Bakıya yeni təzyiq: "gözü açılan" məhkəmə

Bakıya yeni təzyiq: "gözü açılan" məhkəmə
09:22 22 Dekabr 2015
19 Ölkə
Ölkə mətbuatı
A- A+

İnsan haqları bütün sivil dövlətlər üçün daxili siyasətin ən önəmli, xarici siyasəti əhəmiyyətli dərəcədə müəyyənləşdirən məqamlardan biridir.
Vətəndaşını insan sayan dövlət onun haqlarını təmin edir, hüquqlarını qorumağa çalışır. Demokratik dövlətlərdə belədir.
Azərbaycan müstəqillik əldə etdiyi ilk illərdən, xüsusən də ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəldiyi dövrdən etibarən universal dəyərlərə sadiqliyini bəyan etmiş, insan hüquqları, söz və mətbuat azadlıqlarının, gender bərabərliyinin, mədəni sərvətlərin qorunması, yuvenal ədliyyənin tətbiqi və s. sahələrdə mövcud olan beynəlxalq konvensiyalara, sazişlərə qoşulmuş, bəzən bu və ya digər beynəlxalq təşəbbüsün müəllifi kimi çıxış edib.

Eyni zamanda milli qanunvericiliyin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması üçün müvafiq Qərb təsisatları ilə əməkdaşlıq edilmiş, bir sıra milli hüquqi aktlar məhz belə əməkdaşlıq və müzakirələrin nəticəsində qəbul edilib.
Bu addımlar ona görə zəruri idi ki, sovet dövründən qalma hüquqi aktlar yeni dövrün reallıqlarına uyğunlaşdırılsın, insan azadlıqlarının təmini istiqamətində lazımi milli qanunvericilik bazası yaradılsın.
Lakin beynəlxalq institutlarla, xüsusən Qərb təsisatları ilə, o cümlədən İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi əməkdaşlıq Azərbaycan üçün yeni şərtlər irəli sürmək, bu və ya digər güzəştlərə məcbur etmək, yerli məhkəmə-hüquq sisteminin məhv edilməsi, cəzasızlıq mühiti formalaşdırlması ilə nəticələnməməlidir.

...Azərbaycanda insan haqları və vətəndaş hüquqlarının təminatı sahəsinlə görülən işləri Avropa Birliyi ilə yanaşı, ABŞ da etiraf edir. Tənqid etsələr də, qərəzli yanaşsalar da, rəsmi Bakını ən müxtəlif əməllərdə suçlasalar da, görülən işlərin tam əksəriyyətini dansalar da, ən yaxşı halda görməzdən gəlməyə çalışsalar da - gerçəyi gizlətmək mümkün deyil.
Azərbaycanda siyasi məhbusların olduğunu iddia etməklə iş bitmir - bu iddiaları sübuta yetirmək gərəkdir. İttihamlardan fərqli olaraq, dəlil bazasına gələndə Qərbin arqumentlərinin sayı və inandırıcılığı əhəmiyyətli dərəcədə azalır, deyilənlər söz yığını təsiri bağışlamağa başlayır.
İnsan haqları da eyni müstəvidə olan məsələdir.

Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin (AİHM) Azərbaycana münasibətində son vaxtlar dəyişən orientirlər, Bakı ilə ünsiyyətdə amiranəlik və hətta diktat tonunun seçilməsi yaşanan reallıqdır.
1953-cü ilin sentyabrın 3-də Avropa İnsan Hüquqları və Əsas Azadlıqları Konvensiyası insanın təməl haqlarını bəyan etməklə yanaşı, həmin hüquqların müdafiəsinin xüsusi mexanizmini də yaratmışdı.

Ədalət məhkəməsi, yoxsa təzyiq vasitəsi?

İlkin olaraq həmin mexanizm konvensiyanı imzalamış dövlətlərin üzərilərinə götürdükləri öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üçün məsuliyyət daşıyan 3 orqandan ibarətdi: Avropa İnsan Hüquqları Komissiyası, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi və Avropa Şurasının Nazirlər Kabineti.
1998-ci ilin  noyabrın 1-də 11 saylı protokol qüvvəyə minəndən sonra Avropa İnsan Hüquqları Komissiyası və Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi vahid strukturla, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi ilə əvəzləndi.
AİHM Strasburqda, Avropa Şurasının yerləşdiyi şəhərdədir.

Azərbaycan Avropa Şurasına üzv dövlət kimi bu qurumun tərkibindəki bütün strukturların qərarlarını yerinə yetirməlidir. Üzvlüyün şərtləri bunu tələb edir.
Üzvlük heç bir halda qurumun Bakı ilə üfqi münasibətləri ultimatumlara çevirməsinə şərait yaratmamalıdır. Nədən ki, rəsmi Bakı Avropa Birliyinə inteqrasiya, intensiv tərəfdaşlıq və sıx əməkdaşlıq məsələlərini xarici siyasətində prioritet məqamlar arasında gördüyünü həmişə bəyan edib.
Azərbaycan hakimiyyəti Avropa Birliyi ilə əlaqələrin maksimal sürətlə inkişafında, ölkəmizin ümumavropa standartlarına uyğun siyasət yürtməkdə maraqlı olduğunu da vurğulayır.

Bu səbəbdən də AİHM-in qərarlarını rəsmi Bakı indiyədək həmişə yerinə yetirib və hər hansı formada narazılıq üçün səbəb də verməyib.
Lakin son aylarda Bakıya sərt təzyiq və aşkar pressinq şəraitində AİHM də təsir vasitəsinə çevrilməyə başlayıb.
Qurum insan hüquqlarının təminatından daha çox, Bakıya hüquqi müstəvidə, məhkəmə qərarları vasitəsilə təzyiqlər göstərərək Azərbaycanı hansısa şərtlərlə razılaşmağa vadar etməyə yönəlmiş rıçaqa çevrilib.

O şərtlərin konkret nədən ibarət olduğunu, bağlı qapılar arxasında aparılan danışıqların məzmununu, ictimaiyyətə açıqlanmayan diplomatik və "huquqi" yazışmalarının təfərrüatlarını bilmirik.
Rəsmi strukturlar və AİHM bunu istəməsə, bilməyəcəyik də.
Yalnız təxminləyərək deyə bilərik ki, Azərbaycanın son aylarda üzləşdiyi həddən ziyadə açıq, aşkar və ağır təzyiqlər kampaniyasına AHİM də "bir vasitə" qismində əlavə olunub: məqsəd rəsmi Bakını xarici siyasətində zorakı korrektələrə məcbur etmək, Vaşinqtonla Brüsselin Cənubi Qafqazdakı "etibarlı müttəfiq və stratejit tərəfdaş" adlı satellitinə, kənardan idarə olunan kvazimüstəqil dövlətə çevirməkdir.

Bakı, təbii ki, bu təzyiqləri rədd edir, neomüstəmləkə çalarlı tələbləri yerinə yetirməyəcəyini bildirir.
İndiyədək tətbiq olunan vasitələr effekt vermədiyindən AİHM işə salınıb.
İddialar qəribədir: "Azərbaycan AİHM-in qərarlarını gərəkli sürətlə yerinə yetirməkdə qərarlı təsir bağışlamır".
"Qərarlı", "təsir bağışlamır" - Qərb diplomatları absurd teatrına başladıqlarını anladıqlarından belə marazmatik ittihamlarını dəqiqləşdirməyə də çətinlik çəkir, "belədir" konkretikası əvəzinə "bizə belə gəlir ki - hər halda gümanlarımız belədir" tipli alleqoriyalardan istifadə edirlər.
Siyasətdə qeyri-müəyyənlik yolveriləndir. Müəyyən dərəcədə.
Amma hüquqda, xüsusilə də insan haqları və hüquqları ilə bağlı məsələlərdə dəqiqliyin allüziyalarla əvəzlənməsi birmənalı şəkildə nonsensdir.

"Çıraqov işi"

16 iyun 2015-ci il tarixində Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin Böyük Palatası "Çıraqov və digərləri Ermənistana qarşı" işi ilə bağlı qərarını elan etdi. Həmin məhkəmə işi, erməni təcavüzü dövründə Azərbaycanın Laçın rayonu ərazisindən qovulmuş 6 Azərbaycan vətəndaşının Ermənistan Respublikasına qarşı 6 aprel 2005-ci il tarixli iddia müraciətinə əsaslanır. 

Məhkəmə tarixi dəlilləri və Ermənistan tərəfin gətirdiyi yalan iddiaları ortaya qoyaraq ədalətli qərar çıxarıb. Bununla da məhkəmə qərarı Ermənistanın Azərbaycan ərazilərinin qeyri-qanuni işğalı və işğal olunmuş ərazilərində hərbi mövcudluğunun davamlı inkarına birdəfəlik son qoydu.
Beləliklə, qənaətə gəlmək olar ki, Azərbaycana qarşı başlayan və bugünədək davam edən təcavüz və onun beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin (Dağlıq Qarabağ və ətraf ərazilər) hərbi işğalı, yüz minlərlə Azərbaycan vətəndaşlarının işğal olunmuş ərazilərdən qovulması və bu ərazilərdə öz evlərinə qayıdaraq mülkiyyətlərindən istifadəsinə imkan verməyən Ermənistan baş vermiş və davam edən beynəlxalq hüququn pozulmasına görə tam beynəlxalq məsuliyyət daşıyır. Dövlətin üzərinə düşən məsuliyyətin və hazırkı iş üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən əsas tələbi pozuntuların aradan qaldırılması, onların bir daha təkrarlanmayacağına dair müvafiq təminat və zəmanətin verilməsi, vurulmuş zərərin tam reparasiya olunmasından ibarətdir. 

Bununla əlaqədar ilk növbədə Ermənistan işğal etdiyi Azərbaycan ərazilərindən silahlı qüvvələrini dərhal, tamamilə və qeyd-şərtsiz çıxarmaq öhdəliyi daşıyır. Azərbaycanlı məcburi köçkünlərin geri qayıtlmaları üçün zəruri şərait yaradacaq bu öhdəliyin yerinə yetirilməsi heç bir halda güzəşt kimi nəzərdə tutula və ya təqdim oluna, üstəlik münaqişənin həlli prosesində alver vasitəsi kimi istifadə oluna bilməz. 
Sözügedən silahlı münaqişə ilə əlaqədar qəbul olunmuş BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822 (1993), 853 (1993), 874 (1993) və 884 (1993) saylı qətnamələrində təsdiq olunduğu kimi, güclə hədələmək və gücün tətbiqi ilə ərazilərin əldə edilməsi qanuni hesab oluna bilməz və bu, beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərindən birinin tələbidir. Bu anlayış həmçinin fərdi hüquq və azadlıqlara tətbiq olunur, hansıların ki pozulması heç bir halda bu hüquqları pozan tərəfindən əvvəldən planlaşdırılmış nəticəyə gətirib çıxara və onun maraqlarına xidmət edə bilməz.
Eyni səbəbdən AİHM müəyyən etmişdi ki, Laçın rayonundan olan müraciətçilərin mülk və evlərinə girişinin imtina olunmasına münasibətdə münasib səmərəli vasitə mövcud deyildir.

Ermənistan AİHM-in qərarına, çıxarılan hökmə əməl etmədi. Daha doğrusu, rəsmi Yerevan bu hökmü ümumiyyətlə saya salmadı və onun tələblərini də yerinə yetirmək niyyətində deyil. 
Yerevanın belə saymazyana davranışına, demarşına AİHM hələlik heç bir reaksiya verməyib.

Azərbaycanda isə...

Bizdə isə AİHM-in qərarlarını BMT qətnamələri ilə səhv salanlar da var. Halbuki elə o qətnamələri də dünyanın çox dövlətləri saya salmırlar. 
Bəzi fərdlərdə belə illüziya yaranıb ki, "təcrübəli" vəkillər vasitəsilə işlərini AİHM-ə daşımaqla cəzadan yayınmaq və ya haqsız iddianı ədalətli tələb kimi qələmə vermək olar.

Xəyallarını puç etmək istəmək istəməzdim, amma Avropanın özündə AİHM-in qərarlarını mütləq, aprior hesab etməyən ölkələrin sayı az deyil.
Məsələn, bu ilin iyulun ortalarında Rusiyanın Konstitusiya Məhkəməsi qərar qəbul etdi ki, AİHM-in qərarları yalnız ölkə Konstitusiyasına zidd olmadığı təqdirdə yerinə yetirilə bilər: "AİHM Rusiya Konstitusiyasına zidd olan müddəanın və ya tələbin yer aldığı qərar qəbul edərsə, Rusiya həmin qərarın birbaşa, tam yerinə yetirilməsindən imtina etməli olacaq".

Fransa, İspaniya, İtaliya, Almaniya və Böyük Britaniyada da indiyədək AİHM-in yüzlərlə qərarı elə kağız üzərində qalıb, yerinə yetirilməyib. Daha doğrusu, həmin ölkələr son illərdə AİHM-in faktiki olaraq heç bir qərarını yerinə yetirməyib.
AİHM-in Azərbaycanla bağlı tutduğu mövqenin son vaxtlar destruktivləşməsi, məntiq və qanun çərçivələrindən kənara çıxması ölkə qanunvericiliyinə saymazyana yanaşma, yerli məhkəmə-hüquq sisteminə təhdid də sayıla bilər.

Nədən biz sadaladığım Avropa ölkələri kimi davranaraq öz məhkəmələrimizin qəbul etdiyi qərarların tətbiqini absolyuta çevirmirik, onlara üstünluk vermirik?
İzafi yumşaqlıq hüquqi xaos yarada bilər, cəzasızlıq mühitinin formalaşmasına təkan verər.
Dövlət qurumlarının bu barədə düşünməsinin vaxtı çatıb.

Orxan Hun
Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Səudiyyə kralından tarixi qərar

27 Sentyabr 2017 01:30

NASA-nı düşündürən hadisə - Kosmik gəmi parçalanır

27 Sentyabr 2017 01:28

Səudiyyədə qadınlar da maşın sürəcək

27 Sentyabr 2017 01:24

Çempionlar Liqasında gecənin NƏTİCƏLƏRİ

27 Sentyabr 2017 01:08

Yaponiya hökuməti “Fukusima-1” AES-in sökülməsinin əsas mərhələsini təxirə salıb

27 Sentyabr 2017 01:08

Futbol üzrə Çempionlar Liqasında II tura start verilib

27 Sentyabr 2017 01:02

Çempionlar Liqasında gecənin nəticələri

27 Sentyabr 2017 00:58

Amerika gələn il təqribən 45 min qaçqın qəbul edəcək

27 Sentyabr 2017 00:52

ABŞ Çavuşoğlunun İraqa dair bəyanatını təhdidedici adlandırdı

27 Sentyabr 2017 00:49

İsrail əsgərləri hücuma məruz qaldı -

27 Sentyabr 2017 00:46

Dünyanı ələ alan dilənçilik ABŞ-dan başladı - "Çirkinlər Qanunu"

27 Sentyabr 2017 00:38

Çavuşoğlu: "Ankara İraqın ərazi bütövlüyünü qoruyacaq"

27 Sentyabr 2017 00:29

Pakistanın keçmiş baş naziri korrupsiya qalmaqalı ilə bağlı ifadə verib

27 Sentyabr 2017 00:28

Astroloji proqnoz - 27 sentyabr

27 Sentyabr 2017 00:18

Səudiyyə Ərəbistanında qadınlara "YAŞIL İŞIQ" - iLK DƏFƏ

27 Sentyabr 2017 00:18

Paytaxt məktəbinə Kərim Kərimovun adı verildi

27 Sentyabr 2017 00:09

Məsud Bərzani hökuməti bizə xəyanət etdi -

27 Sentyabr 2017 00:04

Giləzidə 196 ədəd partlamamış hərbi sursat aşkar edilib

27 Sentyabr 2017 00:02

Suriyada Rusiyaya məxsus vertolyot vurulub

26 Sentyabr 2017 23:57

Tramp: “Bu, kommunist ölkə üçün dəhşətli olacaq”

26 Sentyabr 2017 23:53

Sosial media cəmiyyəti aldadır - VİDEO

26 Sentyabr 2017 23:43

Səudiyyə Ərəbistanında ilk dəfə qadınların avtomobil sürməsinə icazə verilib

26 Sentyabr 2017 23:42

Moskvada bomba həyəcanı -

26 Sentyabr 2017 23:42

Üzeyir Hacıbəyli festivalı başa çatdı

26 Sentyabr 2017 23:29

“Qarabağ”ın rəqibində yeni müqavilə

26 Sentyabr 2017 23:24

4 otaqlı ev yandı

26 Sentyabr 2017 23:19

Azərbaycan neftinin qiyməti 60 dolları ötdü

26 Sentyabr 2017 23:18

Bakıda yaşlı qadını yük maşını vurub

26 Sentyabr 2017 23:17

İcra Hakimiyyəti küləyin fəsadları barədə -

26 Sentyabr 2017 23:16

Azərbaycan neftinin qiyməti 2015-ci ilin iyulundan ilk dəfə 60 dolları ötdü

26 Sentyabr 2017 23:12

Meksikadan Azərbaycana TƏŞƏKKÜR

26 Sentyabr 2017 22:58

Çilidə 5,1 bal gücündə zəlzələ baş verib

26 Sentyabr 2017 22:57

Dünyanın ən böyük ikinci almazı satılıb -

26 Sentyabr 2017 22:55

Avropa çempionatı: Belarus və Hollandiya voleybolçuları növbəti mərhələyə yüksəlib

26 Sentyabr 2017 22:37

ABŞ və Çindən sonra Rusiya da HAZIRLADI: Daha raketlər lazım OLMAYACAQ - FOTO/VİDEO

26 Sentyabr 2017 22:33

Rusiyanın bombardmançı təyyarələri terror təşkilatlarının mövqelərinə zərbələr endirib

26 Sentyabr 2017 22:33

"Kəpəz" - "Qəbələ" matçının yeri dəyişdirilib

26 Sentyabr 2017 22:22

Türkiyədə bina çökdü - Ölən və yaralanan var

26 Sentyabr 2017 22:18

Referendumun təşkilatçıları əməllərinə görə cavab verəcəklər -

26 Sentyabr 2017 22:15

ABŞ-dan Pxenyana qarşı əlavə sanksiyalar

26 Sentyabr 2017 22:14

İranda "Telegram" messencerinin yaradıcısına qarşı cinayət işi açılıb

26 Sentyabr 2017 22:12

Azərbaycan Türkiyədə traktor istehsal edəcək

26 Sentyabr 2017 22:03

Filippin prezidentini qətlə yetirmək istədilər -

26 Sentyabr 2017 22:00

“Adamyeyənlər ət satışı üçün yer axtarırdılar” - Hanniballar ailəsi barədə ŞOK DETALLAR

26 Sentyabr 2017 21:53

Azərbaycan Türkiyədə traktor istehsal edəcək

26 Sentyabr 2017 21:50

Türkiyə ordusu İraqla sərhəddə hərbi təlimləri genişləndirib

26 Sentyabr 2017 21:44

İran sərhədlərini gücləndirir

26 Sentyabr 2017 21:38

Meksika təbii fəlakətlə əlaqədar göstərdiyi dəstək və həmrəyliyə görə Azərbaycana minnətdarlıq edib

26 Sentyabr 2017 21:37

Bağdad kürd muxtariyyətinə üç gün vaxt verdi

26 Sentyabr 2017 21:34

Türkiyəli jurnalist Qurban Qurbanova hədiyyə verdi

26 Sentyabr 2017 21:28