gənc oğlan söyüş üstündə bıçaqlanıb

28 Aprel 2017 04:52

Polis Günayın keçmiş ərini saxladı

28 Aprel 2017 04:49

ABŞ üçün əsas təhlükəli ölkә açıqlandı

28 Aprel 2017 04:39

Rusiya bu ölkəyə 200 helikopter satacaq

28 Aprel 2017 04:14

"Türkiyə ABŞ hərbçilərinin həyatı üçün ciddi təhlükə yaradıb" -

28 Aprel 2017 03:41

Yaponiya siyasətçiləri Kurilə səfər edəcəklər

28 Aprel 2017 03:34

Mançester derbisində qol səsi çıxmadı

28 Aprel 2017 03:23

Səhv şəkil paylaşdı, cəzalanacaq

28 Aprel 2017 03:19

Şimali Karolinada vertolyot evin üzərinə düşüb, yaralananlar var

28 Aprel 2017 03:12

Reks Tillerson İranı ABŞ üçün ciddi təhlükə adlandırıb

28 Aprel 2017 03:02

Lavrov-Tillerson görüşü baş tuta bilər

28 Aprel 2017 02:49

Suriya ordusu Palmira yaxınlığındakı iri qaz yatağını azad edib

28 Aprel 2017 02:42

ŞOK QƏRAR: Antalyada alkoqollu içkilər qadağan edilir

28 Aprel 2017 02:39

Mançester derbisində qalib müəyyənləşmədi

28 Aprel 2017 02:31

Narkomafiya lideri tutuldu

28 Aprel 2017 02:19

"Mançester Siti" və "Mançester Yunayted" İngiltərə çempionatında heç-heçə edib

28 Aprel 2017 02:17

Ağacda köməksiz vəziyyətdə qalan şəxs xilas edildi

28 Aprel 2017 02:04

Uşaqda fərasətə bax:

28 Aprel 2017 01:55

Fransada 300-dən çox şagird zəhərləndi

28 Aprel 2017 01:49

Rusiyanın problemi var: rus dili müəllimləri çatışmır

28 Aprel 2017 01:43

Makedoniya parlamentinin deputatları binadan təxliyə olunur

28 Aprel 2017 01:27

Shamkir Chess 2017:

28 Aprel 2017 01:27

Makedoniya parlamentinə basqın: müxalifət lideri döyüldü

28 Aprel 2017 01:09

Meksika polisi "xaç atası"nı həbs etdi

28 Aprel 2017 01:08

Berlində həyəcanlı dəqiqələr:

28 Aprel 2017 00:58

Gözəlliklə incəsənətin inanılmaz vəhdəti - Dəyişkən ruhlu qadınlar - FOTOLAR

28 Aprel 2017 00:53

Şahmatçılar futbol oynadılar -

28 Aprel 2017 00:45

Türkiyə-Suriya sərhədində insident olub

28 Aprel 2017 00:29

İsrail Suriyadan gələn təyyarəni vurdu

28 Aprel 2017 00:26

Makedoniyada etirazçılar parlament binasına daxil olublar

28 Aprel 2017 00:22

ABŞ-dan Türkiyəyə xəbərdarlıq

28 Aprel 2017 00:18

Vaşinqton: Türkiyə zərbələri ilə ABŞ hərbçiləri üçün təhlükə yaradıb

28 Aprel 2017 00:14

Astroloji proqnoz - 28 aprel

28 Aprel 2017 00:08

İŞİD-dən ABŞ-a zərbə:

27 Aprel 2017 23:55

Dövlət Departamenti: Türkiyənin İraqdakı hərəkətləri Amerika hərbçilərinin həyatını təhlükə altında qoyub

27 Aprel 2017 23:52

Referendumun nəticələri təsdiqləndi

27 Aprel 2017 23:43

Rostropoviç festivalı başa çatdı

27 Aprel 2017 23:39

Türkiyənin Ali Seçki Şurası referendumun yekun nəticələrini təsdiq edib

27 Aprel 2017 23:37

"Kara Sevda"nın Nihanı sevgisini dodağına yazdırdı

27 Aprel 2017 23:37

"Yadplanetli" həbs olundu

27 Aprel 2017 23:34

Gənc qızın qorxunc taleyi

27 Aprel 2017 23:30