Psixi inkişafı ləngidən amillər hansılardır?

Psixi inkişafı ləngidən amillər hansılardır?
23:42 22 Noyabr 2016
103 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Son dövrlərdə daha çox rast gəlinən bu problemi necə aradan qaldırmaq olar?

Müasir dövrümüzdə insanı öyrənən 200-dən çox elm sahələrinin içərisində psixologiya elmi mühüm yer tutur. Psixologiya qədim yunan sözü olub (psyuxe-ruh ruhi aləm loqos-elm bilik öyrənmək) psixika haqqında elm deməkdir. Psixologiya fəaliyyət və ünsiyyətin psixoloji probləmlərini öyrənir. Psixologiya beyində obyektiv aləmin subyektiv sürəti kimi əmələ gələn psixikanın faktları qanunauygunluqları və mexanizimləri haqqında elmdir. Həmçinin psixologiya psixi proseslər, psixi hallar və psixi xassələr haqqında elmdir. Psixi proseslər də 3 yerə bölünür. İdrak prosesləri, iradi proseslər və emmosianal proseslər. İdrak proseslərinə duyğu, qavrayış, diqqət, hafizə, nitq, təfəkkür və təxəyyül aiddir.

İnsan dünyaya gələrkən nitqi özü ilə hazır şəkildə gətirmir. Uşağın psixi inkişafında nitq çox böyük rol oynayır. Tərbiyyə işi düzgün təşkil edildikdə onun nitqinin inkişafı əsasən 4 mərhələni əhatə edir. Birinci mərhələ, nitqin nkişafının hazırlıq mərhələsidir. Bu uşağın anadan olduğu gündən 1 yaşa qədər olan dövrü əhatə edir. İkinci mərhələ şifahi nitqin inkişafı mərhələsidir ki, bud a 1 yaşdan 3 yaşa qədər olan dövrə təsadüf edir. Üçüncü şifahi nitqin zənginləşməsi mərhələsidir. Bu mərhələ -3 yaşdan 7 yaşa qədər olan dövrü əhatə edir. Dördüncü mərhələ nitqin təkminlləşməsi və yazılı nitqin inkişafı mərhələsidir və 7 yaşdan sonar baş verir.

Milli.Az olaylar.az-a istinadən bildirir ki, nitq uşağın dünyaya gəldiyi gündən etibarən tədricən ünsiyyət vasitəsi kimi inkişaf edir və başqalarının emosianal vəziyyəti, uşaq tərəfindən onun mimikası jest və pantomimikaları vasitəsilə anlaşılır. 3 yaşlı uşağın nitqində 1000-1500, 4 yaşlının nitqində 1600-1926, 5 yaşlı uşağın nitqində isə 2500-3000-ə yaxın söz ehtiyyatı olur. Ona gorə də istər valideyinlər istərsədə tərbiyyəçi müəllimlər uşaqlara geniş izahatlı, düzgün tələffüz qaydalarını elə örətməlidirlər ki, onların nitqi inkişaf edib məktəb təlimi üçün zəruri olan səviyyəyə çatmasına müsbət təsir göstərsin. İnsan təfəkkürünün inkişafında nitqin rolu çox böyükdür. Nitq vasitəsilə insanlar nəinki öz fikirlərini bir-birinə çatdırır, həm də onların təfəkkürü nitqli ünsiyyət prosesində təşəkkül edir və formalaşır.

Çox zaman nitq qüsurları uşaqlarda kompleks, özün inamsızlıqda yaradır. Bu xüsusiyyətlərə görə uşaqlar məktəbə və baxçaya getmək istəmirlər. Elə psixika var ki nitqi geri salır. Elə qüsurlu nitq var ki, psixikanı geri salır. Yəni uşağın nitqində qüsur varsa və ya ümumiyyətlə nitq yoxdursa uşağın psixoloji aləminə təsir edir. Belə ki, nitq vasitəsi ilə uşaq ünsiyyətə girir, lüğət ehtiyyatı artır, təsəvvürlər formalaşır. Nitqdə ləngimə varsa bu xüsusiyyətlərdə ləngiyir. Amma psixoloji olaraq uşaqda ləngimə varsa onun nitqinə mənfi təsirsiz ötüşməyə bilməz.Beləki uşaq deyilən müraciəti anlamırsa onun nitqində, lüğət ehtiyatında qüsurlar olacaq. Buna görədə uşaqla defektoloji-loqopedik iş aparılarkən mütləq uşağın psixoloji səviyyəsi, bacarığı, yaşı, diqqəti və aktivliyi nəzərə alınmalıdır. Bəzən isə uşaqlarda psixi inkişaf ləngiməsi kimi mənfi tendensiya müşahidə edilir. Etiraf etmək lazımdır ki, psixi inkişaf ləngiməsi dövrümüzün aktual problemlərindən biridir. Bu problem ilk dəfə XIX əsrdə Lassenq və Lorens tərəfindən aşkarlanıb. Müasir dövrdə psixi inkişaf ləngiməsi daha ətraflı öyrənilməyə başlayıb. Psixi inkişaf ləngiməsi tam və ya qismən ola bilər. Bunu müəyyən etmək üçün psixi inkişaf ləngiməsinin yaranma səbəbini aşkara çıxarmaq lazımdır. Nitq İnkişaf Mərkəzində hesab edirlər ki, bu amillər isə 3 qrupa bölünür. Birincisi, endogen amillər-yəni daxili səbələrdən qaynaqlanan amillər qrupu, ikicisi, ekzogen amillər-yəni xarici səbəblərdən qaynaqlanan amillər qrupu və nəhayət üçüncüsü, irsi amillər. Endogen amillərə - hamiləlik dövründə ananın qida rejiminin pozulması, keçirdiyi infeksiyalar, hamiləliyin ümumi toksikozu, nevropatiya daxildir. Ekzogen amillərə - doğuş zamanı travma, erkən yaş dövründə keçirilən xəstəliklər daxildir. İrsi amillər isə genetik faktorlarla bağlıdır. Mərkəzdən bildirilir ki, bəzən isə hormonal problemlərin də psixi inkişaf ləngiməsinə səbəb olması barədə fikirlər də söylənilir. Lakin bu fikir tam təsdiqini tapmayıb.

Psixi inkişaf ləngiməsini səciyyələndirən bəzi xarakter xüsusiyyətlər var. Adətən bu kimi insanlar ətrafındakıların köməyi olmadan bir iş görməkdə çətinlik çəkirlər. Çox vaxt isə məntiqsiz hərəkətlər edirlər. Həmçinin say, zaman və böyüklük ölçülərindən istifadə zamanı çətinliklə üzləışirlər Bir qayda olaraq diqqəti mərkəzləşdirə bilmir, təfəkkür sferasında analiz, sintez, ümumiləşdirmə proseslərində çətinlik çəkirlər. Həmçinin psixi inkişaf ləngiməsindən əziyyət çəkənlərdə iradə və emosional sferada kasadlıq, təsəvvür etmədə çətinlik, tez təsir altına düşmə kimi də mənfi hallar müşahidə edilir.

Nitq İnkişaf Mərkəzində hesab edirlər ki, əgər uşaqlarda bu hallar müşahidə edilərsə, o zaman vaxt itirmədən mütəxəssis köməyindən faydalanmaq zəruridir. Çünki vaxtında müdaxilə edilmədikdə daha sonra ağır nəticələrlə üzləşmə riski böyükdür.

Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Pilləkəndən yıxılan kişi öldü

23 Aprel 2017 19:43

Ebru çılpaq fotosu ilə dünya gündəminə düşdü

23 Aprel 2017 19:42

Fransada prezident seçkilərində 70% seçici iştirak edib

23 Aprel 2017 19:42

Bakıda liftdə qalan şəxs

23 Aprel 2017 19:39

Azərbaycanda avtomobil maneəyə çırpılıb, xəsarət alanlar var

23 Aprel 2017 19:37

Abdullayev biabırçı səhvdən danışdı, yenə nala-mıxa vurdu

23 Aprel 2017 19:37

Fələstinli Təl-Əvivdə bıçaqla 3 nəfəri yaraladı

23 Aprel 2017 19:33

Hitlerin oğlu ortaya çıxdı

23 Aprel 2017 19:33

“Zirə” ilə oyuna əvəzedici heyətlə çıxacağıq” - Tərlan Əhmədov

23 Aprel 2017 19:27

"Avroliqaya kiminsə yerinə getməyi istəməzdik" - Şahin Diniyev

23 Aprel 2017 19:27

Tramp ilk 100 gündə ən aşağı reytinqə malik olub

23 Aprel 2017 19:27

“Qarabağ” Azərbaycanın bayrağı kimidi" - Abdulbari Gözəl

23 Aprel 2017 19:27

Yeməkdən sonra bunları etməyin - ölə bilərsiniz

23 Aprel 2017 19:23

Bakıda "Toyota" yanıb

23 Aprel 2017 19:17

Yaşlı qadınlar seksə daha həvəsli olurlar

23 Aprel 2017 19:16

“Sənin kimi döyüşçülər belə asanlıqla təslim olmurlar” – Tottidən mesaj var

23 Aprel 2017 19:14

Azərbaycanda hərrac mərkəzi yaradıldı

23 Aprel 2017 19:13

Fransada yenidən atışma olub: yaralanan var

23 Aprel 2017 19:12

"Mahnı üçün üzüyümü satdım" - FOTO

23 Aprel 2017 19:05

Azərbaycanlı pəhləvan hamını şoka saldı

23 Aprel 2017 19:01

Məşhur azərbaycanlı aparıcının avtomobilinə hücum edildi - FOTO

23 Aprel 2017 18:57

Gürcüstanda erməni deputatın avtomobilləri yandırıldı

23 Aprel 2017 18:52

"Onların ciyərini yeyərəm"

23 Aprel 2017 18:50

"Neftçi"də biabırçılıq: texniki məğlubiyyət veriləcək

23 Aprel 2017 18:47

"Zirə"nin futbolçusundan Ayxan Abbasova etiraz - SƏBƏB

23 Aprel 2017 18:47

Tanınmışların YENİ FOTOLARI

23 Aprel 2017 18:47

Peterburqda ABŞ vətəndaşı mübahisə etdiyi şəxsin gözünə bıçaq sancdı

23 Aprel 2017 18:47

Yarıçılpaq "Putin" və "Tramp" həbs olundu

23 Aprel 2017 18:39

Kök uşaqların valideynləri, cərimələnə bilərsiniz

23 Aprel 2017 18:38

Azərbaycanda yük daşımalarının həcmi artıb

23 Aprel 2017 18:37

Çili silkələndi - Zəlzələ

23 Aprel 2017 18:32

İki tanınmış azərbaycanlı musiqiçi evləndi - FOTO

23 Aprel 2017 18:27

Ərdoğan uşaqlara şeir dedi

23 Aprel 2017 18:25

Amfibiya gəmisi Türkiyə ordusuna silahlanmasına daxil oldu

23 Aprel 2017 18:22

Azərbaycan Almaniyanı qabaqladı - Təhlükəsizlik reytinqində

23 Aprel 2017 18:22

"O pullara heyfim gəlir" - Məlahət Abbasova Röya ilə qalmaqalı haqda

23 Aprel 2017 18:18

Arvadından 24 yaş balacadır... - Prezidentliyə namizədin sevgi hekayəsi

23 Aprel 2017 18:12

Şimali Koreya Avstraliyanı nüvə zərbəsi ilə hədələdi

23 Aprel 2017 18:12

Türk futbolçu üçün mövsüm bitdi

23 Aprel 2017 18:09

ABŞ maliyyə naziri: "Vergi islahatları büdcə kəsirinə səbəb ola bilər"

23 Aprel 2017 18:05

Yunanıstanda Türkiyə konsulluğuna hücum edildi

23 Aprel 2017 18:03

Erməni deputatın avtomobilləri yandırıldı

23 Aprel 2017 18:01

Əhmədinejad prezidentliyə namizədlərin heç birini dəstəkləməyəcək

23 Aprel 2017 17:57

Məşhur 5 bacının dəhşət dolu həyatı: Hökumət 3 milyon verdi, heç nə dəyişmədi - FOTOLAR - VİDEO

23 Aprel 2017 17:53

“Neftçi” azarkeşləri stadiondan çıxarıldı - Səbəb

23 Aprel 2017 17:52

Ərdoğan Teziç vəfat etdi

23 Aprel 2017 17:46

Messinin "El Klasiko"da qaçmaqla arası yoxdur

23 Aprel 2017 17:43

Dünya bu qadına heyrandır - FOTOLAR

23 Aprel 2017 17:33

Seçicilərin 28,54 faizi səsvermədə iştirak edib

23 Aprel 2017 17:33

Pilləkəndən yıxılan kişi öldü

23 Aprel 2017 17:27