O, mağaraya çəkildi və oradan qeyb oldu...

O, mağaraya çəkildi və oradan qeyb oldu...
15:58 25 Noyabr 2016
296 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Salyan rayonunun Qaraçala qəsəbəsində, Kürovdağın yamacında, yaşı min ildən çox hesab edilən və "Vağam" adlandırılan bir mağara var.

Bura ətraf ərazidə yaşayanların tez-tez üz tutduğu ziyarətgahdır. Üstünü iri daşlar və qaya parçaları örtmüş, hündürlüyü bir metrdən azacıq artıq olan mağaraya daxil olmaq və onun içərisində hərəkət etmək üçün gərək əyilə və dizin-dizin sürünəsən.

Mağaranın tavanı, divarları daşdandır, çökməməsi üçün içəridə dayaq tumbalar düzəldilib. Ziyarətçilərin rahatlığı üçün son vaxtlar mağaranın önündə daş pilləkan hörülüb, giriş qapısı genişləndirilib, divarlara suvaq, üstündən isə əhəngdən boyaq vurulub. Mağaranın yaxınlığında məscid, ocaqxana tikilib, talvar quraşdırılıb, oturacaq yerlər təşkil olunub. Bu ərazidə müxtəlif dövrdə yaşamış insanların dəfn olunduğu qəbiristanlıq da var.

Mağaraya müqəddəslik "Həzrət baba"dan gəlir

Şirvan Şəhər Mədəniyyət Mərkəzinin məsləhətçisi Eldar Qəmərli Sputnik-ə danışır ki, Vağam Kürovdağda yeganə mağara deyil, yeri itib-batan, dağılıb gedənlər də olub: "Elə mağaralar var ki, quruluşuna, tarixi əhəmiyyətinə görə Vağamdan daha maraqlı və zəngindir. Amma onların heç biri ziyarətgaha çevrilməyib. Vağamı müqəddəsləşdirən yeganə səbəb Yaxın Şərq ölkələrində səyyah, böyük şair və filosof kimi tanınmış Baba Kuhinin bir müddət burada yaşamasıdır".

Həm tarixi məxəzlərdə, həm də xalq arasında dolaşan rəvayətlərdə Kuhinin daşıdığı təxəllüslərə aid o qədər məlumatlar var ki, bunların hamısının bir tarixi şəxsiyyət barədə olmasının özü zaman-zaman mübahisə mövzusuna çevrilib.

Onun X və XI əsrlərin qovşağında, yüz ildən artıq yaşadığı ehtimal edilir. Kuhinin bütöv adı çox zaman belə təqdim olunur: Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Abdullah ibn Übeydullah ibn Bakuyə. İmzasındakı "bakılılığa" görə bəzi araşdırıcılar Kuhinin Bakıda anadan olduğunu düşünüblər. Amma onun doğum yeri elmə dəqiq məlum deyil.

O, uzun müddət Şirazda və Nişapurda yaşadığından, "Şirazi" və "Nişapuri" təxəllüsləri ilə də tanınıb. El arasında bu şəxs həm də "Həzrət baba" və "Qarlı baba" adlandırılır.

Baba Kuhi Şərqdə "böyük şeyx" kimi tanınan sufi Əbu Abdullah ibn Xəfifin tanınmış müridlərindən, sufi şeirinin ilk görkəmli nümayəndələrindən biri hesab olunur. Bir çox tədqiqatçılar onun nəzmlə yazılmış 3 böyük əsərinin adını çəkib, farsca divanının olduğunu qeyd ediblər. Azərbaycan səyyahlarının ən yaxşı araşdırıclarından olan Nurəddin Kərəmov hesab edir ki, kainatın heliosentrik sistemi haqqında o, Əbdürreyhan əl-Birunidən 30-40 il, Kopernikin kəşfindən isə 500 il əvvəl fikir söyləyib.

… Deyəsən mağaradan uzaqlaşdıq. Amma çox da yox. Əgər bu məkanı müqədəsləşdirən daşlar deyil, bir tarixi şəxsiyyətdirsə və o, bundan daha böyük və qiymətli bir irs qoyub gedibsə, barəsində ətraflı məlumat verməyə ehtiyac var. Təbii olaraq hər kəsdə ilk yarana biləcək suallardır:

Kuhi kim olub, bu yerlərə haradan və niyə gəlib?

İrsinin araşdırıcıları hesab edirlər ki, Kuhi Şirvanşahlar sarayının vəziri olmuş Pir Hüseynin böyük qardaşıdır (yeri gəlmişkən, Pir Hüseynin məqbərəsi üstündə tikilmiş Pirsaatçay xanəgahı da əsrlər boyudur səcdəgaha çevrilib). Deyilənə görə aralarındakı fikir ayrılığına və daim mübahisədə olduğuna görə, o, qardaşından kənarlaşmalı olub.

Bir müddət Pirsaatçay vadisində — Şamaxıdan şərqdə məskunlaşıb, ardınca Babadağa sığınıb. Ömrünün ahıl çağlarını belə, müqəddəs adam səyahətlərdə keçirib. Xeyli müddət Məşhəd yaxınlığındakı Nişapur şəhərində yaşayıb, sonda Şirazda dayanıb. Tədqiqatçılar onun elə öz əsərlərinə istinad edərək bu səyahətlərdə təriqət yolçuluğunu, otuz min hekayət və üç min hədis yığdığını da qeyd edirlər.

E.Qəmərli bildirir ki, elmi ədəbiyyatda Kuhinin Vağamda yaşadığına aid heç bir məlumata rast gəlməyib: "Lakin xalqın çoxəsrlik inancı və nəsildən nəsilə ötürülməklə, mahiyyətcə dəyişikliyə uğramadan bu günümüzədək gəlib çıxmış rəvayətlər, heç də əsassız hesab edilə bilməz. Vağamla Pirsaat çayı vadisi arasında 30-35 km məsafə var. Ola bilsin ki, Baba Kuhi, həqiqətən əvvəlcə orada məskunlaşıb, sonra bu mağaraya köçüb". Tədqiqatçı diqqəti həm də buna çəkir ki, elmi ədəbiyyatla rəvayətlərdə xeyli uyğunluq var: "Hər ikisində Babanın dağlarda, mağarada yaşadığı və müqəddəsliyi xüsusi qeyd olunur. Təxəllüsündəki "kuhi" sözü "dağlı", "dağ adamı", "dağda yaşayan adam" mənasını verir (farsca "kuh" sözü dilimizə "dağ" kimi tərcümə olunur). Müxtəlif səbəblər gətirilməklə Babanın bu yerlərdən incik düşməyi də qabardılır".

Kuhi bizə niyə lazımdır?

Ziyarətə gələnlərin çoxu Kuhini tarixi şəxsiyyət kimi tanımır, onun həyat və yaradıcılığı, fəlsəfi görüşləri barədə məlumatlı deyil. Baba onlar üçün yalnız fövqəltəbii qüvvədir: "O, heç kəsi naümid qoymayıb, qapısından boş yola salmayıb, dərgahında səslənən duaları Allah qəbul edib".

Elə bu inamla Kuhidən kimi xəstəliyinə çarə, kimi övlad, kimisə ailəsinə ruzi istəyir. Belə baxanda, sadə insanları qınamaq da olmaz — Kuhi irsi, dünyanın müxtəlif kitabxalarında saxlanılan əsərləri, bir də "ayaq izləri" mötəbər elmi araşdırmaların yolunu gözləməkdədir. Nizami, Füzuli, Sədi, Hafiz, Nəsimi kimi klassiklərin diqqətini cəlb etmiş bir filosofumuz elmin, təhsilin belə inkişaf səviyyəsində niyə insanlarımız tərəfindən tanınmamalıdır?

Lap ədəbiyyat, fəlsəfə, inanc məsələsini və Kuhinin özünü də bir kənara qoyaq, Vağama sıradan bir mağara kimi yanaşaq. Bir balaca mağara tarixin ən uzaq qatlarından xəbər vermirmi? Axı, orta məktəb şagirdi də bilir ki, mağaralar ibtidai icma quruluşunda yaşayanların məskəni olub. Elə yurdun uzaq keçmişini öyrənmək baxımından da bu, qiymətli bir tapıntı, abidə deyilmi? Mağara ətrafındakı qəbiristanlıqda qədim dövrlərə aid olan xeyli sayda qəbir var. Üzərində yazı olmasa da, fərqli forma və üslubda olması ilə məzar daşları, sanki nəsə demək istəyir. Xalqın min illik inancı və bəlkə elə Kuhinin fövqəltəbii qüvvəsi hələ ki, neçə əsrlər əvvələ aid olan tarixin son izlərinin silinməsinə imkan verməyib. Niyə bu ziyarətgaha bir alim gəlməsin?

Kuhinin oturaq yerlərinin çoxu ziyarətgaha çevrilib

Xalq inancına görə, Kuhi Vağamdan Babadağa gedib və orada qeybə çəkilib. Hətta bu dağın da "Həzrət Baba"nın məskəni olandan sonra belə adlandığı iddia olunur. Eldar Qəmərli deyir ki, hər il yay aylarında İsmayıllı və Quba rayonlarının sərhədində yerləşən ziyarətgaha gedən şirvanlılar, ilk olaraq Vağama gəlirlər. Şirazdakı məqbərəsinə də beləcə müqəddəs yer kimi yanaşılıb. Min ildir bitib-tükənməyən bu sevgini böyük filosof, sanki sağlığında duyaraq yazıb: "Kuhi ürəyini bədəninin təbindən siləndən sonra nəhəng bir dəryaya düşdü…". (sputnik.az)

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Cəbhə xəttində erməni hərbçisi ölüb

28 İyul 2017 23:07

54 yaşlı Demi Mur 21 il sonra yenidən soyundu - FOTO

28 İyul 2017 23:05

Onurdan Tubaya zərbə: qızlarını alacaq

28 İyul 2017 23:05

"Karyeramın İspaniya mərhələsi başa çatıb"

28 İyul 2017 22:57

Beyini cavanlaşdıran 3 MƏHSUL

28 İyul 2017 22:57

Banklar aşağı faizlə kredit verə bilərlər - VİDEO

28 İyul 2017 22:57

ABŞ və Cənubi Koreya KXDR-in raket buraxılışına hərbi cavab düşünür

28 İyul 2017 22:57

24 saata ölüm, tualet tapmayanların yaratdığı təhlükə - XƏBƏRDARLIQ

28 İyul 2017 22:57

Sabirabadda 23 yaşlı gənc faciəli şəkildə öldü

28 İyul 2017 22:53

23 yaşlı oğlanı "tok" vurub öldürdü

28 İyul 2017 22:49

Daha bir ilansancma

28 İyul 2017 22:44

Qrup şəklində kredit götürdülər - birinin borcunu digəri ödəməli oldu - VİDEO

28 İyul 2017 22:42

23 yaşlı oğlanı elektrik cərəyanı vuraraq öldürüb

28 İyul 2017 22:42

Cennifer Lopezlə sevgilisinin ad günü əyləncəsi davam edir - FOTO

28 İyul 2017 22:42

Acun Yıldız Tilbe ilə bağlı qərarını verdi

28 İyul 2017 22:37

Bakıda qanunsuz zibilxana: Ərazidə antisanitar vəziyyət hökm sürür - VİDEO

28 İyul 2017 22:37

Türkiyədə PKK ilə əlaqədə şübhəli bilinən yeddi jurnalist həbsdən azad edilib

28 İyul 2017 22:37

Yadplanetlilərlə bağlı İNANILMAZ TAPINTI... - FOTO

28 İyul 2017 22:32

Quru dəri, qəbizlik, yorğunluğun İNANILMAZ SƏBƏBİ

28 İyul 2017 22:32

Tovuzda 43 yaşlı kişini ilan sancıb

28 İyul 2017 22:32

Masallıda qəza: sürücü öldü

28 İyul 2017 22:28

Britni Spirsdən idman dərsi - FOTO

28 İyul 2017 22:27

Ürəyi, gözü, yaddaşı qoruyur... - QARĞIDALININ İNANILMAZ FAYDALARI

28 İyul 2017 22:22

Naxçıvanın daxili işlər naziri vəzifəsindən azad edildi

28 İyul 2017 22:18

Qarpız və yemişi yeməkdən dərhal sonra yeməyin!

28 İyul 2017 22:12

Dağıstanlı futbolçu Avrokubokların tarixinə düşdü

28 İyul 2017 22:12

Hindistanda sərnişin qatarları günəş batareyaları ilə işləyəcək

28 İyul 2017 22:05

Bir kişi gündə 7 stəkandan çox çay içirsə... - TƏHLÜKƏ

28 İyul 2017 22:05

Türkiyəyə gedənlərin nəzərinə: Baqajla bağlı YENİLİK

28 İyul 2017 21:58

"Bədənimlə qürur duyuram" - FOTO

28 İyul 2017 21:57

Göygöldə "Opel" yandı

28 İyul 2017 21:55

Avtomobil dərəyə aşıb, sürücü ölüb

28 İyul 2017 21:52

"Mercedes" dərəyə aşdı, sürücü öldü

28 İyul 2017 21:44

Türkiyəyə gedənlərin nəzərinə

28 İyul 2017 21:42

Azərbaycanda xəstələri daşıyan maşın QƏZAYA UĞRADI - VİDEO

28 İyul 2017 21:42

Səyahət üçün dünyanın ən yaxşı 10 adası - FOTOLAR

28 İyul 2017 21:38

"Jara-2017"nin ikinci günü: hərarət artır - FOTO

28 İyul 2017 21:37

"Qabırğalarımı çıxartdırmışam, sizi aldatmış olmayım" - FOTO

28 İyul 2017 21:32

Bakıda kişi dənizdə batdı

28 İyul 2017 21:29

Bu kanaldan su yox, kanalizasiya axır - VİDEO

28 İyul 2017 21:27

Azərbaycanda tapılan qeyri-adi məxluq dünyanı şoka saldı - VİDEO

28 İyul 2017 21:22

Fransalı jurnalistlər Mətbuat Şurasında olublar

28 İyul 2017 21:21

“Neftçi”nin futbolçusu Venesuelada oynayacaq

28 İyul 2017 21:18

Əfsanəvi Sovet kəşfiyyatçı-jurnalisti: "Mən Bakıya vurğunam" - FOTO

28 İyul 2017 21:17

"SOCAR Polymer"də gələn il iki istehsal xəttinin istismara verilməsi nəzərdə tutulur - FOTO

28 İyul 2017 21:12

"Ögey ana" filmindəki illərdir gizli qalan SİRR açıldı - VİDEO - FOTO

28 İyul 2017 21:12

“Barselona”nın məşqində qalmaqal

28 İyul 2017 21:12

Helsinkidə maşın piyadaları vurdu: ölən və yaralananlar var

28 İyul 2017 21:09

Ayan qızı ilə dincəlir - FOTO

28 İyul 2017 21:05

İsmayıllıda polislər turisti itlərin hücumundan xilas edib

28 İyul 2017 21:02