İlyas Babayev: “Azərbaycan ərazisindəki bütün abidələr Azərbaycana, xalqımıza aiddir"

İlyas Babayev: “Azərbaycan ərazisindəki bütün abidələr Azərbaycana, xalqımıza aiddir"
02:08 29 Noyabr 2016
93 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

İlyas Umaxanov Azərbaycanın "Dostluq" ordeni ilə təltif edildi (27 Mart 2017 13:52)
İlyas Umaxanov təltif edildi (27 Mart 2017 13:51)
İlham Əliyev İlyas Umaxanov haqqında sərəncam imzaladı (27 Mart 2017 13:48)

Şəmkir rayonunda, Qaracəmirli kəndi yaxınlığında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü İlyas Babayevin rəhbərliyi ilə beynəlxalq ekspedisiya 10 ildən artıqdır ki, arxeoloji qazıntı işləri aparır. Qazıntının son nəticələri, tapılan unikal tikili haqqında İlyas Babayevlə söhbətləşdik:

– Bu abidədə arxeoloji qazıntılar 2006-cı ildən aparılır. Herodot yazırdı ki, Misir daxil olmaqla Şimal-Şərqi Afrikadan Hindistana, Hind okeanı və İran körfəzindən Böyük Qafqaz dağlarınadək ərazi Əhəmənilər imperiyasına daxildir. 1958-ci ilə qədər Azərbaycan ərazisində Əhəmənilər mədəniyyətinə aid bir sıra arxeoloji tapıntılar aşkar edilsə də, tikinti qalıqlarına təsadüf edilməmişdir. Bu səbəbdən hesab edirdilər ki, yaşadığımız ərazilərin Əhəmənilərdən asılılığı nominal xarakter daşıyıb. 1958-ci ildə Qazax rayonu ərazisindəki Sarıtəpə adlı yerdə Əhəmənilər mədəniyyəti üçün səciyyəvi olan bina qalıqları aşkar edildi. Orada Əhəmənilərin mərkəzi şəhərlərindən biri olan Persepoldakı (Təxti-Cəmşid) sütunaltlığı tipində iki sütunaltlığı da var idi. Bundan sonra keçən əsrin 90-cı illərində Halle Universitetinin professoru Andrey Furtvanglerin başçılıq etdiyi ekspedisiya Gürcüstan ərazisində, Qumbati deyilən yerdə (bura Azərbaycan sərhədi yaxınlığındadır) beş sütunalıqları ilə birlikdə tikili qalıqları aşkar etdi. Bu da sübut etdi ki, nəinki bu ərazilər Əhəmənilər imperiyasının nominal asılılığında olub, əksinə, Əhəmənilər bu ərazilərə xüsusi diqqət yetiriblər. Amma həmin abidələr bizim qazıntı apardığımız abidələr qədər əhəmiyyətli deyil. Əhəmənilər imperiyası e.ə. 550- 330-cu illərdə mövcud olmuşdur. Əhəmənilər imperiyası Makedoniyalı İsgəndərin Şərqə yürüşü zamanı süqut etmişdir. İsgəndərin ölümündən sonra onun imperiyası xırda ellinist dövlətlərinə bölündü. E.ə. 312-ci ildə Şərqdə böyük Selevkilər dövləti yarandı. E.ə. III əsrin ortalarında Selevkilər dövlətindən Yunan-Baktriya və Parfiya dövləti ayrıldı. Parfiya dövlətinin mərkəzi şəhəri indiki Türkmənistan ərazisində idi. Parfiya dövləti b.e-nın 226-cü ilində süqut edir və Sasanilər dövləti meydana gəlir. Sasanilər dövləti isə Ərəb xilafətinin təsiri ilə 651-ci ildə dağıldı. Əhəmənilər dövlətinin süqutundan sonra Azərbaycan ərazisində iki dövlət – cənubda Atropatena, şimalda isə Albaniya yaranmışdı. Bizim eranın I əsrinin 20-ci ilinə qədər Atropatena öz müstəqilliyini qorumuş, sonra isə Parfiya dövlətinin tərkibinə daxil olmuşdur. Şimali Azərbaycanın əksər hissəsi isə Albaniya dövlətinin tərkibində olmuşdur. Ona görə də bəzi tədqiqatçıların Şimali Azərbaycanın bütün ərazisini Atropatenaya aid etmələri doğru deyil. Görünür ki, burada jurnalistlər xətaya yol veriblər. Və bir daha qeyd edim ki, bizim tədqiqat apardığımız abidə bənzərsizdir və YUNESKO-nun irs siyahısına düşməyə layiq abidədir. Bu abidə yalnız bizim deyil, o dövrlə məşğul olan bütün alimlərin diqqət mərkəzindədir.

– Bu abidənin oxşarı Əhəmənilər dövlətinə məxsus olmuş digər ərazilərdə də aşkar edilibmi?

– Qeyd etdiyim kimi Əhəmənilər çox böyük əraziyə malik imperiya idi. Yalnız dövlətin Persepol, Pasarqad kimi çox böyük şəhərlərində buna oxşar abidələr var. Qalan satraplıqlarda bizim abidə qədər önəmlisinə hələ rast gəlinməyib. Görünür, Qafqazdakı satraplıq imperiyanın daha çox diqqət mərkəzində olub. Əhəmənilər imperiyasında qızıl və gümüş pullar zərb olunurdu. Qızıl pullar yalnız Şahənşah tərəfindən zərb edilirdi. Bəzi hallarda gümüş pulların satraplar tərəfindən kəsilməsinə icazə verilirdi. Azərbaycan ərazisində hələ Əhəmənilərin pulları tapılmayıb. Çox güman ki, Qaracəmirli abidəsi kimi möhtəşəm abidədə həmin dövrə aid əhəməni pullarına və yazı nümunələrinə də rast gələ bilərik.

– İlyas müəllim, hazırda Qaracəmirlidə beynəlxalq ekspedisiya işləyir. Beynəlxalq ekspedisiyanın üzvləri də Sizin bu fikirlərinizi bölüşürlərmi?

– Bu fikirləri yalnız mən yox, bu problemlə məşğul olan bir çox dünya alimləri bölüşürlər. Bu bizim ümumi fikrimizdir. Nəzəri cəhətdən belə bir abidənin Qafqazda anoloqunun ola bilməsi inandırıcı deyildir. Mən sonda bir fikrimi də bildirmək istəyirəm. Mətbuatda tarixi faktları, alimlərin fikirlərini təhrif etməsinlər. Əhəməni mədəniyyəti dedikdə, yalnız fars mədəniyyəti nəzərdə tutulmur. Herodot Əhəmənilərin tərkibində 70-dən çox xalqın adını çəkir. Əhəməni mədəniyyətinə Babil, Urartu, Suriya, Misir və s. mədəniyyətlər əhəmiyyətli təsir göstərib. Əhəmənilər imperiyasının mədəniyyəti bu dövlətin tərkibinə daxil olmuş bütün xalqların ümumi mədəniyyətidir. Deməli qədim Azərbaycan sakinləri də həmin mədəniyyətin nailiyyətlərindən bəhrələnmiş və o mədəniyyətə öz töhvələrini vermişlər. Azərbaycan ərazisindəki bütün abidələr Azərbaycana, xalqımıza aiddir.

– İlyas müəllim siz dediniz ki, Cənubi Qafqaz Əhəmənilər imperiyasının tərkibinə daxil idi. Bunu Şimali Azərbaycanda Qafqaz Albaniyasının yaranmasına təsiri olubmu? Bildiyimizə görə siz Qafqaz Albaniyasının tarixi problemi ilə 50 ildən çoxdur ki, məşqul olursunuz, bu dövlətin ilk paytaxtı olan qədim Qəbələ şəhərinin yerində arxeoloji qazıntılar aparırsınız.

– Şimali Azərbaycan ərazisi Əhəmənilər imperiyasının tərkibində olarkən burada yaşayan qəbilələrin albanlar adı altında konsolidasiyası başa çatmışdır.Təsadüfi deyildir ki, albanların adı ilk dəfə e.ə. 331-ci ilin oktyabr ayının 1-də baş vermiş Qavqamela döyüşü ilə əlaqədar çəkilir. Makedoniyalı İsgəndərlə Əhəmənilər arasında baş vermiş bu döyüşdə alban tayfalarının ordu hissəsi əhəməni ordusunun tərkibində vuruşmuşdur. Bu həlledici döyüşdə Makedoniyalı İsgəndər qalib gəldi.

Mən hələ 1969-cu ildə Tarix İnstitutunun elmi seminarında Qafqaz Albaniyasının yaranma dövrü haqqında məruzə ilə çıxış etmişdim. Bu problemlə əlaqədar 1976-cı ildə “Azərbaycan EA Xəbərləri”ndə məqaləm nəşr olundu. Sonralar mən Albaniyanın qədim şəhərləri haqqında doktorluq dissertasiyası yazıb, onu 1983-cü ildə Moskvada SSRİ EA Arxeologiya institutunda müdafiə etdim. Azərbaycanda tapılan qədim möhürlər, pullar, Qəbələdə aparılan arxeoloji qazıntıların əsasında bu dövlətin e.ə. IV əsrin 30-20-ci illərində yaranması fikrini ilk dəfə irəli sürmüşəm. O vaxta qədər isə belə hesab edilirdi ki, bu dövlət e.ə. I əsrin 1-ci yarısında yaranıb.

Belə ki, Əhəmənilər dövründə Şimali Azərbaycanda dövlətin yaranması üçün lazım olan əsas göstəricilər: Ordu, inzibati idarəçilik, vergilər sistemi, cəza orqanları yaranmışdır. Ərazidə artıq uzun müddət idi ki, vahid idarəçilik sistemi hökm sürürdü. Bunu e.ə. IV əsrin sonlarından etibarən yerli gümüş pulların zərb olunması da sübut edir. Hazırda da mən bu problemlərlə məşqul oluram.Son arxeoloji tapıntılar da yuxarıdakı fikirləri sübut edir. Beləliklə tam əsasla demək olar ki, Qafqaz Albaniyasının yaranmasına ölkənin daxili inkişafı ilə yanaşı xarici amillərin də təsiri olmuşdur.

– Sizə elmi araşdırmalarınızda yeni-yeni uğurlar arzulayırıq.

1905.az

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

14

İllüstrativ materialları Şəmkirin Qaracəmirli kəndində qazıntılar aparan beynəlxalq ekspedisiya təqdim edib.

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Məktəb sayı ən çox və ən az olan rayonların ADI AÇIQLANDI

29 Aprel 2017 15:32

Polisin rezin güllələrinə əhali nizə və oxlarla cavab verdi

29 Aprel 2017 15:32

Torpağa yumurta əkin, MÖCÜZƏYƏ İNANMAYACAQSINIZ... - VİDEO

29 Aprel 2017 15:28

Azərbaycanın turizm imkanları Daşqənddə təqdim olunub

29 Aprel 2017 15:27

124 məktəbdə təhsil təmayüllər üzrə təşkil olunur

29 Aprel 2017 15:19

ABŞ Şimali Koreyanı bu gün vuracaq? – Rusiyadan XƏBƏRDARLIQ

29 Aprel 2017 15:18

35 "Viaqra" atıb arvadının yanına getdi

29 Aprel 2017 15:17

Hərbi ekspert: "Ermənistan hərbçilərinin atdığı 3 raketin hamısı boşa çıxıb”

29 Aprel 2017 15:13

"Sən murdar əti öz doğma bacı-qardaşına satırsan axı!"

29 Aprel 2017 15:13

İslamiada: VIII yarış günündə Azərbaycan və Fələstin yığmaları üz-üzə gələcək

29 Aprel 2017 15:07

Elmi-tədqiqat işlərinin maliyyələşdirilməsi qrantlar, ianələr hesabına həyata keçiriləcək

29 Aprel 2017 15:03

İnternetdə bu sözləri əsla yazmayın, ölə bilərsiniz!

29 Aprel 2017 15:01

Türkiyə prezidenti Hindistana səfər edəcək

29 Aprel 2017 14:59

Rusiyalı gimnast: Milli Gimnastika Arenasında gözəl mühit var

29 Aprel 2017 14:55

Lavrov: “ABŞ-la əməkdaşlıq etməyə tam hazırıq”

29 Aprel 2017 14:53

Hərbi ekspertlər: "Ermənilərin raketləri istifadə müddəti bitmiş, anbarlarda pas atmış sınıq-salxaq qurğulardır"

29 Aprel 2017 14:52

Telefondan silinən şəkilləri yenidən necə qaytarmaq olar?

29 Aprel 2017 14:46

Tramp:" Sizin artıq Ağ evdə gerçək dostunuz və sponsorunuz var"

29 Aprel 2017 14:43

Türkiyədə "Wikipedia" saytına giriş bağlanıb

29 Aprel 2017 14:42

Raketlərin heç biri hədəfə dəyməyib - "Ermənilərin təriflədiyi ordu budur?"

29 Aprel 2017 14:42

Ötən gün baş verən yol qəzaları

29 Aprel 2017 14:41

Ekspert: Ermənistan hərbçilərinin buraxdığı 3 raket boşa çıxdı

29 Aprel 2017 14:36

“QRU” Moskvadakı Amerika casusunu dir-diri yandırdı – “BUMERANQ” ƏMƏLİYYATI – FOTO

29 Aprel 2017 14:33

Mərkəzi Bankın qısamüddətli notları qeydiyyata alınıb

29 Aprel 2017 14:33

Ramil Usubov Göyçayda vətəndaşları qəbul edib

29 Aprel 2017 14:32

“CinemaPlus Xəmsə” 1 yaşını qeyd edəcək

29 Aprel 2017 14:27

"2.70 əvəzinə 4 manat alır" - Sərnişinləri ölümə daşıyan mikroavtobuslar - VİDEO - FOTO

29 Aprel 2017 14:22

Türkiyədə məscid tikintisində çökmə

29 Aprel 2017 14:21

Azərbaycanlı şairə oğlu ilə Qubada istirahətdə

29 Aprel 2017 14:17

Fransanın yeni "Napoleon"u

29 Aprel 2017 14:15

Türkiyədə məscid tikintisində çökmə - ölən və yaralananlar var

29 Aprel 2017 14:15

Dondurulmuş limon XƏRÇƏNGİN qarşısını alır

29 Aprel 2017 14:13

Qaradağda akademik Zərifə Əliyevanın 94 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib - FOTO

29 Aprel 2017 14:12

General Mirvətova "Bildiyimə görə, onun qardaşının Kərəm Həsənovla hansısa problemi olub"

29 Aprel 2017 14:12

"Azersun Holding" Azərbaycan dərman bazarında 20-30% paya sahib olmaq niyyətindədir

29 Aprel 2017 14:12

Bu fotolar hər yerdən silinir, silinməmiş siz də baxın

29 Aprel 2017 14:12

Tanınmış müğənninin azadlığa çıxacağı gün bilindi

29 Aprel 2017 14:09

Polkovnik Hüseynov: "Ermənilər köhnəlmiş raketləri ilə öz PUA-sını vurublar"

29 Aprel 2017 14:05

Nasistlərin nifrət etdiyi DAHİLƏR: faşistlər onlardan niyə qorxurdu?

29 Aprel 2017 14:03

Gömrükdə əl arabasından 129 qram qızıl tapıldı

29 Aprel 2017 13:59

Gənclər üçün Təhsil Mərkəzi “Hüquqi yardım və hüquqi təmsilçilik xidmətlərinin göstərilməsi” mövzusunda konfrans keçirib

29 Aprel 2017 13:57

MTN əməkdaşı özünü qarajda asıb - "MTN işi"

29 Aprel 2017 13:52

Səbrsiz bəy ehtirasının qurbanı oldu - FOTO

29 Aprel 2017 13:52

FİFA prezidenti ilə bağlı araşdırma aparılır

29 Aprel 2017 13:49

Qardaşı tutulan MTN əməkdaşı özünü niyə asdı? - İLGİNC FAKTLAR

29 Aprel 2017 13:44

Dünya məşhurlarının DƏBDƏBƏLİ EVLƏRİ

29 Aprel 2017 13:43

Ötən gündə 2 qəza - 1 ölü, 2 yaralı

29 Aprel 2017 13:43

"Arka Sokaklar" ın yeni bölümünün anonsu yayıldı

29 Aprel 2017 13:43

Avni Demirçi: "Banklar investisiyalara kredit ayırmalıdır"

29 Aprel 2017 13:42

Messidən Zidanla bağlı maralı ETİRAF

29 Aprel 2017 13:38