Dünyada yeni böhran başlandı

Dünyada yeni böhran başlandı
11:17 9 Yanvar 2016
61 Dünya
Ölkə mətbuatı
A- A+

2016-cı il dünya iqtisadiyyatı üçün çox pis başladı. ABŞ-ın fond bazarı, sözün əsl mənasında, çöküb.

ABŞ iqtisadiyyatının ən önəmli indekslərindən biri, ölkə sənayesinin vəziyyətini əks etdirən Dow Jones yanvarın 4-dən 8-dək 5 faiz geriləyərək 900 bənd aşağı düşüb. FastSet-ə istinad edən CNN bildirir ki, bu ilin əvvəli ABŞ iqtisadiyyatı üçün son 119 ildə ən ağır dövr olub.

ABŞ-ın ən böyük 500 korporasiyasının səhmlərinin toplam dəyərinin orta qiymətini müəyyənləşdirən S&P 500 indeksi 4,9 faiz aşağı düşüb. Bu isə daha bir "qara rekord"dur.

Bloomberg bildirir ki, 1928-ci ildən bəri, yəni ümumiyyətlə, S&P 500 tətbiq olunmağa başlayandan bu yana belə pis durum olmamışdı. Yüksək texnologiyalar sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlərin səhmlərinin və opsionlarının alınıb-satıldığı NASDAQ birjasında geriləmə 6 faiz olub.

Əvvəlki "qara rekord" 2000-ci ildə, "dotkom"ların, yəni internet şirkətlərin "qovuq"larının partladığı zaman olmuşdu. Və ən nəhayət, Morgan Stanley bankının hesabladığı, dünya fond bazarında situasiyanı əks etdirən MSCI World indeksi 5,2 faiz aşağı düşüb. Bu isə 1998-ci ildə sözügedən indeks tətbiq olunduğu 1998-ci ildən bəri ən pis göstəricidir.
Dünya iqtisadiyyatı sadəcə, son

3 gündə 2,5 trilyon dollar itirdi

Ekspertlərin fikrincə, yaşanan fəlakətin başlıca günahkarı Çindir. Çinin Xalq Bankı ilin əvvəlində milli valyuta olan yuanın genişmiqyaslı devalvasiyasına başlayıb. Yanvarın 7-də Çin valyutasının dəyəri 1 dollar üçün 6,5646 yuana, yəni 2011-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb. Bazar buna çox pis reaksiya verdi: yuanın bilərəkdən zəiflədilməsini Çin iqtisadiyyatının zəifliyi kimi dəyərləndirdilər. 

Nədən ki, devalvasiya milli iqtisadiyyatın geriləməsinin qarşısını almaq, yerli şirkətləri və bank sektorunu dəstəkləmək yollarından biridir. İnvestorların kapitalı ölkədən çıxarmağa başladığını görən rəsmi Pekin yuanın kursunun geriləməsini dayandırmaq qərarına gəldi. Çin Xalq Bankı yuanın mövqelərini 0,02 faiz artıraraq 1 dollar üçün 6,5636 yuana çatdırdı.

Devalvasiya ilə paralel olaraq Çinin fond bazarının çökməsi də yaşanır. Ölkənin başlıca indeksi olan Shanghai Composite yanvarın 4-də 6,85, 7-də isə 7,3 faiz gerilədi.
Çin birjalarında əməliyyatlar dayandırılıb.

Vəziyyəti qarışdıran daha bir amil Çin Xalq Bankının ölkənin qızıl-valyuta ehtiyatlarının durumu ilə bağlı açıqlaması oldu. Son bir il ərzində Çinin qızıl-valyuta ehtiyatları 513 milyard dollar azalıb. Sadəcə, 2015-ci ilin dekabrında ehtiyatlar 108 milyard geriləyib.

Çinin ümumdaxili məhsulunun (ÜDM) artımı da yavaşıyıb. 2015-ci ilin 3-cü rübünün nəticələrinə görə, Çin iqtisadiyyatı 6,9 faiz, 2-ci rübdə - 7 faiz, 1-ci rübdə isə 7 faiz artıb.

Son vaxtlar çindən ancaq pis xəbərlər gəlir. "Səmaaltı İmperiya"nın son illərdə sürətlə güclənən iqtisadiyyatının, sən demə, "şişirdilmiş qovuq" olduğu üzə çıxır. İndi bu qovuq kiçilir. İnvestorlar Çin iqtisadiyyatını olduğundan qüdrətli saydıqlarını deyirlər. Amma bu iqtisadiyyata yüz milyardlarla dollar yatırılıb, dərhal imtina etmək mümkün deyil.
Hər şeyə rəğmən, Çindən pullar axır.

Xatırladım ki, Çin dünyada ən böyük məhsul istehsalçısı və istehlakçısı olan dövlətlərdən biridir, bu ölkənin iqtisadiyyatı qlobal iqtisadiyyata həddən ziyadə dərin şəkildə sintez olub. Üstəlik, Çinin ABŞ ilə çoxsaylı iqtisadi əlaqələri var. Məhz bu səbəbdən yuanın devalvasiyası, Shanghai Composite  indeksinin geriləməsi və ya ÜDM dinamikasının azalması əvvəlcə ABŞ-ın fond bazarına, sonra da bütün dünya iqtisadiyyatına ağır zərbə vurur.

Dünya bazarlarında xam neftin qiymətinin ucuzlaşmasının başlıca səbəbkarlarından biri də məhz Çindir. Ən böyük neft alıcısı olan Çində iqtisadiyyatın inkişaf templəri zəiflədiyindən yanacağa olan tələbat da azalır. Nəticədə neftə qlobal miqyasda tələbat azalır və bu da "qara qızıl"ın qiymətini aşağı salır.
Bir sözlə, Çinin problemləri hamıya, hər birimizə təsir edir.

Britaniya da qıvrılır

FTSE 100 indeksinə daxil olan Britaniyanın ən böyük şirkətləri, sadəcə, bir gündə 69 milyyard dollar itiriblər. Səbəb Çindəki fond bazarının çökməsi nəticəsində Avropa birjalarındakı əhəmiyyətli geriləmədir.

İndi Britaniyanın neft-qaz, metallurgiya və energetika korporasiyalarının səhmləri son 11 ildə ən aşağı səviyyədədir. Çinin fond bazarındakı vəziyyətdən təlaşa düşən investorlar bütün dünya birjalarında çaxnaşmalar yaradıblar. Almaniyadakı DAX indeksi 3,3 faiz geriləyərək 9882 bəndə, Fransadakı CAC 40 indeksi isə 2,6%  aşağı düşərək 4366 bəndə enib.

Soros: "Ciddi böhran gəlir"

Amerikalı milyarder Corc Sorosun dediyinə görə, dünya 2008-ci ildəki qlobal maliyyə və iqtisadi böhranın təkrarlanması ilə qarşılaşa bilər.
Şri-Lankada keçirilən iqtisadi forumda çıxış edərkən Soros deyib: "Yeni böhranın səbəbkarı iqtisadiyyatın yeni modelinə keçməyə çalışan Çindir. Pekin yalnız istehsal və investisiyalar yox, həm də xidmətlər və istehlaka söykənən iqtisadiyyat modelini formalaşdırmaq istəyir. Bu da yeni qlobal böhran doğuracaq".

Uduzanlar məlum. Bəs udan kimdir?

Belə vəziyyətdə udan, sadəcə, ABŞ-dır. Çin də daxil olmaqla, bir çox ölkələr ABŞ-ın dövlət börc öhdəliklərinin alıcıları və sahibləridir. Birləşmiş Ştatların Federal Ehtiyat Sisteminin faiz stavkasının ötən ilin sonlarında qaldırdığını nəzərə alsaq, bahalaşan dollar nəticəsində dünya bazarlarında enerjidaşıyıcılarının da qiyməti ucuzlaşır.
ABŞ bu minvalla dünya ölkələrinin itkiləri hesabına varlanır. Həmişə olduğu kimi.

Azərbaycan nə etməlidir?

Düyna birjalarındakı geriləmələr, böhranlar və fəlakətli vəziyyət Azərbaycana bilavasitə təsir etməyəcək. Ən azı ona görə ki, Azərbaycanda fond bazarı hələ tam formalaşmayıb və Rusiya, yaxud Türkiyədən fərqli olaraq Bakıda şirkətlərin qiymətli kağızları ilə aktiv alver yoxdur.

Lakin yaşananlar Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün yeni sınaq, yeni çağırışdır. Böhranın şəksiz şəkildə vuracağı ölkələrdə istehsalın geriləyəcəyi, devalvasiya və inflyasiyanın olacağı qaçılmazdır. Vəziyyət Rusiya, Türkiyə, İran, postsovet məkanı ölkələri və Avropa Birliyinə birbaşa təsir edib.

Həmin ölkələrlə Azərbaycanın sıx, aktiv ticari-maliyyə əlaqələri var və bu səbəbdən iqtisadiyyatımız üçün yeni imtahan sayıla biləcək mərhələ başlanır. Fəqət, vəziyyə bədbinlik üçün əsas deyil. Nədən ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı son illərdə qeyri-neft sektorunu, xidmət, emal və istehlak seqmentlərini inkişaf etdirərək enerjidaşıyıcıları satışından əldə olunan gəlirlərdən asılılıq səviyyəsini sürətlə aşağı saldığından böhranın sonucları təhlükəli olmayacaq.

Elçin Alıoğlu
Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Astroloji proqnoz - 24 sentyabr

24 Sentyabr 2017 00:13

Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin Nyu-Yorkda görüşü başa çatıb

24 Sentyabr 2017 00:12

Rusiya Türkiyəni, Polşa Macarıstanı məğlub etdi

23 Sentyabr 2017 23:57

İstanbulda İŞİD-lə əlaqali əcnəbilər tutuldu

23 Sentyabr 2017 23:49

"Zirə" say üstünlüyündən yararlana bilmədi

23 Sentyabr 2017 23:48

Voleybolçu qadınlar arasında Avropa çempionatında növbəti oyunlar keçirilib

23 Sentyabr 2017 23:47

Bu qidaları ətlə yeməyin

23 Sentyabr 2017 23:46

Masallıda 45 yaşlı kişi öz evini yandırdı

23 Sentyabr 2017 23:33

Şabranda yanğın olub

23 Sentyabr 2017 23:29

Bakı və Masallıda ev yandı

23 Sentyabr 2017 23:19

Neymarın komandasını dayandıran tapıldı

23 Sentyabr 2017 23:18

Azərbaycan təmsilçisi ağır atletlər arasında Avropa birinciliyinin bürünc mükafatçısı olub

23 Sentyabr 2017 23:17

"Buna xüsusi hazırlaşmışdıq" - Ayxan Abbasov

23 Sentyabr 2017 23:17

Qapalı geyimdə avtomobil idarə etmək qadağan olundu

23 Sentyabr 2017 23:15

ABŞ bombardmançıları Şimali Koreyaya yaxınlaşdı

23 Sentyabr 2017 23:03

Cüdoçularımız Serbiyada 3 bürünc medal qazandı

23 Sentyabr 2017 22:58

"Məncə, hakimin o qərarı düzgün deyildi" - Zaur Svanadze

23 Sentyabr 2017 22:57

Qəzada növbəti ağır xəsarət

23 Sentyabr 2017 22:49

Masallıda 6 otaqlı ev yandı

23 Sentyabr 2017 22:46

Öz evini qəsdən yandırdı

23 Sentyabr 2017 22:44

ABŞ bombardmançıları KXDR sahillərində

23 Sentyabr 2017 22:39

Azərbaycan cüdoçuları Serbiyada 3 bürünc medal qazanıb

23 Sentyabr 2017 22:37

"Səbail" Gəncə komandasını belə yendi - VİDEO

23 Sentyabr 2017 22:37

ABŞ-ın döyüş təyyarələri Şimali Koreyaya çatdı

23 Sentyabr 2017 22:33

Paraşütlə insanların üzərinə düşdü - QƏZA

23 Sentyabr 2017 22:28

Salyanda baş vermiş yol qəzasında 4 nəfər xəsarət alıb

23 Sentyabr 2017 22:17

Üz quruluşu belə olan şəxslə evlənməyin

23 Sentyabr 2017 22:17

Türkiyə İraqda ordudan istifadəyə dair mandatı uzatdı

23 Sentyabr 2017 22:14

"Roma" Bakıya qələbə ilə gəlir

23 Sentyabr 2017 22:13

Futbol üzrə Azərbaycan Premyer Liqasında VI turun daha 2 oyunu keçirilib

23 Sentyabr 2017 22:07

Artur Rasi-zadənin həyat yoldaşı vəfat etdi

23 Sentyabr 2017 22:04

Hacıqabulda avtomobil piyadanı vurub

23 Sentyabr 2017 22:02

Qubada dəhşətli hadisə

23 Sentyabr 2017 22:01

Xudatda QƏTL: 54 yaşlı kişini daşla öldürdü

23 Sentyabr 2017 21:58

Meksikada zəlzələ qurbanlarının sayı 305 nəfərə çatıb

23 Sentyabr 2017 21:52

ABŞ-da silahlı insident

23 Sentyabr 2017 21:31

İngiltərə Premyer Liqası: "Çelsi" "Stok Siti"yə böyük hesabla qalib gəlib

23 Sentyabr 2017 21:27

Məmmədyarov-Nalbandyan görüşü başladı

23 Sentyabr 2017 21:24

KURYOZ: Mühafizəçi oyunu unutdu, telefonla danışa-danışa meydana girdi - VİDEO

23 Sentyabr 2017 21:23

Nyu-Yorkda Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin görüşü başlayıb

23 Sentyabr 2017 21:22

Bakıda 3 otaqlı evdə yanğın olub

23 Sentyabr 2017 21:20

Zəlzələ nəticəsində ölənlərin sayı 295-ə yüksəlib

23 Sentyabr 2017 21:08

BELƏSİ OLMAMIŞDI: 5 yaşlı uşaq maşını qaçırdı və qəza törətdi

23 Sentyabr 2017 21:03

59 yaşlı aşpaz 16 yaşlı qıza təcavüz etdi

23 Sentyabr 2017 20:52

Mətbuat Şurası mitinqdə monitorinq apardı

23 Sentyabr 2017 20:48

ABŞ-da iki polis zabiti güllələnib

23 Sentyabr 2017 20:47

DİQQƏT: bu qidalar kişilərdə sonsuzluğa səbəb olur

23 Sentyabr 2017 20:41

Daşla həmyerlisini öldürdü

23 Sentyabr 2017 20:39

DİN-in əməkdaşları mükafatlandırıldı

23 Sentyabr 2017 20:33

"Qarabağ"ın rəqibi futbol üzrə İtaliya A Seriyasının VI tur matçında qələbə qazanıb

23 Sentyabr 2017 20:32