Suriya müharibəsi: yeni təhlükəli ssenarilər

Suriya müharibəsi: yeni təhlükəli ssenarilər
16:22 13 Oktyabr 2016
58 Dünya
Ölkə mətbuatı
A- A+

ABŞ-la Rusiya arasında Yaxın Şərq problemi ilə bağlı münasibətlər yeni gərginlik səviyyəsinə yüksəlməkdədir. Rəsmi Vaşinqton Hələbin bombalanması nəticəsində uşaqlar da daxil olmaqla 323 dinc sakinin həlak olmasına və iki xəstəxananın atəş altında qalmasına kəskin reaksiya verib.

Milli.Az newtimes.az-a istinadən bildirir ki, BMT-nin baş katibi də hadisəni qətliamdan da pis olay kimi qiymətləndirib. Ekspertlər bu hadisələrin bütövlükdə Yaxın Şərqdə geosiyasi mənzərəni daha da qeyri-müəyyən edəcəyini proqnozlaşdırırlar. Hətta regional səviyyədə dövlətlər arasında müharibə də başlaya bilər. Suriyada savaşın güclənməsi ssenarisi reallaşarsa, qlobal geosiyasi mənzərədə hansı dəyişikliklər baş verə bilər?

Böyük güclərin Hələbdə toqquşması: dinc sakinlərin qətli

Suriyada vəziyyət yeni gərginlik səviyyəsinə yüksəlib. Orada sözün əsl mənasında genişmiqyaslı müharibə gedir. ABŞ-la Rusiya arasında atəşkəs haqqında əldə olunan razılıq artıq tam olaraq pozulub. Özü də tərəflər bir-birini aktiv surətdə ittiham etməyə başlayıblar. Vaşinqton bütün günahları Moskvanın üzərinə atır. Kreml isə bunun əksini söyləyir.

Amerika başda olmaqla Qərb dövlətlərinin Rusiyaya qarşı informasiya hücumu özünü BMT-nin son sessiyasında daha qabarıq şəkildə göstərmişdi. Burada çıxış edən ABŞ, Böyük Britaniya və Fransa rəhbərliyi Moskvanı Yaxın Şərqdə vəziyyəti qarışdırmaqda ittiham etmişdilər. Hətta siyasilər "vəhşicəsinə" kəlməsini də işlətmişdilər. Rusiya isə bütün bunları inkar edir və özü də sərt ritorika ilə cavab verir. Reallıqda dinc insanlar kütləvi şəkildə həlak olurlar.

Hələbə atılan bombalar nəticəsində bir gündə 69 uşaq həlak olub. Bütövlükdə 323 nəfər həyatını itirib. Beynəlxalq ictimaiyyət buna kəskin reaksiya verib. BMT-nin baş katibi həmin hadisə ilə bağlı deyib: "Açıq danışaq, daha dağıdıcı gücə malik olan silahlardan istifadə edənlər nə etdiklərini gözəl bilirlər. Onlar bilirlər ki, hərbi cinayət törədirlər. Qətliam təsəvvür edin. İndi baş verənlər, ondan da pisdir (bax: "Aleppo is worse than a slaughterhouse" - Ban Ki-moon / "Euronews", 28 sentyabr 2016).

Qərb hesab edir ki, bombardmanı Rusiya və Suriya hakimiyyətinə sadiq olan silahlı qüvvələr həyata keçirir. Doğrudan da, son günlər Hələbin müxaliflərin nəzarətində olan hissəsi şiddətli atəşə tutulur. Suriya müxalifətinin heç birində qırıcı təyyarələr yoxdur. Bombardman edilən qruplara isə Qərb dəstək verir. Buna görə məntiqi olaraq, Hələbin şərq hissəsini Bəşər Əsədə bağlı olan qüvvələrə və Rusiya hərbi-hava qüvvələrinə məxsus təyyarələr tərəfindən vurulması aydın olur.

Vaşinqton da proseslərin gedişinə rəsmi münasibətini bildirib. Amerika Rusiya ilə Suriya məsələsində əməkdaşlıq etmək istəmədiyini bəyan edib. Konkret olaraq amerikalılar şərt qoyublar ki, Hələbin bombalanması dayandırılsın (bax: US rejects Russia proposal for joint air strikes in Syria / "Euronews", 29 sentyabr 2016). Belə ki, Moskva Suriyada "Cəbhətül-Nusra"ya qarşı birgə hərbi əməliyyata başlamaq haqqında ABŞ-a müraciət edib. Vaşinqton isə nəinki razı olmayıb, hətta Rusiya ilə, ümumiyyətlə, bu məsələdə əlaqələri kəsə biləcəyi ilə hədələyib.

Bundan başqa, Amerikadan B.Əsədin fiziki olaraq məhv edilməsinə çağırışlar eşidilir. Rəsmi Dəməşqə qarşı bu münasibət kifayət qədər düşündürücüdür. Çünki bu o deməkdir ki, B.Əsədin taleyi ilə bağlı bir qədər əvvəl Moskva ilə olan razılaşmalar pozulur. Qərb artıq birmənalı surətdə B.Əsədin hakimiyyətdən getməsini və davranışlarına görə məhkəmə qarşısında cavab verməsini tələb edir. Bu məqam Suriya istiqamətində ümumi vəziyyəti kəskin dəyişə bilər. Ekspertlər, əslində, bu prosesin başladığını vurğulayırlar.

Belə ki, indi savaşan tərəflərə yeni silahlar verilir. B.Əsədə Rusiya və İran, müxalifətə isə Qərb dövlətləri əlavə silahlar ötürüblər (bax: Битва за Алеппо: стороны получили подкрепление / "Euronews", 9 avqust 2016). Suriya ordusuna və ona kömək edən kürd qruplarına İraqdan 2 min nəfərlik canlı qüvvə gəlib, müxaliflərə isə İdlib və Hamdan yardım göndəriblər.

Regional savaş və terrorun yayılması: iki təhlükəli ssenari

Bütün bunlar onu təsdiqləyir ki, Suriyada kifayət qədər mürəkkəb vəziyyət yaranıb və tərəflər həlledici döyüşə atılıblar. Bu mərhələdə faktiki olaraq Suriyanın və Yaxın Şərqin geosiyasi taleyi həll olunur. Əgər Hələbi B.Əsədə sadiq qüvvələr alsalar, onda müxalifətin mövqeyi çox zəifləyər və rəsmi Dəməşqlə danışıqlar mümkünsüz olar. Müxalifət Hələbi saxlaya bilsə, onda B.Əsəd rejimi üçün ciddi problemlər meydana gələcək. Əslində, indi də onun vəziyyəti yaxşı deyil, lakin Hələbi uduzsa, daha ağır olacaq.

Məsələnin geosiyasi təsiri də nəzərə alınmalıdır. Belə ki, Hələb uğrunda faktiki olaraq Qərb və Rusiya-İran cütlüyü savaşır. ABŞ başda olmaqla koalisiya qüvvələri bu şəhərin B.Əsədin nəzarətinə keçməsini istəmirlər. Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı da bu cür düşünür. Həmin səbəbdən Hələbdə Qərblə Rusiya arasında gizli savaş yeni intensivlik səviyyəsinə yüksəlib. Ekspertlər bu gedişatı çox təhlükəli hesab edirlər. Çünki bir qədər sonra regional səviyyədə müharibə yarana bilər.

Onu diqqətə almaq lazımdır ki, Vaşinqtonun ritorikası son zamanlar çox sərtləşib. Rusiyanın ünvanına kəskin ittihamlar artır. Malayziya sərnişin təyyarəsinin Rusiya tərəfindən vurulduğu haqqında Hollandiya prokurorluğu informasiya yaydıqdan sonra ortalıq daha da qarışıb. Qərb dövlətləri günahkarların cəzalandırılmasını tələb edirlər. Konkret olaraq kimlərin əmr verdiyi, kimlərin onu icra etdiyi aydınlaşdırılmalı və məhkəməyə verilməlidir.

Belə çıxır ki, Qərb Rusiyanı həm Suriya, həm də Ukrayna məsələsinə görə cəzalandırmaq kursunu götürüb. Moskva isə böyük qüvvədir və öz cavabını verməyə hazırdır. Bu qarşıdurma tərəflər arasında toqquşmalara aparıb çıxara bilərmi? Ekspertlər birbaşa savaş ehtimalını elə də yüksək qiymətləndirmirlər. Lakin tərəflərin regiondakı tərəfdarları vasitəsilə vəziyyəti gərginləşdirməyə çalışacağı istisna olunmur. Bunun iki aspektdə mənfi nəticəsi ola bilər.

Birincisi, Yaxın Şərqdə məzhəb və etnik ziddiyyətlər kəskinləşər. Sirr deyil ki, böyük dövlətlər həmin regionda ya etnik mənsubluğa əsaslanan, ya da sünni-şiə ayrı-seçkiliyinə dayanan ideologiyadan istifadə edərək müəyyən qruplar formalaşdırıblar. Hazırda real döyüş aparanlar içərisində bu növ qüvvələr az deyil. Kənardan "Hizbullah"ın da Suriyada savaşması bu kontekstdə daha gərgin durum formalaşdırıb. İndi Azad Suriya Ordusu (ASO) da daxil olmaqla, B.Əsədə qarşı olan bütün hərbi qruplar "Hizbullah"ın əsas olaraq məzhəb faktoruna görə savaşdığından danışır.

İkincisi, regionun böyük dövlətləri arasında münasibətlər daha da pisləşə bilər. Çünki onlar ya Qərbi, ya da Rusiya-İran tandemini dəstəkləməlidirlər. Bu da təbii olaraq ciddi problemlər meydana çıxara bilər. O halda bütövlükdə Yaxın Şərqdə ölkələr arasında ixtilaflar kəskinləşər ki, yekunda ümumən İslam aləminə zərbə dəyər.

Yuxarıda vurğulanan məqamlarla yanaşı, Yaxın Şərq ətrafındakı regionlara terrorun və ixtilafların sıçraması istisna edilmir. Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin (FTX) rəhbəri Aleksandr Bortnikov bildirib ki, Şimali Qafqazda terror qrupları fəaliyyətlərini genişləndirməyə hazırlaşırlar (bax: ФСБ рассказала об активизации террористов на Северном Кавказе... / "Riafan", 28 sentyabr 2016).

Maraqlıdır ki, ABŞ Dövlət Departamentinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Con Kirbi də jurnalistlərin suallarına cavab verərkən vurğulayıb ki, Rusiya Suriya üzrə müqavilədən çıxsa, terrorçular "Rusiya şəhərlərinə hücum edəcəklər və Rusiya öz hərbçilərinin meyitlərini alacaq, ehtiyatlarını tükədəcək və ola bilsin ki, qırıcılarını itirəcək" (bax: Захарова ответила на предсказания Госдепа о возможных терактах в России / "Lenta.ru", 29 sentyabr 2016).

Rusiya tərəfinin də eyni hədə ilə çıxış edə biləcəyinə şübhə yoxdur. Rusiya XİN-in rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarovanın Con Kirbinin dediklərinə verdiyi cavabda bu məqam açıq hiss edilib (bax: əvvəlki mənbəyə). Görünür, Yaxın Şərq yaxın zamanlarda münaqişələrdən nəinki xilas olmayacaq, hətta daha geniş miqyasda hərbi toqquşmalar səhnəsinə çevriləcək. Bu isə əsl müharibənin başlaması anlamına gəlir. Bəşəriyyət üçün çox təhlükəli bir vəziyyət formalaşmaqdadır.

Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Yaponiyada 6,1 bal gücündə zəlzələ olub

21 Sentyabr 2017 00:15

Astroloji proqnoz - 21 sentyabr

21 Sentyabr 2017 00:13

Prezident BMT-də ASAN Xidmət barəsində danışdı

20 Sentyabr 2017 23:59

Azərbaycan neftinin SON QİYMƏTİ -

20 Sentyabr 2017 23:55

Deputat: "Gürcüstanın bəzi bölgələrində təbii qazın qiyməti nəzərdə tutulduğundan çox artırılıb"

20 Sentyabr 2017 23:52

Azərbaycan neftinin SON QİYMƏTİ - 57 dolları keçdi

20 Sentyabr 2017 23:43

Soyğunçular polis bölməsindən oğurluq etdi -

20 Sentyabr 2017 23:40

Bakıda keçiriləcək finalın dəqiq tarixi bəlli oldu

20 Sentyabr 2017 23:39

Bakıda 36 yaşlı qadını avtomobil vurub

20 Sentyabr 2017 23:32

Bakıda iki maşın yandı

20 Sentyabr 2017 23:24

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev BMT-nin baş katibiylə görüşüb

20 Sentyabr 2017 23:24

Azərbaycan Prezidenti Nyu-Yokda BMT-nin baş katibi ilə görüşüb

20 Sentyabr 2017 23:22

Abadi -

20 Sentyabr 2017 23:18

Türkiyədə uşaqlara daha çox hansı adların verildiyi açıqlanıb

20 Sentyabr 2017 23:17

Bakı metrosunda 9 yeni stansiya tikiləcək

20 Sentyabr 2017 23:13

AFFA prezidenti: “Etimadı doğruldacağıq”

20 Sentyabr 2017 23:04

Emzar Kviçiani: "Mübarizəmizi sonadək davam etdirəcəyik"

20 Sentyabr 2017 23:02

Bu uşağın iki üzü , 4 əli, 4 ayağı var -

20 Sentyabr 2017 23:00

"Qarabağ" - "Roma" oyununa bilet ALMAĞA TƏLƏSİN - yalnız 2 manatlıq biletlər qaldı

20 Sentyabr 2017 22:58

Ərdoğan Putinlə görüşəcək

20 Sentyabr 2017 22:54

Azərbaycanda nikahdankənar uşaqların ən çox və ən az doğulduğu bölgələrin adları açıqlanıb

20 Sentyabr 2017 22:52

İlham Əliyev amerikalı həmkarı Donald Tramp və xanımının adından təşkil olunmuş qəbulda iştirak edib

20 Sentyabr 2017 22:40

Bank işçilərinə əsəbləşdi -

20 Sentyabr 2017 22:36

Gəncədə maşın piyadanı vurdu

20 Sentyabr 2017 22:34

9 aylıq hamilə olmasına heç kim inanmır - FOTOLAR

20 Sentyabr 2017 22:28

Yaponiyanın Honsü adasında 6,1 bal gücündə zəlzələ olub

20 Sentyabr 2017 22:27

Makron -

20 Sentyabr 2017 22:25

Daşkəsən sakini arvadı və qayınanasını bıçaqladı

20 Sentyabr 2017 22:19

FED uçot dərəcəsini dəyişmədi

20 Sentyabr 2017 22:13

Bu türk Meksikada zəlzələ baş verəcəyini əvvəlcədən demişdi -

20 Sentyabr 2017 22:10

Prezident İlham Əliyev Trampla görüşdü

20 Sentyabr 2017 22:09

105 yaşlı gəminin qalıqları yoxa çıxır

20 Sentyabr 2017 21:58

Mətanət İsgəndərlinin qızının toyundan - GÖRÜNTÜLƏR

20 Sentyabr 2017 21:49

Elektrik enerjisinə görə ödənişlərlə bağlı -

20 Sentyabr 2017 21:49

Gəncədə avtomobil piyadanı vurub

20 Sentyabr 2017 21:47

Həkimlər pişiklərdən uzaq durmağı tövsiyyə edir - Cinsi xəstəliyə yol açır

20 Sentyabr 2017 21:43

Tibb kollecini bitirən oğlan tələbəyə "tibb bacısı" diplomu verilib - VİDEO

20 Sentyabr 2017 21:33

Zidan "Real"la yeni müqavilə imzaladığını açıqladı

20 Sentyabr 2017 21:28

Elmar Məmmədyarov: "Azərbaycan beynəlxalq norma və prinsiplərin qorunması istiqamətində davamlı səylər göstərir"

20 Sentyabr 2017 21:27

Ruhani: “ABŞ razılaşmaları pozur, özünə qarşı etimadı sarsıdır”

20 Sentyabr 2017 21:18

Rövnəq Abdullayev: "UEFA Avropa Liqasının Bakıda keçirilməsi ilə bağlı qərar hər birimiz üçün çox sevindiricidir"

20 Sentyabr 2017 21:17

Azərbaycan Prezidenti: "Ermənistanın hərbi təxribatı davam edərsə, ölkəmiz BMT-nin xartiyasına uyğun olaraq, təcavüzkarı yenidən cəzalandıracaq"

20 Sentyabr 2017 21:17

İlham Əliyev -

20 Sentyabr 2017 21:15

30 yaşlı qadın özünü asdı - Daşkəsəndə

20 Sentyabr 2017 21:14

İlham Əliyev -

20 Sentyabr 2017 21:04

2034-cü ildən sonra qaz dünyada əsas enerji mənbəyi olacaq

20 Sentyabr 2017 21:02

Yasamal rayonunda mənzil qarət olunub - VİDEO

20 Sentyabr 2017 20:58

İlham Əliyev -

20 Sentyabr 2017 20:58

Prezident: "Bu gün Azərbaycan nəinki sənaye və kənd təsərrüfatı, o cümlədən əqli məhsullarını ixrac edir"

20 Sentyabr 2017 20:57

Bakıda "Caspian Energy Transport Forum" keçirilib

20 Sentyabr 2017 20:52