Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO

Stalinin GİZLİ AZƏRBAYCAN SİYASƏTİ: Qorki vasitəsilə türklərə qarşı atılan addımlar - FOTO
16:38 13 Noyabr 2016
205 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

Sovet İttifaqının dağılmasıyla orta və ali məktəblərdə sosializm quruluşunun təbliğatı üçün yaradılmış çox ədəbi əsərlərin öyrənilməsi başa çatdı.

Əlbəttə ədəbi-estetik nöqteyi-nəzərdən onların öyrənməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb eləmir. Ancaq bəziləri bundan tarixi mənbə kimi (məsələn etnoqrafik material baxımından) istifadə edə bilərlər. Necə ki, ayrı-ayrı vaxtlarda SSRİ rəhbərləri, o cümlədən İosif Stalin bundan yararlanırdı.

Məlum olduğu kimi, XX əsrin 30-cu illərinin ortalarında "xalqlar atası”nda qəflətən pantürkizmə qarşı qorxunc allergiya yarandı. SSRİ rəhbərliyində çalışan şəxslər rəhbərin bu naxoşluğunun öhdəsindən gəlməyə çalışaraq, bütün allergik qıcıqlandırıcıları kökünü kəsməyə öhdələrinə götürdülər.

Publika.az xəbər verir ki, “pantürkləri” deportasiya edən, sürgünə göndərən, güllələdən sovet rəhbərləri sevinc içində toplaşaraq diktatorun bu barədə göstərişini uğurla həyata keçirmələri barədə xəbəri Stalinə vermək istədilər. Lakin Cuqaşvili “Ay yay-yay, yenə türklər!” – dedi. Kreml kabinetinin hər küncündə yenidən “xalqlar atası”nın gözünə pantürkistlər görünməyə başladılar.

- Bu türklər daha harada qaldılar? – deyə rəhbər qəzəblə soruşdu.

- Türklər uzaq bir cənub respublikasında - Sovet Azərbaycanında yaşayırlar. – deyə Stalinin əsabələrindən biri cavab verdi.

- Hmm, – deyə rəhbər guya Bakı haqqında ilk dəfə eşidirmiş kimi özünü bilməzliyə qoydu. Halbuki onun yaddaşında köhnə şəhərin əyri küçələri, bir zamanlar cəza çəkdiyi Bayıl həbsxanası canlandı.

- S-s-s Sovet Azə...

- Aydındır, məşğul olun, - bu, rəhbərin deportasiya haqqında qısa əmri idi.

Lakin o, dərhal hiyləgərcəsinə nəsə fikirləşdi:

- Yox, dayanın, sovetlər ölkəsində sonuncu türklərlə mən özüm məşğul olacam.

Bu arada Maksim Qorki ilə bağlı bir sıra maraqlı məqamları vurğulamaq yerinə düşür. İlk öncə qeyd edək ki, Qorki Bakıya Stalinin türklərə allergiyası olmayan vaxtlar gəlmişdi.

1936-cı ilə qədər Sovet Azərbaycanının əhalisi özlərinin qədim əcdadlarının adlarını daşımağa davam edirdi. Pasportlarda, rəsmi sənədlərdə, kitablarda, qəzetlərdə - hər yerdə türklər adlandırılırdılar.

Bakıya sovet işğalından əvvəl qonaq gələn Maksim Qorki özünün qısa hekayələrində Azərbaycanın sovet Rusiyası tərəfindən işğalından sonra “bolşevik” qayğısını təsvir edərək, Bakının əsaslı şəkildə dəyişilməsindən yazırdı.

"Bakını tanımaq çətindir. Burada "tatar" evlərindən çox az qalıb. Hər yerdə çox sağlam, şən uşaqlar var və mən onlardan hansının türk, hansının rus olduğunu ayıra bilmirdim. Hətta qədim Qız Qalası cavanlaşmış kimi görünür və şəhəri özünün orijinal formasıyla bəzəyir”, – deyə o yazırdı.

Beləcə, qəmgin "tatar" - şən sovetə çevrildi. Özü də tatar sözünü dırnaq işarəsinin içində yazırdı.

Maksim Qorki Bakı haqqında qısa hekayəsində latın əlifbası haqqında da yazırdı. Bu plan SSRİ-nin bütün türk xalqlarını bölmək məqsədilə bolşeviklər tərəfindən düşünülmüşdü. Otuzuncu illərin ortasında Stalin latın qrafikalı əlifbanın ləğvini və bütün türk xalqlarının yazışmalarının rus (kiril) hərflərilə aparılmasını əmr etdi.

"Daha çox, ölçüyə gəlməz dərəcədə təəssürat Bakıda türklərin mədəni bayramı ilə bağlıdır. Belə ki, paytaxtda latın əlifbasının altıillik ildönümünü bayram edilirdi. Səməd Ağamalıoğlu - ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz edilməsinin təşəbbüskarı cavan oğlanlar kimi alovlu nitqlərlə çıxış edirdi. Natiq Vladimir İliçin ona dediyi “Latın əlifbası ilk addımdır. Siz bununla türklər arasında mədəni inqilaba başlayırsınız” – sözlərini qürurla yada salırdı.

Yeri gəlmişkən, Maksim Qorki bu vaxtlar tez-tez “azərbaycanlı” terminindən istifadə etməyə başlamışdı. “Azərbaycanlılar - bu Azərbaycanın bütün sakinlərinin ümumiləşdirilmiş adıdır, hansılar ki, bu halda müxtəlif etnoslara aid ola bilərlər” – deyə o davam edirdi: "Mən bu insanlara baxırdım, onların nitqlərinə qulaq asırdım və inana bilmirdim ki, bir az əvvəl rus məmurları çar hakimiyyətini gücləndirməyə çalışaraq, türklərlə və ermənilər arasında qanlı düşmənçilik yarada bildilər. Mən bir vaxtlar mütləqiyyətin tayfaların düşmənçiliyini təhrik edən bu cinayəti haqqında yazırdım. Hansı ki, təhrikçi kütləvi qətllərlə müşayiət olunun iyrənc işindən iyrənmirdi. Budur: azadlıq küləyi əsdi. Keçmişə aid dəhşətlər məhv olub getdi. İndi tez-tez türk məktəblərində ermənilər dərs deyirlər, Azərbaycanın kəndliləri Ermənistanın gözəl dağlarının yamaclarında öz mal-qaralarını otarırlar və Sovet İttifaqının zəhmətkeş xalqı vahid yaradıcılıq işinə cəlb olunacaq”.

Sual olunur: - Qorki bu sifarişli işdə "erməni-tatar" qətliamını xatırlamaya bilərdimi? Əlbəttə yox! Bu arada maraqlı bir fakta diqqət edək. Belə ki, bolşevik yazıçısının “Ermənistanın gözəl dağlarının ətəyində” sözləri Azərbaycan kəndlilərini heyrətləndirdi. Lakin onlar bilmirdilər ki, doğma Zəngəzur və Göyçə diyarları tədricən erməniləşdirilir.

Nəhayət, yenidən Maksim Qorkinin bir zamanlar peyğəmbərcəsinə dediyi fikirlərini xatırlatmaq yerinə düşür. Sovet ədəbiyyatının bu korifeyi anlayırdı ki, yoldaş Stalin onu Sovet İttifaqının bütöv xalqlarının adının genişmiqyaslı dəyişdirilməsi planlarına sərf etdi.

"Hələ qədim dövrlərdən Bakıda insanlar küləkdən əziyyət çəkdiklərindən qəsəbə evləri birmərtəbəli tikilirdi. Hər qəsəbədə türk ailələri rus ailələrilə yanaşı yaşayırlar. Uşaqlar birlikdə tərbiyə olunurlar. Bu iki onillik sonra nə türkün, nə də rusun olacağı haqda ümid yaradır. Zəhmətkeşlər ümumdünya qardaşlığı ideyasıyla sıx birləşdiriliblər"

Əslində onun dedikləri doğru çıxdı. Amma Qorkinin proqnozlarının yalnız birinci hissəsi reallaşdı. Belə ki, tezliklə Sovet Azərbaycanında türklər doğrudan da rəsmi şəkildə olmadı. Ancaq yalnız türklər! Proqnozların ruslara aid hissəsi isə söz olaraq qaldı.

Əlbəttə türklər fiziki cəhətdən yox olmadılar. Amma Stalin türklərə qarşı allergiyası ona gətirib çıxardı ki, bütöv xalqın qədim adı 1936-cı ildə Kremldən bir təlimatla dəyişdirildi. Beləcə, "azərbaycanlı" termini hansı ki, "Azərbaycan sakini" kimi izah edilir, özündə heç bir etnik və milli məna daşımır.

Anar Tağıyev

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Azərbaycanda bu qəsəbəni sahibsiz itlər basıb - SAKİNLƏR TƏLAŞDA

21 Sentyabr 2017 16:24

Aleyda Gevara: “Təəssüf ki, ABŞ kimi bir qonşumuz var”

21 Sentyabr 2017 16:23

Təhsil Nazirliyi Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlılara 11 mindən çox dərslik göndərib

21 Sentyabr 2017 16:22

Yevlaxda məktəbli partlamamış top mərmisi tapıb

21 Sentyabr 2017 16:22

Nazirlər Kabinetində iki yeni şöbə müdiri təyin olundu

21 Sentyabr 2017 16:19

İrəvanda Qarabağ QALMAQALI: siyasi rəhbərlik əraziləri qaytarır, ordu etiraz edir

21 Sentyabr 2017 16:18

Genişmiqyaslı təlimlərin döyüş atışlı əsas mərhələsinin görüntüləri yayılıb

21 Sentyabr 2017 16:17

“Qəbələ” nigeriyalı hücumçu transfer edib

21 Sentyabr 2017 16:17

"YapıKredi Bank Azərbaycan"ın səhmdarı "Commerzbank"ı almaq istəyir

21 Sentyabr 2017 16:17

Məhşur klubdan Fatih Terimə təklif gəldi - RƏSMİ

21 Sentyabr 2017 16:17

Safura Əlizadə ad gününü belə qeyd etdi

21 Sentyabr 2017 16:14

Günəş sistemində analoqu olmayan göy cismi kəşf edildi

21 Sentyabr 2017 16:08

Xalq artisti saç rəngləyən kişi həmkarlarını MÜDAFİƏ ETDİ

21 Sentyabr 2017 16:03

Beynəlxalq Velosipedçilər İttifaqına yeni prezident seçilib

21 Sentyabr 2017 16:02

Üzeyir Hacıbəyova qarşı böyük TƏRBİYƏSİZLİK!

21 Sentyabr 2017 15:59

Filippin prezidenti oğlunun narkotik maddələrin qaçaqmalçılığı ilə məşğul olması iddialarını təkzib edib

21 Sentyabr 2017 15:57

Müharibənin başlanmasına Trampın iki zəngi mane olub – ŞOK İDDİA

21 Sentyabr 2017 15:53

Liviyada qaçqınları daşıyan qayıq batdı: 100 nəfər itkin düşdü

21 Sentyabr 2017 15:48

Bakıda estetik əməliyyat etdirən qız bu hala düşdü

21 Sentyabr 2017 15:43

Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin müdiri Məktəb-Lisey Kompleksində olub

21 Sentyabr 2017 15:42

"Elçibəyin dişini düzəltdim, sonra da hamamında çimdim" - Stomotoloq

21 Sentyabr 2017 15:38

Xırdalanda hadisə yerindən qaçmış sürücü həbs edilib

21 Sentyabr 2017 15:37

Nigeriya millisinin sabiq üzvü "Qəbələ"də - FOTO

21 Sentyabr 2017 15:37

Ekspert: “Ödənişli antivirus proqramları faydasızdır”

21 Sentyabr 2017 15:35

Safura 25 yaşını belə qeyd etdi – FOTOLAR

21 Sentyabr 2017 15:33

İstanbulda məhkəmə binasının həyətində atışma olub, 20 nəfər tutulub

21 Sentyabr 2017 15:27

Bakıdakı Məktəb Lisey Kompleksinin direktoru ilə bağlı müəmmalı durum yaranıb

21 Sentyabr 2017 15:27

İraq hökuməti Bərzaninin şərtlərini qəbul edəcəkmi?

21 Sentyabr 2017 15:26

Ermənistanda iki nazirlik arasında Qarabağ ziddiyəti - DÜŞMƏN TƏRƏFDƏ QALMAQAL

21 Sentyabr 2017 15:24

Azərbaycan “Dəmir günbəz” sistemini alıb? - Neft kəmərlərinə hücum və Bakının MÜAFİƏ PLANI

21 Sentyabr 2017 15:23

Şamaxı və ətraf rayonlarda fəaliyyət göstərən sahibkarlara 277 min manat güzəştli kredit verilib

21 Sentyabr 2017 15:22

Odina Bayramova: "Avropa çempionatının favoriti Azərbaycan millisidir"

21 Sentyabr 2017 15:22

Ermənistan XİN və MN arasında ZİDDİYƏT: Torpaqların qaytarılması ilə bağlı

21 Sentyabr 2017 15:19

ŞOK FAKT: Sən demə, Damla 2 min manata...

21 Sentyabr 2017 15:18

Vatsap yazışması DƏHŞƏTLƏ BİTDİ: Yevlax sakininin Novxanı MACƏRASI - TƏFƏRRÜAT

21 Sentyabr 2017 15:13

Mərkəzi Bank 100 milyon manat cəlb edir

21 Sentyabr 2017 15:13

Prezident Elçin Quliyevə orden verdi

21 Sentyabr 2017 15:08

Amerika yazıçısı Stiven Kinqin 70 yaşı tamam olur

21 Sentyabr 2017 15:07

Prezident Elçin Quliyevi təltif etdi - SƏRƏNCAM

21 Sentyabr 2017 15:04

Əncirin saymaqla bitməyən faydaları

21 Sentyabr 2017 15:04

Moskvada Çingiz Aytmatovun abidəsi ucaldılacaq

21 Sentyabr 2017 15:03

Buddist etirazçılar yardım karvanının qarşısını kəsdilər

21 Sentyabr 2017 15:03

Ana söyüşünə görə, adam bıçaqlayan şəxsə AĞIR CƏZA

21 Sentyabr 2017 14:59

"Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi

21 Sentyabr 2017 14:58

Elçin Quliyev “Azərbaycan Bayrağı” ordeni ilə təltif edilib

21 Sentyabr 2017 14:57

Türk deputatlar Sarkisyana cavab verdilər - SORĞU

21 Sentyabr 2017 14:54

Manafdan qalmaqallı AÇIQLAMA: “Şou-biznesdə heç 10 nəfər kişi yoxdur”

21 Sentyabr 2017 14:53

Biləsuvarda ağır yol qəzası olub, iki nəfər yaralanıb

21 Sentyabr 2017 14:52

Famil Ağayev: “Avropa çempionatına yüksək səviyyədə hazırlaşmışıq”

21 Sentyabr 2017 14:47

Narkotik keçirilməsinin qarşısı alındı

21 Sentyabr 2017 14:45