Psixi inkişafı ləngidən amillər hansılardır?

Psixi inkişafı ləngidən amillər hansılardır?
23:42 22 Noyabr 2016
103 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

Son dövrlərdə daha çox rast gəlinən bu problemi necə aradan qaldırmaq olar?

Müasir dövrümüzdə insanı öyrənən 200-dən çox elm sahələrinin içərisində psixologiya elmi mühüm yer tutur. Psixologiya qədim yunan sözü olub (psyuxe-ruh ruhi aləm loqos-elm bilik öyrənmək) psixika haqqında elm deməkdir. Psixologiya fəaliyyət və ünsiyyətin psixoloji probləmlərini öyrənir. Psixologiya beyində obyektiv aləmin subyektiv sürəti kimi əmələ gələn psixikanın faktları qanunauygunluqları və mexanizimləri haqqında elmdir. Həmçinin psixologiya psixi proseslər, psixi hallar və psixi xassələr haqqında elmdir. Psixi proseslər də 3 yerə bölünür. İdrak prosesləri, iradi proseslər və emmosianal proseslər. İdrak proseslərinə duyğu, qavrayış, diqqət, hafizə, nitq, təfəkkür və təxəyyül aiddir.

İnsan dünyaya gələrkən nitqi özü ilə hazır şəkildə gətirmir. Uşağın psixi inkişafında nitq çox böyük rol oynayır. Tərbiyyə işi düzgün təşkil edildikdə onun nitqinin inkişafı əsasən 4 mərhələni əhatə edir. Birinci mərhələ, nitqin nkişafının hazırlıq mərhələsidir. Bu uşağın anadan olduğu gündən 1 yaşa qədər olan dövrü əhatə edir. İkinci mərhələ şifahi nitqin inkişafı mərhələsidir ki, bud a 1 yaşdan 3 yaşa qədər olan dövrə təsadüf edir. Üçüncü şifahi nitqin zənginləşməsi mərhələsidir. Bu mərhələ -3 yaşdan 7 yaşa qədər olan dövrü əhatə edir. Dördüncü mərhələ nitqin təkminlləşməsi və yazılı nitqin inkişafı mərhələsidir və 7 yaşdan sonar baş verir.

Milli.Az olaylar.az-a istinadən bildirir ki, nitq uşağın dünyaya gəldiyi gündən etibarən tədricən ünsiyyət vasitəsi kimi inkişaf edir və başqalarının emosianal vəziyyəti, uşaq tərəfindən onun mimikası jest və pantomimikaları vasitəsilə anlaşılır. 3 yaşlı uşağın nitqində 1000-1500, 4 yaşlının nitqində 1600-1926, 5 yaşlı uşağın nitqində isə 2500-3000-ə yaxın söz ehtiyyatı olur. Ona gorə də istər valideyinlər istərsədə tərbiyyəçi müəllimlər uşaqlara geniş izahatlı, düzgün tələffüz qaydalarını elə örətməlidirlər ki, onların nitqi inkişaf edib məktəb təlimi üçün zəruri olan səviyyəyə çatmasına müsbət təsir göstərsin. İnsan təfəkkürünün inkişafında nitqin rolu çox böyükdür. Nitq vasitəsilə insanlar nəinki öz fikirlərini bir-birinə çatdırır, həm də onların təfəkkürü nitqli ünsiyyət prosesində təşəkkül edir və formalaşır.

Çox zaman nitq qüsurları uşaqlarda kompleks, özün inamsızlıqda yaradır. Bu xüsusiyyətlərə görə uşaqlar məktəbə və baxçaya getmək istəmirlər. Elə psixika var ki nitqi geri salır. Elə qüsurlu nitq var ki, psixikanı geri salır. Yəni uşağın nitqində qüsur varsa və ya ümumiyyətlə nitq yoxdursa uşağın psixoloji aləminə təsir edir. Belə ki, nitq vasitəsi ilə uşaq ünsiyyətə girir, lüğət ehtiyyatı artır, təsəvvürlər formalaşır. Nitqdə ləngimə varsa bu xüsusiyyətlərdə ləngiyir. Amma psixoloji olaraq uşaqda ləngimə varsa onun nitqinə mənfi təsirsiz ötüşməyə bilməz.Beləki uşaq deyilən müraciəti anlamırsa onun nitqində, lüğət ehtiyatında qüsurlar olacaq. Buna görədə uşaqla defektoloji-loqopedik iş aparılarkən mütləq uşağın psixoloji səviyyəsi, bacarığı, yaşı, diqqəti və aktivliyi nəzərə alınmalıdır. Bəzən isə uşaqlarda psixi inkişaf ləngiməsi kimi mənfi tendensiya müşahidə edilir. Etiraf etmək lazımdır ki, psixi inkişaf ləngiməsi dövrümüzün aktual problemlərindən biridir. Bu problem ilk dəfə XIX əsrdə Lassenq və Lorens tərəfindən aşkarlanıb. Müasir dövrdə psixi inkişaf ləngiməsi daha ətraflı öyrənilməyə başlayıb. Psixi inkişaf ləngiməsi tam və ya qismən ola bilər. Bunu müəyyən etmək üçün psixi inkişaf ləngiməsinin yaranma səbəbini aşkara çıxarmaq lazımdır. Nitq İnkişaf Mərkəzində hesab edirlər ki, bu amillər isə 3 qrupa bölünür. Birincisi, endogen amillər-yəni daxili səbələrdən qaynaqlanan amillər qrupu, ikicisi, ekzogen amillər-yəni xarici səbəblərdən qaynaqlanan amillər qrupu və nəhayət üçüncüsü, irsi amillər. Endogen amillərə - hamiləlik dövründə ananın qida rejiminin pozulması, keçirdiyi infeksiyalar, hamiləliyin ümumi toksikozu, nevropatiya daxildir. Ekzogen amillərə - doğuş zamanı travma, erkən yaş dövründə keçirilən xəstəliklər daxildir. İrsi amillər isə genetik faktorlarla bağlıdır. Mərkəzdən bildirilir ki, bəzən isə hormonal problemlərin də psixi inkişaf ləngiməsinə səbəb olması barədə fikirlər də söylənilir. Lakin bu fikir tam təsdiqini tapmayıb.

Psixi inkişaf ləngiməsini səciyyələndirən bəzi xarakter xüsusiyyətlər var. Adətən bu kimi insanlar ətrafındakıların köməyi olmadan bir iş görməkdə çətinlik çəkirlər. Çox vaxt isə məntiqsiz hərəkətlər edirlər. Həmçinin say, zaman və böyüklük ölçülərindən istifadə zamanı çətinliklə üzləışirlər Bir qayda olaraq diqqəti mərkəzləşdirə bilmir, təfəkkür sferasında analiz, sintez, ümumiləşdirmə proseslərində çətinlik çəkirlər. Həmçinin psixi inkişaf ləngiməsindən əziyyət çəkənlərdə iradə və emosional sferada kasadlıq, təsəvvür etmədə çətinlik, tez təsir altına düşmə kimi də mənfi hallar müşahidə edilir.

Nitq İnkişaf Mərkəzində hesab edirlər ki, əgər uşaqlarda bu hallar müşahidə edilərsə, o zaman vaxt itirmədən mütəxəssis köməyindən faydalanmaq zəruridir. Çünki vaxtında müdaxilə edilmədikdə daha sonra ağır nəticələrlə üzləşmə riski böyükdür.

Milli.Az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Valideynlər: "Savadsız müəllimlər övladlarımıza dərs deməsin" - VİDEO

30 May 2017 13:47

Praqada AŞPA-nın Daimi Komitəsinin iclası keçirilir

30 May 2017 13:42

Qlobal korrupsiyanın illik həcmi 2 trln. dollara çatır

30 May 2017 13:42

Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti: "Xəzər qazının Avropa bazarına çatdırılması reallığa çevrilir"

30 May 2017 13:42

Şimali Koreya ABŞ-ı HƏDƏLƏDİ: “Bizi buna məcbur etməyin”

30 May 2017 13:38

Bakıda avtobusda beli qırılan 21 yaşlı qız... - Həkimi açıqladı

30 May 2017 13:37

“Standard Insurance”in lisenziyası ləğv edilə bilər

30 May 2017 13:37

AccessBank "15=12" kredit kampaniyasına başlayır

30 May 2017 13:36

Mayın 31-nə manatın dollara nisbətdə orta çəkili məzənnəsi

30 May 2017 13:36

​Milyarderin nəvələri

30 May 2017 13:35

Müğənni Damla SİRLƏRİNİ AÇDI: “Ağlı olan heç vaxt...” - FOTOLAR

30 May 2017 13:33

Nazirlik turistlərə MÜRACİƏT ETDİ

30 May 2017 13:32

FİFA Riçard Almeydanın Azərbaycan millisində oynamasına razılıq verib

30 May 2017 13:32

"Tarqovı"da qoyun gəzdirdilər - VİDEO

30 May 2017 13:32

“Araz supermarket”in işçilərinə qarşı cinayət törədilib

30 May 2017 13:32

İranda 5 min illik qəbristanlıq aşkarlanıb

30 May 2017 13:32

ATV-nin aparıcısı "Space"ə keçdi - FOTO

30 May 2017 13:32

İftarda necə qidalanmaq lazımdır?

30 May 2017 13:28

Avtomobillər üçün uşaq oturacağı alanda nələrə diqqət yetirmək lazımdır?

30 May 2017 13:27

Bakı Rusiya - Səudiyyə Ərəbistanı - İran üçbucağında...

30 May 2017 13:27

Şərif Ağayav Kulis.az-ın baş redaktoru təyin olunub

30 May 2017 13:24

Dünyada güc balansı dəyişdi – ABŞ-Almaniya QARŞIDURMASI

30 May 2017 13:23

Müdafiə Nazirliyi işçi axtarır

30 May 2017 13:22

İlin əvvəlindən 70 min miqrant dənizlə Avropaya gəlib

30 May 2017 13:22

Məşhur müğənni ilə aktyorun istirahətinə baxın - FOTO

30 May 2017 13:22

Donuz balaları üçün yaradılan, amma indi hamının arzuladığı AVTOMOBİL - FOTOLAR

30 May 2017 13:18

EBRD: Mərkəzləşdirilmiş agentliklərin yaradılmasına ehtiyac var

30 May 2017 13:17

Rüfət Aslanlı: “Kredit aktivliyi ilə bağlı dəqiq rəqəmlər açıqlamağa hazır deyilik”

30 May 2017 13:17

"İçerde" serialını izləyənlər, mütləq oxuyun!

30 May 2017 13:16

Almas İldırımın 110 illik yubileyi qeyd ediləcək

30 May 2017 13:15

Arvadı ilə birləşib dostunu doğradı, qanını içdi - FOTO

30 May 2017 13:12

Kafedəki masada bu halda öldü

30 May 2017 13:10

Arvadını öldürən keçmiş polisin məhkəməsində: "Qızımın qanı batır"

30 May 2017 13:09

"AtaSığorta"nın 3 yeni filialı açılıb

30 May 2017 13:08

NASA Yupiterdəki qasırğanın FOTOLARINI yaydı

30 May 2017 13:08

Prokuror keçmiş arvadını öldürməkdə təqsirləndirilən sabiq polis əməkdaşına ağır cəza istəyib

30 May 2017 13:07

Gənclər üçün Təhsil Mərkəzi “Şanlı tarix - 99 il” “Twitter” aksiyası keçirib

30 May 2017 13:07

İyunun ilk gününün HAVAsı - XƏBƏRDARLIQ

30 May 2017 13:05

Ermənistan şirkətinin rəhbəri: "Ekvador bananını Azərbaycan üzərindən İrana idxal edəcəyik"

30 May 2017 13:05

MOSSAD gizli PLANI AÇDI: ABŞ qonşumuzu vurmaq üçün hərəkətə keçdi - DETALLAR

30 May 2017 13:03

IFC: Azərbaycan iqtisadi artım üçün yeni mənbələr axtarışındadır

30 May 2017 13:02

İndoneziyada 6,8 bal gücündə zəlzələ olub

30 May 2017 13:02

Mundiala yol Avropa çempionatından keçəcək

30 May 2017 13:01

Dil normalarını pozan telekanallar CƏRİMƏLƏNƏCƏK

30 May 2017 12:58

Dünya alimləri bizim regionun potensialını yüksək qiymətləndirirlər

30 May 2017 12:57

Hava qeyri-sabit keçəcək

30 May 2017 12:52

Sahibkarlıq sahəsində yoxlamaların dayandırılma müddəti uzadıla bilər

30 May 2017 12:50

Payızlıq buğdaya daha çox ziyan vuran yeni böcəklər müəyyən edilib

30 May 2017 12:50

Dilçilik İnstitutundan telekanallara qarşı SƏRT TƏNQİD

30 May 2017 12:49

Nazirlik səyahət edən vətəndaşlara müraciət etdi

30 May 2017 12:48