​Orta Şərq: olmuşlar, nəticələr, gözləntilər

17:17 24 Dekabr 2015
18 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

2015-ci il başa çatmaqdadır. İlin son günlərində dünya mediasında yayılan informasiyalar əsasında Orta Şərqdə baş verən vəziyyətə nəzər yetirək.
Misir, Tunis və Liviyada başlayan "ərəb baharı" İraq, Suriya, Yəməndə davam etməkdədir.
Bu il Yəməndə legitim hakimiyyətə qarşı husilərin qiyamı başladı. Ölkə prezidenti Abdrabbu Mansur Hadinin səlahiyyətlərinin icrasını bərpa etməsi və husi qiyamçılarına qarşı mübarizə aparılması məqsədilə Səudiyyə Ərəbistanının başçılığı altında ərəb dövlətlərindən ibarət koalisiya yaradılıb. Artıq Yəməndə qanadlı raketlərin vurulduğu, düşdüyü barədə xəbərlər yayılır.
Düzdür, 2016-cı il fevralın 21-dək atəşkəs rejiminin uzadılması haqda münaqişə aparan tərəflər arasında razılıq əldə edilsə də, bu ölkədəki vəziyyət 2015-ci ilin əvvəlindəkindən də ağırdır.
İraqda da ciddi dəyişikliklər baş verməyib. Baş verən yeganə dəyişiklik hökumət başçısı Heydər əl-İbadinin Türkiyəyə qarşı çıxışlarıdır. Bu hökumət ölkənin Başika şəhərində uzun illərdən bəri yerləşən Türkiyə əsgərlərinin oradan çıxmasını tələb edir. İraq hökuməti İranla müttəfiq olduğundan, Moskva-Tehran ittifaqına da qoşulmağa can atır.
Ölkənin şimalındakı muxtar hökumət isə müstəqillik əldə etməyə addım-addım yaxınlaşır.
İran və Rusiyanın hərtərəfli dəstəyi Suriyada Bəşşar Əsəd rejiminin siyasi səhnədən getməsinə imkan vermir. Bu il öz torpaqlarından didərgin salınan türkmənlərin sayı çoxaldı. Suriyada kürdlərin sıx yaşadığı bölgələrə bu etnik qrupun silahlıları nəzarəti ələ keçirdi.
Rusiyanın Suriyada gedən hadisələrə açıq-aşkar müdaxiləsi bölgə üçün ən önəmli hadisə sayıla bilər.
2015-ci ildə də İraq, Suriya, Yəmən, Liviyada silah səsləri eşidilir, hakimiyyət yox dərəcəsindədir, ərazi bütövlüyü pozulub.
Misirdə hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətə gələn general Sisi seçki keçirərək hakimiyyətini legitimləşdirdi. Rusiyaya məxsus sərnişin təyyarəsi partladıldı. O biri müsəlman dövlətlərdə olduğu kimi, Misirin də terrorçuluğa qarşı mübarizədə aciz olduğu təsdiqləndi.
Tunisdə isə proseslər həmin qonşuları ilə müqayisədə daha sakit davam etməkdədir.
Son illər üçün nadir hadisələrdən biri də Türkiyə sərhədini pozduğu üçün Rusiya döyüş təyyarəsinin vurulmasıdır. Bunu belə də dəyərləndirmək olar, Türkiyə bölgə dövləti olmaqla yanaşı, oradakı oyunların iştirakçısıdır. Rusiyaya isə həmin ərazilərdə yer yoxdur.
Kreml sərhədi pozan hərbi təyyarəsi vurulandan sonra Türkiyəyə qarşı sanksiya tətbiq etdi və s.
İranın atom-nüvə problemi üzrə beynəlxalq vasitəçilərlə Tehran arasındakı razılaşma da bölgənin önəmli hadisələrindən sayıla bilər. İslam Respublikasında Azərbaycan türklərinin təhqir edilməsinə qarşı etiraz aksiyası da il üçün yaddaqalan hadisələr sırasındadır. Onlar bu aksiya ilə milli haqqı təmin olunmayan etnos odluqlarını dünyanın diqqətinə yenidən çatdırdılar.
Türkiyə-İsrail münasibətlərində buzun əriməsi Orta Şərqdəki siyasi-iqtisadi və ictimai proseslərin vacib elementlərindən sayıla bilər.
Orta Şərq dövlətlərindəki qarma-qarışıqlıq, hərc-mərclik, hikkə, kin, iddialar milyonlarla adi, dinc sakinlərin öz evlərini tərk etməsi ilə müşayiət edilib. Proses davam etməkdədir.
Əvvəlki illərdən fərqli olaraq Avropa qorxduğu və ehtiyatlandığı "qaçqın axını" silahının hədəfinə çevrilib. BMT-nin məlumatına görə, Avropaya sığınan qaçqın və miqrantların sayı bir milyonu ötüb. Bu sosial təhlükənin qarşısını almaq məqsədilə Avropa İttifaqı Türkiyə ilə üzvlük məsələsinə dair danışıqları bərpa etdi. Hətta qurum Türkiyə vətəndaşlarının Avropa İttifaqına üzv dövlətlərin ərazisinə vizasız gedə biləcəkləri vədini verib. Suriya və İraqdan olan qaçqınları ərazisində saxlamaq üçün Avropa İttifaqı Türkiyəyə 3 milyard avro yardım verəcəyinə boyun olub.
34 müsəlman dövlətinin terrorçuluğa qarşı birgə mübarizə aparması haqda razılığı da bölgənin önəmli hadisələrindən saymaq mümkündür.
Baş verənlərdən göründü ki, terrorçu təşkilatların maliyyələşməsi, silahlanması və əlavə insan qüvvəsi ilə təmin olunmasının qarşının alınması üçün təkmil mexanizm və nəzarət sistemi ortaya qoyulmadı.
Maraqların təmin olunmasında terrorçu qruplaşmalardan istifadə edilməsinin konturları aydın göründü. Buna örnək olaraq İŞİD-in nəzarət etdiyi ərazilərdən nefti Suriyadakı rejimə satmasına dair faktları göstərmək olar və s.
İŞİD, "Hizbullah", "əl-Qaidə", PKK kimi terrorçu təşkilatlar əvvəlki illərdə olduğu kimi, fəaliyyətlərini davam etdiriblər, onların törətdikləri cinayətlərin qarşısı bu il də alınmayıb.
2015-ci ildə əsasən İraq və Suriyaya nəinki sülh gəlmədi, vəziyyət ötən illə müqayisədə daha da ağırlaşdı. Yəməndə isə hakimiyyət boşluğu yarandı.
Cari ildə baş verənlərə nəzər saldıqdan sonra müəyyən qənaətləri və qarşıdan gələn il üçün gözləntiləri belə sıralamaq mümkündür:
- Dünyanın sivil dövlətləri terrorçuluğa qarşı mübarizədə aciz göründü;
- İŞİD Suriya və İraqda fəaliyyətini davam etdirdi;
- Kürdlərin dövlət qurması yolunda "yaşıl işıq"lar yandı;
- Türkmənlər yenə qaçqın düşdü;
- Suriya və Yəməndə qanadlı raketlərin atılması və başqa silahların tətbiq edilməsi terrorçuluğa qarşı mübarizədən daha çox müharibənin getdiyini deməyə əsas verdi;
- Bölgədə hibrit savaş gücləndi;
- Rusiya daxili problemlərdən yayınmaq, eləcə də SSRİ-dən sonra itirilən mövqeyi bərpa etmək məqsədilə Orta Şərqdəki proseslərə fəal və açıq şəkildə qoşuldu;
- İranda da milli məsələnin həll edilmədiyi bir daha dünyaya duyuruldu;
- Keçmiş müttəfiqlərin (Türkiyə və İsrail) münasibətlərini bərpa etməsi yolunda ciddi addımlar atıldı;
- Dünyanın aparıcı gücləri arasında terrorçuluğa qarşı mübarizədə vahid cəbhə və mövqe olmadığından bölgədə silahlı münaqişə davam edəcək;
- İŞİD-in Liviyada və ya Yəməndə də səhnədə olması ehtimalı artacaq;
- Türkiyə-İsrail münasibətləri müqavilələrin imzalanması ilə inkişaf edəcək;
- Dünyanın siyasi xəritəsində yeni bir dövlətin yaranması prosesi sürətlənəcək;
- İran və Rusiya bölgədəki hadisələrə daha çox cəlb ediləcək;
- Suriya və İraqda yeni qüvvələrin ortaya çıxması ehtimalı artacaq;
- Siyasi, ictimai, iqtisadi qarşıqlıqla müşayiət edilən proseslərin başqa ərəb dövlətlərinə keçməsinə əsaslar hazırlanacaq;
- 2016-cı ildə Orta Şərqdəki vəziyyətdə müsbət mənada ciddi dəyişiklik olmayacaq və s.
Beləliklə, etiraf olunmasa da, bəhs etdiyimiz bölgədə terrorçulara qarşı mübarizə adı altında gedən III Dünya savaşı gələn ildə sürəcək. Vəziyyətin müsbətə doğru dəyişməsi güclərin bir-birinin maraqlarına münasibətdən asılıdır. Çünki onlar öz ərazilərində deyil, maraqlarının mübarizəsini başqa dövlətlərin ərazisində aparırlar...

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

DİQQƏT: bu qidalar kişilərdə sonsuzluğa səbəb olur

23 Sentyabr 2017 20:41

Daşla həmyerlisini öldürdü

23 Sentyabr 2017 20:39

DİN-in əməkdaşları mükafatlandırıldı

23 Sentyabr 2017 20:33

"Qarabağ"ın rəqibi futbol üzrə İtaliya A Seriyasının VI tur matçında qələbə qazanıb

23 Sentyabr 2017 20:32

"Səbail" "Kəpəz"i məğlub etdi

23 Sentyabr 2017 20:28

Türkiyədə derbi ərəfəsində 30 azarkeş həbs olundu

23 Sentyabr 2017 20:18

Samir Əliyev: "Rumıniyalı hücumçu transfer etdik"

23 Sentyabr 2017 20:17

"Mitinqdə KİV nümayəndələrinin hərəkətlərinə və vəzifələrini icrasına maneə olmayıb"

23 Sentyabr 2017 20:17

Voleybolçu qadınlar arasında Avropa çempionatı: Çexiya - Belçika 3:1

23 Sentyabr 2017 20:12

MŞ mitinqdə monitorinq aparıb

23 Sentyabr 2017 20:09

Prezidentdən “dördgünlük müharibə” XƏBƏRDARLIĞI, İrəvandan YALVARIŞ... - HƏFTƏNİN SİYASİ XÜLASƏSİ

23 Sentyabr 2017 20:03

Şəmkirdə yanğın olub

23 Sentyabr 2017 20:01

Şahin Diniyev: "Gərək oyun olsun ki, futboldan danışasan"

23 Sentyabr 2017 19:57

Premyer Liqada ikinci qələbə sevinci

23 Sentyabr 2017 19:48

Poker ustasının dəbdəbəli malikanəsi: gözəl qızlar, silahlar...

23 Sentyabr 2017 19:48

Mətbuat Şurası: "Mitinqdə KİV nümayəndələrinin hərəkətlərinə və vəzifələrini icra etmələrinə maneə olmayıb"

23 Sentyabr 2017 19:47

Qaxda mikroavtobus yandı

23 Sentyabr 2017 19:33

"Səbail" Azərbaycan Premyer Liqasında ikinci qələbəsini qazanıb

23 Sentyabr 2017 19:32

BŞBPİ "Milli Şura"nın mitinqi ilə bağlı

23 Sentyabr 2017 19:32

Çexiyada paraşütlə tullanan desantçı insanların üzərinə düşüb

23 Sentyabr 2017 19:27

"Qarabağ"ın rəqibindən inamlı qələbə

23 Sentyabr 2017 19:26

“Xristian dövləti”nin lideri həbs olundu - FOTO

23 Sentyabr 2017 19:23

“Mitinq Ermənistan rəhbərliyinin sifarişi ilə keçirilib”

23 Sentyabr 2017 19:12

İŞİD bayrağından daha yaxşı bayraq və Əli Kərimlidən SÖYÜŞ QONAQLIĞI

23 Sentyabr 2017 19:03

Sarımsaqla cəfərini qarışdırıb yeyin

23 Sentyabr 2017 19:00

Patrik Riçard: "Azərbaycanın qadın voleybolçularının Avropa çempionatında layiqli yer tutacağına inanıram"

23 Sentyabr 2017 18:57

Siyavuş Novruzov: “Mitinq Ermənistan rəhbərliyinin sifarişi ilə keçirilib”

23 Sentyabr 2017 18:48

Meksikada növbəti güclü zəlzələ baş verdi

23 Sentyabr 2017 18:45

Çaylarda su artır

23 Sentyabr 2017 18:43

Dağıstandakı zəlzələ oldu: Şəkidə hiss edildi

23 Sentyabr 2017 18:29

Artur Rasizadəyə ağır itki

23 Sentyabr 2017 18:28

"Siyasi mühacir bileti satan Əli Kərimli korrupsiyadan danışır" - Siyavuş Novruzov

23 Sentyabr 2017 18:24

YAP icra katibinin müavini: "Milli Şuranın mitinqinin heç bir əhəmiyyəti yoxdur"

23 Sentyabr 2017 18:22

Azərbaycan Gürcüstana helikopter göndərdi

23 Sentyabr 2017 18:18

Kişilər seksdə nədən qorxur? - İNANILMAZ

23 Sentyabr 2017 18:13

"Mister Bin"in qızı o görüntülərini paylaşdı

23 Sentyabr 2017 18:05

13 oğlan birləşib 12 yaşlı qızı ZORLADI - QANDONDURAN HADİSƏ

23 Sentyabr 2017 18:03

DGK-da şəxsi heyətlə işin gücləndirilməsinə həsr olunmuş iclas keçirilib

23 Sentyabr 2017 18:02

Göygöldə yol qəzası

23 Sentyabr 2017 17:51

Rusiya kəşfiyyatı prezidenti öldürmək istəyirdi - ŞOK İDDİA

23 Sentyabr 2017 17:48

Göygöldə yol qəzası baş verib, xəsarət alanlar var

23 Sentyabr 2017 17:47

"İsgəndər Cavadov BFA" fəaliyyətə başladı - FOTOLAR

23 Sentyabr 2017 17:47

Azərbaycan meşə yanğınına görə Gürcüstana helikopter göndərdi

23 Sentyabr 2017 17:44

Şimali Koreyada zəlzələ

23 Sentyabr 2017 17:40

Meksikada daha bir zəlzələ

23 Sentyabr 2017 17:38

Alimlərdən QORXUNC HAVA XƏBƏRDARLIĞI: payız və yaz fəsli olmayacaq

23 Sentyabr 2017 17:33

Daxili İşlər Nazirliyi "Milli Şura"nın mitinqi ilə bağlı

23 Sentyabr 2017 17:27

DİN "Milli Şura"nın mitinqi ilə bağlı məlumat yaydı

23 Sentyabr 2017 17:23

"Qarabağ"ın rəqibi İspaniya La Liqasında növbəti qələbəsini qazanıb

23 Sentyabr 2017 17:22

Mitinqdə 1500 nəfər iştirak edib - Baş Polis İdarəsi

23 Sentyabr 2017 17:19