Azərbaycanın ixrac bazarları: görünən və görünməyən tərəflər

Azərbaycanın ixrac bazarları: görünən və görünməyən tərəflər
12:57 19 Noyabr 2016
Ölkə mətbuatı
A- A+

Rusiyanın "Almaz-Antey" konserni Azərbaycan bazarını tədarük üçün perspektivli hesab edir (22 Fevral 2017 12:57)
Azərbaycanın ixrac etdiyi qazın həcmi və dəyəri artıb (16 Fevral 2017 17:57)
Azərbaycanın ixrac etdiyi xam neftin dəyəri 21% artıb (16 Fevral 2017 17:07)

Ölkənin xarici ticarətdə rəqabətqabiliyyətliliyini əks etdirən 4 vacib faktor var: ixracın artım dinamikası, ixracın əmtəələrə görə diversifikasiyası, ixracın coğrafiyasının diversifikasiyası, ixrac səbətinin keyfiyyət strukturu.

Milli.Az bildirir ki, bunu iqtisadçı-ekspert Rövşən Ağayev öz bloqunda yazıb.

R.Ağayev hesab edir ki, ixracın artım dinamikası - ixrac göstəricisi hər il artırsa, deməli, dünyada ölkənin məhsullarına tələbat hər zaman var, bu məhsullar rəqabət apararaq başqa ölkələrin məhsullarını sıxışdırır, özünə yeni kanallar açır. Bu göstəriciyə görə hazırkı durumumuz necədir? 2015-cil ilin 9 ayında Azərbaycanın neftdənkənar ixracı 1.2 milyard dollar olmuşdu, bu ilin 9 ayında 887 milyon dollara enib. 313 milyon dollar və ya 26% azdır. Hətta bu azalmanı nəzərə almasaq belə, bu göstəriciyə görə vəziyyət ürəkaçan deyil. Çünki 2011-ci ildə qeyri-neft ixracı 1.2 milyard dollara yaxın idi. Yəni son 4 il ərzində qeyri-neft ixracı yeni məhsullar və satış bazarları hesabına genişlənə bilməmişdi. 2016-cı ildə isə əksinə kəskin azalma müşahidə edilir.

Əmtəələrə görə diversifikasiya səviyyəsi. Beynəlxalq statistikaya görə 97 mal qrupu üzrə 10 mindən artıq əmtəə xarici ticarətin obyektidir. Ölkənin xarici ticarətində nə qədər çox əmtəə və mal qrupu iştirak edirsə və ayrı-ayrılıqda onların ümumi ixracda payı nə qədər az olursa, deməli, əmtəə diversifikasiyasının səviyyəsi də yüksəkdir. Bu səviyyəni ölçmək üçün tədqiqatçılar Herfidahl indeksindən istifadə edirlər. Ölkənin ixracında daha çox sayda əmtəə qrupu proporsional payla iştirak etdikdə, Herfindahl indeksi "0"a daha çox yaxınlaşır, az sayda əmtəə daha yüksək payla iştirak etdikdə Herfindahl indeksi "1"ə yaxınlaşır. İxracda ən yüksək paya malik 10 məhsulun bazasında apardığımız hesablamalar göstərir ki, Azərbaycan üzrə ixracın konsentrasiyasını ölçən Herfindahl indeksi 0.78-ə bərabərdir və bu göstərici ixracın əmtəə mövqeyi üzrə diversifikasiyasının olmamasını göstərir.

İxracın coğrafi diversifikasiyası da mühüm göstəricidir. Ölkənin ixracı nə qədər geniş coğrafiyaya, həm də proporsional həcmdə yayılırsa, coğrafi difersifikasiyanın səviyyəsi də yüksək olur. Qeyri-neft məhsulları üzrə coğrafi konsentrasiyasını da Herfidahl düsturu əsasında hesabladıq və alınan rəqəm 0.40-dır. Bu nəticə onu göstərir ki, Azərbaycanın qeyri-neft məhsullarının coğrafi konsentrasiyası da yüksəkdir və həmin məhsullar özlərinə çox məhdud sayda ölkədə bazar tapa bilirlər. Doğrudan da, 2015-cil ilin nəticələrinə görə, 1.450 milyard dollarlıq qeyri-neft ixracının 74.2%-i və ya 1.072 milyard dolları 5 ölkəyə gedib - Rusiya (26.4% pay), Əfqanıstan (17.1% pay), İraq (13% pay), Türkiyə (11% pay), İsveçrə (6.7% pay). Bir zəruri qeyd edim ki, İsveçrənin bu sıraya düşməsinin də səbəbi elə xammal ixracıdır - Gədəbəy qızıl yatağından istismar olunan məhsul külçə halında bu ölkəyə ixrac edilir.

Maraqlı bir müqayisəyə diqqət edin: Azərbaycan Latın Amerikası bazarına 2015-ci ildə cəmi 375 min dollarlıq məhsul ixrac edib, Amma Gürcüstan üzrə bu göstərici 100 dəfə çoxdur - 39 milyon dollar. Yaxud, Azərbaycan bütövlükdə Avropa qitəsinə 285 milyon dollar qeyri-neft məhsulu ixrac edib, Gürcüstan üzrə 700 milyon dollara yaxındır. Avropanın bir sıra regionlarına, məsələn, Baltik ölkələrinə Azərbaycan məhsulları demək olar ki, gedib çıxa bilmir. Ötən il regionun 3 ölkəsinə Azərbaycan cəmi 1.5 miıyon dollar əmtəə ixrac edə bilib (halbuki bu regiondan idxalımız 35 milyon dollara yaxın olub). Gürcüstanın isə həmin dövrdə Baltik regionuna ixracı 40 milyon dollara yaxın olub.

Hətta Gürcüstan MDB-dən imtina etsə belə, 2015-ci ildə bu bazara 850 milyon dolarlıq məhsul ixrac etmək imkanı qazandığı halda, Azərbaycanın neft və qeyri-neft ixracının cəmi 550 milyon dollar ətrafında olub.

Nəhayət, 4-cü göstərici ixrac səbətinin keyfiyyətidir. İxracda yüksək dəyərə malik əmtəələrin xüsusi çəkisi nə qədər yüksək olarsa, səbətin gəlirlilik səviyyəsi də yüksək olur. Tədqiqatçıları bununla bağlı ixrac səbətinin "EXPY" dəyərini hesablayır. Bu göstərici ixracın təkmilliyi ölçüsü (measure of export sophistication (EXPY) adlanır. İxrac səbətində daha yüksək məhsuldarlıq və gəlirlilik səviyyəsinə malik (tibb sənayesi, kosmik sənaye, rəqəmsal texnologi məhsullar, avtomobil sənayesi məhsulları) mallar üstünlük təşkil etdikcə, ixracın "EXPY" dəyəri daha yüksək olur.

Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

“Müharibəyə hazırıq!” - ABŞ-dan SİQNAL

25 Aprel 2017 14:48

"Neftçi"nin texniki məğlubiyyəti rəsmiləşdi, qollar silindi

25 Aprel 2017 14:47

Sergey Lavrov: "ATƏT-in Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə yardım etməyə cəhd göstərdiyini görürük"

25 Aprel 2017 14:46

Erməni model Meksikada dincəlir - FOTO

25 Aprel 2017 14:42

İsmayıl Əsədov rəis vəzifəsindən azad olunub

25 Aprel 2017 14:41

"Əslində, bizi fırladırlar, xalqı fırladırlar" - Deputat

25 Aprel 2017 14:37

"İnter" iki məşqçiyə 20 gün vaxt verib

25 Aprel 2017 14:37

Aktyorumuz festivalda qalib oldu - FOTO

25 Aprel 2017 14:37

ABŞ-ın “Tomahawk” raketi ilə silahlanan sualtı qayığı Cənubi Koreya sahillərinə yan alıb

25 Aprel 2017 14:36

Dünyanın ən çox qazanan saytları

25 Aprel 2017 14:36

16-cı Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat, Tranzit və Logistika sərgisinə həsr olunmuş mətbuat konfransı keçirilib

25 Aprel 2017 14:35

Türkiyə Ali Məhkəməsindən referendumla bağlı RƏDD CAVABI

25 Aprel 2017 14:34

ABŞ İranı dağıtmaq üçün 20 bomba hazırladı - Yalvarsa da, İsrailə vermir

25 Aprel 2017 14:33

Alçanın bu faydalarına inanmayacaqsınız

25 Aprel 2017 14:33

Moskva kriminalının erməniləri - GİZLİ TARİX

25 Aprel 2017 14:32

Azərbaycan AŞPA-da Türkiyənin monitorinq prosesinə daxil edilməsinə qarşı çıxıb

25 Aprel 2017 14:32

Nazirlik Prezidentin yardımla bağlı sərəncamının icrasına başlayıb

25 Aprel 2017 14:31

Gələcək maşınlar ZİBİLDƏN HAZIRLANACAQ

25 Aprel 2017 14:28

Erotik "xalq nağılları", yaxud uşaqlarımız nə oxuyur? - FOTO

25 Aprel 2017 14:27

Valyutadəyişmə məntəqələri ilə bağlı

25 Aprel 2017 14:24

Övladını mediadan gizlədən yerli məşhurlar - SİYAHI

25 Aprel 2017 14:22

Milli Məclisdə SİQARET QADAĞASI

25 Aprel 2017 14:22

Valyutadəyişmə məntəqələri ilə bağlı TƏKLİF

25 Aprel 2017 14:17

Azərbaycana göz qişaları gətirmək mümkün olacaq

25 Aprel 2017 14:17

3-cü Dünya Müharibəsi başlayır?

25 Aprel 2017 14:17

“Xalq bilmir ki, pulunu hansı valyutada saxlasın” - DEPUTAT

25 Aprel 2017 14:14

Zamiqin yeni sevgilisi - İDDİA - FOTO

25 Aprel 2017 14:12

Bakı restoranında erməni mahnısı - "Kral TV"nin günahı

25 Aprel 2017 14:12

Türkiyə Ali Məhkəməsi ana müxalifətin şikayətini təmin etməyib

25 Aprel 2017 14:12

Neftçala sakininin sosial yardımı niyə kəsildi? - RƏSMİ CAVAB - FOTO

25 Aprel 2017 14:12

Meymun avtomobil ustasına çevrildi

25 Aprel 2017 14:10

Buynuz qişanın idxalı və transplantasiyasına icazə verildi

25 Aprel 2017 14:09

Siyavuş Novruzov: “Çoxlu sayda insanlarımız işsiz qalıb, pullar qara bazarda fırlanıb”

25 Aprel 2017 14:08

Trampdan Avropaya QADAĞA

25 Aprel 2017 14:08

Azərbaycan çempionatının oyunu zamanı qalmaqal baş verib

25 Aprel 2017 14:07

Azərbaycanda ilk rübdə 43 özəlləşdirmə hərracı keçirilib

25 Aprel 2017 14:06

"Kumirim Andrey Şevçenkodur"

25 Aprel 2017 14:05

Peşəkar kikboksçu: "Ölkəmizin uğurları idmançılara böyük stimuldur"

25 Aprel 2017 14:05

Heydər Əliyev Sarayında “Mənim Azərbaycanım” konserti və "Koroğlu" baleti nümayiş olunacaq

25 Aprel 2017 14:01

Milli Məclisin foyesində siqaret çəkmək qadağan olunub

25 Aprel 2017 14:01

"Diriliş Ertuğrul"un bu həftə yayımlanmama səbəbi məlum olub

25 Aprel 2017 14:01

"Exchange"lər fəaliyyətini bərpa edir

25 Aprel 2017 13:59

Qan qrupuna görə insanın xasiyyəti

25 Aprel 2017 13:57

Dolların YENİ MƏZƏNNƏSİ

25 Aprel 2017 13:54

Bakı metrosunda təhlükəsizlik gücləndirilir

25 Aprel 2017 13:52

Parlament Azərbaycanda fiziki şəxslərin "exchange" açmasına imkan verən qanun layihəsini təsdiqləyib

25 Aprel 2017 13:52

Boksçularımız Ukraynadan 3 medalla qayıdırlar

25 Aprel 2017 13:52

Komitə sədri: “İllərlə “qadın peşəsi”, “kişi peşəsi” adı altında ixtisasların ayrılması genefonda mənfi təsir edə bilər”

25 Aprel 2017 13:52

Bakıda əri qardaşı tərəfindən öldürülən qadın ifadə verib: "Mahirin pulu olmadığı üçün məni ona vermək istəmədilər"

25 Aprel 2017 13:51

Metropolitendə təhlükəsizlik gücləndirilir - İslamiada ilə bağlı

25 Aprel 2017 13:49