Azərbaycanın ixrac bazarları: görünən və görünməyən tərəflər

Azərbaycanın ixrac bazarları: görünən və görünməyən tərəflər
12:57 19 Noyabr 2016
Ölkə mətbuatı
A- A+

Ölkənin xarici ticarətdə rəqabətqabiliyyətliliyini əks etdirən 4 vacib faktor var: ixracın artım dinamikası, ixracın əmtəələrə görə diversifikasiyası, ixracın coğrafiyasının diversifikasiyası, ixrac səbətinin keyfiyyət strukturu.

Milli.Az bildirir ki, bunu iqtisadçı-ekspert Rövşən Ağayev öz bloqunda yazıb.

R.Ağayev hesab edir ki, ixracın artım dinamikası - ixrac göstəricisi hər il artırsa, deməli, dünyada ölkənin məhsullarına tələbat hər zaman var, bu məhsullar rəqabət apararaq başqa ölkələrin məhsullarını sıxışdırır, özünə yeni kanallar açır. Bu göstəriciyə görə hazırkı durumumuz necədir? 2015-cil ilin 9 ayında Azərbaycanın neftdənkənar ixracı 1.2 milyard dollar olmuşdu, bu ilin 9 ayında 887 milyon dollara enib. 313 milyon dollar və ya 26% azdır. Hətta bu azalmanı nəzərə almasaq belə, bu göstəriciyə görə vəziyyət ürəkaçan deyil. Çünki 2011-ci ildə qeyri-neft ixracı 1.2 milyard dollara yaxın idi. Yəni son 4 il ərzində qeyri-neft ixracı yeni məhsullar və satış bazarları hesabına genişlənə bilməmişdi. 2016-cı ildə isə əksinə kəskin azalma müşahidə edilir.

Əmtəələrə görə diversifikasiya səviyyəsi. Beynəlxalq statistikaya görə 97 mal qrupu üzrə 10 mindən artıq əmtəə xarici ticarətin obyektidir. Ölkənin xarici ticarətində nə qədər çox əmtəə və mal qrupu iştirak edirsə və ayrı-ayrılıqda onların ümumi ixracda payı nə qədər az olursa, deməli, əmtəə diversifikasiyasının səviyyəsi də yüksəkdir. Bu səviyyəni ölçmək üçün tədqiqatçılar Herfidahl indeksindən istifadə edirlər. Ölkənin ixracında daha çox sayda əmtəə qrupu proporsional payla iştirak etdikdə, Herfindahl indeksi "0"a daha çox yaxınlaşır, az sayda əmtəə daha yüksək payla iştirak etdikdə Herfindahl indeksi "1"ə yaxınlaşır. İxracda ən yüksək paya malik 10 məhsulun bazasında apardığımız hesablamalar göstərir ki, Azərbaycan üzrə ixracın konsentrasiyasını ölçən Herfindahl indeksi 0.78-ə bərabərdir və bu göstərici ixracın əmtəə mövqeyi üzrə diversifikasiyasının olmamasını göstərir.

İxracın coğrafi diversifikasiyası da mühüm göstəricidir. Ölkənin ixracı nə qədər geniş coğrafiyaya, həm də proporsional həcmdə yayılırsa, coğrafi difersifikasiyanın səviyyəsi də yüksək olur. Qeyri-neft məhsulları üzrə coğrafi konsentrasiyasını da Herfidahl düsturu əsasında hesabladıq və alınan rəqəm 0.40-dır. Bu nəticə onu göstərir ki, Azərbaycanın qeyri-neft məhsullarının coğrafi konsentrasiyası da yüksəkdir və həmin məhsullar özlərinə çox məhdud sayda ölkədə bazar tapa bilirlər. Doğrudan da, 2015-cil ilin nəticələrinə görə, 1.450 milyard dollarlıq qeyri-neft ixracının 74.2%-i və ya 1.072 milyard dolları 5 ölkəyə gedib - Rusiya (26.4% pay), Əfqanıstan (17.1% pay), İraq (13% pay), Türkiyə (11% pay), İsveçrə (6.7% pay). Bir zəruri qeyd edim ki, İsveçrənin bu sıraya düşməsinin də səbəbi elə xammal ixracıdır - Gədəbəy qızıl yatağından istismar olunan məhsul külçə halında bu ölkəyə ixrac edilir.

Maraqlı bir müqayisəyə diqqət edin: Azərbaycan Latın Amerikası bazarına 2015-ci ildə cəmi 375 min dollarlıq məhsul ixrac edib, Amma Gürcüstan üzrə bu göstərici 100 dəfə çoxdur - 39 milyon dollar. Yaxud, Azərbaycan bütövlükdə Avropa qitəsinə 285 milyon dollar qeyri-neft məhsulu ixrac edib, Gürcüstan üzrə 700 milyon dollara yaxındır. Avropanın bir sıra regionlarına, məsələn, Baltik ölkələrinə Azərbaycan məhsulları demək olar ki, gedib çıxa bilmir. Ötən il regionun 3 ölkəsinə Azərbaycan cəmi 1.5 miıyon dollar əmtəə ixrac edə bilib (halbuki bu regiondan idxalımız 35 milyon dollara yaxın olub). Gürcüstanın isə həmin dövrdə Baltik regionuna ixracı 40 milyon dollara yaxın olub.

Hətta Gürcüstan MDB-dən imtina etsə belə, 2015-ci ildə bu bazara 850 milyon dolarlıq məhsul ixrac etmək imkanı qazandığı halda, Azərbaycanın neft və qeyri-neft ixracının cəmi 550 milyon dollar ətrafında olub.

Nəhayət, 4-cü göstərici ixrac səbətinin keyfiyyətidir. İxracda yüksək dəyərə malik əmtəələrin xüsusi çəkisi nə qədər yüksək olarsa, səbətin gəlirlilik səviyyəsi də yüksək olur. Tədqiqatçıları bununla bağlı ixrac səbətinin "EXPY" dəyərini hesablayır. Bu göstərici ixracın təkmilliyi ölçüsü (measure of export sophistication (EXPY) adlanır. İxrac səbətində daha yüksək məhsuldarlıq və gəlirlilik səviyyəsinə malik (tibb sənayesi, kosmik sənaye, rəqəmsal texnologi məhsullar, avtomobil sənayesi məhsulları) mallar üstünlük təşkil etdikcə, ixracın "EXPY" dəyəri daha yüksək olur.

Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Allergik xəstəliklərin bioloji təbabət üsulu ilə müalicəsi - Video

28 İyul 2017 15:03

Azərbaycanla Peru arasında səfərlərin təşkili, XİN-lər səviyyəsində siyasi məsləhətləşmələrin aparılması məsələləri müzakirə olunub

28 İyul 2017 14:57

DİM-də abituriyentlərin müraciətlərinə baxılması üçün Apelyasiya Komissiyası yaradılıb

28 İyul 2017 14:57

Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının baş həkimi vəzifədən

28 İyul 2017 14:57

Ər 35 yaşlı arvadını qətlə yetirdi - Ağstafada

28 İyul 2017 14:54

Yağlı dərilər üçün nanə maskası

28 İyul 2017 14:51

® Barama Innovasiya və Sahibkarlıq Mərkəzində Blockchain mütəxəssisləri bir arada

28 İyul 2017 14:49

Bu şəxslərlə əsla bir otaqda QALMAYIN! - Pis insanlardan qorunmağın 5 MÜHÜM QAYDASI

28 İyul 2017 14:48

Samir Abasov: "İstədiyim oyunu göstərmədilər”

28 İyul 2017 14:47

Rusiya bu 3 azərbaycanlı "qanuni oğru"nu axtarır - FOTO

28 İyul 2017 14:42

Bakıda qaldığı mənzildən pul oğurlayan kirayəşin saxlanılıb

28 İyul 2017 14:42

Spirtli içki və narkotik maddələrdən asılılığı olan məşhurlar

28 İyul 2017 14:40

Burak həyat yoldaşı və iki uşağına "Çin işgəncəsi" verdi

28 İyul 2017 14:37

Samir Abasov: “Hazırlıq prosesinin bizə xeyli köməyi olacağına inanıram”

28 İyul 2017 14:37

Yeni süni intellekt təxəyyüldən istifadə edəcək

28 İyul 2017 14:35

Bakıda avtobus dayanacağında DƏHŞƏT: kişi keçmiş arvadını...

28 İyul 2017 14:33

Aslan İsmayılovdan AĞIR İTTİHAM: "... kimliklərini hamıya açıqlayacağam"

28 İyul 2017 14:32

Unikal kadrlar: nəhəng köpəkbalığı çırpındı, qurtuldu - VİDEO - FOTO

28 İyul 2017 14:32

Şəbnəm Tovuzlunun konsertində gərgin anlar

28 İyul 2017 14:30

Bakıda arvadını bıçaqlamaqda təqsirləndirilən şəxsə hökm oxunub

28 İyul 2017 14:27

Sumqayıtda avtobus sürücülərinin özbaşınalığı - Departament nə deyir? - FOTO

28 İyul 2017 14:27

Bu gün ABŞ iqtisadiyyatı ilə bağlı II rübün göstəricisi açıqlanacaq

28 İyul 2017 14:27

Arvadı və oğlu məmuru vəhşicəsinə QƏTLƏ YETİRDİ: ŞOK TƏFƏRRÜAT - FOTO

28 İyul 2017 14:23

Norveç atıcısı: "Azərbaycan beynəlxalq yarışları yüksək səviyyədə təşkil edir" - FOTO

28 İyul 2017 14:22

İki uşağın ölüm oyunu şoka saldı - VİDEO - FOTO

28 İyul 2017 14:17

Alman siyasilərin diqqətində olan azərbaycanlı xanım - FOTOLAR

28 İyul 2017 14:13

Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin Gürcüstan hissəsi sentyabrda istismara tam hazır olacaq

28 İyul 2017 14:12

Peterburqda terror aktı hazırlamaqda şübhəli bilinən 7 nəfər saxlanıldı

28 İyul 2017 14:12

Leyla və Arif Yunuslar Avropada milyonçu oldular

28 İyul 2017 14:12

Dövlət Neft Fondunun gəlirləri açıqlandı

28 İyul 2017 14:11

Farsların şeytanın ağlına gəlməyən DƏHŞƏTLİ 10 CƏZA NÖVÜ: 3 dəfə öldürmək... - FOTOLAR

28 İyul 2017 14:08

ABŞ Senatının sanksiyası - köhnə düşmənlərə yenidən hücum

28 İyul 2017 14:07

75 milyonluq futbolçu arvadından boşandı - FOTOLAR

28 İyul 2017 14:07

Moldovada azərbaycanlı biznesmenləri şantaj edənlər kimlərdir?

28 İyul 2017 14:05

Ən məşhur "həmişəcavan" kişilər - SİYAHI - FOTO

28 İyul 2017 14:05

Bakıda sarsıdıcı olay: yeniyetmə qız valideynlərinin gözü qarşısında öldü

28 İyul 2017 14:04

Rusiyadan ABŞ-a sərt həmlə: “Sentyabrın 1-dən etibarən...”

28 İyul 2017 13:59

Rusiya ABŞ-a qarşı əks-hücuma KEÇDİ - Qarşıdurma QIZIŞIR

28 İyul 2017 13:58

Polis 50 yaşdan aşağı müsəlmanlara Qüdsdə namaz qılmağa icazə vermir

28 İyul 2017 13:57

Gürcüstan rəsmisi: "Bakı-Supsa neft kəməri fasiləsiz işləyəcək"

28 İyul 2017 13:57

Şirvanda toy mərasimində bəyi əqrəb sancıb

28 İyul 2017 13:53

"ABŞ bizi şantaj edir" - Rusiya XİN

28 İyul 2017 13:52

Donald Trampın çəkdiyi şəkil hərracda 29 min dollara satılıb

28 İyul 2017 13:52

Güclü dolu Murat Bozun avtomobilinin şüşələrini qırdı - VİDEO

28 İyul 2017 13:52

Lülə kababı evinizdə hazırlayın

28 İyul 2017 13:50

Əcnəbi turist: "Azərbaycan polisinin şücaəti və operativliyi məni valeh edib" - FOTO

28 İyul 2017 13:47

Toyda bəyi əqrəb sancdı: reanimasiyaya yerləşdirilib

28 İyul 2017 13:44

Prezidentlər payızda görüşə bilər - Ermənistan XİN-dən BƏYANAT

28 İyul 2017 13:43

Azərbaycan rayonlarında torpaq sahələrinin QİYMƏTLƏRİ

28 İyul 2017 13:42

Həkimlər ağır xəstəni polis bölməsinin qabağına atdılar - Bakıda şok olay

28 İyul 2017 13:42