Azərbaycanın ixrac bazarları: görünən və görünməyən tərəflər

Azərbaycanın ixrac bazarları: görünən və görünməyən tərəflər
12:57 19 Noyabr 2016
Ölkə mətbuatı
A- A+

Rusiyanın "Almaz-Antey" konserni Azərbaycan bazarını tədarük üçün perspektivli hesab edir (22 Fevral 2017 12:57)
"Bədənimin görünməyən yerində əməliyyat etdirəcəm" - Ülvira (14 Fevral 2017 21:22)

Ölkənin xarici ticarətdə rəqabətqabiliyyətliliyini əks etdirən 4 vacib faktor var: ixracın artım dinamikası, ixracın əmtəələrə görə diversifikasiyası, ixracın coğrafiyasının diversifikasiyası, ixrac səbətinin keyfiyyət strukturu.

Milli.Az bildirir ki, bunu iqtisadçı-ekspert Rövşən Ağayev öz bloqunda yazıb.

R.Ağayev hesab edir ki, ixracın artım dinamikası - ixrac göstəricisi hər il artırsa, deməli, dünyada ölkənin məhsullarına tələbat hər zaman var, bu məhsullar rəqabət apararaq başqa ölkələrin məhsullarını sıxışdırır, özünə yeni kanallar açır. Bu göstəriciyə görə hazırkı durumumuz necədir? 2015-cil ilin 9 ayında Azərbaycanın neftdənkənar ixracı 1.2 milyard dollar olmuşdu, bu ilin 9 ayında 887 milyon dollara enib. 313 milyon dollar və ya 26% azdır. Hətta bu azalmanı nəzərə almasaq belə, bu göstəriciyə görə vəziyyət ürəkaçan deyil. Çünki 2011-ci ildə qeyri-neft ixracı 1.2 milyard dollara yaxın idi. Yəni son 4 il ərzində qeyri-neft ixracı yeni məhsullar və satış bazarları hesabına genişlənə bilməmişdi. 2016-cı ildə isə əksinə kəskin azalma müşahidə edilir.

Əmtəələrə görə diversifikasiya səviyyəsi. Beynəlxalq statistikaya görə 97 mal qrupu üzrə 10 mindən artıq əmtəə xarici ticarətin obyektidir. Ölkənin xarici ticarətində nə qədər çox əmtəə və mal qrupu iştirak edirsə və ayrı-ayrılıqda onların ümumi ixracda payı nə qədər az olursa, deməli, əmtəə diversifikasiyasının səviyyəsi də yüksəkdir. Bu səviyyəni ölçmək üçün tədqiqatçılar Herfidahl indeksindən istifadə edirlər. Ölkənin ixracında daha çox sayda əmtəə qrupu proporsional payla iştirak etdikdə, Herfindahl indeksi "0"a daha çox yaxınlaşır, az sayda əmtəə daha yüksək payla iştirak etdikdə Herfindahl indeksi "1"ə yaxınlaşır. İxracda ən yüksək paya malik 10 məhsulun bazasında apardığımız hesablamalar göstərir ki, Azərbaycan üzrə ixracın konsentrasiyasını ölçən Herfindahl indeksi 0.78-ə bərabərdir və bu göstərici ixracın əmtəə mövqeyi üzrə diversifikasiyasının olmamasını göstərir.

İxracın coğrafi diversifikasiyası da mühüm göstəricidir. Ölkənin ixracı nə qədər geniş coğrafiyaya, həm də proporsional həcmdə yayılırsa, coğrafi difersifikasiyanın səviyyəsi də yüksək olur. Qeyri-neft məhsulları üzrə coğrafi konsentrasiyasını da Herfidahl düsturu əsasında hesabladıq və alınan rəqəm 0.40-dır. Bu nəticə onu göstərir ki, Azərbaycanın qeyri-neft məhsullarının coğrafi konsentrasiyası da yüksəkdir və həmin məhsullar özlərinə çox məhdud sayda ölkədə bazar tapa bilirlər. Doğrudan da, 2015-cil ilin nəticələrinə görə, 1.450 milyard dollarlıq qeyri-neft ixracının 74.2%-i və ya 1.072 milyard dolları 5 ölkəyə gedib - Rusiya (26.4% pay), Əfqanıstan (17.1% pay), İraq (13% pay), Türkiyə (11% pay), İsveçrə (6.7% pay). Bir zəruri qeyd edim ki, İsveçrənin bu sıraya düşməsinin də səbəbi elə xammal ixracıdır - Gədəbəy qızıl yatağından istismar olunan məhsul külçə halında bu ölkəyə ixrac edilir.

Maraqlı bir müqayisəyə diqqət edin: Azərbaycan Latın Amerikası bazarına 2015-ci ildə cəmi 375 min dollarlıq məhsul ixrac edib, Amma Gürcüstan üzrə bu göstərici 100 dəfə çoxdur - 39 milyon dollar. Yaxud, Azərbaycan bütövlükdə Avropa qitəsinə 285 milyon dollar qeyri-neft məhsulu ixrac edib, Gürcüstan üzrə 700 milyon dollara yaxındır. Avropanın bir sıra regionlarına, məsələn, Baltik ölkələrinə Azərbaycan məhsulları demək olar ki, gedib çıxa bilmir. Ötən il regionun 3 ölkəsinə Azərbaycan cəmi 1.5 miıyon dollar əmtəə ixrac edə bilib (halbuki bu regiondan idxalımız 35 milyon dollara yaxın olub). Gürcüstanın isə həmin dövrdə Baltik regionuna ixracı 40 milyon dollara yaxın olub.

Hətta Gürcüstan MDB-dən imtina etsə belə, 2015-ci ildə bu bazara 850 milyon dolarlıq məhsul ixrac etmək imkanı qazandığı halda, Azərbaycanın neft və qeyri-neft ixracının cəmi 550 milyon dollar ətrafında olub.

Nəhayət, 4-cü göstərici ixrac səbətinin keyfiyyətidir. İxracda yüksək dəyərə malik əmtəələrin xüsusi çəkisi nə qədər yüksək olarsa, səbətin gəlirlilik səviyyəsi də yüksək olur. Tədqiqatçıları bununla bağlı ixrac səbətinin "EXPY" dəyərini hesablayır. Bu göstərici ixracın təkmilliyi ölçüsü (measure of export sophistication (EXPY) adlanır. İxrac səbətində daha yüksək məhsuldarlıq və gəlirlilik səviyyəsinə malik (tibb sənayesi, kosmik sənaye, rəqəmsal texnologi məhsullar, avtomobil sənayesi məhsulları) mallar üstünlük təşkil etdikcə, ixracın "EXPY" dəyəri daha yüksək olur.

Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Dünyanın ən titullu futbolçusu məlum oldu

28 May 2017 21:07

Elə bilirdiniz nağıla düşübsünüz? - FOTO

28 May 2017 21:05

Limon qabığı yağının faydaları

28 May 2017 20:57

Rusiya mətbuatı Kamran Ağayevdən nə yazdı?

28 May 2017 20:57

Cəhənnəm gözətçilərinin sayı niyə bu rəqəmdir?

28 May 2017 20:52

Bundestaqın deputatı: Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin əsasını Madrid prinsipləri təşkil etməlidir

28 May 2017 20:50

Ramazanın 3-cü gününün duası

28 May 2017 20:49

Zərih nədir?

28 May 2017 20:47

Moskva "Lokomotiv"i Azərbaycan klubuyla oynayacaq - RƏSMİ

28 May 2017 20:47

Uşağa yemək yedirərkən diqqətli olun

28 May 2017 20:42

Mançesterdəki terror aktı ilə əlaqəli

28 May 2017 20:39

Göygöldə "Volkswagen" yandı

28 May 2017 20:38

Ramazanın 3-cü gününün duası, imsak və iftar vaxtı

28 May 2017 20:36

Ən parlaq natürmortlar - FOTO

28 May 2017 20:32

Monako Qran-prisinin qalibi məlum oldu

28 May 2017 20:28

NATO PA-da Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindəki erməni vandalizmindən danışılıb - FOTO

28 May 2017 20:27

Məşhur şounun ən zövqsüz qonaqları - FOTO

28 May 2017 20:27

Mingəçevirdə anasının qətlində şübhəli bilinən şəxs axtarışa verilib

28 May 2017 20:22

Qəza orucu tutan adam orucu poza bilərmi?

28 May 2017 20:22

Rusiya öz “Skype”nı yaradır

28 May 2017 20:17

Lənkəranda velosipedçini maşın vuraraq öldürüb

28 May 2017 20:16

Dünyanın ən titullu futbolçusu bəlli oldu

28 May 2017 20:14

Millimizin gücü İslandiyaya çatdı - YENİLƏNİB

28 May 2017 20:13

Əhəmiyyətsiz qələbənin qəhrəmanları

28 May 2017 20:12

Maksvelin inanılmaz kubok kolleksiyası: 35 yaşda 37 titul

28 May 2017 20:12

“Beşiktaş” çempion ola biləcəkmi? - YENİLƏNİR

28 May 2017 20:12

Kimlər oruc tutmur?

28 May 2017 20:12

“Roma” “Cenoa”ya, “Napoli” “Sampdoriya”ya qarşı - YENİLƏNİR

28 May 2017 20:12

İnstagram-da yeni dəb: "baldırdakı qaşlar" - FOTO

28 May 2017 20:05

Tanınmışlardan kimlər oruc tutur?

28 May 2017 20:05

"Vücudumu çox sevirəm, özümü bəyənirəm" - FOTO

28 May 2017 20:05

Məlahət İbrahimqızı: “Ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında basdırdıqları radioaktiv tullantılar Avropa üçün də ciddi təhlükə mənbəyidir”

28 May 2017 20:02

Ermənistanda maaş əvəzinə

28 May 2017 19:58

"Trampın prezidentliyi tam bir iflasdır"

28 May 2017 19:57

Zbignev Brzezinski kim idi?

28 May 2017 19:57

Ac fil zibilxanaya getdi - VİDEO - FOTO

28 May 2017 19:57

Sellüliti kremsiz də “görünməz” etmək olar

28 May 2017 19:57

Ramazan ayı niyə belə adlandırılıb?

28 May 2017 19:57

Xoşbəxtlikdən hönkür-hönkür ağladı - FOTO

28 May 2017 19:52

Varlı ölkələrdə təqaüd yaşı ən azı 70 olacaq

28 May 2017 19:52

Torpaqda ayaqyalın yeriməyin faydaları

28 May 2017 19:52

Bakıda kafedə insident: ofisiant qadını döydülər

28 May 2017 19:49

Məşhur aktyor Boeing-ini hədiyyə etdi

28 May 2017 19:47

Qadınlar 30, 40, 50, 60 yaşından sonra necə qidalanmalıdırlar?

28 May 2017 19:47

blac“Hababam Sınıfı"nın aktyoru 39 il sonra - FOTO

28 May 2017 19:47

Orucu necə tutmalı? Ən çox verilən suallara cavablar

28 May 2017 19:47

Göygöldə "Volkswagen" yanıb

28 May 2017 19:41

Boşadığı arvadının evinə getdi, 8 nəfəri güllələdi - FOTO

28 May 2017 19:32

Arıqlayaraq dəyişən insanların FOTOları

28 May 2017 19:32

"Formula 1" üzrə Monako Qran Prisinə yekun vurulub

28 May 2017 19:32